장음표시 사용
651쪽
rursiis hora duobus suis discipulis proficiscentibus in En aus in se actione panis suit agnitus. Postremo in completorio patrem pro suis discipulis orauit, qua et Iam hora in sepulchrum positus est. τι Isai qui biste horis eamantur. Cap. IO.
QVi pselmi hisce horis & quae ean
tica debeant usurpari, equidem satis notum esse puto. Quia vero ad aliam spectet editionem, ae nos de generali ossicio hoc tempore tractare proposuerimus , paucis quae hic sunt Praecipienda tradamus. Selendum ergo est generaliter in matutinis laudibu sex psalmos semper cantari, atque in alij, horis similiter, per quos sex opera misericordiae designatur, quibus operarii in vinea Domini laborates intenti necessario esse debet, quaeque si pie ac mundo corpore exerceamus, a seruitute diaboli liberati ad vitae Iibertatem procul dubio perueniemus a &pro mercede fideli itimi laboris denarium diuinum , hoe est, sempiternam vitam reci Iiemus. Sane notandum hie uenit quod inaudibus matutinis duos eo iungimus psalmos scilicet: Deus Deus meus ad te de luce vigilo, S Deus misereatur nostri, quo una tantum Gloria finimus. Sed quare hoc sat huiusnodi pol ratio adduci: Quoniam alter horum Dei significat dilectionem, alter uero proximi,quae dii et dilectiones usq; adeo inter se sunt annexae, ut una sine altera in Christiana persectione intelligi nequeat. Ad hymnum autem trium puerorii, scilicet, benedicite omnia &e. Gloria patri non adiungimus, quod propter eiusmodi fidei consessionem i caminum ignis sint coniecti. Qito quidem facto maxime derogatum est Trinitati. Vel quod eius hymni postremus versiculus idem significat eum Cloria patri, ne quid in sacris scripturis superuacaneum reperiatur. In matutinis uero laudibus non iubilamus nisi in ultima
tantum antiphona. Nam cum per laudes,
Domini intelligamus reserrectionem, in qua nil penitus desiderauit beat itud ine &immortalitate iam consecuta, certe nullo
hic opus est rubilo, qui rei alicuius signiscat desiderium mec etiam in complet Ori
rio, s octauam connotat resar rectionem. Non quod post re irrectionem iubilus esese desinat, quando uerius cum ipsis angelis creatori nostro iubilum simus cantaturis sed quod tum suam amittet significatione, qua alicuius rei dicitur esse desiderium . Tum enim nihil desiderabimus, ut inquit Dominus: In die illa non interrogabitis quicquam. Dictis itaque ad eum modum psalmis cum antiphona, legit sacerdos lectionem, quam alio nomine appellamus capitulum , quoniam ex capite epistolae illius diei sivitur. Legitur autem absque Iube Domine benedicere, & absque facerdotali benedictione, quod Praelatis ecclesiae ae sacerdotibus proprium sit eam semper legere,qui legendi ueniam non petur, quum eam alijs dare debeat. Nec est quod quis nobis obiiciat, si in nocturnis quod fere sit )facerdos lectionem legerit, an et tiam sit necessarium ueniam postulare ac dicere. Iube Domine benedicere, quod eius sit benedictionem & licentiam dare Dicimus enim , quod sie hoc pacto lectionem legerit sacerdos, eum prς ter cifficium suum facere,cum sit lectoris. Vetum si hienon adsit, tum Deile permittitur ut uel sacerdos, uel elericus sacerdotis, uel etiam quispiam alius ordinis minoris tanquan lectu rus dicate Iube Domine , atque ei benedictio a sacerdote reddatur: Absoluto ea pitulo non subiungit: Tu autem Domine, quia ratio postulat ut sacerdos si perfectus, S qui suggestionibus diaboli haud facile succumbat. Sacerdos igitur in persona Domini per capitulum nos sensu admonet atque hortatur ore, ut in fide perseueremus,& operibus irrisericordiae perpetuo incumbamus. De Hr aliis Druentdiu. cap. 3I.
D Lipdς canitur hymnus, per quem
laetitia quam ob assecutam habemus libertatem, exprimitur. Sed quia Christus nobis hanc laeti - tiam acquisiuit, ne in prati de beneficio accepto uideamur, in laude illius finito hymno prorumpimus , ct quia nos liberauit,
gratias ei reserimus alta uoce cantando,
Benedictus Dominus Deus Israel. Et qua-Τe 3 re
652쪽
re obseero. Quia nos visitauit exiliente in miseria,& iecit redemptionem plebi
suae. Hoc absoluto cantico eum antipho na, quae notat dilectionem quam in lauda.do Dominum habemus, ait ad populum sacerdos: D minus vobiscum . Quod sane silmptum est ex libro Ruth, Sic enim legitur Boos & Obed suox salutalle me res. Ac statim a populo respondetur: Et cum spiritu tuo. Quod ex epistolis Pauli sumptum est. Ae si sacerdos diceret: Laus nostra sit acceptabilis Deo, & gratam sibi
accipiat,ac nos prooemio vitae remuneret. Cum autem populus respondet. Et cum
spiritus tuo, idem est,ae si diceret: Tu pro nobis precev ad Dominum effundes, sed quia illa preeeps tantum approbat Deus& exaudit quae ex bono animo procedunt, ipse, sine quo nullum bonum est, sit S eum spiritu tuo.Tum sacerdos suasi suae bonitati diffidens inquit ad populum : Oremus. Quod humilitatis & euitandae arrogantiae gratia dicitur, quasi dicat. Orate simul
mecum,ut quod postulamus , eitius impetremus. Tune dicit Orationem, eaque dicta respondet chorus: Amen, quas dicat. Ita
nobis fiat quemadmodum orasti. vel tali in ei ter tua sit oratio peracta. Sumptum autem est Amen ex apocalypsi Ioannis. Atq; ad eundem modum rursus populum salutat sacerdos, repetitque quod antea dixerat: Dominus vobiscum,quasi dicat: Si gratiam Dei impetrastis, in ea perseueratu . Et iterum respondet populus Et cum spiritu tuo, quasi polliceat uti orasti pro nobis&nos vicis: in pro te oramus. Tum puericanunt: Benedicamus Domino. Quod ex Psalmo tertio aeceptum habemus. Quibus rursum chorus respodet: Deo grata a , quod Apostolo aceeptum reserimus. Eo autem significatur, quod usque ad finem vitae in innocentia Deo inseruire debeamus, ac illi benedicere pro beneficii, gratias per soluendo. Ultimo sequuntur iuifragia sanctorum . Nam quandiu quidem vivimus,
tanquam in lubrico talo dc fragili glacie
sumus constituti. in diesque elim daemonibus. vehementissime condigi inus,ita ut sauctorum suffragiis non posti inus non indigere. Post Distagia repetitur Benedicamus domino, non a puctis, sed a sacerdote, quemadmodum etiam in Completo-
tio Sc magnis solennitatibus in quibusdam e tele si ju a maioribus . Quo quidem signias eatur nos fore in terna beatitudine cum Domino persectos laudatores. In hae enim vita persecti esse non possumus . De Oscio aliaris. cap. 3 M
NVης de officio altaris dicamus .
Et primo quidem de sacerdotum indumentis, corundemqtie significatione, ae deinde quid officiis Missae, quid introitus,quidve tropi no ininentur,occurrit exponendum. Caetera vero bretriter ordine veluti in summa quadam perstringemus. Res enim ardua est,& quae ingenii nostri vires ne ite excedit.
Sacerdos ergo tanquam aduocatu N pugil cum antiquo hoste pugnaturus, vesti, bus sacris sitia si armis induitur. Sandalia enim pro ocreis assumit, ne quid maculae vel puIueris affectioni etiam inhaereat Sie Amictu pro galea caput contegit, pro lorica totum eo pus cooperit Alba, cingit Ium assumens pro arcu , & subcingvlnnt pro pharetra. Vocatur autem subcingi tum quiddam in stola, quod ligatur cum cingulo. Quum stola collum circundat, quali hallam contra retinentem vibratis Manipulo pro elaua utitur: ea sula quasi clypeo protegitur: manus armatur libr pro gladio. Atque ita instructus, ad postremum per consessione in diaboli renun-
SApprdos enim priusquam eant et mi
iam, consessionem pronunci et O potietia Nam .ut inquit Salomon, vir sapiens in principio sermonis accusator est sui. Debet autem peccata confit ri generaliter, nec mensuram cxcedere. Sic itaque ad certamen munitiis cotra spiritualia nequitiae in coelestibus, Sc pro te- danda iudicis ira in subditok ad altare pro ecdit, ct populias quali pro tuo purale oraturus die biis pro fellis, terrae prosternitur. Quum ver5 cantat oratione, , & reliqua recitat, tum quasi totis viribus aduersus
diabolum pugnat. Nam cura dc casulam
653쪽
in humero pii eat . velut gladium contra
hostem praeparat, ita ut, quum Euangelium legitur, diabolus, tanquam gladio percutiatur . Sub finem autem pax datur,uo quies populo hoste deuicto ae pro rato nuncietur. Exinde redeundi data licetia, populus Deo agit gratia, , ac qui Gque ad sua reuertitur. De Uscis nullae. cap. D. ima ria rei me e .rit pie hi . 2 lat
o Fficium missae siue missa, appella
tur totum illud, quod a principio usque ad finem dicitur, ne mis. 'pe ab Introitu usque ad Ite misi, est cunis mens & sententia haec est 4 Ite ad Christum, & ipsum sequimini, quia milia est pro vobis hostia ad Dominum placan dum. Quandoq, tamen reii rictius α quasi speciat uis pars, quae p ima canitur, ni rmirum introitus , officimn millae appellatur,quae sie dicta est, quod iit hue mittatur Angelus . Distribuitur autem missa inquatuor omnino partes e in obsecratione , orationes , postulationes, & gratiarum actiones. Est enim milia omnis obsecrationis, postulationis, & gratiarum actionis. Prima pars extenditur usque ad offertorium, altera usque ad finem Domi-mcae orationis, cum Amen respondetur, tertia usque ad communionem, quarta usque ad finem. Ae prima quidem est ea thechumenorum vel neophi torum quod sere idem est, ctim eat hecumentis appiale. tur nouiter instructus siue sit baptizatus, sue nondum etiam, & Neophilus quoque nouiter infructus siue bapti Eatus , siue non . Amplius enim aut diutius eis intereste non licet, non aliter atque Iudaeis aut ethnici quod necdum sint membra ecclesiae. Ob quam sane causam diaconus e Pulpito alta voce dicere debet: Exeant catechumeni foras. Hine est quod pars ista nominetur missa . ab emittendo, quoniam tune foras mittuntur. Coepit autem illud originem ab eo, quod de Domino dicitur: Iesu v autem non crede
bat eis, sciens quid esset in homine. Nam per ea techumenos illi signiscatur, de quibus hoc dicti im est, Voeatur itaque missa totum illud osseium , quod est ab introi tubusque ad Ite missa est, quanquam & m-
terdum missam appellamus ea verba, qui
bus corpus Domini conficitur. .
INtroitus vero dieitur , quod sacer
do, milia in auspieaturus primo ad altare debeat intrare, sicuς Episcopus qui extra chorum quandoque diebus festis Dei annis induitur. Dum enim canitur introitus, inexa ad a ita re. Quanto rein etia ui diebus profestis bis cani solet, in solennitatibus vel b ter. Qitandoque intern istentur tropi. Dicitur autem tropus a Graeeis, quod nobis est conuersio, quoniam uJhic quaedam fieri solent conuersiones. Animaduertondum hic est tribus lingvis missam celebrari, Hebraica, iraeca,& latina, quod titulus Christi iam in cruce pendentis scriptus suerit Graece, Hebraice,& Latine. Vnde cs,quod in unaquaque in na harum trium linguarum aliquid apponatur. Et ab Hebraea qui dein, ουν si praestantissinia: Allelilya. Amen, Sabinbaoth, Osanna. Alleluya quoniam a d uerss multis modis exponitur, quos & alibi
sinicienter diximus, nunc praeterire volumus. Iuxta interpretationem tamen Hieronymi,quae omnium est optima,interpretatu te Laudate inuis bilem. Quid Amensi, satis constat Sabaoth est exere. tuum siue militarum, virtutum & victoriarum. Osinna denique est, silua obsecro. Et ubi quaeli, In exeia sis. Osi, id est, obsecro, an-na,id est salua. Inde osanna, quasi osanna, ex corrupto S integro. De Xyrieelysin, ere. cap. 36.
soni, B e. quod ideo Graece canitur, ut ostendatur Ecclesiam primo in Grrcia coepisse. ae inde Romam postea delatam fit iste, unde reliqua sunt La
lina. Cantatur autem ter propter patrem& filium & Spiritum sanctum continuo idque te mi, vicibusve simul dieatur no-ules, propter noue in ordines angelorum
quibus associari petimus. In quibusdam ecclesijs additur . quasi d icat: Domine inserere nostri. Sol nabus dic bus sequi-
654쪽
tur hymnus de suangelio , siue Ea angeli--: Gloria in excelsei Deo : quod antea Glium ad nullam dicebatur. Reliqua vero beatus Hilarius Pictaviensis Episcopiis apposuit. scilicet Laudamus te,& caetera que se luuntur, quae etiam ad milliam cantari instituit. Uerum enim uel δ tum illud canimn siletum est,quum sellum agitur Apostolorii, martyrum confesserum S eorum , in quorum honorem ecclesia est dedi eata , ' laecunque etiam illa sit. Eo autem finito facerdos salutat populum, inquiens: Dominus vobiscum. Quae salutatio ex veteri sumpta est testamento, nimirum ut dictum est,ex libro Ruth, pertinetque ad minore, sacerdotes. Est enim & alia videlicet: Pax vobis, quae ut est sumpta ex Euagelio. ita tum spectat ad Episcopos, & quili, sunt superiores. Quo lane illud expressu innuitur, quod nouum testamentum, digniux sit ic stantento vetera. Resposio vero Populi: hi cum spiritu tuo . ex Apostolo inopistola ad Titum desumpta est. Cum demque ait, remus, uniuersalem ad se eoiligit Ecclesiam, quasi esset syndicus aliquis in persona multorum loquens. Hoc enim syndi eus significat. Longa vetustate comprobatum cli, quod oremus dicimus. Antiqui enim praemisti, Orcinus ex templo orationem eo in muniter subiungebant. omissa ratione, illud tantum, videlicet oremus
Da oratione, O quoties s. In missa verta seredos. cap. II.
O ' i' siuς collecta statim sub se
quitur, quantumuis collecta propriis voco tur oratio illa quae fit an processione quum populus Suniuersus clerus ab una e celesia procedit ad alteram. Tum enim sacerdos aut Epascopus collecta Omni multitudine, is insim Odι oratione super populum uti solebat, quae proprie dicebatur collecta. Nunc ai rem Oratione illa praetermissa tantum vedicimus)oremus retinuimia c. Notandum obiter hie est sacerdotem in qualibet misia se quinquies conuertere S septies populum salutare. Primb in ipso exordio: Secundo in Evangelio,quod non in altari,sed in asse te vel aliquo lectorio versus Aquilone
legi oportet plicata in tamero ea sula,
quod draconitum tangatur officio. Tertio eum ad dextrum eornu altaris reuertitur, unde venerat, dicto symbolo , fi fuerit solennitas : tum enim se conuertit ad popi ilum. Qi arto post offertorium, eum i luit: Per omnia secula seculorum,& conseque-ter: Dominus vobiscum sed non vertit se. Nam , ut dici solet, nemo qui ad aratrum manum: pplicuerit, retrorsum respectaret debet. Qi into cu ait. Pax Domini sit semper vobiscum,nec tum se conuertit. Sexto post communion ε,& vltimo in sine. Quod autem ad orationem attinet, sciendum est ne unam legi oportere , nune dreb, nunc quinque, nunc septem, sed non ultra. EdVnam quidem propterea quod una sit Epistola atq; unum Euangelium , vel propter Dei unitatem. Tres vero propter trInitate: nam 5e Deus numero gaudet Impar , Iebquia Dominus ter in passione orauit. Sic quinque legi possunt propter quinque partitam Christi passionem, vel quinque eius
vulnera. Verum septem ideo,quod septem in oratione nostra Dominica habeamuxpetitionex, vel etiam propter septem dona spiritus sancti, quae apud Isaiam num eirantur. Septenarium enim numerum nutilus excedere debet. I
De epistola I duali, Alva, O prost. cap. 38.
D Linde legitur Epistola quς est sire
mo absentis millus ad ab lentem,
a Graeco vel bo ευ .s ' λλαν, quod
mittere significat, sic appellata . Tales sunt Petri, Paul i, lacobi, S Ioanni ad varios nullis, quae hcie in loco ut plurimum leguntur. Sed si eontingat conti agit autem saepe ) ut vel ex Apocalypsi vel
ex Prophetis aliquid hie legatur, nihil hominus diretur Epistola, idque ob eam causam, quod tum ante Euangelium quodammodo mittatur. Summopere autem cauendum est, nequis Epistolam legere praesi mat, nisi sthypodiaconux: aut diaconus aut etiam sacerdos. Melius enim est ut sieerdos legat etiam si eant et missam,quam acolitus. Post Epistolam vero cantatur re sponsorsum eum suo vetis, liue Graduale, ut vocant. Appellat vin autum est Gradua-
655쪽
Ie quod a minoribus in gradibus ante alta re uel a maioribus etiam diebus profestis cani soleat: In solennitatibus vero in al- tumbiis, hoc est, in pulpito etiam a pueris. Vel quia gradatim cantatur, uel quia degradu ad gradum procedere debemus, hoc
est.de virtute in uirtute ascendere. Dictum est idem Responsari uin , I, uersui respondeat , qui it cin a uutiendo nominatus est, quoniam non ad Oriente tiertimus,uci quoniam uersu ad responsum sit regressio, aut ad ossicium aliud, ut in matutinis. Postea sequitur alleluia , euius interpretatis modo exposita est secundu Hieronymu . In huiu, fine neumatizamus, hoc est . iubilamus, dum fine protrahimus, ct ei uelut caudamaeei minus. Est enim dissu retia inter neumanet imae,& poema pneumatis. Neum a staminei generis est iubilus, sicut in fine, antiphonarum , pneuma uero iacutrius generi, cit iritus sanctus. Postea versus dicitur,u
de linia liter cou ursio fit ad Alleluia. diequitur deinceps Sequentia quam nos pros, mappellamus. Fertur Not geriis Abba, apud sanctum Gestum natione Teut iis primo sequentias coa posuisse, atque eas posicam Ecelelia cantari institutum D ille per Nicolaum seminum pontificem . Post liunc autem dieitur Hernianus Contractus inue tor astro labii fecisse duas lias: Rex omnipotens die hodierna.dc sancti spiritus adiit nobis gratia, dcc.
Inita seqtientia legitur Euangelium, quod triplicem habet inchoatioue: Vel per imitu sancti Euangeli j, scutin principio quatuor Euangelio ru: Uel per In illo tempore:Vel per aliam determina
tionem regiae aut alterius alicuius magnae
Potestatis, ut, Fuit in diebus Herodis.&Anno quinto dec O Imperii Tyberi j Cae.
Laris. Dicitur autem Euagelium ab is bene, R αγγελοι nunc lus, quasi dicatur bonuiri Nutum nuncium. Prore de uero Euanget si aliqua doelse dicitur secundum hilior rami qua doque secundum allegoria, quandoque secundum personam, quadoque secundum partem, & quandoque etia secundum totu.
Secundu historiam, ut illud Maria Magdalaria & Maria Iacori S Salome &c. Atqua
illud etiam quod eantatur in nata It Domi liii ad secundam missam de pastoribus. Secundu allegoriam euiusmodi illud quod i in Alsumptione beatae Mariae legi consuetum est de Maria Magdalena & eius sO-
rore Maritia, nimirum: Intrauit Iesus in quoddam eastellum, S c. Quia cum per Mariam Magdalenam vita significetur cor templativa, per Martham uero, quae ad mlnistrabat, uita activa: hoc Euangelio docetur in beata Maria virgiue utriusque viatae fuisse eonsummation in , contemplatiuae scilieet & activae. Secundum personam Euangelium ea nitur, ut in festo beati Thomae Apostoli, ubi dieitur Thomas unus de duodecim &e. Secundum partem,quemadmodum est in selio sanctae Crucis . Tum enim illud recitatur Euangelium, quod est de Nicodemo propter eius Extremam Par ticulam, quae ciuimodi est. Sicut Moyses, exaltavit serpentem in deserto , ita exabitati oportet fit tum hominis. In hoc aut em uerbo Christus suam indicauit passio-lnem,& sua corporis In cruce, exaltat lon m .,
Quocirea Euangelium hoc in quo hae e con tinetur particula, Iegitur in sello sanctae Crucis .isSecundum totum denique, culus. mcidi est exiguum illud, quod in Circui iei fione Donum obseruatur . Postquan con sumati sunt dies ocio. Ammadnertendunt, ergo hic est,quod diebus profestis una dumtaxat candela cerea praecedat diaconum,
quum ad legendum Euangelium accedit Nee id quideat, iniuria, Cum per illud privmus Christi significetur aduentus, qui humilis suit S occultus, ut quem praeueniti
unus tantum praecursor, videlicet. Ioannes,
Baptista, qui suit uerbi lucerna. Fellis vero, diebus eandelae duae praeced ut cereae,quod in secundo aduentu,qui selennis erit & manifestus duo sint praemittendi praecursores Heliaς scilicet & Enoch.Uel ideo et a quoniam Dominus ante iaciem sita binos coi liunctim misit discipulos ad praedicanduim Illud quoque diligeter notandum est, quo simul atq; Euanget vim inchoatur, uniuer isus populus, tam clerici quam laici, tam qui illud profert quam qui audi x , crucis signum imprimere debeat in fronte, in ore. S in pectore. In fronte, quod locus sit pudoris di verecundiae . unde impudicos h nun es incontes dicimus, quasi siue sto Die- P
656쪽
Per hoe ergo quod fronti sanum erucis
imponimus,eu identer ostendimus nos non erubescere,q, credamus is crucis xsi,dc eum
habemus Deum & Dominum, qu a ludaei,
at oue Eth. ucis nobis exprobratur . Viae meherc .E A ostolus. Nos aute praedicamus Climitii merueii ixum, Iudaeis quidem scandalum gentibus vob stultatiam.In ore autem idei, ut significemus nos audactCr crucem Domini praedicare. Deniquc in P ct re ob ea causam , quo nos paratios cise pro
Christi nomine pati ingenue Ostendamus. Rursum in hoc, q, os & pectus cruce signa-
muri aperte innuimus, nos audacter ore fateri eorde credere Christu crucifixum, cuius liber legitur, Deum N Dominum nostrum esse. Sacerdos itaque vel Diaconus Euangelium lecturus signat se in ore, fronte N pecti, re,quasi dicat. Lon erubesco crucem Domin .sed eam ore praedico S corde credo . Libro quoque erucem imprimit ,
tanquam si dixerit, hie est liber erucifixuPosset autem hoe loco quaeri, quemadmodum crucis signum fieri debeat a dextra aein sinistram , an vero a si sistra in dextram Ae nonnulli quidem sunt qui crucem a linistra in dextra fieri velint, atq; ex huiusm di versu sumpserunt authoritatem: Egressus est a patre &c. A patre venit filius in munis dum,& ideo crucem inchoamus a patre superiori,per qua designatur pater.Sed quod a patre absque ulla intercapedine in mundum venit. per quem sinistra partem intellio imus ided postquam a superiori parte descendimus, statim a s mstra in dextra pergimus' nam S postea ad partε ascendit, quod designat dextera. Alii vero putant, quod a dextra in s nistram seri debeat, quia Christus a dextera in sinistram, id est,a patre veniens, diabolum per cruce repulit, qui per sinistra significatur . Dicto is itur Euangeli titulo,respondetur ab Omnibus. Gloria it bi Domine. Proposito nanq; Euangclio ad Iegendum , in quo agitur de gloria
Dci, partim nostra,quatenus videlicet Clitisus diabolu vicit, ac nos redemit,& victor ad patris gloriam ascendit auditotes Euantelii letantes ad laudem sui creatoris inquiunt atq; exclamant . Gloria tibi Domine , quasi dicant. Gloria tua, quae nobis in hoc Euar gelio praed icatur, in aeuum nobis
sine fine permaneat,semPeiq; crescat di auia reatur. Lecto iam Euangelio,quisq; dicere
debet. Amen. Vel ut ali j volunt, recitato Euangelio. statim dicamus oportet: Deo gratia que ad n odsi post quamlibet lecti inem siue capitulum Sed melius est ut die
tur : Amen, ac nos cruce contra diabolum
muniamus, ne ipse sermones Domini ex pectore nolim rapiat. Necessariu etiam plaia est, ut dum legitur Euangelium , velamina capitu deponantur. Euangclica enim praedieatici omnia legis velamina demouit, atq; homines, tu i PriuS Dominum in aenigmate quodammodo & quali per transennam viis debant,modo ipsam veritatem aperta legis cognitione videre S in te Ilisere secit. Viri itaq; aperto capite Euangelium audire de bet,ut quinque sensus ad audi cndum nugis fiant idonei. Inde est quod clerici non nutriant longos capillos, sed atic tonsos ut rectius ac persectius possint audire. Verum- enim uero propterea coronam habet, ut d monstrotur inter eos S Dominum nullum ei se medium. Non ergo longos habeant capillos clerici , si per longitudine capillorus gnificetur multitudo peccators. Mulieres vero debent audire Euangelium tecto aeve lacto capite, etiam si si virgo, propter
pomum vetitum. Et si eueniat ut virgo capite sit aperto,& velamen non habeat, necesse est,ut mater aut quaevis alia mulier eapiti eius pannum vel smile quippiam imponat. Itemq; erecti stare debenuis,donee Euangelium pronuntietur,aut capite inclinato , si modo non sedeamus, nisi cogente necessitate. In lege quidem praeeipiebatur, ut dum cc mederet agnum Paschalem, baculos in manibus tenerent,nos verἰ, diacono legente Euangelium baculos deponimus, quod Christo praedicante leges o seruantiae sint depositae. i id Symbolum quando emendum. O quos
Post Euangelisi satim debet subiungi
Symboli, fidei, scilicet:Credo in v si
Deum patre, die. Si solennitas suerit. Nec tamen in omni solennitate, sed in eorum tantsi modo festis. quorum in Symbolost mentio, ut in se sto Trinitatis, in Natali, Circuneisione,Epiphania,Paschate, Ascet sope, Peu tecoste, in secto onam ii sanctor si,
657쪽
DInsfigurationis Domini, beatς Mariae, Romnium Apostolor ii, sanctae Crueis, S omnibus diebu1 Dominicis. In alijs autem solennatatibus dici non debet. Nee vero in solennitate Angelorii cantari solet, quia illi
non credunt, inad iam sciunt, quuin plenam ct persecta habeant scientia- Nee praeterea cani consuetum est in selennitate duorum
Euangelistarum,qui non fuerunt Apostoli, scilicet Lucae & Marci . Sunt qui dicunt Symbolum diei debere in sesto beati Ioannis Baptistae, quia tum fuit commemorata Christi natiuitas. Sed eadem ratione qualibet die fit mentio beatae Mariae, adeoq, omni die eanendum foret. Nonnulli etiam putant, quod ia eorum sestiuitatibus cantari debeat, qui illud composuerunt, atq; eius rei gratia huc illud adferunt,quod in Euangelio Ioannis invenitur, quod nimirum in dies fides Apostolorum erescebat propter miracula quae fiebant, quanqua alibi aut horitas habeat, fidem no habere meritum, i
lium aua ratio praebet exprimentu. Pronun-
apparet, quam illi errent, qui aliam ibi le
Icto symbolo eantatur offertiariumuire offere da,ut aliqui dictit. Appellatur autem offertorium ab offerendo, tu ia tune offerimus. Sed necessario hieco siderandu eli, tria omnino esse quq offerre debemus: primo,nosmetipsos, aede inde ea, quae sacrificio sunt necessaria scit icet panem, vinum de aquam, & si qua sunt alia sacrifieio apta. Obiter tame hic dicere possumus panem hunc quasi nominatum cile a
totum significat. Quoniam cum hie,tum insuturo seculo panis ille tota vita nostra est. Vinum autem a vite simili sere modo dedueere licebit, cui Dominus in Evangelio se Iaan. comparat, hoc pacto inquiens. Ego sum v, I s. tis vera. Nec denique ignotum esse puto aquam ab aequalitate dictam esse, quia pertiatio Symbolo sub finem ipsius debet fieri hoc sacramentum nos angelis equales sore signum oucis, quonia verbum est Evange- certo & credimus & speramus. Quanqualicum, non secus atq; ipsim Euangeliu,nisi vero interdum aqua significet populum. quod sit verbum abbreviatu. Unde dictum Vnde: Aquae mult*populi multi.Qitia nee est de eo. Verbum abbreviatu saei et Domi sanguis sine Clute populi, nec salus populinus sit per terram. Et hoc modo: veniet ver Porii I teste sine sangurne. Tum vero aqua bum abbreviatu si per filios Dei. Similiter benedicitiar, quando admiscetur vino, sed quoq; in omnibus verbis euangelicis signu haudquaqua vinum, quoniam peculiarem crucis fieri oportet quemadmodu siub fine suam expectat benedictione. In quibusdam orationis Do in inicae. Gloria in excelsis. EcclesiIs in magnis solennitatibus preeio Benedictus, Magnis eat, & Nunc dimittis, se olferuntur Ecelesiae utensilia,& in altat imae omnia perinde atque Euangelium stan Ponuntur vel in locis c5petentibus.Tertio do audiri debent. Notandum est quatuor demum sequuntur manuales laico tu obla- esse Symbola: nunim v, quod a eunetis eo m- tiones. Clerici enim nun offerunt , nisi in exequi js mortuorum & in noua celebratione sacerdotis. Nam inhumanum videretur, si ij offerre tenerentur, qui ex oblationibus vivunt aliorum. In offertorio milia ratione permittitur saeerdoti ut pixidem aut aliud huiusi odi manu teneat,quo Omnem auaritiae effigiat suspitionem munrter in quotidiana oratione dicitur, &ruod Apostoli sit nul composia erunt. Secuniam eli,quod in prima recitatur. Quicunq; vult saluus et se,quod ab Athanasio Patriarcha Alexandrino contra Arrianos haereti eos compositu est, licet plerit eum Anasta sum fuisse salso arbitrentur-Tertium est, quod Costantinopolitana synodus edidit, videlicet quod in milia hactenus cani consi etiam est. Quartum est, quod ex Niceno Coeilio prodiit.Scripsit veia, beatus Hilarius Pictaviensis Episcopus librum de synodis,in quo & illud compotuit, ac legi oporD. sacrificis.
Aeri sietum dieitur quasi quo saersi efficitur, ubi cognoscendu est, quod olim sacri helii ab Apostolis & viris Apostotet in omnι synodo vel totuin vel saltem licis in primitiua Ecesesia vasis ligneis aeeius aliqua particula. Ex quo sine liquido vulgaribus vestibus celebrabatur. enim
658쪽
arant ut diei solitum est lignei eatiees &
aurei sacerdotes. Nune vero est econtra.
Paulo tamen post Seuerinus Papa instituit idem vitreistieri vasis. Sed quia erant stagilia. Urbanus Papa voluit, ut argenteis vel aureis sacrifiearetur, vel etiam ob paupertatem stanneis quae tamen non facile aeruginantur. Hostia secundu Hebraeo ab Ostio nuncupata est, quia ad ostium tabernaculi offerebatur. Secundu Ethnicos vero ab li
se derivata est. Nam hostibus a domitis ut ille ait hostia nomen habet. Dicta est
etiam victima a vincedo,& imo latio, quod illitie Christus sacramentaliter Inio lud, qui in veritate semel pro peccatis nostris in cruce est imolatus. Appellata autem estimo latio a mola , qua in sacrifici js conterisolebat genus quoddam frument ι,quod sar vel ador dieitur. Vnde: Et adorea liba per
herbas. Ponebatur enim inter cornua alta-il ris vel animalis cultro illlite facto soramine . Mola vero in altari dicitur pars media sub qua reliquiae sigillantur, & cui in dedicatione Ecelesiae crux imprimitur, atque ubi corpus Christi consecratur. De secunda parte mssa. cap. 43.
I Am vero secunda pars missae quae pro
prie millia appellata est, proxime sequitur, nimirum quam orationis ei se d ximus. Nam prima pars, de qua hactenus dictum est, vocatur obsecrationis. Haec ergo pars missae, νt missam appellemus tot si officium ab introitu usq; ad ite missa est, si strictim accipiatur, proprio nomine missa appellata est. Habet autem ea quatuor distinctiones. Prima dicitur secreta, altera praesatio, tertia canon, quarta oratio dominica
eum sua prae satione. Atq; haec quidem pars cxtenditur usque ad dominicae orationis si . nem. Sed libera nos a malo: Amen,quod tacite a sacerdote proserri debet. Hic itaque considerandum est tot deberet diei colle. ctas eodemque ordine, ac de eisdem in secreta postcomunionem , quot praecesseruiit in obsecratione ante F pistolam in exordio
missae,nec plures, nec etiam pauciores,hoc semper obseruato,ne ultra septenarium numerum progrediatur. Summopere item cauendum cst, quod si sorte collecta pro dosunctis intermisceatur, ne finalis, ted penultima vel ante penultima dieatur. Quoniam finis ad suum debet retorqueri principium . Ad postremum generaliter cognoscendu est,quod in missa pro defunctis nulla debeat pro vivis oratio intermisceri,hae
tamen communi excepta: Deus qui vi u tum dominaris simul & mortuorum. De secreta. cap. 4
SEcreta dicitur, quia secrete prontinis
ciatur, cum tamen olim alta voce diceretur,ita ut ab omnibus ne it E lateis teneretur. Contigit ergo ut quodam tempore Pastores panem super Iapidem que dam ponerent, qui, dum huius secretae vesba Proserent, in carnem eonuersas est, Scsor stan transsubstantiatus, ut sic loquar, in
corpus Christi. In quos diuinitus facta est
acerrima Mindicta. Nam ad unum omnes
percussi sunt diuino iudieio coelitus miis Ex quo quide facto statui si fuit, ut posthac tacite ac submisse diceretur. Aut ideo salia occultὰ & quasi sub silentio dicitur. ne scilicet vilescat, sielit & ob eandem causam sacrae literae dictitur esse obscurae. Aut tanden ea laicis e gnoscatur ita ut hine triplex silent ij sit ratio. Cum autem ait sacerdos, Orate stat res, statim incipit orare, & nos similiter hoe audientes secreto orare debemus, ae duos psalmos canere nempe Exaudiat te Dominus,& sequentem. Sed quado interim dicit, Orate fratres,per inde est,ac si diceret: Dominus vobisi um tacite, quum sese vertat ad populum. Quare meminerimus sacerdote in . se quinquies ad populum conuertere dicendo Dominus vobiscu, propter quinque apparitiones, quae fuere ipso die Paschatis. Et quia una apparitio fuit nomanifesta, quando apparuit beatae Mariae Magdalenae, ut pleriq, sentiunt, ideo occulte & quasi sub siletio ait Dominus vobiscuti ne eum aperte satis dicit: Orate fratres, Per omnia secula seculo isi. id est per secula sibi mutuo succedentia. Vel dicuntur se cula per antonomasiam, sicut Cantica Caaticorum . Quaesitu est,etit secreth dicantur orationes, quae sequuntur post oblationes.
Sed nos ideo hoc heri respondemus, qu5d Iudaei post sit scitationem Laetati, statim Iesum voluerunt occidere, qui sese occulta.
uit in ciuitate Ephrem in solicitudine, & a praedica-
659쪽
prx dieatione ae miraculorum operatione penitus qii leuit & tacuit in sabbatu us lue, quia est ante dominicam in Ramis palmarum, quo venit in domum Simonis leprosi, de aperte praedi eauit. Atq; hoc quidem ex- prella indicat satet dotis illa voci , exultacio, qua inquit: Per omnia secula secutorii. Cui subditur, Amen. Propterea, ut quae a saeerdote dicta sint, liquido confrmemus, quia per Christum secutu creatu cli. Amen nanq; nomen Dei est. Unde in Apocalypsi, Ego sunt, Amen, tessi, fidelis. Subiungitur porro Dominus vobiscu, ae deinde, Suriun corda,quae scilicet sui sum habere debemus ad Dominum in coelestibus, no in terr nis, ut non querantiis benedictionem Esau, quae ut ea duca ac debilis eis, ita in terrenis plane sita est. Idem prorsus nobis manifeste significant Episcopi sandalia, quae cum superius sint aperta, ijs admonemur, ut semper corda habeamus erecta ad Dominum, eumque in serius sint lida, volunt ut habeamus in terrenis mentem omnino obtu sam, quasi non debeamus querere benedictionem quq in terrenis est. sed benedictio nem Iacob, quae est in cietis. Postea sequitur: Gratias agamus Domino Deo nostro. Quia pro omnibus bent ficiis, quae ille in nos benigne contulit, gratias ei merito rependere debemus. Inuenitur aute ibi quaedam figura ad similitudinem nostrorum Delta, D scilicet, undique clausum, qti Odin parte praecedenti U nostrum complectitur,quod in summitate apertum ei , in quorum Parte media tractulus per transuemisum ducitur, veramq; in modum crucis paretem copulans. Quod quidem non sine causa factum est. Per delia enim circulariter clausim diuina figuratur natura, quae nCc principium nee finem habuit. Per V exprimitur humana Christi natura, quae princiarium in virgine habuit, sed fine carebit. At vero tractulus in medio utramci. partem coniungens, erux est, per quam hum na sociantur diuinis. De praesaιiου. cap. 6 s.
PRα satio dieitur, quas pr locutio, quς
est ad ministerium preparatio. Notantur enim isthic nouem ordines Angelorum , quos ibi praesentes esse certo credimus . Maicitas quoque de qua hic fit mea-Vndecitio, appellata est quasi maior stans, vel maialor po testas. Sciendu vero est in mitia deceesse in uniuersum praefationes, primam de Τrinitate, alteram de Natali, tertiam de Epiphania, quarta de Quadragesi ina siue ieiunio, quintam de Cruce Domini, sextam ut Rde Resurrectione , septima de Ascensione, pς ς' octauam de Aduentu spiritus sancti, nona muni de Apostolis, decima dc ultimam de beata Maria virgine. Post canitur ter Sanctu , μή ' banctus, Sanctus, quod suinptum ex vetera Tr m Testamento. Ait enim Isaias se vidisse Do- - minum super soliu excelsum, & Seraphim clamantia: Sanctus, Sanctus, Sanctus. Sed quod sequitur : Benedictus qui venit in no mine Domini, Osanna in excelsis, acceptum est ex Euangelio, ita ut . quum illud cantatur , signum erucis fieri debeat. Pol temo hie eantica Angelorum eanimus , eluia perhoe sacrificium terrena iungi coelellibus non dubitamus, de ideo cum eis in excelsis saluari clamamus.
DE inceps uero sequitur Canon, ita
enim Grae eis dieitur, nobis aut e ringula,q, per ea regulariter sacramenti huius fit cosectio. Nuncupatur etia actio, quia inne cum Deo nostra agitur causa.
Quamobrem & in sestis stantes oramus, in profestis vero vel ieiuna js prostrati. Sub talentio tribus de causis dicitur. Primo quoniam Deus non oris sed eordis elamore intendi r. unde & Moysi dire it: Quid et amas ad me λ cum tamen ipse taceret. Nihilominus tamen proserimus verba, ne quae petimus, aut quae petere debemus, penitus ignorare aestimemur.Secundo ob id submisse Canoa dici oportet,ne, si alta voce esset proserere dus, longo elamore deficiamus. Vel tertio ob hanc ratione, ne tanti mysterii per usum quotidianii, verba vilescant,& in locis non copetentibus passim indiscrete pronuncretur, atq; ita tande extinguatur ac pereant, quoad modu paulo ante de pastoribus narratum est. Prohibitu enim est P decretu,&sub anathemate datu, ut nullus nisi saeris vestibus, ex libro in altari costerato, haec verba proserat. Dicit ergo sacerdos:Te igitur elemutissime Pater, Sc.Alloquit dum, tanquaprae scute.IncipIt aut a Mera Tau,T,quae bi
660쪽
EXPLImodum erueis effecta est. Quonia per Christi passionem haec omnia in cruce sunt completa, habentq; sitam efficaciam Nnde erosecto est,s, inhie erucifixi imago ad pingi debeat. Sequuntur postea multa, ut sunt nomina Apostolorum, Martyru, Pontificum, Virginum,qui omnes pro Christo nostro se sacrificio exposuerunt. Atq; item alia quς-dam sequuntur,quae nobis explicare non licet, nisi sorte solis sacerdotibus, ct ideo de illis tacebimus. Unum hoc tame addemus, nulli hie eoncessum esse aliquid vel detra. here, uel adere, nisi quandoque nomen illorum , pro quibus specialiter aut nominatim offertur lacrificium.
De orati ne Dominica. cap. 47.
NVnc dicendu est de oratione Domi
nica, in qua contincntur septem petitione ,.Quod autem prςmittitur, est quasi beneuolent iae captatio. Tres priores ad suturam vitam pertinent : Quatuor posteriores quae sequuntur, ad praesentem. Nedia aute ut nonnulli volunt,a cominuni sumi potest, ita ut ad utramque reseratur, quam videlicet dicimus. Panem nostruquotidianum,quem μυσιον Graeci, segola Hebraei,nos appellamus aut superessentialem, aut egregium, aut etiam samiliarem. Sed animaduertere oportet, quum facem dos ait Oremus, praeceptis,&e. Nos debere prostratos orare usque ad finem orationis
Dominicae , s dies fuerint prosisti. Si verbsessum sit, aut dies Paschalis, certe non pros rati,sed stantes orare debemus,ae respondere: Sed libera nos a malo, Amen . Qubdautem Dominicam hanc orationem non tacite, aut substentio dicat sacerdos, ratio est, quoniam ex Euangelio petitum est. De Iace. cap. 48.
Postea inquit sacerdos: Pax Domini
sit semper vobistiun, quod spectat ad
tertiam partem missae. Notandum tamen est, quΛd tacite hic sacerdotem quandam oratione dicere oporteat, quae in Ambrosiana Ecclesia aperte pronsiliatur. Aecepto itaque paeis osculo ab ipsa eucharistia, ut quibu Mana placet, vel vi censent alit,ab
ipso sepulchro de altari,impartit illud dia-
eono aut subdiacono, ut per eos descendat ad alios. Sed cauendum est,ne ab ipsis virint radatur mulieribus, ne sorsitan lasciuiae quippiam in animum aut earnalitatis elanculum subrepata Agnus Dei ter canitur. Hie est ille vere Agnus declaratus & adumbratus in Paschali, de quo sie habetur in Evangelio:Eece Agnus Dei, qui tollit peccata mundi. Ter aute ideo ea nitur, ut ehia
corpus triforme intelligatur: illud videlicet quod in coelo in gloris ea tu: my Ilicum, quod etiam ni im in terra ambulat, & quod in sepulchris usque ad extremum iudicii
examen quiescit. Bis dicitur cum miscrete nobis,tertio cum dona nobis pace. In corna vero Domini ter debet dici, cum miserere nobis. Sed horum neutrum adiungitur inmissa pro delanctis, verum ter cum Donaeis requiem, Ubique obseruandu est,ut noucontinuo,sed interpolate ae seiunctim cum
oratione interpolata dicatur. αλπι vero
Graece dicitur purus & pius, quia sola pietate ut pura hostia nos redemit. Vel ab agnos endo, q, sicut agnus solo balatu matrem cognoscit, ita Christus in passione matrem suam cognouerit, ae virginem vi retini commendauerit. Atque hinc qiim; este potest, iter canatur Agnus Dei. Quoniam Chrius pendens in cruce patrem suum cognouit,ei ad mortem vis obediendo,& eadem erue e se nixus agnouit matrem suam,eamq; virgini comendauit, ae tandem etia ibidem hii manu genus redimendo agnouit. Quod autem hic bis repetitur: Miserere nobis. de tertio variatur per Dona nobis pacem, i tum illud ex veteri testamento depromptu est, ubi eum clamarent ad Dominum, dic re soliti erant: Parce Domine parce populo tuo,ac subiungere tertio: Ne dederis lis reditatem tuam in opprobrium Quum igitur dicimus, Agnus dei qui tollit peccata, expresse Ioannem Baptisam imitamur,qui ait, Ecce agnus Dei, ecce qui toti is peccata mundi. Illud certe ignorari no debet, olini inprimitiua Ecclesia singulis diebus, qui
canoni missae intererant solitos sitisse comna unicare. Sed postea crescente multitudine fidelium , fuit institutum ut tantum dominicis diebus comunicaretur. Quod etiapaulo post, pium obseruari r si potuit. abiit in desuetudine, ac tertia sib secuta est inuitu tio,v t saltem ter quoque anno,in Natali,