장음표시 사용
671쪽
& Opinionem. Secundo, repugnat in ordine ad idem subiectum:
quia impossibile est, quod idem corpus simul sit perfecte & imperfecte calidum:aut cadem pars aeris perfecte & imperfecte illuminata. Et hanc repugnantiam absque dubio habent scientia,&opinio, rc spectu eiusdsm subiecti, circa eandem propositionem. Quia opinio, no omnino vel non plene determinat intellectum, ad veritatem cius nec firmum, aut stabilem efficit: sed determinat quidem infirmo quodam . ac debili modo, & quasi inde terminatu aliqua ex parte relinquit:& hoc habet opinio quaecunque ex sua
natura & cssentia quomodocumque habeatur,etiam per medium probabile,rcputatum necessarium. Scientia Vero, plene, atque perfecte,& omnino determinat intellectum, ad veritatem propositionis demonstratae, omnino etiam firmum,ac s abilem reddit. Ex quibus utraque pars nostrae sententiae efficaciter probari 14 potest. Primo quidem, Quod scientia,& opinio simul esse no posisunt secundum actus , vel astensus contra secundam & tertiam opinionem hoc argumento: Impossibile est aliquid simul esse plene,atque omnino determinatum,& non plene,atque omnino determinatum circa eandem rem cum contradictorie haec opponatur. Sed per assensum scientificum, plene atque omnino determinatur intellectus,ad veritatem propositionis demonstratae,fiimusque & stabilis in ea redditur : dc per assensum opinionis,nec omnino determinatur, nec firmus,& stabilis efficitur: ergo repugnat simul esse haec duo in intellectu , circa eadem veritatem. At dices
pro tertia Opinione: concludere arg. hoc ,respectu eiusdem ntedij, non vero ratione diuersorum repugnare , quod utroque modo simul se habeat. Igitur probatur efficaciter, quod etiam per diuersa media repugnet: quia simul esse conuictum intellectum,& non
esse conuictum i circa eandem veritatenarundecunque id proue -/itat, siue per idem, aut diuersum medium, planὸ repugnat, cum snt esse simul, & non esse respectu eiusdem : ergo non tollit difficultatem argumenti, quod id fiat per diuersa media. Et si perdiuersa media id fieri potest, sequitur assensum scientificum . & er- Ioneum simul esse posse,circa eandem propositionem:ita,ut simul iudicet intellectus, veram esse, & fallam : veram quidem per demonstrationem, fallam vero per syllogismum probabilem. Tunci enim cessabit oppositio:quia totum esse dicitur respectu eiusdem,
non veto respectu diuersoru mediorum quae tamen absurda sunt. De habitibus vero,facile probari potest quia non dicunt actuale iri determinationem intellectus, ad veritatem . sed quasi potentialem & habitualem. No repugnat autem, intellcctum C sic imperfecte determinatum actu,& posse. plene deterini nari,licet plena determinatio actualis repugnet non plenae. Unde diuertis Izmporibus, esse in eodem intellectu.plenam, α non plenam deter-- mina
672쪽
minationem, nullam continet repugnantiam. At eodem teli pore id heri, maxime IcPugnat. . Ad arg. Scoli. quo probabat repugnantiam habituum. Negan da est consequcmia: quia Iicet actus,& habitus versentur circa ideobiectum, S. habeantur per idem medium, longe tamen diuersas rationes habent: quia habitus est, tanquam inclinatio, & quasi potentia adactum , actus vero per actualem attingentiam fit obiecti. Sed non repugnat alique habere smul inclinationes ad actus repugnantes,quos potest exercere diueis is temporibus. licet repugnet simul exercere utrumque. Unde licet rcpugnet actus, aut aia
sensus opinionis , & scientiae esse limul, non repugnat tamen simul esse habitus. si Ad ars. Durandi; Concessa maiore,& minore neganda est consequentia.Quia repugnantia asscnsuum opinionis,& scicntiae,no consistit in Oppositione iudiciorum:de quibus bene probatur, non esse necessarium,quod simul habeantur. Sed in eo,quod ratio Opinionis essentialiter,est impellecta, non omnino determinans m-tellectum ad veritatem,' neque eum firmans in ea ratio vero sciε-tiae essentialiter perfecta est circa idem:cum plene atque omnino determinet intellectum , eumque in eadem veritate firmet. Firmum autem esse intellectum , & stabilem in eadem veritate: Minfirmum simul ac debilem repugnat: Si pariter , simul esse omnino determinatum & in determinatum. Et hoc sequitur , siue pe idem .fiue per diuersum medium id fiat:& ideo repugnat simul e si se opinionem,& scientiam circa eadem propositionem, in eodem intellectu. Itaque lieet actualis formido , ncn sit opinioni intrinseca: & licet non possit haberi per medium vere probabile , sed
existimatum necessarium quae concedenda sunt: Nihilominus,eT propria ratione intrinseca,nabet assensus opinionis . non omnino determinare intellectum, nec firmare eundem in veritate. Et ideo non potest esse simul cum assensu scientiae , plene eum determinante ac firmante : sed adii eniente hoe & cum eo plena determinatione intellectus,cessat ille: quia cessat omnis in determiuatio,& aliqua pertinente ad eius essentiam r& ideo cessante omni,ces sat aliqua:& ex consequenti,cessat assensus aliqua ex parte indeterminatus,atque infirmus: sicut cessat debilitas mei abrorum, adueniente robore:& cessat aegritudo, adueniente sanitate. Et ex his
constat soluta esse argumenta ultimae opinionis. Et haec de opere posterioris resolutionis adnotasse sussiciat. Finis huius operia.
673쪽
Arist. quibus liberalium Artium studiosi, florentis
simae huius Academiae Complutensis, satisfacere possint consuetis magistrorum interrogationibus, in examine,pro Bacca laureatus gradu subeundo.
Dε sine ae .cuisione horum librorum. I HI s,quem in his octo libris Topicorum intendit A- ristoteles estόλωhodum tradere probabiliter distulandi, j de quoeunque themate, seu problemata oblato. Et qui niuersale,ac praecipuum instrumentum Topicae diseputationis, est ratiocinatio Dialectica, quam vocamus Topicum syllogismum, duo agit in toto opere, ut uniuersalem eius diuisionem proponamus: primo, explicat naturam syllogl-smi dialectici :& partes,ex quibus componitur. Secundo: Quia syllo stismus iste Topicus, hoc est,iocalis uicitur: loeus omnes, ex quibus argumentorum probabili iura copiam deducere possimus, copiose tradit & explicat, ut ita instructus Dialecticus,quaneunoque disputationem de rebus probabilibus instituere possit. Nos igitur breuiqu utim summa, tradere cupientes ea,quae necessaria sunt ad attem iopicam intelligendam,& liberalium artium studiosos initiuendos, ut satisiacere pollini consuetis interrogationibus subeundi examinis; duo alia eodem ordine praestabimus. Primum : Quidnam Dialecticus syllogismus sit, explicabimus: quae,& quot sint palles, ex quibus componi debeat: tam fimplices, qualia sucit praedicata Topica, quam etiam compostrae:vt problema dialecticum,& Dialectica propositio : de quibus Aristoteles agit, per octo priora capita primi lib. Deinde loca , ex quibus
eluenda sunt probabilia argumenta, sunmiath a colligemus,enumerabimus,atque explicabimus. aeuodnam is obiectum huius ope=is, εν ordo eius, cum cateris partibus Dialictica explicaIur.
EX his facile potest intelligi ; Quodnam sit obiectum huius
operis.Nam ii omnia, quae in eo tractantur , vol iunt partes syllogismi Dialectici; vel loci. ex quibus argumcnt Ottura probabilium copia deduci possit, quae etiam ad compolitionena eius-4.m syllogismi ordinant ut: Scopus totius operis, cui ut uaduram
674쪽
Selecta ex Ilabris Topicorum. 66 s
ae proprietates intendit Aristoteles in eo explicare , idem syllo,
gismus erit: S ex consequenti,subiectum, seu Obicctum cius pro prium. Nam praecipuae conditiones obiecti ista sunt. Oedinem etiam,quem libri Topicorum seruont inter caeteras partes Logica,& locum eis inter caeteras debitum , non erit difficile intelli-gςre, sequuntur enim proxime libios de posteriori resolutione. nuper όnobis explanatos. Cuius ea cis ratio : Quia inter species lyllogismorum, post demonstiationem in posteriorum libris explicatam dignior est syllogi linus dialecticus caeteris, ideo tractatus iste de eo,tanquam de pxoprio obiecto agens statim post coodem libros debet collocari. Qitiit sit predicatum Dialecticum. ι Implicia, ex quibus proxime componuntur problema, ac pro
, positio dialectica ; & remote Dialediicias syllogismus, sunt Pradii ata Topica, seu Dial. tira i quod idem est de quibus agit
Arist.cap. 4 primi libri ubi ea enumerat, de singula propriis de si 'nitionibus cxplicat. Prauitatum Topicum, sic possumus in genere definire:Est pracipua pars ex qua componitur prolisma , ae propesistis Dialectι ea. Pracipuam partem , illud vocamus, ad distinctionem subiecti, ex quo eadem propositio Dialectica componitur. Nam
copulam propolitionis, non tam partem nunc vocarC Volumus, qua In nexum utriusque partis,quo copulatae propositionem com
aeuotuplex sit pra dieatum Dialectitum. Videntur ex una parte pradicata Dialoctica esse quinque , propter hoc argum. Quia praedicatum distinguitur a praedicabili tanquam actus a potentia sed actus,& potentia,eodem modo numerari debent quia potentia sumit unitatem,ac distinctionem ab actu ergo tot crunt praedicata, quot praedicabit a. Constat autem ex Porphyrio,praedicabilia esse quinque:ergo quinque etiam debent esse praedicata. Ex alia vero parte videntur ese decem , propter secundum arg. Quia prAEdicamentum non est aliud, quam praedicatorum series,& ordinatior ergo idem erit numerus praedicatorum dc praedica, mentorum. Constat autem decem esse praedicamenta,ex Arist.ergo ponenda sunt decem praedicata. His tamen non obstantibus: Nostra sententia est ;suatuor ram um esse pradicata Topica. ut Aristoteles expresse docet, I .li .c. 4. quae sunt,Definitio,Genus, Proprium. cu Acci ens; ita, Vt nec plura
addenda sint,neque aliquod ex his auferendum. Tota autem di Derusto huius rei consistit in assignauda ratione , pIOpter Quam
675쪽
666 Selecta ex libris Topicorum.
Ari. luatuor haec praedicata posuit. Pro cuius explicatione,notanduin estiFinem huius artis topicae, ut dixim , este methodum tra-ἀεre , probabiliter dissutandi de quacunque re proposita. Disputatio autem tribus partibus constat, ita ordinatis. Primo, λιψιοne, seu interrogatione, quam titulum disputationis solemus vocare , sic dicentes; Utrum coelum sit incorruptibile , vel non aut quid simile. Deinde Loeia , ex quibus cruenda sunt argumenta probabilia quibus mediis dubiam reddamus quaestionem : de tertio loco. Argumentis ipsis, quae sunt syllogii mi Dialectici, ex propoli tionibus Dialecticis compositi. Propositio autem Dialectica, lut postmodum dicetur j est altera pars problematis. Problemata vero.& ex consequenti propositiones Dialecticae, ex praedicatis fiunt: quia uota est aliud problema,quam quaestio,vel interrogatio, An aliquod pradicatiam conueniat tali subivio:vt dum dicimus , An caelum sit incorruptibila, vel non ' idem est, ac si quaerainus , An hoc praedicatum corruptibile,conueniat coelo,vel non. Vnde sequitur: praedicatum topicum non esse aliud , quam id quod de te aliqua quaeri potest. Tu igituν erunt pra dicata, quot quarii ones possκnt dare aliqua fieri:, ιοι etiam quaniones,quot pradicat4. Et cum quaestio idem sit,ac problema: idem erit numerus praedicatorum , ac problematum. Et tandem cum propositio,& probicina , forma tantum interrogationis disserant , quia problema est interrogatio Vtriusque partis contradictionis: ut si dicas t, Vtrum coelum sit incorruptibile, vel non, problema efficis. Propositio vero, inte rogatio alterius partis tantum ι ut putasne coelum est incorruptibile e tot sunt propositiones Diale cticae . quot problemata Et ita inteli gitur,praedicatum Dialecticum esse primum, ex quo numerus problematum desumi debet. Deinde ex numero problematum ,numerus propositionum Diale cticarum. Et ita,ex ordine ad problemata, & propositiones constitvcndas , desumitur numerus praedicatorum. Et discursus iste deducitur ex A. cap. i. lib. Quo supposito, hac ratione probatur ab Arist. quatuor tantum sesse pr. dicata. Pradicatum est id, quod de re aliqua quaeri potest, ad disputationem Dialecticam instituendam: sed quatuor tantum quaeri possunt: ergo quatuor tantum sunt praedicata. Minorem probat: Nam vel quaerimus de aliquo defini tionem, ut Intelligamus naturam eius,vel genus , ut intelligamus, in quonam praedicamento sic. vel proprietates, aut communia accidentia: Et nihil aliud quaeri potest , quod ad haec non reducatur et ergo quatuorsu ut praedicata. ita,ut nec plura,nec pauciora. Et haec sunt, definitio genus, proprium, , accidens , quae suis definitionibus se explicat cap. 4. l. lib. Definit io, est oratio , quid erat Userinistrans. Orationem
esse dicit: quia non est propositio , cum nec verum contineat, nCCfalium : ut animal rationale. Uocat etiam definitionem terini
676쪽
Selecta ex l/bris Topicorum. 66ynum , sumpta metaphora ex terminis agrorum. Nam ad quemlibet,solum. & totum pertinet illud ,quod intra terminos eius cia ditur:ita ut nihil eius extra sit, sed totum , quod habet, intra terminos comprehendatur. Sic definitio continet, quidquid pertinet ad esset iam rei: ita ut nihil eius sit extra, nec aliquid sit eius, quod intra illam non comprehendatur :& ideo vocatur ab Arist. terminus Genus vero, inquit, est,quod predicatur de pluribus di fereιibus fecie in quid: V t animat: Prep itim , quod indicat . quid est esse rei, seli autem laesi, o, conuersim piadicatur : Vt risibile , respectu ho-m: nis. Acci kens est ἱ quod nec est definitio , nec genus , nee proprium. iuris .autem rei. aut etiam , Aecidens es quod inuse eidem potest : ut
albedo, respectu parietis r Si autem dixeris; ultra has quatuor quaest. aut interrogationes seu problemata , quae gcneralia esse videntur, plura possunt specialia quaeri lcire: ut,an sit homo an st leonia si substantia Minnumera alia rei go plura quam quatuor,imo innumera praedicata debent conccdi. Et piae terea, generalia praedicata adhuc sunt plura quia sicut quaerimus de genere ali citius rei Vt, virium Animal sit genus hominis necne. ita possumus quaerere de eius di fierentia, nempe an Rationale sit disserentia hominis : atque etiam de specie; ut an Homo sit species Iinet Ii,aut Ioannis, vel etiam an
sit species animalis : ergo duo alia praedicata generalia I unt addenda, nempe,Species, & Disterentia. Circa primam partem arg de interrogationibus specialibus asserit Rodolphus Agricola, lib. i. de inuentione Dialectica, cap. 3. errasse Arist. in assignando numero piae dicatorum quia sicut plura sunt genera problematum paIticularium,ita plura debent constitui praedicata,quam quatuor. Sed plus nulli videtur errasse hic author reprehendendo Aristotelem: quia vera solutio ex doctrina eiusdem Aristot. r. lib. Topicorum , cap. .-tib. I 8 vltimo. sub finem, colligenda ess. Quibus locis duo asserit. Primum ; LModeὰm problemata ordinentuν ad disputationem diaticticam, cuius finis cst determinatio eiusdem problematis,circa quod disputatur: ita ut praeiactis probabilibus argumentis pro utraque parte, tandem decernatur: vita earum sit probabilior : hinc sequitur , omnia problemata, quae cisdem argumentis, & codem modo determinantur , ad idem genus problematis pertinere : M omnia praedicata eorundem sub aliquo ex quatuor designatis comprehendi.
Et ideo in hoc primo loco asserit, disserentiam , si generalis sit, hoc est, si de pluribus t peciebus praedicet ut sicut genus, cum genere esse connumerandam , dc non est . adondum , pro ea aliud piaedicatum. Secundum est, quod secundo loco docet, Rem Aecidentis sinisi. aut determinari ex oo solum , quod quis probet conuenire seu biecto Ex qua doctrina deducimus nos , omnia problematr
677쪽
ε68 Seledia ex libris Topicorum.
blemata specialia quaecumque illa sint,reduci ad prouema aeeidentis Et omnia praedicata eorundem, ad praedicatum accident IS..
Et ratio huius deductionis est : quia in omni problemate specialiquaeritur: qn hoc praedicatum conueniat tali 1 ubi cho,vel ei insit,
necne,quod patet habere modum interrogationis, aut problcm tis accidentia:quo solum quaerimus , An ateιrit m cstn sensaι , vel
insit subiecta. Et eisdem prorsus argumentis finiuntur, aut deici minantur: quia si inquiras, an animal conueniat homini, necne, Vel an homo conueniat Petro,necne, sufficienter determinatur,&disputatio eius finita erit: si probemus utcunque ei inc se:quamuis nec probetur esse de essentia eius,aut cum eo couertim c alio modo speciali ei conuenire. Ergo ad formam problematis accidentalis reducuntur:& praedicata eorum,sub praedicato accidentis Comprehenduntur,nec opus est alia mutetiplicare.
Ex eadem doctrina : Respondere possumus ad aliam partem exusdem argumenti de specie, & differentia. Quod si differentia sit sis balterna, ad praedicatum generis reducitur:si vero infima dpraedicatum definitionis.Species vero,ad praedicatum generis. Et ratio omnium est : quia iisdem argumentis definitur quaestio generis, & disserentiae subalternae , cum verumque praedicetur de pluribus differentibus specie , in quid. Eisdem namque argumentis probamus,animal esse genus hominis ;& sensibile. differentiam subalternam eius r atque etiam , hominem esse speciem Petri,&Ioannis Quia scut genus praedicatur,in quid , de specimbus,ita species de indiuiduis. iisdem etiam probamus : Animal r tionale esse definitionem hominis;& rationale, esse differentiam
atomam eiu .Quod vero ad speciem attinet , satis etiam probabiliter respondent, Albellus Magnus tra R. L. Topicorum cap. g. in fine,& Sotus quaest. 1.uniuersalium ad primum:Non esse inter praedicata enumerandam : quia praedicata sumuntur per respectum ad subiectum commune, quod non respicit species, sed ungularia. Et ratio huius est:quia praedicata,vt dicebamus,ex propria ratione ordinantur ad constituenda problemata, & propositiones
dialecticas : & utrumque horum ad constituendum syllogismum dialecti eumqui non constituitur per se ex propositionibus singularibus sed constantibus subiecto communi in quibus solis reperiri potest forma syllogistiea ex modo, & figura constans, ut per se est masii festum. Ad primum algum. de praedicabilibus: Distinguendum est an-
recedens. Nam praedicatum uniuersaliter sumptum, distinguitur ita praedicabiIi,sicut actus a potetula: dc ideo eodem modo numeratur, ac praedicabile. Vetiim praedicatu ni sumptum specialiter, pro Topico. Don respicit praedicabile, ut potentiam , led solum pro actuali
678쪽
Selecta ex lib=is Topitarum. 6 6 9
actuali sumitur : & modo quidem speciali, a senerali praedicato distincto hoc est, in ordine ad quaestionem , leu problema instituendum. Vnde alio etiam modo diuerso praedicata uum erantur, diuersumque sorti utur numerum a praedicabilibus atque etiam a praedicamentis , quae sunt ordinationis praedicato Ilim, Ut sub Iationροgenerali considerantur,non ut speciali, B: Tot rca ad specialem etiam finem iam explicatum ordinata. Quare non sequitur
ex eo , quod praedicamenta sint decem , rot dcbure esse praedicata Topica.Et haec est solutio secundi argumenti.
Luic si, ct quotvlix roblima dialec risum. ARistoteles et .libro,capit. 3.dunnit problema dialecticiam, di
cens : Esse interelationem , leu quastionem utousque partis contrari trionis: ut si dicas: Utrum animal gressibile bipes, sit de finitio hominis,necne3Quatuor autem sunt genera problemarum. vi cap. 3. x asserit idem Aristoteles: sicut quatuor sunt praedica.ta.Vt Probloma definitionis: quale est illud, ex definitio e hominis assignatum. Problema Generis : ut si dicas , Utrum animal sit genus hominis necne Problema Proprij, ut dum dicimus, Utrum tisibile sit proprium hominis, necne 3c tandem, Pro ema accidentis , utrum albedo sit accidens parietis, necne ZCap. et iam 9. eiusdem lib. diuidit problema dialecticu via tueri aliter Arist. dicens: Aliud esse Practieum: Quod pertinet ad electionem , Vel fugam. vel aliquid de prosequendo, aut fugiendo. Hoc enim, inquit, ad
praxim,aut operationem ordinatur:& ideo dicitur practicum.Tale est hoc : utrum voluptas sit eligenda, vel non. Aliud vero est speculatiuum, uod nihil de prosequendo,aut fugiendo collinet, nec ad operationem ordinatur sed solum ad cognitionem veritatis,ut si dicas: Virum coelum sit incorruptibile:vel non 3 Alia etiam diuisione, potest diuidi problema, secundum materias diuersarumicientiarum,in quibus reperitur qua ratione dicimus: Aliud esse δ 3 problema P Mum,ut, An principium motus,& quietis,ehas,in qua est,sit definiti onaturae,necne 3 Aliud MetaphUcum , ut si dixeris: Utrum ens sit uni vocum respectu substantiae,& accidentis, necne Ueruntamen formalis consideratio omnium problematum, secudum quam reducuntur ad quatuor illa ex diuersis praedicatis desumpta,dialectici propria est:quia ad solum dialecticum pertinet docere omnes,quonam modo disputatio sit instituenda,& quibus
instrumentis in ea utendum ad consequendam notitiam vetitatis,de qua disputant.
Qui vim se prusiis dialectio, se quatvlix:Ο quomodo distinguatur a problemmo.
679쪽
6 7o .Seleolia ex libris Topicorum.
TR ia haec tradit Aii stoteles, tib i. cap. s. in finc : sic in primis definiens proposuiqnem dialecticam,quod sit, quafi proposi-rio alterius larias contradictionis ut si dicas : Putasne animal carao
nate se definitionem hominis' Differre autem a problemate ait: non re, sed modo. quia Propositio, ut vocabuli etymologia ostendit, proponit alteri aliquid: ut eidem rei propositae respondeat, e plican quidnam de illa iudicet,vel sentiat. Problema vero : Modum habet quaestio,& utramque partem per modum quaestionis agita-dde proponit:ut si dicas: Virum animal rationale sit definitio ho. minis,necne 3 Itaque propositio dialectica,interiogat per modum smplicis propositionis mon per modum qu*stionis:& assumit una tantum partem : cum Problema utramque , & per modum quaestionis interroget. Id duobus modis solet pstferri, vel formalirer
utramque partcm interrogando : ut in as lignato fit exemplo: vel formaliter unam,& virtuatiteν alteraim visi solum dixeris: Virum
animal rationale sit definitio hominis Et hoc modo proferuntur problemata, in communi usu scholarum , quoties quaestio aliqua disputanda proponitur: quod breuitatis studio, absque dubio fit
eo quod iam ab omnibus intelligitur altera etiam pars interrogata,ex modo i pso problematicae interrogationis. ubi aduertere debemus .quod Aristoteles i. libro priorum , cap. I II. non uistinxit propositionein dialecticam a problemate: imo neque a propositione probabili : cum dixerit esse inreνrogationem
contradictionis: quod problemati p prium est,& rursus, propositionem dialecticam , percontanti este interrogationem eontIδ-
dictionis:ratiocinanti vero, esse sumptionem apparentis , & pro babilis. Ideo remisit distinctionem horum trium, ad cap. I. lib. I.
Topi M.quem citauit dicens: ut in Topicis dictum est. Ibi siqui dem proprius erat locus distinguendi haec:eo modo, quo a nobis distincta sunt. Propsito dialactica quadruplex est, sicut de problemate diximus: Definitionis est haec : Putasne animal rationale est definitio bominis'Pνορε is Putasne risbile est propria passo hominis'Generis, Putasne animal est genus homi uis Aceldentisne albedo est accidens hominis 3 Sed valde notandum est in hac parte, Propositionem sub hac ge- ι 6nerali ratione sumptam. solum fgnificare enunciationem; ut proponitur in syl logi mo ad inferendam conclusione.Quae si proponatur primo loco , dicitur Propositio =mplieite η, aut Pr positis, seu promissa maior, vel Prima pars antecedentis. Si secundo loco dicitur Assump/iο : quia sub propositione maiori, sub qua contine- .LCr,assu initum: dici rur etiam, Minor prepositio, aut Pramisia minor,
ac Secunda, vel posterior pars antecedentis. Et si in syllogisino demostrativo propon tur,dieitur Principium: si in syllogisino dialectico, Propositio pro bili, is Propositio apparens : si in Pyllogismosophistico.
680쪽
sophisti m. Prepositio υ ero dialectica praeter enunciationem , addit modum pro potitionis, quasi per modum dubitantis : & problema,
modum interrogantis ut explicatum est.
Ex quibus intelligitur,tam propositionem Dialecticam, quam problema, atque etiam propositionem probabilem, deseruire ad disputationem instituendam: sed diuerta ratione : nam problema dialecticum deseruit per modum quaestionis propositae ad disputandum : & ideo primum locum tenet, Sc quali caput totius dicidi putationis vocatur. Propositio vero dialectica, delerit it quasi proili terrogatione ad respondentem facta, ut per eam respondens proferat aliam: qua media,quid de re propolita sentiat, explicct: de ex data responsione, possit interrogans occasionem sumere disputandi in unam per alteram partem propositae quali ionis.Propositio vero probabilis,deseruit iam ad constituendum syllogismum, quo possit intentum probari, Zc quaestio terminari , aut definiri. itaque problema & propositio dialectica, sub propriis rationibus formalibus ad instituendam disputationem pertinent. non tamen ad syllogismum dialecticum : nisi Tollim antecedenter , & quasi praesuppositive. Sola autem propositio probabilis peltinet ad eandem disputationem , tanquam pars syllogismi dialeotici. Vbi aduertere debemus.quod Arist. hoc loco distinguit propositionem
a problemate dicens problema utramque partem interrogare.
Luid sit, oe quotuplex propositio probabilis. in
33 DRobabile definit Aristo t. lib. i. cap t. his verbis: Probabilia au- a tem sunt , qua vi tantur omnibu/, aut pluribus , aut sapsenti x'. Ohis vel Omnibus , ubi plurimis , υel maxime familiaribus , probatu duo ἡ intelligitur: aut propter rem ipsam, quae ex se apparet Vera : vel propter verisimilem aliquam rationem. Itaque Probabile, non est idem, quod verum : nec etiam , quod necessa rium. aut certum: sed quod apparet verum omnibus. aut pluribus. aut sapientibus. Sunt enim prepresiliones in triplici dFremia Nam quaedam sunt euideter verae,& quarum veritas euidenter est cognita. Aliae eui ter falsa, dc quarum otiam falsias euidenter cognoscitur. Aliae vero medium tenent: quia verae sunt, aut falsae, sed verita ,vel falsitas earum non est euidenter nota: quia causa caria, aut ignoratur,aut no plene cognoscitur & ideo pluribus apparsit Verae, aliis ver5 etiam cotingit apparere falsas, quia vcrii initiis ratio, pro utraque parte esse solet. Et istae dicuntur probabiles. Paret igitur , quo pacto probabilis propositio distinguatur a propositione, Vera, Certa, Necessaria & falsa. Quia fieri potest, ut secundum rem sit necessatia, veritat ε habens necessariam: vel in re sit necessario falsa , habens necessariam caulam suae falsitatis : Sc