장음표시 사용
51쪽
regionem illam procellis in ventorti vi totam audio agi
tiri si valetudo ita postulabit, inuisam .interea meam imbecillitatem ratione victus, & abstinentia tuebor. ac λrtasse fiet,quoniam a Deo cuncta pendent, ut Venetii Mintra meos parietes,in oculis,& adspectu meoru , commodillimo vitae genere ita conualesca, ne qua postea me cortinui ta di nec ellitas extrudat. quod si assequar, habebis me, si me tantum ab humanitate tua sperare vis, quod prosc-cto vis, miliarem,ac pene colubernale : & hac equidem spe iam nunc mi relice sustentor.Vale.Venetiis.
Herculis Ferrariensium duris, Ora tori Venetias. Ovod heri iniecisti in sermone , haeret in animo, &,
quo diligentius rem perpedo, eo magis omnia mea consilia omnes cogitationes ad noua societate, qua cunque ea sit couerto. vexor enim & deludor indigne ab homine teterrimo , omniumque impurissimo : cui non satis est auertere communem rein: sed me prorsus ita despicit, ut nec dignu ducat,ad que adeat accersitus equidem nihil mihi adscisco nihil arrogo in leter: nihil enim habeo ne que a fortuna,neque a me ipso,quo nimium extollataverumtamen limina mearum aedium teruntur quotidie pedibus virorum elarissimorum, ad me confluentium tu ipse,tu, inquam, Falete, A maximi Ducis orator , di maximus ipse vir, quem grauissima distinent negotia, qui scribis historiam,qui lcgum s cientiam,veterum & recentium scriptis luculentissimis explicas,venire tamen ad me,'ux tua est humanitas, s pe solitus cs,horasque multas luauissimo sermone consumere.Malum est, inquies , ab homine nequissimo contemni. Malum: sed peius etiam , expilari. quod nisi tua prudentia medicinam huic malo aDIert: petiit frutus omnis tuae liberalitatis .claua enim citius de manu Herculis possim extorquere, quam ab isto nu-mum. aut igitur ea mihi conseruetur utilitas , quam tuo beneficio speraueram: aut, qui nos vult perditos , perda tur ipse nobiscum,& societas communi pernicie ditio tuatur. Verum cum in tuum ingenium, tuam auctoritatem,
52쪽
& singularem in me beneuolentiam intueori traducor satacilὰ ad optimam spem:tranquilla omnia, comoda, copiosa mihi ipse polliceor. tu rei titues unus a fili naan rem : Scistum postremi ordinis hominem , omnibus inquinatum vitiis, indignum prorsus non ino ab amilitia nostra , sed cogressit etiam, ac sermone extrudemus,ut versetur post hac,& vivat cum sui similibus in sordida nequitie,sei uetus a nobis,qui humanitatem colimuri & virtutem omni tu cro ant onimus.Interim lege, quam saep) tarn emagitasti, partem libri nostri de quatuor Rebi spub.quam cupio a te probari. otium si habuero , quale ut aliquando consequar, operam dabo,iii Bellum bra tuo, si alibi no licebit, totum volumen ab luam. Vale. Ex aedibus nostris.
Ex iis , quae supra sunt commemorata , duae videntur propositi nobis argumenti partes absolutae. patere enim satis arbitramur, no modo quibus vitiis duae maximae ac firmissimet ciuitates, primum Sparta, deinde Carthago,labefactatae corruerint: verum etiam,quibus illa vitia remediis vel sanari penitus vel ita saltem corrigi potuerint, ne Reipub. salutem in discrimen adducerent, nunc urbis Romae quq stio succedit: qui crat tertius in diuisione locus. postremae narrationi,cocluso futura nostri muneriς, omniumque nobilissima, & eadem difficillima tractatio, Venetiae nostrae res cruantur. Ac de Roma, tuae nullo magis vitio, nullo grauius unquam morbo quam imperi j ma Fnitudine laborauit, pruinu illud occurrit, nulla omnino in ciuitate post homines natos aut virtutes, & honestas actiones aliquando floruisse magis, aut a qud malas artes , & exitiola publicis re bus consilia valuisse. Primis Rei p. temporibus , csim nullitum de plebe magistratus creabantur, summa senatus potestas, summa fuit auctoritas .utraque cum per aliquot annos 'iguisset,inclinare tum primu coepit, cum tribuni pleb.creati sunt.creatos autem culpa senatus, historiae declarant. nam si prima repetere, &, quae citaq; rei caussa sit, placet animo perquirere: tribunitiam potestatem , qux deinde senatus opes fregit, ac debilitauit maxim. ipsius vitio senatus Romae constitutam , facile constabit. Qui ligitur t an tu , dicet aliquis , senatum reprehendis, quia
53쪽
tribunosple. creati passus sit, eum plebs eum magistratum non iam vocibus posceret, sed armis extorqueretZari ampli ilimum ordinem,quia permiserit,quod recusari sine Rei p. praesenti iam periculo no poterat, imprudeliae condemnas ZEgo quidem minime: habeo enim rationem necessitatis,cui parere, sapientis semper est habitum. SeceΩΚrat armata multitudo in Sacrum molem: flagrabat ira,& odium in ordinem nobilium,auaritiam, superbia, crudelitatem senatus accusabat: se bella gerere, urbes capere, pro patria sanguinem effundere, morte obire clamabat: Pro bis meritis inopiam,& iniurias pati: senatu comm dis trui tenatum honoribus abundare:plebe seruire, quet,
ut cςteri liberi essent, quotidie sua corpora hostium telis
obiicerct.quem non mouerent huiusmodi querelaeZquem
non terrerent, cum ij, qui hcc querebatur, alij pila,alii gladios manibus teneretZrecte secit senatus:tribunitiam potestatem, a plebe flagitatam,concessit,non libenter, sed ut impetum sedaret,maiorem temporis,quam suae voluntatis ratione duxit.haec,ut dixi, recte, nec sine summo con-sho : sapiens enim cum necessitate non pugnat ' at illud neque rectc,neque prudenter, quod, ut in eam necessitatem res deduceretur,sue negligentia ,siue superbia commisit,occuri principiis oportuit, & nascentem pestem exstingui. nam cum omnes ciuitates, quae suo milite bella
ζxunt, quotidianis propE seditionibus fluctuare necesset Suo malo & veterum memoria,& nostra aetate storentillimas ciuitates occidisse constati summae difficultatis,ac dium; cuiusdam sapientis videtur esse,ita rem mouerari, ut consistatriaeque permittere , ut multitudini, quae satis ipsa per se leuis est, ulla paulo iustior ad motum accedat occasio. Erat in plebe Romana quamplurimi: quibus aere
alieno obstrictis, unde soluerent, non erat. hi cum ad tribunal consulum qui tum,nondum creatis praetoribus, d creditis pecuniis ius dicebant, a senatoribus vocarentur: egestatem excusantes , & domesticas miserias ad eliciendam misericordiam commemorantes, tamen non audi bantur, magistratus nectendum seneratori debitore, tra dcbat,ut,quamcuque creditor vellet, seruitutem seruiret.
iniqua, & homine prorsus indigna sute consuetudo fuit, siue lex. Tu mihi libet talem lege eripias , cum libertatis causia leges cbstituantur Z an ego ullam legem potiorem
54쪽
ea lege ducam, qua Deus , ut homo liberum animal esset,
ac caeteris animantibus imperaret,aeterno iure sanxit: pecuniam aufersmon relinquis,unde vivam,unde liberos alam: sero: relinque libertatem,ut mercenario saltem opere ipse mihi, & esurienti familiae victum quaeram. Cum his acerbe magistratus agebat,acerbius etiam senerator S, qui cI-ues Romanos, nexu vinctos, grauissimo seruili opere fatigabant, & nexorum in terga flagellis, ac verberibus saepe saeuiebant. Hic senatus miseris ciuibus consulere,caussam libertatis suscipere & potuit, & debuit:nexos e vinculis eximere, humanitatis fuitidiem liuedi laxiorem egentibus statuere, aequitatis: usuris modum facere, tultitiae. haes & facienda fuerunt, & ut fierent, cimi a patribus plebs, atque a consulibus frustra petiisset: ad extremum, ut homines desperatio praecipites agit, armata multitudo in Sacrum montem, tria millia ab urbe passuum, secessit. tum, ut plebeiorum animi, stimulis iracundiae perciti,continerentur : senatus, periculo territus, de creando plebeio magistratu, quia res aliter conuenire non poterat, assensit. itaque tribuni ple. primum quinque, deinde decem, creati sunt. ab hac radice ortum quidquid inter ciues dis.
cordiae , quidquid seditionis, quidquid bellorum fuit. per
annos quingentos, id est, usque ad exitium Rei p. tribu-nipleb.coiit a nobilium potentiam seditiosis concionibus
vociferari, plebem ad noui commodi spem, ad noua incitare conssilia nunquam destiterunt. specie libertatem tuebantur,re vera senatum oppugnabant primo magistratus, deinde & sicerdotia plebi communicata. ad extremum is,qui solet exitus consecutus est.nam plebs,vbi,quod paucorum erat.ad se transtulit, rursus id ipsum, quod multi tudinis est,in unum confert. facit hoc inscitia,facit inopia, facit ea,quae in magno numero semper existit,voluntatum& opinionum dissimilitudo, ita popularis administratio,
quae maxime libertatis imaginem prae se ieri, occUtc tannae nisi spectemus exitum, tyrannis est: quoniam ex ea sc- re semper exoritur tyrannus icuti deinde ex tyranno stanus optimatum generatur. Huius mutationis exemplum
sitis illustre Roma est. primis, regum summa potestas fuit: deinde senatus, hoc est, optimatum, maior quam populutum populi maior, quaena senatus: postremo rursus virius in una, & singularis popuIus cnim C. Cae rem extra-
55쪽
ordinariis imperiis auxit,e ue extulit, unde, cum se monarchiae proximum esse homo acutus intelligeret, priuatam conditionem despexit, altiusque maluit, ut humanimos ingeni j seri,descendere,quam ad inferiora, quae reliquerat, ascedere.Neq; vero me fusit id,quod a doctissimis viris memoriae proditum est, firmissimas illius Rei p. vires esse,& quae non Acilὸ ab externis viribus debilitentur,cuius non simplex,neque unius generis administratio est, sed
ita mixta, ita temperata, ut in triplici sorma unum consilium,unam quasi mentem,significet. neque ego tum in ciuitate praeclare agi negauerim , cum & unus, & pauci, Scmulti maximas res gerunt, nec tamen aut Vnus, aut pauci,aut multi praecipue dominatur. verum, ut harum trium
Iartium in suo quaeq; munere modum seruet,& ea quam
abet, potestate nunquam abutatur,ego quidem hoc fieri posse non arbitror. sunt enim hi tres ordines admodum distimiles &inter dissimilia perpetuus aequabilitati locus esse non potest. nam quemadmodum in musicis, quo plures chordae percutiuntur, eo suavior concentus efficitur: quia varius ille multarum fidium numerus, in quo summa discordia est, arte eonciliatus,& ad concordiam perductus, incredibili quadam iucunditate aures, animumque permulcet: sed haec tamen iucunditas ideo breuis est, quia de multis fidibus aliqua statim remittitur, & discrepat: se multorum ordinum administratio videtur illa quidem esse omnium optima: quia quo longius ab unius imperio ΔΩ ceditur, eo propius ad libertatem acceditur: sed quia multis idem sentire dissicile est, facile di italuitur, quid autem
ex dissolutione existat, multarum ciuitatum miserrimus exitus declarat.quare,cum sit necesse,ut de tribus potestatibus,quae pares sint, aliqua aliquado se efferat,& reliquis
duabus insultet: ante prouidendum est, ut ea unde magis hoc imminet periculi, quaeque ad temeritatem procliuior est: inferiorem locum obtineat,& reliquas duas neque dignitate, neque viribus adaequet, quae vero de tribus ea sit,
quae facilius insaniat, & cum insanierit, cohiberi non pos-ni,hic sine dubio populus est. qui ut inferiorem in ciuitate conditionem aequo animo ferat. ita fiet, si cum eo semper iuste, nunquam superbξ, inter tu etiam liberaliter senatus aget,tum populus nihil appetet,nihil molietur: nouos magistratus,nouas leges,noua imperia non desiderabit: libera seruit
56쪽
eta seruitute libenter seruiet: putabit enim se non pominibus seruire, sed legibus. haec si Romae senatus initio eauis. set, quique furentis multitudinis impetus, quaeque vis es set,maturὸ cogitasset: non ,ut eum seruis agi solet, ita cum ciuibus agi passus esset: necti liberos homines vetuisset: usuras,hoc est,inopiae caussam minuisset: ipsam autem inopiam publica benignitate sublevasset. quae quia no secit, idcirco illa, quae dixi, consecuta sunt, ex desperatione secesio, ex secelsione tribunatus , ex itribunatu, ordinum contentio,ex contentione libertatis interitus.Primis temporibus omnia potuit senatus:mediis multa senatus,multa populus: extremis omnia populus. itaque & pri nistem horibus, & mediis florentissima respub. fuit, extremis facile concidit. nullum enim ius, nullam potestatem a senatu tribunorum temeritas non abstulit. Aerarii dominus per multa secula senatus fuerat. antiqua tamen iura
tribunuspleb. P. Clodius neglexit, lege lata,qua Pisoni αGabinio Cos. simul cum prouinciis pecuniam , quantam voluit, de publico dedit, Senatus lege Sempronia eonsulares prouincias proconsulibus decernebat. decretas tamen idem Clodius abstulit, Vatini j scilicet tribumpleb. improbitatem imitatus,'ui anno proximo C. Caesari Galliam Cisalpinam cum Illyrico, inuito senatu, sua lege dederat. Legati etiam ex auctoritate senatus deligebantur. Vatinius immutauit, & ipse sibi sua lege legatione detulit. Ipsa comitia quodam modo senatus in potestate fuerant: quia magistratum non gerebatis, qui ceperat, nis patres auctores essent.hoc quoque amissum, nec fieri iam solere, Cicero significat in oratione pro Plancio. Triumphum a
Senatu petere imperatores e prouincia redesites diu consueuerant. inuentus est, qui .cum senatus triumphum negasset,ad populum confugerit, &, populo iubente,trium pliarit. Qui poterat ea resp.consistere,& ad interitum non ruere,in qua,quod senatus improbabat,populus iubebat: quod decernebat senatus, infirmabat populus λ ius enim intercedendi tribuni pleb. habebant: quo iure, ne senatus consulta fierent, impediebant. at, impedire iussa populi si
senatus vellet,non erat,vi tuto posset.ilico enim,incitanti
bus tribunis,erumpebat seditio,ilico vis ilico eaedes,cuius serieuli metu scepe senatus iniquissima tulit. nam, ut omittam alia quae sunt huius generis sexcenta, regna ipsa sine
57쪽
senatusconsulto barbaris hominibus ex tribunorumpie. libidine esse donata,scriptum est.quae licentia cum retineri non posset, eo progressa demum est, ut omnia perdiderit. nec dissimilis erit euentus, quacunque in ciuitate pares cum senatu vires populus habebitmo quod ,ubi aequalitas est,ibi recte non sit: sed quod ,ubi ad aequalitatem populus peruenit, diuturnam esse non patitur. Quare, cum ex duoru ordinum aequalitate statim oriatur inaequalitas, aequalitati perniciosae tuta inaequalitate antepone, & eum ordinem praeesse rebus malo, qui potestate minus abutitur, quam eum, cuius Potestatem summa statim licentia, summa temeritas consequitur.
Parmam. EPistola tua,mi Nietoli, ut amici hominis,ac vehementer amandi,summa me voluptate affecit, ac meam vehementer incendit cupiditatem Parmam adeundi: non quod urbs, aut urbis ornamenta me moueant: lalij hoe mirantur, apud me vulgaria suntl sed aveo incredibiliter patronum veterem meum, meum dico 3 immo vero litterarum ac studiosorum omnium , ipsumque litteris excellentem, Alexandrum Farne sum cardinalem salutare: quem cognoui Romae & colui puerum adolescens,eximia iam tum indole praeditum, & earum laudum principiis, quas deinde auctus artate simul & iudicio perfecit, magna omnium expectatione florentem. quo quidem tempore vehementer urbs ipsa excitauit me atque acuit in studio liberalium distiplinarum, adspectit ipso antiquitatis , dc multiplici ac varia hominum eruditorum scientiar sed, ut ingenue vereque fatear, propriὰ me expolivit aula Farnesi moribus ac litteris: cum viverem coniunctime ac sa- miliarissime eum duobus praestantillimis vitis, Marcello Ccruino,& Bernardino Masteo : quorum alterum Pontificem maximum,alterum Cardinalem,utrumque immortalitate dignissimum, .aduersi bonis artibus iniqua mors eripuiti Q gare, quod me Parmam vocas,& multis verbis
inuitas amantissime, non me litterae tuae sopitum excita runt, sed currentem potius ,ut aiunt, incitarunt. quod uti nam cum Voluntate catein congruerent: iamiamque Vobiscum
58쪽
biscum essem. sed vides anni tempus: vides itinerum dissi- culcitem:scis quam imbecillo sim corpore, quam tenui,&ad incommoda,iniuriasque caeli perferendas parum apto.
timeo etiam a militibus, a quibus otium non est excurrere enim dicuntur, & praedas facere .no igitur veniam,cum a vobis unius diei vix absim interuallo veniam ; opinor, quaeque aduersantur, & Impediunt, contemnam omnia.
volo omnino meiς oculis , Farnesio videndo, sitisfacere volo hanc a me ipso gratiam inire, & salutationisi ossicio, expetito ME, ac debito persuno. Te vero, optime ac doctissime Mari, cuius consuetudine & sermone careo multis abhinc annis , quem mihi tamen ex an o nunquam eripuit neq; tempus,neque longinquitas, quo studio complectar3 ouantam hauriam, cum praesens praesentem alloquar, voluptatem ξ dilexi equidem, a quo primum die te
cognoui,tuo S more S,Luam naturae comitatem,ac suauitatem: doctrinam vero,ingenium, industriam suspexi semper, extulique laudibus ad caelum: nec iniuria. nam si Romanae linguae studium colere, & illustrare , laus est: quis
hoc te uno aut curauit studiosius aetate nostra, aut cumulatius eraestitit Z ego ipse, quem tu esse aliquid vis in hae latine ici ibendi facultate, in quo vereor ne te fallat amor: nam iudicium in dubiu vocare non debeo,sed,si quid sum,
quadam ex parte de tuo sonte fluxi. thesauros enim Cice-aonis omnes,in illo praeclaro tuarum observatrinum libro confestos,reperi,& usus sum facile .quos colligere disper- s,immensi laboris fuisset,ac temporis. Laudas igitur be- meficium tuum, cum me laudas, & quod a modo praemia caris meritorum tuorum. De loco in oratione pro Sextio, duputas erudite: nec a iudicio tuo mea discrepat opimo. quiddam tamen superest,quod me leuiter pungari qua de re cum elimus inter nos collocuti: vel ego tuam sentenistiam, ut veram, vel tu meam sequeris gratiae saltem l causa. Vale,& Farnesio Cardinali, simulque Antonio Mirandulae, Episcopo Vm Omnium doctissimo, atque humanissimo,meis verbis salutem
59쪽
Ferrariam. R Cutὶ admodum,mi Silui,nec.minus amanter scribis. ego autem in amore facilὰ possum tibi respondere, planEque respondeo: ingeni j signa, praedico tibi, ne pror-1us vlla meis in litteris expectato.non soleo fere studiosius cpistolas alaborare: primum , quia si quid scribitur ad sa- miliares, plane familiariter agendum puto : odi illa nimis ambitiosa, constructa verbis,& sententiis exquisitis: deinde, quia ne si velim quidem in epistolis agere accuratius,
relinquitur ut pollim. urgeor quotidianis amicorum. salutationibus:negociis,& rei domesticae cura pene opprimore oculorum vero valetudine sic interdum vexor, ut nullam partem capiam quietis. quare male mereatis de amico tuo, si velis ei, tam valde occupato, tam grauiter affecto, diligentiae onus imponere .imitatur epistola sermonem,
excurrat libere, nullis adstricta legibus, & suavem, quandam,perfecta non indignam amicitia, negligentiam prae se serat.alioqui officium lcribendi saepe inter absentes neces.sarium, gratum quidem seinper, iniucundum &graue nimis accurata reddet industria. Quod me ornas laudibus, non efficis ut ipse milii placeam, aut assumam plus, quam soleo: id assequeris, ut me tibi deuincias magis, cuius ex amore fluere ista video, nimis in me honorisca, praeclara, singularia:quae optaui eqvidem semper,adeptum me nunquam putaui. sed videlicet, alfingere veritati, vobis poetis religio non est: idque facitis libenter,ne,consuetudine intermissa,quodam modo vestra iura minuantur. me tamen,
si poeticὰ scribis artificium tuum, sin, ut scribis, ita sentis,
error etiam delectat. haec enim me tibi commendat opi nio, & amorem augeat nece ite est: foris etiam, ut spero, fructum pariet. nam meis laudibus, tuo commoti testimonio, cum te excellere ingenio, florere magnorum Principum gratia constet, non pauci fortasse assentientur. quod utinam, id, quod in meis coiis is erat summum, Ferrariae mihi vivere per valetudinem licuisset. nae ego re, singulari virtute adolescentem, ita meis studiis & officiis essem complexus, ut nemini prorsus tuorum familiarium, ne
Riccio quidem ipsi, apud quem fili j locum obtines in te
60쪽
dem sperare iam vix audeo. iaceo enim nunc, & langueo miserrime mee mihi caeli mutatio profuit:nec nouis remediis locus est quae iam omnia frustra consumpsi : uno tamen bono mea mala compensantur. quod, elli vires corporis magna ex parte,ingenium tamen,qualecunque est, vis morbi minime debilitau it, aut fregit.itaque lingulis noctibus aliquid scribo, aut legenti puero aures praebeo. sie assequar fortasse, ut qui me non vident,carentem publica & communi luce, vivere tamen intelligant, atq; ita viuere, ne quando cum aliis planὸ totus extinguar. Tu fruere,optime Silui, ista valetudine, & isto otio eum illa tibi naturae munere satis firma conliserit, hoc habeas tui Principis liberalitate uberrimum.Vale. Venetiis.
7 Era narras,optime Rieci, atque ita narras, ut irv gna tuarum litterarum prudentia facile tame
interluceat. Mihi ut scribis, conditiones hoc biennio delatae sunt multae,omnes cum emolumento, nulla sine diaritate, facit tamen siue valetudo mea, siue voluntas,seuiti potius, quae in rebus humanis dominatur, occulta
quaedam vis,ut omnes reiecerim .hanc postrema,delatam
sentino Cardinali, Hippolyto Estensi, unam auidh sum
complexus nam omnibus anteposuimec est in meis consiliis quidquam antiquius , quam ut in illius aula, eximii Principis,ae viri praestati tissimi, consenescam itaque quod hortatis, ut ad vos quam primum me conseram: non eScis, ut cupiam,qui cupiditate iam ardeam : dolorem potius auges,cum intelligam,quae maximὸ volo d me eo sequi,hoc quidem tempore, minime posse.nam, ut omittam, quod haec me frigoris acerrima vis, & intemperies caeli semel aut iteru cubiculo egressum pessimE accepit,Scin eadem claustra, in easte, Fbi multis iam mesibus iacui, tenebras retrusiti praeterea pietas me retinet. Fratres habet uxor mea duos: quos ego ambos unicὸ diligo:contraque ipsi mihi singulare non modo beneuolentiam, verum cita obseruantia pi aestant. probi sunt adolescentes, ingenio, modestia, virtute etia ornati, una re minus laudandi,