장음표시 사용
81쪽
nos verbum, sive sermonem; λογος enim N sermonem significat, & rationem, quia ille est vox , & sapientia Dei.
a Λογον r Plato in Timaeo , & Epimonide, ut rerum omnium opificem significet , hac voce utitur , quam etiam Stoicos usurpasse adversus Epicureos . tradit Laert. L.vr I. seg. I 3s., ct i 37. Item S. Epiph , di Turtellian. aliique a
Hune sermonem divinum ne philosophi quidem ignoraverunt, siquidem Zenon rerum naturae dispositorem , atque opificem universitatis λογον praedicat, quem & fatum,& necessitatem rerum, & Deum , & animum Iovis nuncupat, ea scilicet consuetudine Φ, qua solent Iovem si pro Deo accipere .
a Zenon rerum natura dispositoνem i Sie restituo ubi Bon. dispositionem legit. Cicero enim L. I. de Nat. Deor. Zeno , ait rationem quandam per omnium naturam rerum permeantem c Al. pertinentem J ut divinam esse assatam paetat.b Ea scilicet eonsuetudiner Bon condicione. e Gua solent Iovem . Bon. qua soleat . . . iam .
82쪽
De Rera Sapientia Seg. 3, 4. 39 congruat veritati. Est enim spiritus Dei o , quem ille animum Iovis nominaVit ό nam Trismegistus, qui veritatem pene universam, nescio quomodo - , investigavit, virtutem , majestatemque Verbi saepe descripsit , sicut declarat superius illud exemplum , quo fatetur , esse ineffabilem quendam sanctumque sermonem, cujus enarratio modum hominis
excedat . Est enim SpiritusDeitPuto,secundum dicta ad east superius, Dei Verbum hete significare voluisse, quam is vis de Spiritus Sanctus possit latelligi, secundum illud Gen. I. a. Spiritus Der ferebatur super aquas. Ubi Tertuli. L. I. de Baptis Basil. Hom. m. in Gen., August. L. xi D. Confess. Ambros. in Hexam. docent de eo locutum esse Moysen , quia per ipsum m tus, & actio indita est materiae per Verbum a Deo Patre ex nihilo productae ἔ & iecirco in duobus primis Genestos versiculis tres divinas Personas Interis
h Nescio quomodo. Bon. nescit quomodo .c reris, Bon. Verbis. d au Iutetuν. Al. in quo Scin
Dixi de nativitate prima' breviter , ut po tui. Nunc de secunda , quoniam controversia est in ea maxima , latius differendum est, ut veritatem scire cupientibus , lumen intelligentiae praeseramus. CAP.
a De nativitate prima . Bon. caret hac postrem
83쪽
1 N primis igitur scire homines . oporteri sic a principio processisse Φ dispositionem
summi Dei , ut esset necesse , appropinquante saeculi termino , Dei filium destendere in terram, ut constitueret Deo templum φ, doceretque justitiam : veruntamen non in vir tute angeli , aut potestate callesti, sed in figura hominis, & conditione mortali r ut eum magisterio iunctus suisset, traderetur in manus impiorum , mortemque susciperet, ut ea quoque per virtutem domita , resurgeret, & homini, quem induerat . , quem ge
h Sie a principio processisse . Al. praeessisse.
e ut constitueret Deo Templum i Figurata loeu-tio ; nullum enim manufactum Tlemplum Christus Deo erexit; sed in iam erecto cultum Deo reddidisse in Evangelio legimus . Loquitur itaque Lactantius, vel de corpore ipsius Christi , quod ipsemet Dominus , interprete Johanne ea P. II. a I. templum appellavit. Vel de Ecclesia sponsa sua , de qua dixit Apost. I. ad Corinth. III. I 6. Templum Dei sanctum est , quod estis vos. Cons. Laet. L. v I. c. XXV. seg. 3. o Ei homini, quem induerat i Usrata Patribus locutio. Sic enim inter Latin. Cyprianus, Ambrosius, Augustinus , Hilarius . Inter Graecos vero Ire naeus. Origenes , Athanasius &c. Ne suspieeris , unio nem hypostaticam hele denegasse Lactantium.
84쪽
De Hora Sapientis Seg. I. I. I. . 6 Irebat , & spem vincendae mortis afferret' , ad praemia immortalitatis admitteret.
e Spem vicenda mortis afferret. Bon. in Ipe efν-ret. Al. offerret. Al. efferre . Intellige mortem peccati , de qua in persona Christi dictum est et ero mora tua, o mors. Oseae XIII. 9. I simulque earnis resurrectionem.
Hanc ergo dispositionem ne quis ignoret, docebimus praedicta esse umnia, quae in Christo videmus esse completa .
a mne ergo dispositionem et Isaeus disputationem. Nale. Vide L. l. cap. I. seg. s. &α
3. Nemo sitaverationi nostrae fidem comm det nisi ostendero, prophetas ante multam annorum seriem - praedicasse ἰ , fore , ut aliquando filius Dei nasceretur, scut homo , umirabilia faceret, & cultum Dei per totam terram seminaret , & postremo , patibulo fi geretur , & tertia die resurgeret .
a Fidem Yommodetr Al. acesmodat'. h Ante multam annorum seriem . Al. temporum
ρνiem . Aldus nobiscum legit. e Praedicasse . Al. praedixisse . Al. praedicta esse.
Quae omnia quum probavero eorum ipsorumliteris , qui Deum suum-mortali corpore
85쪽
LIbar. Cap. X. Seg. .Fἰς-utentem V violaverunt,quid aliud obstat, quominus veram sapientiam , clarum sit in hae sola religione versari Z Nunc a principio totius sacramenti origo narranda est . Sed prave ; nam heie Lactantius loquitur de libris
Judaeorum , qui Christum occiderunt.b-Deum suum . Bon. Deum summum. c corpore utentem. Al. viventem. BOn. utendum.
Maiores nostri , qui erant principes He hraeorum, quum sterilitate , atque inopia la- rarent, transierunt in AEgyptum rei frumentariae gratia : ibique diutius commorantes, intolerabili servitutis jugo premebantur.
a Majores nostri. Quamquam nos ex Gentibus sumus, non autem ex audaeis; quia tamen , ut L. V.C. TXl I. ait Lact ntius, nos successores, & Polleri sumus illorum, ideo eos maiores nostros appellat. uae heic ab Authore narrantur , expressa sunt passim Gen. XLI i., dc in Exodo a cap. I. ad K IX.
Tum misertus eorum Deus , eduxit eos, ac liberavit de manu AEgyptiorum ' post annos quadringentos, & triginta , duce Moyse , per quem postea illis lex a Deo data est, in
R. De manu et optiorum. Al. de manu Regis gyptiorum . b TV annos quadringentos, O triginta . Sic Om. nino iuxta exod. XLI. P. Aci. Non, ut Al. trece to trigiata. Aldus nobiscum legit.
86쪽
De Hera Sapientia Seg. 6. 7. 6sin qua eductione ostendit virtutem suae ni
Trajecit enim populum medio mari ruis bro ' , praecedente angelo , & scindente aquam- , ut populus per siccum transgredi
nis mare Rubrum , Graecis Erythraeum appellatur Pluribus, variisque rationibus; nam Eunathius a re sexione montium combustorum ita dictum credit. Ctesius Gnidius a fonte miniato , qui in hoc decidit . Alii ab aquis, quae ex moptibus, quos sol adurit illuc decurrunt. Alii a solis repercussione , qua colorantur undae. Alii ab Arena ἔ alii demum a Rege Erythra , cuius sepulchrum in Ogyri insula eius ma- iρ erat, ita nuncupatum, exist mant.b Praecedente Angelo. O si indente aquam. Gallaeus hele falsi arguit Lactantium , quoniam EXOd. XIV.
s. I9. dicitur r Tollensque ρ Agetur Dei, qui prae,
cedebat eastra Isael, abiit pos eos . eum eo pariter columna nubis, priora dimittens, post tergum. Item Verum non esse contendit i Angelum asiam Maris diis visisse ; nam ibidem 2.21. habetur et Uuumque exten difι μονι manum super mare, absulit illud Do minus flante vento vehementi urente tota nocte , Em vertit in sic eum divisque est aqua. Gallaeo sese Sparkius opposuit, & nostrum vindicavit; sed paucioribus, & efficacius . Ad primum enim , quod op- Ponitur observandum est ex Num. T. V. 34. & 3 Quod columna illa, quae die , noctuque Israelitas prae
87쪽
64 Lib. IRCU. T. Seg. 7. 8. posset , quem verius - ut ait poeta Curvata in montis faciem circunstitit
cedebat, non solum erat eis dux itineris; sed etiam motu suo signa dabat re ultra procedendi, & castrametandi. Appropinquantibus ergo AEgyptiis columisna stetit, di quidem media Israelitas inter , & AEgyptios . ita tamen ut illis lucem, istis tenebras offuniaderet, ne ad se invisera aeeedere valerent. Interea divisit Dominus mare stante vento vehementi , Oaerente, quo solum siccatum est, patuitque via. per quam erat transeundum . Tune dato proficiscendi signo , utique per Angelum columnam moventem, intresDntsi ii Israel per medium mei Maris, videntibus profecto Aigyptiis , utpote qui, impedimento sublato, eos persecuti sunt, & aquis occurrentibus submersi Se ite 'ipitur Noster ait, Deum traiecisse Ponulum medio mari, praecedente Angelo, S scindente aquam ; ibi enim Angeli esse dicuntur , ubi operantur. Operasse autem Angelum ante Israelitas, vis semper praeeundo , non solum quae sequuntur demonstrant; verum etiam , dignoscitur ex Vento urenis e , quum certum sit , Deum facere Angelos suos spirius , & ministros suos ignem urentem ΡΩ cIII. V. I. His quippe nec ventorum pernicitas, neque vis ignea deest, ut l. c. inquit Theodoretus. Adde Deut. IT.
c Per meum transgredi posset. Al. gradi. d Diem verius , Bon. quem Vergilius . . n. L. IV. e
Qua re audita tyrannus AEgyptiorum cum magnatauorum manu insecutus, ct mare ad huc
88쪽
De Hera SVIentia Seg. 8.9. 6shuc parens temere ingressus, coeuntibus aquis cum Omni exercitu deletus est AE . Hebraei vero egressi in solitudinem - mirabilia
a Cum omni exercitu deletus est. Exodi EI v. v. 22. habetur et everseque sunt aqua, o operuerunt euris rus, in equites euNe i exercitus Pharaonis, qui sequestes ingress fuerant marer nec unus quidem superis fuit ex eis. Orosius L. I. cap. x II. Extant, ait, etiam nune eertosima borum monumeηta gestorum ἔ nam tractus curruum, atque rotarum orbita non solum solitis rore , sed etiam in profundo , quousque visus admi titur , pervidentur. Quod etiam nostri confirmant , qui eadem se vidisse testantur. Manetho AEgyptius historicus apud Joseph. L. i. contra Apion. cap. TU.
Postquam , inquit , ex gypto egre us est Pastorum popuIus ad Hierosolyma, qui illos ex ε 3pto pepulit
Rex nomine Tetbmosis , postea regnavit annis xxxv. O mens Iv. Falsa tamen narrat; Ham ἰ ut ait Theophil. ad Autol. L. III. cap. xxi. quum Hebraeos persequeretur eum exerestu submersus est in mari rubro Pharao ille, qui tunc in AEgypto regnabat. Falsus item deprehenditur heic Betuleius , qui Theophilo sententiam tribuit Manethonis. Justinus hist. L. xxxv r. cap. II. cladem hanc IEgyptiorum narrans ManethOnem sequitur ; dicit enim de Moyser Dux igitur exulum factus , saera gyptiorum furto abstulit, quaereretentes armis O 1 tii; domum redire tempestatibus compulsi sunt.b Ingressi in solitudinem . Al. egressi, in solitudine. multa et Al. ingressi solitudinem.
89쪽
66 Lib. IV. Cap. X. AZ.9.gae rupe percussa , prosiliit . sons aqua: ,
populumque recreavit .a Ictu virga et De hac eadem Moysis virga vide Exodi iv. v. ao. , ubi Virgam Dei eam Moyses appellat , utpote a Deo elevatam ad tot. tamque stupenda miracula patranda . . b Prosilist fons aqua ; Petra ista, quae monente Apostolo I. ad Corinth. Cap. T. v. q. Christum praefiguravit , genus humanum sanguine suo recreantem, sita erat ad radicem montis Horeb in Arabia Petraea. Sina i haud procul, & fons ex eadem eductus , ibidem adhuc perseverare dicitur . omnem circa agrum irrigans , quicquid in contrarium asserant Moringon. L. I. cap. XVI., ac The venot. Voag. du Levant P. II. cap. xv I. Sunt qui putant, rivulum ex petra m nantem socium Hebraeorum usque ad mare fluxisse ἔalii vero cum Ugerio eum defecisse tradant in Asiongaber. Rabbini. tamquam a vitam traditionem , se ac cepisse dicunt, quod in toto x L. annorum itinere Israelitat secum habuerunt silicem hunc, aqua ex eo perenniter fluente , plaustro vectum ; Idque erui posse arbitrantur aliqui nostrorum e X Apost. I. ad Corinth. c. T.
. ubi alti bibebant autem de spiritali, consequente eos petra et vide interpr. & Rabb. ad Exod. xv II. Rc. e Prosiliit fons aqua et Cornelius Tacitus hac de re loquens L. v. Hict. c. III. sic de ea comminiscitur a
Psibit aeque. ae inopia aquae fatigabat c Hebraeos
Iamque haud procul exitio , totis eampis procubuerant i quum Grex Asinorum agrestrum , a passu in rupem nemore opacam concest. Secutus Moses conjectura herbidi soli , largas aquarum venas aperit c Alis reperit ) . Hinc sequentis impollurae origo - Ugiem
animalis, quo monstrante errorem , sitimque depule- runt , penetrali sacravere, caeso ariete , velut in con-
90쪽
tumeliam Hammonis . Vindicat entem suam ab hac calumnia Joseph. L. II. contra Apion. Cap. v M., eam que idem Tacitus abolere videtur cap. v. sequenti ubi de AEgyptiis loquens, pleraque apud illos animalium simulara venerari, enarrat: nulla tamen sisve in urbibus, sive in templis Hebraeorum adesse. testatur; cui etiam Dio L. xxxv M. consentit. Vide tamen , quae ad Taciti locum annotantur in editione Julian. Pichon. ad usum Delphini.
ι o. in Quo rursus esuriente , caelestis alimenti pluvia ' descendit, quin etiam coturnices in
castra eorum ventus induxit . , ut non mo
do pane caelesti , sed etiam instructioribus
a Calenis alimenti pluria descendit. Al. alimenti Manna r Sed est glossa explicans quid pro pluvia caelestia alimenti heie intelligatur. Vide Exod. xv I. v.q.,& Buxtors. , ac Bochari. Diff. de Manna .h Ventus induxit. Al. invexit. Al. dejecit. Fxod. XVI. V. II., legitur; Factum est ergo vespere, in ascendens Coturnix , cooperuit e Ura . Sic in nostra vulgata , ac in his omnibus Bibliis , quae idiomatiis bus Orieu talibus, Hebraico affinibus scriptae sunt, const nter legitur. Rabbini quidam, ut Kim hi, &Salomon, aves opimas generatim fuisse dicunt. R.Jonathan exposuit Phasianos Ludulphus Carthusianus Locustas e as appellat. Grotius non potuit sibi persuadere fuisse veras Coturnices. Lactantius Scripturae adhaeret, nec ratio aliqua evincit, ab ea esse recedendum. vide Joseph. Heb. L. Ill. cap. I. Antiq.Jud. & Interpr. L. C.