장음표시 사용
101쪽
DE HOROLOG11s ITAL 1CIs NOCTURNIS,
atque diurnis singulatibus ad quencumque eleuationis poli arctici gradum sacillime delineandis.
Primo de Polymo his Horti logijs noechurhis singularibus.
N Vpps ALIVM instrumentorum nostrorum theoricas postquam prsm- serimus, non alienum esse duximus sub cuiusuis Ciuitatis, uel loci potari eleuatione etiam horologiorum tam nocturnorum quam diurnorum descriptio nem ostendere. Primo igitur pro huius doctrinae exemplo sumemus descriptionem horologii nocturni pro eleu. poli grad. s. a3 Aequituum Crucisso mam redacti hac quidem facillima lege . Circa datum centrum M. fiat circulus BC DE. liberae magnitudinis, cuius quarta BC. diuidatur in so. grad. sumpto denumerationis initio a B. versus C. S posito regulo super electo tuae eleuationis gradu, utpote s. in F. &super centro A. protrahatur linea F A G. &ab F. quaedam perpendicularis F Κ. inuisibilis cadat super diametrum B A D. in K. N altera FI. perpendicularis ab eodem punctos. super alteram diametrum C A E. in I. Et animaduertas quod in omni alia maiori uel minori eleuatione oportet ossicio circini distantiam F Κ. transportare super diametrum B A. ab A. uersus m. in K. simili modo sumpta distantia serpendicularis Fl. di posito circini pede in A. ubi alter eius pes super semidiametrum A C. uersus C. tetigerit, notetur punctus l. sed in hac . eleuationis de scriptione, non fit haec linearum Fl & FK. super semidiametros A B, A A C. translatio: & caii sa est quia tanta est eleuatio aequinoctialis quanta est elauatio pqli,&ideo adinvicem sunt omnino aequales,de quo lectorem oportebat a cacum facere cautumrant quam ulterius procederemus . Igitur super punctum I. di super K. posito regulo protrahatur tropicorum linea K HI. usque ad contactum circuli BCD E, & ubi linea I K. inici secat tequinoctiorum lineam 1 A G. in H. ponatur pes circini,' altero uago expanso ad A: describatur circulus A K FI. Lineae postea FH AG. in puntio F. tribue signum in puncto G. opposito tribue v. linea uero
102쪽
Κ MI. versus I. tribue G; versus K. quae quidem duo signa una es in reliquis aecem signis extra circulum BCD E. notanda sunt. Deinde unamquamque quartam circuli Ax s L diuide intris partes,& singulam tertiam partem in tres alias,& singulam partiunculum in decem gradus,quos quidem singulares gradus,ego eet industria tibi describendos reliqui ne figura colanderetur,omis nisariam illos describere oportet in Zodiaco perseela,ut infra dicetur. Eὰ peditus ab hac diuisione, pone regulum semper in centro A. ipsumque circunducen o per singulas circuli AKF s.clia uisiones.& ubi regulus intersecat circulum B C D E. fac duodecim domorum distinctiones, &decenarum graduum notas,& unicuique decenae tribue proprium numerum,& unicuiq: domui proprij signi characterem, incipiens a postea M. deinde l. . die, 'c. per ordinem. Et ut uir acacus hunc facilius intelligat diuidendi modum,nos per decimam quamque9o graduum diuisionem lineam apparentem a centro H. ad circumferentiam B CDF. ad legentium instructionem, ut diximus, praesertim obsimatharum,protraximus,licet non esset necessarium. Duodecim
ergo signa Zodiaci squaliter diuis A κ s l. cum decenis eorum grasuum ab ipso Zodiaco super
circulum B C D E. aequatorem repraesentante,inaequalibus, ut uides,diuisionibus reportauimus Huie ergo Zodiaco B C D E. inaequaliter diuiso si horologium et . horarum Italicarum circa ipsus circuserentiam B C D E. mobiliter accommodatum addideris quas altera starchthoroscopi torques horaria.) eficietur horologium nocturnum Italicum s. eleuationi deseruiens. Nos tamen hunc Zodiacum BCD E. in horologium nocturnum ad formam Crucis hac sequeri lege reducere placuit,& osten3imus. se 1 primo sciendum est quod suodecim domos Zodiaci descriptas super circunferentiam B CD E. ossicio reguli semper in centro A.positi, & per singu-sas circunducti Gomos,&per earum diuisiones praedicti circuli A C D F. transferre oportet in orbiculari pectore iam praeparatς crucis &postea tam per orbicularia interualla pectoris, quam per brachiora ipsius Crucis extrema latera distribues duo9ecim anni Gregoriani menses. iuuta descriptionis illius documentum super Archili rario de quo in cap. 1.& 11 .primi libri. Nunc igitur ad Crueis sermam uertamus circinu Samussim. Dividatur circulus BCD E. iti et . parutes aequales,&hinc inde ab unoquoque quatuor punctorum ea inalium B CDE. sumantur
duae distantiae unius horae & dimidia, e quibus ad puncta I. &K. &ad dua alia puncta pinflicti I. ' Κ, inuicem correlativa dataq; sub D. & sub E ex quibus quatuor puctis datis sub B C D E
protrahantur octo lineunculae, quatuor escientes angula obtusa. IK. ao. ao. Deinde ab A. ad
praedicta octo horaria puncta iam quantitatis unius & dimidiae horae, idest gra Auum a1. &T. data)hinc inde a punctis BC D E. sumpta,protrahantur octo lineae usque ad primam pectoris
crucis circumferentiam, quae octo escient acutiangula, ex quibus quatuor brachia crucis procreata sunt in modum quatuor ambJygoniorum isos tum, siue scalenorum. 4n obtuso angulo
1. aptetur quidam circellus ad crucem suspendendam:& brachium A E. manuhrii sungatur o scio. Excavabis tandem brachia ipsius Crucis intrinsecus,& estrinsecus, & centrum A. ut inde polarem queas perspicere stellam.
Sporsum a Cruciliorario radigerum fabricandum est horologium in mogum stellis radios et . habentis quippe qui radii brachia crueis longitudine prster unu i est horae vigesimaequar.
tae)minime excedant. Hoc Radigerum ex circulo B C D F. in a . ς quales partes diuiso desum. psimus cui radium hors di 4.csteris reliquimus longiorem, ut noctu sacilius cernatur, di sub singulo quoque raclio propriu descripsimus horae numerum iuxta esti stellati cursuin ab orientem in occidentem procedendo,ut in exemplari ostendituriri, acto Radigero,' Cruei horario ex crasso papyro,vel orichalco,aut ex quavis aliqua alia simili materia siue metallo pinci/antur se perflua loca.Quo facto ipsum Radigerum fistulg& duarum pressultarum officio cruci uniatur, tali quidem artificio,vt presse tamen)circumuolui possit, & ibi firmiter manere, nec ita facile, immo nec abque moderata Aliscultate moueri. Dorso ρemum ipsus radigeti describes horo lagium diurnum,de euius descriptione infra in tractatu de Analemmate suis locis dicetur, cui quidem diurno horol. aptabis etiam pysidiculam cum suo magnetino compassis, Ut infra dice. tur, sicut res postulat,& exemplar ostendit. Reliqua demum tuo,amice lector perscias marte.
103쪽
ad horas diurnas, atque nocturnas sub eleuatione poli a ctici grad. s. Italice dignoscendas probatissimum.
la stillh am destryli ei W-tς:nam illud habe folium . h. . ii h dist uni tantummodo forma. uel sche hoc modo. Libera, dest is is, di x st i dδ der Imrius Rota', ici Trochlaa filigi Moerae describe magnitudinis circulum B C D E. circa datum centrum A. qui per duas
104쪽
per duas diametros ;n quatuor secetur partes aequales,cuius quarta a C.KB. uersus C.in do. partes, siue gradus,more solito diuidatur. in quasi per geadu tus potaris eleuarionis verbi gratiaque. posito regulo.& super cent Α protrahatur Linea aequinoctialis s A Q. &ah p. cadat inuitibilis perpendicularis F I. super R A. & ab eodem s. eadat altera perpendicularis inui .it, sis FK. super C A. Necdsse est enim FK. kFl. Λquales esse AI, & An. 1 alij uero sciographiis siue Theoricis maioris uel minoris eleuationis poli Linee nunquam aequales erunt. Supta postmodum p ru medietate in V. ibique semper posito circini pede . & semper ad distantia A. eupanso,describatur circulus Is K A. Ponatur post: a regulus super I Κ. protrahatur tropiacorum Linea Η i O K P. quae pertingat usque ad circulum B C o E. & parum amplius, ipsum. que interfecit in punctis H D P. Hic autem circulus gradiaci diuidatur more solito in duodecim fgna,& unumquodque signum in o. grad de quinque in quinque, quibus suos applicabis idi. characteres debito ordine dispostos uti uidere licet in exemplaribus. Deinde omnes huius Zo diaci A IF x. diuisiones ossicio reguli in Q. centro excentrico semper positi &per singulas ipsus circumducti aequales diuisiones, easdem super circulum BCDE. inaequalibus transferas diuisionibus,quem iisdem pariter obtignabis characteribus, seque perfidia erit Sciographia huius instrumenti, quod ad formam stellς hac reducendum lege ossendimus. Pone unum circini pedem in A. & altero eipanso ad I. uel L. describito primum circulum l xLS , in quo tot alion etiam describit circulos, quot ad interualla periphaeriae eonstituenda sussiciunt, quae contineant norvina,characteres, graduumque numeros rodiaci ac 363 .dies Anni Gregoriani per i 1. Menses distributos quatum duarum huiusmodi peripheriartim concludi potest latitudo T O. in spacio uniu, tanttim signi ipsus circuli F 1 ΑΚ. ,tpote IR, i ac Q. Rest idio igitur circini pede ad punctum R. intrinsecum minimumque describito circulum R QO N intra quem, & intraeirculum IKLMV. maiorem,omnes concludisti reliquos periplaeriae circulos:&o bes. c ii-hus ita paratis,pone regulum semper in centro A, & circumducito super singula ligna ' gratiuueorum in circulo B C io E. & ubi regulus intersecat interualla peripheriae, iam pro tui horologii Zodiaeo parata.ihi transferas de circulo B C D E ad circulum. C Q lignorum domos. ac decenas & quintas graduum, inter quas diuisiones practice signare poteris etiam reliquos gradus sngulares de uno in uno. postea circa hunc Zodiacum describito peripheriam Q. Mensium iuxta normam in cap. is . lib. i.appositam.Manubrium aute perficies su per lineam C A p cuius brachia sint V V hinc.& hinc aeolio S. qui sint eiusdem eontinuatae materiae anuli S i x L RO in Mobile 'lero horologium quod stellastrum sue stelligerum appellam ux Italicum, exciretiso NRo in in 1 . partes diuiso iusta eaemplaris seimam describito in quo horas et .describes sed radium hors 1 .cstetis paulo minorem facias, ut nocte diei terminuiti, &noctis inutium facilius agnoscas. Hsc igitur stella horaria,siue mobile radigerum, ab anulari peripheria K O IR s N L Oali quidem tum ex parte saciei tum dorsi instrumenti equaliter,ac intrinsecus circumcides artificio quasi in modum acuti aggeris in suo alveolo relicti) , ut ab eo exilire iam queat, sed presse tamen circumuolui ad libitum possit operantis. ut cap. 1 8 .lib. I. cle Archi hora rii torque,sue mobili horologio diuimux.Insuper in circuli O Q N R. crassicie in o. ubi rassium .hori uigefmgquaris p cidisti,quendam tuo accommodabis flenticulum, cuius acumen inuet tes as o. versus T. Mensium periphetiam pertingens osque ad dies mensum , qui quidem Aenticulus radat superficiem pheripheris & oscium indicis exequatur,ad illum super anni dies reducendum,ac circumducendum pro accommodanda mobilis horologii hora a .e regione tui diei. . Hic autem denticulus, vel index fiat ad similitudinem denticuli h rs 14. strictior tamen Gndem in puncto R. quendam poteris collocare circillum ad suspen on sim instrumentum, ac in fronte manubrii p. describere poteris horologium diurnii di inter Ν, & E. magnetini eoin passi pyxidem collocare Demum euacuabis centrum A. & 14. hcirarum spacia inter horologii radios,materiamque superquam circa anulum seu pcripheriam,&inter duo brachia V V. illam
similiter precidet materiam,' sc tui stellitorarij fabricam ostendo esse complendam.
105쪽
STELI HORARIUM AD HORAS NOCTURNAs
sub eleu. pol. arei. gr. 3. dignoscendas peropori num.
Tu uinii, e Rothainii subneum ad q s. elea. otiendere. Cap. II ILDEscribe godiacum escentricum aequaliter diuisum, cuius aequales diuisiones transerantur super cuculum B C D E. eadem lege qua de praecedentibus dikimus Horologii . Postea aliarci; ambarum. periplumarum isterualla, debita circulorum quantitate distincta, &in ea iransseras,&describes duodecim signa Zodiaci,s 363 .dies Anni,sicut diximus supra. Nos hic, ut vides,duo horologia nempe A.& B. unisa tantummodo operatione, 'num scilicet intra .aliud composuimus. Horologium autem mobile a . horarum A, uel B. ad reliquorum Aisserentiam, seorsum descripsimus si per Rotam A uel B. N per singulas horas denticulos addidimus , ut no- diu ad contactum Gigiti horas facilius enumerare ualeas. Horas uero,quae integ II.& 24. duridi earum spacia praecidimus,ut per ea spacia quasi perlatam senestram Zodiacum & mensum periphaeriam aspicere valeas.Aduertas tandem,unicast graphia ut diximus,duo horologia me descripsisse A. uidelicet, & B. ideo Horologio A. grandiori csscio ssulae, praesula que mobiliter copulabis Rotam horariam A. inscum ibadioptra A. N Horologio minori nempe B. tracto, ac separato a maiori A.)copulabis solam licitariam s.cum tua uoluella B. Te tamen mi nime lateat oportere fabrefacere manubrium etiam horologio minori, idest Trochlorario B. si cut uides me fecisse Trochlorario maiori A. ' circa illum praecidere materiam supersuam,ncmpe totum circulum B CDE. usque ad auulum AK SV S. die.
107쪽
me mulistis ditiini, , thorarii dorso destiareris. cap. V. Poteri, sorso huius instrumenti delineare horologium diurnum iuxta Analemmatis nostri Theoticas de quibus in sequenti libello tractaturi sumus. In medietate ergo superiori in ter A,&C. ipsum describes horologium;inter A, &Τ. locabis Pysidiculam cum sua Magnete, quemadmodum me fecisse in sequenti exemplari uides.
cum Horologio diurno ad poli an eleu. grad. 3.
Usum trium praeceia fiam ruranorum nocturnorum s iter aperire cap. V I.
R ducito denticulum, seu Badium,uel terminum horae 14. super diem tui mensis, uel super gradum Stilis quod idem est.& noctu sustolle instrumcntum ante oculos tuos, & per centrum A. inspice stellam potarem:circa circunferentiam uero sume, & inspice lucidiorem ursae, hoc est plaustri mea ris, di tibi ipsa luci ior se locauerit circa limbum instrumenti ibi horam, quam itieris inuenies nocturnam quam quidem oculis,uel digito numerare poteris, Uti in cap. 9.libri a.de hac operatione uos diffusius tractasse iterum uidere potes.
Quomodo hae nostra nostirna Innrtim tu ad icta, ultimus currus, titi Urse maloris sistas accommodari postlat. Cap. VII.
Si candide lector,magis tibi placeret uti duabus parilibus ultimis Vrsae maioris loco lucidio tis vrsae minoris ad nocturnas horas e&plorandas nostris instrumentis noetiarnis facito in hunc modum, remoue manubrium instrumenti a linea genith C A F. st pundio E. & pone illii sin directum lineae diametralis D A B. sub loco B. scque linea B A D. erit linca Zentili, quae pri-nno crat
108쪽
mo erat linea orientis,&occidentis;&illa C A E, quae primocrat et enith , erit sinea orienti , Moecidentis, di habebis intentum. Reliqua operare quemadmodum disimus supra,nempe respiaciendo potarem per centrum A. & duas parilias plaustri maioris circa limbum iussi umenti cui potetis, si placuerit, aptare uoluellam, raoctu reducendam super praedictas parilias, ut rectius per denticulorum seriem horas denumerare ualeas. Haec sunt igitur amicissitie lector. diuersa siue polymorpha horologia, quae pro humili ingeniolo nostro, circa has nostras simplieiores, imasque inuentiunculas tibi praestare potuimus nocturna,quippe quae tuo ledici benevole prse dulci supercilio respicere, gratoque animo recipere, di nostrae famul acaciae indulgere ne dedi. gneris obsecro. Vale.
109쪽
Humanisamo, ac beneuolo Lectori.
FMo est qui ignoret,amice lector, quin antiquiores Mathematici Ee gnomo nici; non accuratissime scripserint rationibus, ac Θe eis plura , quae ad eas, scientia & agnitioncicomprehendendas spectarent, iradiderint,quamuis teste praxiai iiiiiij o Continandino ) uel temporuni iniuria, Ves hominum negligentia euenerit, ut nulla super hac materia tot clarissimorum uirorum ad manus nostras intelligibiliora peruenerint. Nam Vitruvius, qui postquam omnia eorum scripta potitis deuorauit ut aiunt) quam legit de Atialemmate solummodo quaedam pauca tetigit principii a 3 imperfecta quae sequebantur reliquit. Q o de causa solaria praesertim Italica) Horologia describe si rationem nobὲs imperfectam Mathematici tradiderunt, & ea pauca, lirae ostenderunt sermonis obscuritate, demonstrationum paucitate, vel ic tiossvna prolikitate, non absque mas ima dissicultate ac icreporis amissione intelligi,atquc cssici post uni. Nostra enim fatetur Acacia humanissim i Ohsnaathcs, a,qira in magno P. Clavij doctissimi uiri uolunt ine quodam,' in libro Ioannis benedicti, item in libello de Ptolomel analemmate cx Commandino vidi,plura esse quae minus pci cepi, quam quae dedici. Hoc idem dc se fatentur etiam nonnulli ingeniosissimi viri. Ob quam causam tedio asicctus,ac propter tantam, maximamquctin legendo temporis iacturam ut uorum minime celem ὰμ jω sercns, codices proieci , meque totum Vraniae commili captisque circino gnomone, Samussi, diuino me commendando, ae ducentc numine tedio contradicentibus, atque laboribus inuitis) has paucas, quas in hoc simplici opello amicissime lector,uidos simplicissimas circa horologium compositionem theoricas, 'paucas demonstrationes uel Analemmata,adnodum facili methodo expans, quarum dignitatem citin non mediocri utilitate coniunctam facile per spetiisna, mathematicarum etiam
disciplinarum lcctatoribus me gratissimum csse facturum existimauis pro si asili posse laboras seni, ut una cum reliquis lucubrationibus nostris hunc etiam cseremus acaciae nostrae opellum ;ut inde pernos praesertim studiciis Acacis o aliqua simplicior, breuior clarioque lux in componendis , ac per totum orbem circino di timusti destrihendis Italicis hibi ologijs solaribus, quam facillime ac breuissime fieri posset, offerretur: doctis vero uiri quanquam ista uidenda minime
110쪽
F tvarijs horol. g. Lineamentis. Lib. VII. 47
asperam eis tamen etiam nulla de re in futurum diibitandi locum forsitam relinqueret. Ea itaque tantum dicemus, quae descripsimus,antequam Ioan Bapt. Benedicii uel doctissimi Christopho ri Casii,siue ingeniosissimi Commandini inspexissemus analemmata,quibuscum nihilominus quantum ad solius analemmatis nostri pertinet so am descriptionem ) quibusdam post opusculi nostri praeparationem nos pauci , tantummodo conuenisse lineamentis animaduerti mus.Caeterum in 1 tot nasi,ac Vitruvh volumina lisque in prasentem diem o nunquam incidi, neque Usque huc uidi. Vt igitur in tam honesta deiectabili fructuosa.religiosaque disciplina eorum. e quibus suprafliti imus obsimatharum commodis inseruiremus,ea, qua probabiliora diiudicauimus nempe de Horologijs Italicis recti, tantum) in modum pro nune id nobis onus li-henter suscipiendum esse duximus. De inclinatis uero ac de quibusdam alijs inuentiunculis nostris uita comite tractatulum eae ittere ibi lan minime thiperamus. Rem igitur aggrediamur.
Horologii, quod ad super elem plenum hor etfutatim μὴ ti nos ale se hsnetontare; od prisciam dicto uerticalera Ab eodem aequinoctiali hi uerti leo emulco Meldi,tale sub polo uero fruerit.
c Irca datum centrum A. describatur in plano circulus meridianus B C D E. liberς magni
sinis,qui,ductis diametris A D,&CF. sese in A. aes rictos inteis sntes angulos, in quatuor diuidatur partes Quarta item BC. inoo.di pertiatur gradu ricta puncto R. ucrsus C. Wa-xima sumatur tropici ab aequinoctiali distantia B F. gras. 13 nilia. 3 o. quae circini offici ad reliquas tres quartas, nompe a B. uersus E. in C &a D. uello, E. in M. diversus C. in I. transferatur. Per puncta uero Fl. & C H. ab una aes alteram circunferentiae partem duae ducantur parali is FI. N G H. Itaque s A D. intelligatur squinoctialis diameter, di CE. Mundi Axis qui &aliquando circulus meridianus). ut C. it polus arcticus, E antarcticus; erit FI. tropici hiemalis
diameter hoc est eius paralleli,qui per Capricornum transit; G H. diameter paralleli tropici ς- stiui qui per Cancrum. Deinde ad sumptam distantiam semidiametri L G vel x s. posito circini
pede in A. unicus altero uago deseribatur circulus N O P Q. circulo B CD E. concentricus, qu ein 14. partes diuidemus a quales a P. uersus O, S uersus M. in Ne erunt itaque omnes hincti hinc a linea NP. diuisiones et , quae per lineas parallelas, praedictam O M. orthogonaliter intersecantes, uniantur; suisque a 4. numeris, ra. videlicet simplicioribus pro tropico Caneri NM P, & I a. antiquioribus pro tropieo Capricorni N OP)an uici re distinguantur, initium hah, ntos denumerationis sempor ab N. de finem in P. Miuisionis uero incipiat ordo sempera puncto μ. di uersus retrorsum procedendo numeri horarum nolentur per ordines suos, usque ad punctum N. Haec sunt igitur 'quae satoriore in omnibus Caeli &analem naatis diuisionibus, ct inclinationibus requi untur lineamenta.Reliqua ueto,& cuiuscunque inclinationis opria,&ih- cep, per ordinem in processu opelli eκponuntur lineamenta .