장음표시 사용
51쪽
xs Db. I. Datum II. Deis est. sne Dei eoneursu fieri possit, & Deus ineantus via
quam , vel imprudens concurrat έ nunquam agi
Deus sine fine sibi proposito; ut diuinam Potentiam voluntas dirigit atque applicat ta voluntati sapieriatissimus intellectus praelucet, igitur nihil unquam Deti manus ex equitur, quod diuina mens praemedi tata non fuerit; haec illa est Dei prouidentia, qua regitur orbis, eum nec inscio Deo quidquam fiat,neisque nolente, aut saltem non permittente . hine singula refert ad eum finem,cui destinantur, hine eum nihil non seiat, illos modos, illas ration es adhibet, quibus suum semper finem consequatur. sed frustra hie pugno, ubi nullus aduersarius obsisti .
lv. Quod Deus Homines pio recte tisis praemio assiciat, & pro turpitet gestis puniat, omniuM
fere populorum ac gentium memoria tenemus; in id omnes eommuni quadam notione consentiunta;
hine eonseientiae stimulis agimur, dum aliquid faeimus, quod cum recta ratione minime consentiata:
contra vero, post rem bene gestam, singulari voluptatis sensu perfundimur: nec est, quod aliquis exustimet, haee a parentibus, vel magistris doceri, de communes esse notiones, non natura quidem , sed ipso via , de prima quasi edueatione comparatar, nam in iis, quae per se mala sunt & turpia, secus accidit , licet enim aliunde non didicerimus, eorum tamen nos pudet, & lucem fugimus , dum haec agimus, arque erubescimus, si quis in flagranti deli. cto nos deprehendatis. U. Itaque eum homines recte aut turpiter agere possint,
52쪽
pdssint, ae recte agere reneantur , ab illo supremo rerum moderatore in ossicio contineri debent i lex naturae suum Iudicem postulat, qui eius eonsulat integritati , & obseruationi inuigilet, si enim lex est. reuera obstringit,& obligationem affert; omnis aualem obligatio ereditorem supponit & exactorem; Msi forte negligatur ,-Iudicem. Prieterea cum recti
facta laude ac primio digna sint, & male gesta poeia his , i, haud dubie esse debet, qui singulos pro me
titis exeipiat; porro hie ex hominum genere esse a non potest; multi enim sunt , qui aliis hominibus
minime subiiciuntur, denique eum esse oportet Ia dicem, qui causas omnes apprime teneat; atqui cum nostrarum actionum honestas aut turpitudo ab antismo potissimum , & interiore voluntatis ino tu derivetur, quis haec amabo, praeter Deum, qui corda& renes scrutatus, consequi & attingere possita
V l. Denique cum inter caetera, quae Deo comis
petunt attributa , dc diuinas proprietates, iustitia vltimo loco non sit, eius partes sunt, dignam recti factis mercedem, de meritas criminibus poenas reponere; frustra enim Deus iustus esset, nisi hoe Iustitiae specimen edat, frustra hunc supremum vindi-eem appellarent, quotquot a potentioribus iniqudae per vim oppressi, aliud inter homines tribunal non habent, ad quod ipsi confugere valeant ; hoc sibi Deus munus assumit, hanc prouinciam suscipit, It Sanforum iχ amicorum suorum sanguinemininiuste fusum vindicet. Nec fieri potest, ut Deus, qui infinita pollet iustitia, crimen impune relinquata,
53쪽
13 Lib.L Datum III. mmo siser est. aut rem praeclare gestam sine debita laude ac mereia
deesse permittat: igitur esset, quod multi conqueri possent, & sanctis naturae legibus minus eo ni ultum esset, nisi eiusa em naturae auctor illarum indemnitati, reorum poena, bonorumque remineraticiisne, eonsuluisse te sed haec pressius ineuleanda ooix sunt,cum aduersarij minima refragentu .
. Homo liber es ad bene aut male agendum, s
amima Agim immortassis. Visquis hominum , libertatis expertens' & mentis impotem hominem faeit, inter
brutas animantes eum colloeat, ac proinde de hominum genere male meritus, ab eorum so- tietate segregandus esset, de ad molam amandanisdus, ut eidem eum iumentis operae vaearet, qui se lumentum esse ultro fatetur : ut homines impun/peccare videantur, se ad non peccandum , liberos non esse dictitant; quamquam id Iibere dicunt dicunt, inquam, nam quod ita sentiant, adduci non 'possunt, ut credam; quis enim est, qui se oculis ea-ptum esse dicat, dum ista liberis oculis lustratὶ quis, dum ipse aliquid sensu percipit, se omni sensu orba. rum esse querat ut i nisi forte mente captus st: igitur ram percipio , me liberum esse, quam me sentire, libertatis usus aequῆ ac sensuum perspicuus est; Uterque aeque mihi notus est,& tam scio, me liber/ istere, dum libere ago, quam sentire, dum sentio.
54쪽
. in ' anima issius immortalis. I q. IL Negabis forte, in mea potestate esse haec seribere; sed reuera haec minime scriberem, nisi scribendi seeultate pollerem; aut certe dum seribo , si negas me posse non scribere, illi eo sustineo calatim ue& du reuera non seribo, me posse non serihete , luculenter demonstro; quod nisi euidens & manifesta sit , quid euidens esse possit, nescio. Hinc qui vel somno, vel ebrietate, vel delirio tenentur, si quid, quod
cum recta ratione minus consentiat, admittat vel
inde se volunt excusatos, quod tunc temporis liberi non essent', eundem libertatis defectum excusare ialent, qui per inaduertentiam, vel subitaneu alicuius perturbationis motum delinquunt: quid plura, ita a natura comparati sumus, ut liberas actiones nostras a necessariis, & per vim extortis probe distinis guamus, & pectus nostrum patratorum scelerum conseium sit. Equidem aliquando accidit, ut eooseientia eallum obdueat, & ab immenso criminum pondere obruatur, non tamen o mnem penitus sensum ac timore excutit: & quamuis improbi dicant, se animi conscientiam minime curare, nec ullum pondus, neq, vim ullam, nec angorem patit iis san/nulla fides habenda est; hoc quidem simulant vultu, sed reueri cordis fibrae palpitant, & magno cruciatu torquentur. Et vero, ut recte monet Latinae
Eloquentiae Princeps, graue esset conscientiae pondus sine ulla virtutis ιχ vitiorum diuina ratione, itaque si conseientia est, aliquam virtutis & viiij rationem esse necesse est , nisi autem insit, recte aut malὀ B a agen-
55쪽
to Lib. I. Datum III. Inmo liber s. agendi libera facultas, nihil profecto est, quod lauis
di, aut vitio verti queata. II I. Sed vis ipsa humani ratioeinii, homini liabertatem adstruit; quod reuera ex Prineipiis physii. cis laeuienter deducimus , nempe in eo ratiocinium positum est, quod aliquid distincte innoteseat, quod prius confuse & indistinctὸ cognostebatur , quod vel ipsos Tyrones minimὸ latet, qui vix analysim Logieam primoribus labris delibarunt, v. g. Ηuie propositioni , Sol lucet , hae e altera est consequen dies ergo eΗ; di istud antecedens, homo en animaI, consequitur haec eonelusio, Petras ergo est animal; ex quibus sine videre est, eonsequens in antecedenis te ineludi , ut aiunt,& eontineri , igitus attingi de cognosti , sed eonfuse, ut dixi nempe si cognoseci solem lueere, cognoseo diem esse; si eognosco, hQ. minem esse animal, eognoseo, Petrum esse animal sed eonfusὸ . quod deinde expressἡ & electe i conet usione deduco. igitui ratioeinandi potentia, eam vim supponit, qua quis aliquid distinctὰ eognouscere possit ex eodem confuse cognito , igitur & ilia Iam quoque vim, qua sese ad id determinare queat
qua unum prae caeteris eligat, eum in eodem anteiseedente multa confuse attingantur si enim unum duntaxat esset, distinctum reuera esset: igitur ubi
ratiocinium est, ibi libertas estide vieissim , ubi libertas , stitieet inter homines , ibi ratiocinium rhinc ubi quis a recto ratioeinio deflectit, hune sui compotem esse negamus ι igitythumani ratiocinii radix libertas est, de vo hominem ratioeinari peris
56쪽
' ct anima illisia immortalia. ILI spieuum , Ita liberum esse, manifestum est.
IV. Inde autem animam hominis immortalem esse dedueo ; nec est,quod mirum cuiquam accidat , Iibertatem a me adstructam esse, antequam animae amortalitatem adstrueremi nempe nisi supponatur esse libertas, nullum sane mihi argumentum esse videtur, quod praedictam immortalitatem eiu ea citer euincat: equidem ex eo, quod sit incorporea , immortalem animam esse recte concludis; sed quo tandem argumento incorpoream esse probabisὶ an forte quia mente ac cogitatione, incorporea comprehendit quaenam porro 3 Deum, inquies, Angelos, ipsum ens incorporeu, sed quo tandem modo haec percipis ι an forte per propria simulacra, vel aliena cogit s Angelum, an sub specie ac forma hominis cogito, inquies, substantiam spiritualem; quid rei tibi fingis, cum substantiam spiritualem concipiet
nunquid ad instar corporeae, cui aliquot proprietates detrahis; pondus scilicet impenetrabilis,& diuiduae rationem 3 sic nigrum ideo forte videmus, quia
minus album. Sed haec mittamus , animae immortalitas non adeo leuis momenti est, ut tam incertis &creperis fundamentis firmanda & fulcienda sit. V. Non nemo forte diceret, per sensum quidem a nobis. cognosci de rebus, quod sint propter quid vero sint, capere sensus non potest ; nam sublimioris intelligentiae res est , fateor vltro, nec ullus, opinor, inficias ibit , sed quaeso te, quonam pacto de re aliqua cognoscis, propter quid sit, hoc est, ratiocinii ac demonstrationis opera illam ad suas causas redu
57쪽
aa Lib. I. Datum III. Homolibar est, eisy An forte quisquam id praestare queat, qui ratioeunandi facultate non volleat i minime vero ; nullus autem est ratiocinii usus, nisi libertatis operia accdat; igitur vix ac ne vix quidem animam hominis 'immortalem esse ostendas, nis eam ratiocinandi s cultate pollere persuadeas; quod facile obtinebis, si
vel unum theorema geometricum demonstres, nerumpe quod demonstro , mihi euidens est ;i igitur αeuidens a me demonst rari agitur euidens me ratiocinari, eum demonstratio perfectum ratiocinii ge-,nus sit ; sed nullum est ratio et nium, nisi cum liber
tale coniunctum. Igitur ut ostenderem, animam
hominis immortalem esse, eidem prius libertas. ad- fruenda fuit; quod reuera fit, tum quia per se ipsum quisque id probat, ae perspicue, dum libere agit, taliberum esse percipit; tum quia ratiocini, usu eui
denter cognoscit, se ratiocinari; ac proinde liberum esse; cum nullum ratiocinium absque libertate esset queat, ut supra breuiter quidem, Iuculenter tame ostensum est. VI. Itaque ex eo, quod homo liber sit, animam immortalem esse, reis e dedueo; stillae t esse aliquod Principium praedicta vi discretionis & electionim praeditum principium, inquam, multarum operationum, quae a sensu minime procedunt. nec enim sensus confuse aliquod obiectum percipiens, ea facultate pollet, qua sese, citra aliam assectionem in pressam, determinare valeat, ad illud ipsum distinistὶ . . sentiendum; longe sane maximum commodum es.set, & probe consultum iis, qui vel oculorum, vel
58쪽
ct anima illisu immortalis. 1 faurium, vel euiuslibet sensus vitio laboranti sed de
his fuse suo loco a nobis actum est. Adde, quod ii, qui vel somno vel delirio, vel ebrietate correpti sun G, aeque ae alij libere agerent cum reuera aeque sentiat, igitur praedicta facultas, qua sese homo determinat, circa varia sensu percepta, vel circa idem, qua, inquam , positis omnibus ad agendum requisitis, ut aiunt, in sua potestate positum habet, agere, vel non agere; velle, aut nolle prosequi, vel pedem refer-xe ; ad sensum minime pertinet, qui circa affectio- nem impressam agere duntaxat potest; quid enim
aliud est sentire igitur aliud principium esse neis cesse est, quod praedicta facultate poli eat, quae licet
supponat ea, quae sensu percipiuntur, eius tamen Usus vel amo, sensus non est; nempe eligere alterum ex propositis , idque ad libitum, ita ut ex praedicta electione sequatur talis motus, ad quem sensus non determinat, sed potius ad oppositum , reuera sentire non est, nec a sensu agi, nec operatio organica est, nam omnis operatio organica vel est sensus, vel
motus appetitus ab ipso sensu ortum ducens; igitur alterius principij, inteIligendi facultate pollentis ;quis enim eligat, velit, ac sese ad id determinet, , quod ipsemet ignorat igitur datur aliquod principium operationis in organicae, igitur in corporeum nempe corporeum dc organicum in homine idem sunt; igitur quod sine organo agere possit , qui enim demonstret, non posse, cum in organicum esse constet Nec obstat,quod aliquam organicam acti O-nem supponat, quamdiu scilicet cum organo conin
59쪽
24 Lib. I. Datam I II. ramo ste. iunctum est; quia in hoc st/tu, a sensu duntaxat ea. quae cognoscit, aςcipit bine vulgo aiunt, nihil es. in intellectu, quod prius non fuerit in sensu i atqu*adeo intelligentςm speculari phantasm/t . VII. Sed haec profecto alium locum i &longiori rem dispurationem postulant,qυς huius nostri insti tuti non est sit saxis, breviter ostendisse, in bomiane, prapter sensu m. dari aliud principium inorgans cum & incorp*rsum, ac proiodo e ruptioni nuta latenus obnoxium, sed incorruptibile immortale nempe eum etiam seorsim ab organo seiunctum liosum non sit, sed operetur i eius enim acti Q organtea non est, alioquin organicum esset ; reuera ruinfra noo est: igitur est, quod a Deo construςtunt neqquidquam a Deo eivs destructionem exigit, ut patet. Multa autem quisque in sς obseruat i quη pr. dictas actiones inorg ni eas euincunt: quidquid enim libere agimus, ab liqua determinationi di ei
ctionς , quae reuera circa organum non est, ortum
ducit si sic dum motus appetitus e0mpistim M , α continemus, per oppositos scilicet motus ', hi reuera motus ab alis,quam sensu, principio procedunt, nee enim sensus seeum ipse pugnat; mieet hi quoque motus oppositi aliquem semus usum supponant, is tamen eum nec ab obiecto sit, ut patet, nec a sensu ipso, qui se ipsum non determinat, ab alio, eoque coniuncto principio procedit: sic in omni ratiocinio idem principium ., praedicta facultate potilens, agnoscimus , qua unum aliquid distincte eo gnoscimus, ex eodem confuse cognito, hos est, qua
60쪽
DALDat Iraria debetur euhm ct obedientia. Esisse prinei pium illud determinet, ad distincte coIgnostendum id, quod iam confuse cognostit: sed ita his nimius sum, praesertim cum pro dignitate hoet loco distatino possit, ab aduersariis ultro dentur.
O u es summo cultu colendus , amandus, timen
dumius legibus parendum, s quidquid post ,
Ganrium ki Vod Dem stimmonultu dignus sit, perspiΑ, cuum est summus enim cultus ad sumis, simam dignitatem, pratstantiam, eXcellentiam pertinet; baec autem summa in Deo est, quia infinita a rationi vero consentantum est,eum supreismo rerum omnium Conditori ae Moderatori culintum ab hominibus deferri aς exhiberi, quo ipse dignus est, quemque ideo a nobis suprema illius dignitas exigit , si autem dignus Ost, eum reuera cultu denegare nequimus, sine graui delicto, munere scialieet nostro minime perfuncti , ad id enim praestanindum tenemur, quod innato rationis lumine ac ductu, faetendum esse cognoscimus ; igitur nullan dubium est, quin Deus summo illo cultu colendu
. I I. Porro ille eultus id omne eomplectitur,quod aliquatenus eonducit ad exhibendam nostram erga Deum obseruantiam, subiectionem, obedientiam ι