장음표시 사용
181쪽
3 Inem id est, panem benedictionis de quu dicitur Crede, & manducasti. de conlecidii l. ij. ut quid. bimiliter,& quq sequuntur. Credo in t sanctain ecclesiam, peccatorum remissionem, id est, per fidem quam habeo existens in sancta & uniuer ali ecclesia, eonlcquut reiniissione is peccatorum Se Ieprae curationem, de liqua dicitur in lege R Luangelio:i laria Ioror Aaron , cum septem diebus suerar extra castra, est a te pra mundata. so .distinet. f. econtra . Naamam Syrus septies lotus in Iordane eit a lepra curatus: sic& Dontinus deeem leprosos mundavit: sed unus tantum dedit soriam Deo De Magdalem dicitur: luia imilia su ut ei peccata multa aquia dilexit multum Paralytico quoque ait Dominus: Fili, remit tutur tibi peccata tua. Sequitur: t Credo in cinctam ecclesiam catholicam, carnis re si irrectionem,l leti, per
sdem qua habeo existens in ecclesia, consequor carni rosurrectionem: de qua Iob: Credo quod redemptor meus vivit, de in nouissimo die de terra stirrecturus sum, de in ear ne mea uidebo Deu Saluatore meu 3 unde in Evangelio et 3 eus Abram . Deus Isaac, do Iacob: non est Deus mortuorum, sed uiuorum . Et Apostolus: Omnes qui dem resurgemus: sed non omnes immutab mur. Similiter cani ungendum est quod sequitur: Credo i in Linctam ecclesiam
catholicam, uitam aeternam, id est, per si dem quam habeo exiliens in eccletia con sequar uitam aeternam: lvec est i rra m- uentium: de qua Dauid : Crςdo G de . na Domini in tum viventium. t Ei lautem meta terna ulli re Deum patrem, di
quem misit Iesum Christum, de hoc etiam sub sabbato sancito,in sexta parte, ubi Vt tur de baptasn d icetur.
io oppidis Dederatis. Hodae sic vocari possunt tesserae . inurbisti in , ut placet Bu- dxo, qua a litor AI collybicas uocant. quali
ad permutandam pecuniam exteruam tu
stitutas. Συμλλον αυτοῦ τι me, quasi teΩstra, dc stultum absculum . Plato in .Symposio, σύμ λον4commissuram videtur dia re . ho initius enim eo in Ioeo ait gemi nos tu ille, id est, Apta, ς - Τολον et lain, sigaificat similituduiem, dc quandam na-t Vrae concinnitatem, Aristoteli Hσnον υνῖφθορος. συμβολαι in e nutuus dincebantur, quas l.erentius S Plautus symmbolas vocaverunt. Athen. lib.vij. Conuiuium autem ipsiim c symbolis eoaemenixtum, diccbatur: G1ναγώγιον, Sc δεῖπνον - ναγωγιμον, ut ipse inquit. Qui autem lym-uυias non conserunt,ἁσυμβολοι dicuntur. Ao δελος, ctiana pro Incertita liuit ili ponitur, liti nihil in medium attulit. Ap -
Olorum ergo συμ:Mν ; dice simiain Scbreuiarium uitiaddaiu bdei Chrissianae, c5 milium, conflatum Se compositum ex naultis bolis, id eat .stustis particulisque, Symbolorum porro haec est lex, ut sententiam absoluant uerbis ad sutumum quinque, de quo breuiora sunt, hoe u ς nustatis plus hλ. beant, quale est illud Augusti e Matura, Obicuritatis aliqiud Ee allegoriae. svmbolum condit,ut paululum a naturali se uia.decte natur: modo noetanta sit quanta Pythagorat eli usus,ut ab intelligentia dictorum suorum arceret imperitos tui symbola sua quasi quaedam migmata longissim et abduxit illine, quo sensus spectaret: ita ut Tyrrhenos indu xerit, ill is citra omnem HI oriam patere . cum eam non alteque
182쪽
rentur Vndo erum κον, pro allegorieo& aenigmatico dicitur, apud Plutarch. in viij. Sympos. Nico .iDoard.
De praedicatione. Cap. 26. UOM M, ut praemicsun est: Euanael tu praedicatio est, talismh
lum; fidei t protellio: ideo post ilia, si populo praedicatio, quali Euangelici uerbi, S symboli, siue noui & ueteris test .imenti expositio, qui modus sumptiis est ex lib. Neemi ae,m principio ubi legitur: Et legerunt Neem Levitae in libro legis Dei. Neeminas aua.. tem sacerdos, & Eliaras scriba thoerpreta
bantur populo uniuersa Praeterea mone bantur antiquitus, qui in fraterno odio erant, ut ad concordiam uenirent, prius, quam communicarent: & mundi essent, prius coram suo Salvatore, cui nota sunt secreta cordi si apparerent: ex quo liquidepraedicandi ustis in ecclesia moleuit. Inde etiam elt quod ormio Domini, quae est ad primam: N in alijs horis uoce demissa, litieitur ad milliam alta uoce, Se patenter dieatur: quia in huius nodi staterna montintio continetur: communiter tamen post praedicatione symboliam decantatur, quia fidem praedicatam se tenere ecclesia pro
fit et ii r. Verum i cum praedicandi ossi etiam priuilegiatum fit nullus praedicate debet, nisi citi committitura aut cui exon' scio sibi iniuncto in eum bit, iuxta illud .ro Apostolii Quomodo praedicabunt, nisi
mittantur: extra de haereticis . eum ex iniuncto, R ideo praedicatii rus licentiam petit dicens: Iube Domine. Debet alitems t praedicator in loco eminentiori esse, sicut& Euangelium legens propter ratio- Mart. nes sub t itu. de Euangelio scriptas . Nam s. de Iesus uidens turbas. ascendit in monte,
& aperiens os sitim, docebat eos. Et Ecdr.is secit gradum ligneum ad loquedum, ου. iit dictum est in prima parte sub titu. de ecclelia, ubi de pulpito agitur . ' Dcbet 1 ta
men humiliteri Proserre, quar docet pnec secundum Grego. xlvj. dis in imo..habe , in s. illum elatis moribus, praedicet quemini corda buxaudientium sacris sermonibus insectatur. Et se eundum Ambr. praedicatio Christiana non ind get pompam ec culi tu sermo nutalebet. quiaque, secundum Grego. praedicator esse discretus in silentio, utilis in uerbo : ne aut tacenda proferata aut pro serenda reticescat.xliij. distinctio. si rector. Sunt tamen nonnulli huius doctroiae obliti: qui sicut it Beda. ij. l. vii.
secuta sunt: ausi tores suos in praecip tium mergant: quibus non salutaria quae corrigant, sed quae illos delectent, erronea praedicant. Alij vero secundum Greg. xlix. distin. hine & enim. viij.q.j.oportet. xliij. disin .f.s.dum aestimari hebetes nolui, cepe ex immoderata subtilitate, se in quibusdainqui sitionibus plus quam expediat exercent se, secreta mysteria sua praedicatione non intelligentibus reserando. Oportet enim euut qui docet, & in stratit, pro ingenio di scentium semetipsit m aptare, S uerbi ordinem pro audientium capacitate dirigere : quoniam qui docet ea, quae ab auditoribus intelligi nequeunt, non ad eorum utilitatem: sed ad sui ostentationem facit, ut pluras ire videature vel adulatione,ut eis placeat: quibus secreta reuelant: cor. I. iuxta quod Apostolus ait: Christus me misit praedicare non in sapientia uerbi. q Inconcilio Carthagin.de consec. diit. j. sacerdote . statutum, ut sacerdote verbum, scilicet praedicationis in ecclesia saciente, qui egressius de auditorio suerit, videlicet contemnens excommunicetur. Post praedicationem, fit consessito & indulgentia pro scommissis Se omissis conceditur, ut sic conscient iis emundatis: iuxta illud prophe- sticum , & scopebam spiritum meum, ac eedant singuli ad communis sacramentit, quod mox inmitia: vel sacran ent aliter, vel spiritualiter receptura sunt: quae spiritualis communio sit per sdem , operantem per dilectioncm : iuxta illud Augusti. Crede ct manducasti: de consec. dii elio. ij. ut quid .
183쪽
et caran Meae, in ques parier Eliadatur.
8 Osertorio facto quid facias sacerdos. Seesida pars missae in osscrtorio. Cap. ECvNDA pars missae in offertorio, sive in Dominus uobiscum, incipit, quae in quatuor titubdiuidit particulas. Prima, dieitur secreistella. Secunda, praefatio. Tertia canon. Quarta oratio dominica, in sua prςsatione,scilicet prleeptis salutaribus . Potest etiam quicquid hoc loco usque in finem misse dieitur, secreta uocari : quae secreta in quinque diuiditur partes. t Prima est ab offertorio usque ad persectionem & hoe speei aliter dicitur secreta. Secunda,dicitur prstatio. Tertia, canon. Quarta, orat io d ni ea. Quinta, est embolismus. Quia etenim fuit dominici, sanguinis effusio. Prima, in circarisione. Seeunda,in sudore. Tertia, in stagellatisie. Quarta, i erucifixione. Quinta, in mortui lanceatione. Sanc ordo co-
ueniens est, ut post praedicatione sequatur fides in eorde, laus in ore,fructiis in opere. Praedicationem quidem est in Evangelio, fides in sumbolo, laut in offertorio, fructus in sacrificio: quapropter offerenda cantatur: quia sacrificium laudis offertura unde Psal. Circuivi,& immolavi in tabernaculo eius hostia uociferationis:eantabo & psalmum dicam Domino.& in Paralip. Cu on serent holocausta, coeperunt laudes ea nere Diio, organis, si in diuersis,quae Dauid rex c5paraucrat concrepare. t Offertori siquidem inter Euangelisi & saerificium ea nitur : prout in tit. de symbolo dictum est. Sacerdos aues d icturus,oremti , praemittit Dominus uobiscum: quasi diceret: nisi Dominus sit uobis ta, orare non possumus ad salutem nostra. Snbii eitereo ciremur, monens populum orarer ut fidem in symbolo reeitatam eredat, & in ea stabilis permaneat, quia & Christus discipulisset, dixit: Orate &c. l.u. 2 2. monens etiam unum
ciuemq; ad se redire, conscientiam sua dia scutere. & seipsum in holoeaustum ilistum Deo offerre. Prius ergo,il chorus calet os sertori si, salutat a sacerdote, ut postit deuote catare,& mox postst ille dixit,orem
chorus cantat canticum offerenti si siue os fert ortu, S populus offert, ut notetur, Ppost impletionem mandatorum offerimus
nos ipsos: sicut sub ti. de oblatione dicet: ae si unu squisque offerens dicat Credo: &sdem quam in symbolo professiis su m,opere eompleo,& orationi sacerdotis consensio: unde & saeerdos statim offert dona e seerada. Et i attende,quid offerior ij ver sus cum multa diligentia ab antiquis pamtibus inuenti, hodie pleri'; Iocis omiti
tur: tum breuitatis causa,vi tam ministri, qua populus oblationibus, orationi,& Ω- eramento altaris liberius vacent, tum et,
quia sicut ait, Avg xij. dis Oia ipsam Christianam religionem paucissimis & manifestissimis celebrationum sacramentis miseri eordia Dei uo Iuli esse libera. Et secundu Hier. de eons dis v. non mediocriter. Me lior est qirinq; psalinorum, cum cordis hilaritate decantio,si totius psalterij cu anxietate modulatio: uerborum etenim multitudine Deus flecti non potest. Solum ergo in offertorio, mod dieitur in missa prodestinctis, itersus ipsi hodie dicuntur: quia officium illud non sequitur in multis nodimam alterius osset j. t Porre, a patribus
intro dii ictum est, ut Oisertorium cantetur:
quia ut praemissum est quando offerebat. in tubis elangebant: hilarem nanq; dato. .c an rem diligit Deus. xxiii. quaestio. vi. s. ex 'his. Inductum est etia ex eo, ν Salomon in dedieatione templi, & altari , innumerabilem multitudinem holocaustoraim obtulit, cum magna Iennitate , Si a Mose cui R. descendenti de monte . N populum salu- Exod. tanti,&oranti Occurrit populus, & munera obtulit. t Cantatur etiam offertorium, o dum offertur, ad memorandum iucunditatem Israelitici populi , offerentis denaria ad aedificis tabernaculi, uel potius ad designandum et amorem mulieris,de qua legitur
184쪽
estis r in Ap . xij.eap. Mulier, id est,eeeIe na amicta sole, id est, Christo quem induit m baptismo : habens lunam sub pedibus, id est, omnia mutabi Ita ea leans,& in eapi te corona duodecim stellarum, id est chorum duodecim Apostolorum, & habens in utero, supple ea, quae in se i initio gesta
sunt: clamat parturiens,& eruciatur ut pariat. Clamorem ergo eius parturietis uel
salubrem Domini erueiatum imitatur os serenda, per suum grauem & grandinosum cantum, quae pneum is distentia, & uersibus tacundata: quantuiniis longa iubilatione, quod signiscat, non satis exprim re ualet. Ruis tamen offertorium eantarer instituerit, ignoratur. Traxit f nomen onsertorium a feria, quod est oblatio,quae in altari offertur, S a pontificibus eonsecratur, inde offertorium dicitur, quasi praesertum : oblatio veQ, vocatur, quia offer tur. Dicitur etiam offertorium, quia dum offerenda eantatur, sacerdos accipit oblationes, vel hostias a ministris, de quibus. sub ti. de Oblatione die et ur. . t Aduertendum autem est, ' licet sacerdos pr mittat
Oremus: non tamen immediate orat, imo
turificat, oblationes recipit, de al ia agit et quasi ipsis facto dieat. non eessat orare,qui non cessat bene agere. Dum ergo offert rium ea nitur, & incensum portatur, instante memoria dominicae pallionius lentium obserunt, usque dum alta voce diei tr Per omnia secula seculorum. Illud insinuans, o, Iesus post suscitationem Laaeari non palam ambulabat apud Iudaeos,cum cogitarent eii interfieere: sed abijt in civitatem, quae dicitur Effrem, & ibi morabatur eum discipuli, . Collegerunt enim pontisees &pharitat concilium, & unus ex ipsis, Cayphas
nomine, dixit: Expedit ut unus liomo moriatur pro populo, & non tota gens pereat. Et ab illo die eogitauerunt eum
anterficere,de hoc dicetur sub inu. de iu-erinatione sacerdotis.s r M M A. . Ir Mamia lauat sacerdos demis, statim H Uso a
s I De manuum abIutione. Cap. ILR r v s, quam sacerdos offerat, manus iterum Iauat,quanuis i prius , P d si vestibus se ornaret, lauasset, prout dimimest sub ti. J eapitis eo pertione. Et etia post
secundam turificationem iterum lauat: ut sic magis ae magis mundatus offerat hostiam immaculatam, sanctam, Decque plaeentem . Nam di Psalm. cum mundatus esset, petebat amplius emundari, dicens e Amplius Iaua me ab iniquitate mea,&apeceato &e. Lavat i autem semper ad ad trum eornu altaris: nam dextra pro
sperationem, sinistra aduersitatem figni-ncat τquia igitur pluries peccatur in prosperis, quam in aduersis: iuxta illud Pal. Cadens a latere tuo, scilicet sinistro, mil- ν te,& decem milIta a dextris tuis. merito magis lauandum est ad dextram quam ad sinistram. Sacerdos itaque t hostiam obta 3
turiis lauat manus: ad signifieandum,quod lauare ae mundare debet eonseientiam Iaehrymis poenitentiae,& eopunctioni 1 :iuxta illud i Lavabo per singulas noctes le- αλctum meum: Iachrymis meis strat si meum rigabo. Et ideo tune dieit: Lauabo inter P itinnocentes manus meas. i. opera: & Eo. εῖ .Lavamini, Sc mundi estote. Nam & Chri sius prius, quam verum S unicum sacrificiu in ara Crucis offeret, in re sustitatio ne Larari lachrymas miseratiis effudit Euang.testate gessis, inquit,infremuit spiri- ut turbauit semetipsium, & lachrymatus
est. Lavat etiam manus,ne reus sit corporis S sanguinis Domini: iuxta illud: Mundae sunt manus mea a sanguine huius, divi mundi sint a terreno pane, ia in populi oblatioe recepto, vel a terreno desiderio.
Sacrificiami altaris, ex γο confici debea .
corporati, qualiter eo licetur , O nem
185쪽
3 corporale. quandiu maneat sub aliari.
Palla alaam,quid. O unde dicatur . De pallis,&corporalibus. Cap. 29. NTER M vero dum sacerdos manus abluit , diaconus t eorporalem
pallam , si per altare disponit: in quo admonentur ministri & populus, ut sint ab omni carnali cupiditate mundi: sicut ipsa pallae in udata est a naturali viriditate,& humore: munditia quoque corporalis signiscat munditiam populi fidelis. De hae palla
in canone ita dicitur, de conlec dis in. j. ex consulto. Ex conssilio CDim omnium con.
. stituimus , ut sacrificium altaris i non insita eo panno, aut in tincto quisquam celebrare praesumat, sed in puro linteo ab episcopo consecrato : terreno scilicet Iineo , id est, de terra procreato, atque contexto:
Mav. sicut corpus Doni hi nostri Iesu Christi 1 r in syndone linea, munda sepultum fuit: &Christus ueram carnem passibilem & mortalem de terreno virginis corpore assumpsit: de lino igitur candido, non intincto ex institutione Sirai Papae Eusebij, sit cor 3 porale. Significat autem corporale passionis intentionem seu corpus Christi,
quia sicut. linum multo Iabore ac multis tonsionibus acquirit candorem: ita Christi caro multo certamine ad resurrectiois plomam peruenit. Significat etiam ecclesiam, per qua corpus Christi intelligitur :quae multis passionibus,& prae guris ad candorem aeternae vitae perducitur . 'Tertio, siginificat ipsum Christum. Ciam enim sieco inplicetur, ut nec initium nec finis eius appareat: siccius diu imias initio caret, nec finem habebit. Et sicut oblata coniungit corporali,& ponitur in altari: sic Christi caro iuncta diuinitati', assigitur Cruci.
Er nota 1 quod in uitibusdam ecclesiis palla corporalis, quae calici supponiti ir, in l5pum altaris extenditur: quae siti a tuor in longum.& ties habet plicaturas in latum. Si quidem an longum altari, extenditur,
quia ut aiunt qui da, linteamcn quo Christi corpus inuolutum fuit, per illam spuram extensum in longitudine sepulchri inuentum est. Quatuor eius plicaturs in longum, quatuor designant Cardinales uirtutes, scilicet iustitiam,prudentiam, temperantiam,& sortitudinem : per quas innatet nobis passiones repti insitur.Tres vero plicaturae in latum, tres theologi eas vult teriscilicet fidem, spem, S eharitatem: per quas Deo vnimur,sgurant. Potest quoq;& aliud in hi, figurari. ε Duplex enim est palla,quae dicitur corporale. una scilicet, quam diaconus super altare extendit: altera quam siuper ea licem plicatam imp
nit significates duo linteamina, quibus Ioseph corpus Christi inuoluit.Extesa, repre .sentat syndonem qua eorpus fuit in sepulchro inuolutum: & inde corporale vocatur, plicata, super calice posita, sedarium I.. quo caput eius suit separatim inuolutum. Si quidem extensa, quae vocatur, significat fidem plicata,quae ludarium uocatur intellectum. hoc enim mysterium credι debet, sed comprehendi non valet: ut fides ha- beat meritum eui humana ratio non praebet experimentum. de poenit. distin. iiij.in domo. Sccsido quoque, corporale siue syndone subsistens, significat Chtalii humilitatem in passione: ludarium uero labore. Tertio, corporale, significat linteum, quo Christus erat praecinctiis e su darium lab rem in persecutionibus ..Adhue palla super calicem posita, aliquam, scilicet superiorem eius partem non totum tegit, in
quo datur intelligi,quod sudarium aliqua partem capitis Christi tegebat, & aliqua non: sicut mos e si Iudaeis sacere: quaedam tameti ecclesiae non habent, nisi unum corporale pro eoquod in Evangelio legitur, quod Ioseph corpus Iesu inuoluit in syndone munda . non enim dixit in syndonibus, in plurali: & hoe ad significandum sacramenti unitatem, Si significat syndonem qua Christi corpus suit inuolutu .i s Cose sporale autem ideo remanet super altare usque post sumptionem corporis S sanguinis, & eleuationem calicis de altari: quia linteamen S sudarium in sepulcitro usque
resurrectionem remanserunt. Praeterea corporale remanens propter sui albedini Ostendit munditiam mentis quam semper
186쪽
ther Papa xxii. distin. sacratas, statuit ne
eminae sacratae, uel moniales sacra vasa, puta calicem,uel patenam, uel sacras pallas, & corporale contingant. Ipse tamen huiusmodi ornamenta altars s & ministrorum facere possunt: exemplo Mariae quae talia fecit, & texuit in usum mysterii ta- γ bernaculi foederis. Communiter i tamen palla, uocatur munda mappa super quam distenditur corporale. Et dicitur palla, eo
uod palliat vel absc6dat in se myllarium
ii pra dictum. Debet autem altare duplici mappa operiri: ad duplicem stolam,mentis scilicet & eorporis designandam. s V,M M A. x Maerubin episcopi, auι saeerdotis Aris minister quid agere debear, Item submde epasca
3 Episcop- accedi3 ad altare sine mitra , O
8 Hostia rotunda cur fiat. s Oblationum duo genera, ct m quippe, e sacri um. io Sacriscium, quid. II Libare, quid. ix Hostia, quid. 3 Holocaustam , quid .i Mimstrorum otia cirra O blationem sare
unum solum Iacrificiumsint.1 7 Diaconus patenam cum hostia , offert μυν- doli, O qua signi faticine . 18 Aquam cum vino miscere in calice inferiori episcopo non licet. Et quid commistio desi
29 Patenae absionsio seu γε latis , quid signi
De oblatione Sacerdotis,& de ossicio mismitrorum circa illam, & de Patena, di de Oblationibus populi, di
diaconus uel sacerdos , minister extensis manibus medrante munda 1 1 .lobalia, accipit manus
episcopi,quali iuuans illude sal distorio ad sut pndum, quod quidem fit non ad adiuuanum , sed potiu, ad prouocandum illum, id est, Christum quem significat.quhd sur rat,ti pro populo oret. Iuxta illud: Exu
se domine adiuva nos. Et iterum Exurge, Ps. 3qui dormis, S sic mediante nauda tob alias ad notandu,quod mediante munditia ma- Eph. nuum, id est operum nostrorum, e xcitatur dominus ad adiuuandum omnes nos apud
patrem. Si autem hoc ad ipsam potificem Christi uicarium reseratur: tunc dicedum est,qa ipse prouocatus adiuuatur per munditiam manuum eorum , pro quibus orat et ut eius oratio emcax habeat. Rursus Christus omnia bona opera ecclesiae principaliter operatur : sicut legitur in Ela. Omnia V. 16 bona opera nostra operatus es in nobis domine. cuius locum gerit episcopus. Minister ue id tanquam eius famulus, eius coadiutor typsi eooperantis ecclesiae gerit:quae in sitis operibus Christi operatis ministra est,& adiutrix : sicut dicit Apostolus: Co- a . Coradiutores eni in Dei sumus, qui iobaliam, 3 id est deuotam reuerentiam adhibet. quo niam, secundum Apostolum , Non sumus sum cientes aliquid cogitare a nobis,quasi ex .nobis : sed suffcientia nossra ex Deo.
187쪽
Deinde episeopust vel saeerdos ingrediditur sanctuarium, perueniens ad altare . 1 e Onstera tu, id est Christus qui coenaeulumirande stratum est ingre lius, cum discipuis camaturus, & eis corpus suum traditu rus: ubi mysti eam oblationem aceepit a ministris, insinuans illud, quod Ioannes
Euangelista describit: Iesus inquit ante sex dies paseliae venit in Rettiania: ubi Lati. o Tarus mortuus fuerat, quem suscitauit Iesus: Se secerunt ei coenam, in qua Martha a ministrabat. Procedit autem ad t altare absque mitra & baculo :& eum uestibus saeris: prout in suis Ioel, dictuni est. Considera ergo ordinem: nam Euangeliu pra cedit: fides in symbolo sequitur , deinde munera offeruntur r necesi e est enim primum audire: quomodo inquit Apostolus, credent, sine praedicante deinde, quis nisi δὐ recte erediderit, munus Deo aeceptabile offerre non poterit: quia sine fide impossi11 bile est Deo placere. Hie ergo de tripluet oblationi. genere dicendum es: videlicet de oblatione sacerdotis, ministrorum. Sc populi. Sacerdos itaq; primo offert seip. sum. t Offerenda etiam sunt quς sunt Dei
Deo, id est, anime habentes similitudinem Dei impressam. Deinde, quae sunt caeritacio neeessaria, scilieet panem, vinum,& quam, Salia sacrificio apta. Et t nota. quod in veteri testamento ponebantur suum L per mensana tabernaculi.xij. panes azymi, o & similia, mundi valde,& ponebantur seni altrinseeu . & singulos supponebatur patena aurea, & super patenam pugillus tu-ώ tis. Panes t aut isti dicti sunt sacerdotales qa soli lacerdotes eos de altari sublatos eo medebant: vel seeundum Iosepha: qui aDns praeceperat, quod soli sacerdotes, illos formarent, coquerente & ponerent inmensa,& tollerent: ipsi tamen hoensio
seruaueruiit. Et ex his eo uincitur face
dotes debeant hostias sacere per seipsos. et i Dicebantur enim panes propositionis, quia politi erat super mensam propositio
Exia. nis coram Domino: in memoriam sempi- , s. ternam duodecim tribuum fi lioru Israel,
vel porr5 positi, id est, longo tempore P siti se ilitet pereo tam hebdomadam. Nam in dilue ulci fabbati recentes. R calidi imponebantur meata, & erant ibi immoti usque ad se iuras sabbatum, & tunc sub-
trahebantur, vel erant ibi in eremum,persi estionem ponendi in mensa. qHostia autem me matuti rotunda,quia domini ta a terra,& plenitudo eius orbis terrarum, &uniuersi qui habitant in eo. viij. distin . quo iure,& ipsa sui forma significat illum, qui prinei pio earet, & fine: quan uis ipse sit ἀ& ω principium principians, atque finis. Apoc., .c. Rursus eum figura rotunda sermetur a puncto ad punctum,per hoe innuitur, quod ab ipsis sunt omnia, & ad ipsum Omnia retorquentur: unde Psal. Ueritas Pso tua in ei reuitu tuo. De hac figura dictu est in prooemio secundae partis: de hoe etiam dicetur in sexta particula ea nonis super uerbo: Aecipit panem. Caeteriim duo ssunt, quae offeruntur e donum videt ieet, dc sacrifieium. Donum dicitur,quicquid auro vel arsento, vel qualibet alia speeie offertur. Aliud tamen est donum, S aliud munus, prout dieetur sub prima particula canonis super verbo haec dona. qt Sacrifi- Iocium, est victima Sc quaecunque in ara cre. matur, seu ponuntur quasi sacrum factum, vel signum , quia prece mystica consecratur,pro nobis in memoriam dominieae passionis. Quida autem peruersi haeretiei n his ad presumptionem magnam reputant, Zia sacrificamus & eo sectationem hostiae icrificium appellamus. eum scriptura expersona domini dicat: Nolo sacriticium,ScEsa. Ne offerat ustra sacrificium frustra. Et r. in Euangelio: misericordiam volo,& non sacrifieium. David,Si voluisses sacrificium 3&e. De hoc,&quid sit sacramentu, dictum est in pristia parte sub tit. de ecclesiasticis
sacramentiti Omne autem, quod Deo datur, aut dedicatur,aut consecratur. Quod dedicatur, dicendo datur: unde & appellatur. Errant igitur, qui consecratione
dedicationem significate putant. Immolatio ab antiquis dicta est , eo quod in mola altari supeῬosita victima reddetur: mactari enim post immolationem est: nunc autem immolatio panis S calici S conuenit: libatio 1 Mero tantum calleis oblatio Heli: Iuxta Lllud di libaim de languine Vuae. Fula, RHhad poeticum: Nune pateras libate Io soui. Libare enim proprie est effundere, Scantiquituι quod tu liquida materia offerebatur, ut vinum di oleum, liba mea diceba
188쪽
22 thus, oh latio rominabatur. Hostiae tapud ve teres dicebantur sacrificia ἐν quae fiebant prius,quam,contra li Oiles perge ient: victima vero sacrificia, quae poli victoriam devictis holi ibus immo labant, de quo sub v j. particula canonis dicet super vorbo: Qui pridie & erant victimae maiora saerificia , quam hosti aer vel victima dicebatur, quia
vancta ducebatur ad aras. qi Holocaustum illud est, ubi totum,quod offerebatur, pura agnus vel vitulus, in altari igne consil-mitur . ολον, enim graece, dicitur totum: καυςον incenso. Caeremonis apud latinos, dicuntur sacra omnia : quae apud graecos
vocantur. proprie tamen caerem
Diae, a carendo dicuntur: eo quod his, iiis in sacris offeruntnr, in suo usu careant homines. Alii appellant caeremoniax Obset vantias Iudaeorum in abstinentia qua tundam escarum, secundum v terem lcgem,acarendo: quia carent rebus, quibus obsti. nent. Panis autem & ealicis sacram et via ,
eucia aristia dicitur: prout dicetur sub dicto vetbo: Qui pridie. Porrh,cirea obla .4 tionem t facerdotis ministri sua ossicia
exequuntur. diaconus enim eorporalem
super altare explicat &disponis: in quo ostenditu est Euangelisi Christus seu eorpus Christi, imo tantam ipsius humanitatem plene describit. Corporale enim hoc eorpus Christi significat: prout in praece denti titu. dictum est. Deinde subdiaconus in primis calicem praeparet: panem di uinu in illo di ponens, a sacerdote postmodum consecranda, quia nimirum lex . quae
ter se taeonum hie congrue designatur,
uiusmodi oblationis mysteri u praesigna-I4 uti,dicenia s, Melalii sedech saeerdos obtulit Abrahae panem, scilicet de frumento, ct vinu de eaeemis a Christo postmodum exhibenda,& in veritate consectada: sicut in Genesi habetur,& dicetur sub sexta particula canonis, super verbo: Acceperit pa
Is nem: oblatio t panis & vini siguificat pia
desideria fidelium, seu pro immolatione seu pro hostia viva. Rursiis in pane eo pus Christi. vi in vino, saguis eius, in aqua populus representatur. Et dicitur panis, a quod est totum, quonia hie & in suti
ro est tota vita nostra. vinum dicituta viiste,cui Dra, in Euagelio se comparat. Aqua
areto ab squalitate dicitur. quia per hoc Ia
eramenta Angelis aequata' debemus. Licet aute duae sint speciem non tamen sunt duo sacris eia: unitas. n. verbi, unitatem effcit
sacrifiei j: hoc est enim illud pallium, quod Mam Noe filii eo texerunt: quo Christiani Chri tosti ebrietatem, id est, passionem sub sacrificio tegunt. Deinde t subdiaconus serens 1 sin manu sinistra ea licem S desuper corporale& illum diacono Offerens , significatu, dominus subdiaconus fuit,quando libra
appetuit:& diaconus,qua do dixit: non veni num strari, sed ministrare. Diaconus v
ro patenam eu hostia de manu subdiaconi recipit inter pollices & indices utriusque manus, interposito tamen manipulo inter ipses pollices.& patenam. Nempe manua subdi Mom,opera sunt legis: patena, latu Rudo cordis: manipulus,opera Euangestiepollex,uigor virtutis: index,discretio. Fisit igitur haee ad significadum quod opera I gis,& latitudo eordis: ac opera charitatis, non sufficium ad salutem: nisi operibus
euangelicis, quoniam diaconus annuntiator est,cum vigore uirtutis, & discretione mentis adhibitis adiuuentur atque perfiaciantur. Supponuntur autem indices porulicibus d notandum, quod virtutis vigor exercendus non est,absq; discretione, quae cunctarum est mater & fundamentum virtutum. extra de oss.cu.eap. i. Subsequeuter i diaeoniis ipse patena eu hostia,ex in- ιτstitutione coeliu Αiu hiritani. o. dist. pre byteros. xxv.disperi ectis, pontifici representat ad notandu quod per evangelieam traditione quam diaconus figurat, ad altare, id est . ad solennem ritum peruenis ecclesia,quia dex quae per subdiaconum si gnatur .hoenol rae salutis sacris eiu sol modo praefigurauit, ut prςmissiim est,& poei sex sev sacerdos hostiam collocat super
altare: calicem vero cum vino. ipse ἐiaco
nux retinet, ct collocat in altarL Circa qgnotandi m est, quod hostia significat eo pus Christi non sanguinem, sacerdos Chritium, si lus ergo sacerdos absque cuiusque adiutorio illam ineri,dicens: Susciue sancte pater, Sc. quia Christis seipsum in ara crucis obtulis Deo patri, S illa in aliaetari super corporale quasi silpta sindonem mundam disponit, innuens quod ipsemes
Christus. Hoe sacramentum instituit S ccclxsanadidit obseruandum, dicetis: hoe est
189쪽
est eorpus meum, Se e. hoe facite in meam statur: Hie est sanguis meus noui testame, M. et a
commemorationem, Sc. Disponit autem ti: qui pro multis effundetiir, in remisso R eollo eat hos iam cum signo erucis: quia nem peccatorum. Secundo,ad notandum
se ut Christi oblatio in cruce facta fuit, se quod de latere Christi simul exiuit & san-εc oblatio sacerdotis, qui in illius memo- giris S aqua,quatenus nee Christus sit sinetiam fit, cum signo crucis fieri debet. Col- populo,nec populus sine Christo Cum erlocat etiam illum directe su per erucem , po aqua vino miscetur, tunc Christo popuin eon se eratione altaris cum chrismate sa ius adunatur,de constera.dist. ij. eum om-ctam: quia S Christus earnem suam cruci ne. prope finem. Hoc quoque my iterium
affixit.Vetum vinum in calice,sanguinem lex Mosaica praesis nauit: sicut Apostolus Christi designate & ideo solus diaconus exponit,dicens. Bibebat de spirituali,eon absque sacerdote, qui Christum designat, sequenti eos petra: etra autem erat Chri 'ealicem tenet e ad notandum , quod in sus, de consecra. disin. ij.rcuera. Qua pro Christi immolatione sanguis fuit deor- pter sacerdos in calice aquam sundit, utpote separatus: non tamen soliis, sed una sicut aqua non separatur a uino , se popu- eum sacerdote illum offert: &si per pal- liis nunquam separetur a Christo. . To Iana eorporalem collocat, seu potius cacer tio, commiscetur, ut diurnitas & humani- dotis illo mediate: quo i ex eo patet,quia tas in una persona coniunctae et se intelli- non dieit offero in singulari, sicut dicitur gantur. de consecra.distinct. ij. eap.iij. iiij. in hostiae oblatione, sed dicit: Osserimus & v. Nam per uinum diuinitas,per aquam tibi domine,&e. Ex quo etiam elare con- humanitas, intelligitur: qui ergo in alta- uincitur, quod ambo pariter debent ipsa ris osse io aquam sine vino uel econuerso, uerba proferre. Diaconus ergo calice una ei milia strat: quantum in se est diuinitate eum sacerdote offert: quia non sol si Chri- ab humanitate separat: de hoe dicetur insus seipsum Deo patri obtulit, veru etiam particula canonis, super uerbo:hoc est cor per Euangelium uium , cuius diaconus est pus meu,& super uerbo: hic est calix. Sassura,& baiulus, huius saerifici j ritum in- ne sacerdos ' ministerimissurus uinum & λοstituit,& ecclesiς commendauit,quam in- aquam in calice, prius effundit modicumstitutionem,& commendationem ipse dia in terram,non silum ut meatus sue loeus conus tanquam prςdicator Euagelii enun tiasis,per quem fluere debet, mundetur, Ritare& manifestare debet ex suo ossicio , si quid est in superscie vini, vel aquae emit ab ista militante ecclesa obseruada. Ideo latur: verum etiam ad ostendendum, quddque participari debet sacerdoti in calice fanguis S aqua de latere C hristi usque in offerendo: non tamen in consecrado, quia terram suxerunt, ad quod mysterium se illud solius est os scium sicerdotis. Solus praeparat peragendum . l Considerandii λδ 18 t tamen Episcopus uel sacerdos aquam etiam est, qui aqua benedicitur, quando viuino commiscet in calice, quod nulli in- no admiscetur: uinii ueris non & hoe ideo, seriori sacere licet, quoniam solus Chri- ut dicut quidam. Primo,quia uinu suam sus populos sanguine suo redemit. Praete benedictionem expectat: sed hae e ratio norea admissio, huius unionem populi, cum uidetur suffieiens: imo quia tunc totum ui Christo designat, ut sequitur. quae fieri no num est:quoniam in benedictione vini sub potest,ni si per gratiam Christi . cuius typsi nomine calicis tam vinum quam aqua si- gerunt pontifex & saeerdos . Commi e- mul benedicuntur.Vnde potest secti do motur autem aqua vino in calice, ex institu- do diei quod uinum in hoc loco Christumio tione Alexandri Papae. j. Primo' ad no signiscat,q nulla eget benedictione: aqua tandum, quod nunquam salus populi esse popului qui in hae uita nequit esse sine pee potuit sine sanguinis eisi sione: nee etiam eato , propter quod indiget benedictione sanguinis effusio sine populi salute, quia Dei:ut reddatur dignus ad prsmissa uni Christuq populit sibi reconciliauit in mor nem eum Christo. Ad hoe igitur significante. Scriptum est enim, quδd aqv. ae multae, dum, aqua benedicitur,quando uino admisunt populi multi. Christus autem sangui stetur. Tertio,etiam uinum non benedinem suum sudit pro populo, sicut ipse te- citur: quia subdiaconus qui non benedi-
190쪽
cit,debet illud ex ossicio suo in calice mit quando. S secundum hoe sacerdos Deum
tere, ut praemissum et t. Quarto, quia populus per aquam significatur, unitur Chriso solum per benedictionem gratie ipsius Christi quem sacerdos benedices figurat. Eii autem plus de uino, quam de aqua
ponendum,arbitrio sacer dotis: ita tamen
quod aqua a uino absorbeatur, S uini sapore retineat. extra de cel. n, is perniciosus, ct hoc in signum , quod ecclesia dcbet
incorporari Christo, non Christus eccles E : unde Aug. Non tu mutabis me in te, scut cibum carnis tuae . sed mutaberis in me, de hoc etiam diectur super dicto ucr-bo: Hic est ealix, ct in xj. parte sub v .seria canae domini prope si . Praedictus etiam Alexander Papa statuit oblatione ex aZy. mo & in modica fieri quantitate, dicens.
Haec oblatio cauarto rarior, tanto pretio-
sior. Non est etiam ' omittcndum, quod in millis priuatis ininistras sacerdoti ampullam cum uino, manum eiu , non osculatur, sed nil nisi rasam pullam cum aqua sic, quonia vinu Christum,aqua. genus humanu,Oscillum uelo pace inter I cu se hominem signifieat reformatam. Regulariter tamen cum celebranti aliquid porrigitur, uel ab eo recipitur, manus Osculum Interponitur, ad designandum quod omne seruitium,omnisque reuerentia Deo exhibita,cuius uices celebrans gerit, procedere debet ex seruore charitatas,& amoris, qui
per manus osculum designatur, de hoe et sub Euangelio dictum est, ct sub tit. de pa. cis osculo dicetur . Calix autem ponitur Romae ad dextrum latus oblatae, S bene, quasi sanguinem suscepturus, qui de latete Christi noscitur profluxisse, & ad desi-pnandum sanguinem & aquam de dextro Christi latere emanasse. Praeterea nisi a latere stet recta pars crucis, quae sit communiter super hostiam S calicem, non producitur solummodo super hostiam. quod tamen fieri debet. Crux enim ipsa inchoari
debet super hostiam, S persei super ea lice, prout ex diuersis locis, & uerbi, ipsius canonis colligitur euidenter, de hoc dicetur in viij. parvicula canonis, super verbo: 3 hostiam sanctam. Communiter i tamen alibi ponitur hostia inter sacerdotem & ea Iicem. Primo ad notanducia,quod Chri .sius est mediator Dei di homanum. x. d Ist. patrem, hostia, Christum : aqua in calice, Populum significat, quia non nisi Christo mediante ad resurrectionis gaudium pos sumus peruenire. Secundo, propinquior est Laeet doti hostia,quam calix. quia prius a Christo costerata legitur,quam sanguis,
ct Apostolis prius data . sed hςe ratio facie potius pro dictis Romanis, qui cruces incipiunt super hostiam, S deinde eas super 'caliccm producunt. Porro, elim sacerdos accipit patenam, cu hostia, urceolum cum aqua , calicem cum uino, turibulum cum
inceso,emeit sit per ea crucis signaculum, ut per crucis uirtutem omnis conatus diaboli eae malignitatis effugiat, ne contra sacerdotem uel sacrificiu aliquo modo praeualeat. Et nota, 1 qudd ampullis in qui: φεbus uiuum N aqua coni immur pro sacrificio, spiritualiter considerandum est,quddin parua subitantia in conlprehens bilia cotinetur futura sacra ineta. Dicitur autem ampulla, quasi ampla bulla, significas eo ehumanum,quod amplum debet esse latitudine charitatis. Rursus ampullae. i. vasa ad offerendu uinu, simi praedicatores mordaciter increpantes, uel quilibet Spiritus sancti gratia inebriati, S alios inebri 1
tes. Hydriae uero, id est . aquatica uasa ,sint
doctores aqua sapientiae salutaris potati, S uitalibi is aquis repleti. Rursus adhue prς nussa alio ordine prosequamur. Iniquibusdam ecclesii, subdiaeoniis portat calicem in sinistra, patenam in dextra,&desu
per corporale: unus cantor Oblatam eum
none,& uinum eum ampulla: alter vero praebet aqua uino miscendam: vltimo diaconus sundens aquam in calice offert presbytero seu episeopo. Nempe subdiaconus est Christus,ealix, passo: patena, crux,snistra,praesens uitardextra, futura: corporale ecclesia, unus eator, iudaicum populum figurat:alter,Getile: ampulla, deuotionε: oblata,corpiis: vinum, sanguinem:aqua, Hesiam. archidiaconus, C stasius: presbyter seu episeopta, , Delim patrem . Subdia contis ergo calicem t portat n sinistra,
quia Christus de torrente bibit in via , id est , passionem sustinuit in praescnti nita , Os paten .m in dextra, ia pei crucem peruenit ad gloriam' oropter hoc enim exalta ,Phi xuit illa Dcu:: esipet corporale,quia elus passionem