Pet. Dan. Huetii ... De imbecillitate mentis humanae. Libri tres

211쪽

r 2 Da IMalle ILLITATE Iem mentiam hominis errare. ΝΕ Rationi quidem tribui vult si) Au-Serm. VeritatiS notitiam, quam Domini per Rationem mens nostra assequi in monte putatur, sed lumini ipsi veritatis, xii ς quo pro suae capacitatis modo il- α lustratur. Cui veritas set) compe Teiaull- sine Deo γ inquit Tertullianus: cui Deus cognitus sine Christo p cui Chrsus exploratus , sine Spiritu Sancto p cui Spiritus Sanctus accommodatus sne Fidei Sacramento p

3J Inde adeo j 3ὶ Apostolus, postquam

i ς' haec intonuit, Herdam Sapientiam sapientium 9 prudentiam prudentium reprobabo. Ubi Sapiens' ubi Scriba y ubi conqui tor eius seculi 'Nonne Stultam fecit Deus sapie tiam huius mundi monuitque nost in ne decipi nos patiamur )per Phse Coos N inanem fallaciam , se'

cundum traditionen hominum, secun-

dum elementa mundi. Idem Fi-2 Cor. I, de nos stare praedicat, per FidemcbiI ἶ-ambulare,& non per speciem, Fide confirmari. Quemadmodum igitur in rebus Fidei Rationi laboranti opitulatur Fides, ita in rebus caeteris per Rationem cognitis praesto

212쪽

firmitatem addat, & caducam Rationem fundoque dejectam velut in jura sua restituat, in cognitionem nempe veritatis quam naturaliter appetit.

Quid hoc est vero quod mox aiebas, inquam : stape enim hominem interpellabam in non aliam esse

Viam, per quam ideae rerum ad. animum confluunt, quam medias res interpositas, sensusque nostrospannon innatas quasdam animus noster ideas habet, nec sensibus proferus, velut rerum Corpore carentium, mentis. Puta, nostrae,

Angeli, Dei ipsius p annon estata

illa sive notiones Communes, quae a Dialecticis dicuntur , anaon universales ipsas natu as reis

ruin cognosti mus , quas estentias appellat vulgus Philosephorum, quae verae sunt, immutabiles & .

aeternae, non ut adventitiae illae ideae, vitio .& depravatione sensuum obnoxiae e Tum ille, Illuc ibama

213쪽

3 IMBEcILLITATE ibam , inquit, meque institutae disputationis ordo sponte eo duce bat. Capitalis autem, haec est, &ab ipsis principibus Philosophiae

decretoriis prope armis depugnata controversia; cum Pythagoras Timaeus, &alii Pythagorae assectatores ; Socrates item & Plato; Platonique omnes innatas ideas defenderent ; Democritus contra ejuS-que assecla Epicurus; item Aristoteles & omitis Peripateticorum coetus , innatas nullas, adventitias omnes esse vellent & faetitias atque a sensibus ductas. De eo , quando illuc delapsus sum, & tu requiris, judicium quoque interponam meum: sed audies quod neque omneS probent, neque fortasse tu. Cum mihi ad hominis 'dignitatem pertinere olim videretur ea, quam dixi, de ideis nobis innatis Platonis opinio, Veram quo que esse Valde optabam : praeclarum enim & humanae naturae honorificum ducebam, animus divinitus excultum & caelestibus donis ornatum prodiisse. Conquirebam itaque argumenta omnia qui-

214쪽

bus non mihi solum ., sed aliis quoque . sententia haec probaretur. Quaedam occurrebant apud Platonem , nonnulla apud Cartesium;

quae omnia movere non attentum

hominem specie sua p9ssint ; cael sum si innatae homini superbiae.occlusae essent aures, plane infirma

viderentur. I. Praecipuo hoc:ac prope unico argumento utitur Socrates apud Platonem, mentem humanam tam multiplices ac varias innumerabilium rerum notiones in tam angusto vitae curi lculo , in hac mole

corporis, arripere non posse, nisi eas insitas attulisset; itaque hominem in vita illas non discere, sed recordari. Haec oratore ad populum digniora simi, quam PhiloB-pho : nam qui ea negaverit, uti negaretur me , animumque hominis dixerit esse hujusmodi, ut 'facillime agitetur , cum sensibus per res externas impulsis, fibris-Cue nervorum, & spiritibus subin.

ae commotis percellitur cerebrum; cujus nuntio admonitus externo

rum animus, ipse vicissim agit G spis

215쪽

spiritus, sulcosque subtilissimos in

cerebro consignatos recognoscens,& diversa componens, & conjuncta dividens & similian comparanS , cernit praesientia, & rerum antecessones & consecutiones videt, quibus & vitae ratio & disciplinarum stries continentur. Haec , inquam, qui dixerit, quid & tamdem Opponet Plato tet. Graviora asteri Proclus.jMutabilia esse ait quae oriuntur sen-sbus : hominem autem ideas sive species aeternas & immutabiles animo insitas habere, figurarum, nUmerorum , motuum r ac idcirco a. sensibus haudquaquam ortas: ali

qui si ab infirmis & fallacibus sensibus certissimae & constantissimae nascerentur species, quod effectumesiet persectius fore sua caussa. At nos aeternas illas rerum ideas non agnoscimus': nam idea

exempli gratia , trianguli quae in me est , obscurum quippiam

est & confusum, circumscriptione carens & determinatione, natum . ex ideis singulorum triangulorum . quae vidi. Atque id de omnibus

illis

216쪽

Mastis HuMANae. f., illis ideis semel dicitum velini, quae pluis θ' purae inteuontiae appellantur. Addit Proclus optinam esse demonstrationes quae conflantur ex ellitis magis liniversalibus, deteriores quae ex singularibus: se cus fore , si unive alia fiant ex singularibus de sensibilibus , prae stire quippe ea quae oriuntur a causia, iis quae ab eo quod effectum est. Nunc quidem non disputo de vi demonstrationis ex universalibus vel singularibus conflatae : id tantum nego , ea quae aς caussa proficiscuntur, praestam semper iis quae nascuntur ab eo quod effectum est. Ut enim alen dae pecudi utilius est gramen, am terra ex qua gramen pro diit , ita ad concinnandam argu mentationem utiliora sunt universalia, . quam singularia de sensibilia, licet singularibus & sensibilibus universalia constent. Tertium de-xique hoc est Pmcli argumentum: si a materia. de sensibilibus mens accipit prinspales rerum ideas , manifestiores, & quae magis sunt, eo praestare menti materiam. Quia

G et perinde

217쪽

148 DE IME E cILLITATE perinde est ut .si dicat, nobilius esse marmor Praxitele, quippe incquo inerat Veneris, simulacrum , quod ex eo Praxiteles eduxit. At Cartesii longe diversa ratio est, & nihilo, si quid. video,

magis certa. Nam ex triplici genere idearum , quas affert, qua rum aliae adventitiae sint, qualis in. me est idea Solis, orta ex Solis conspectu ; aliae,faetitiae, qualis idea Solis in mente'Astronomi , quam confinxit ex suis rationibus& observationibus; aliae ingenitae sive naturales, cujusmodi sunt ideae Dei , principiorum Geometricorum , Naturarum quae essentiae ap- Pellantur ; priores duas ex sensibus ortas esse liquet: posterior quin

arcessi possit indidem , vel juxta

ipsa Cartesii argumenta , si . rem propius inspexeris, caussa nulla est. Nam cum ideas illas naturales doceat esse facultatem ipsam cogitandi, qua praedita est mens nostra, idea Dei quae in nobis est, nihil aliud est quam facultas cogitandide Deo; ut ideae naturales & inge-Mitae rerum caeterarum sunt facultas

218쪽

MEvetis HuΜAN C.' I stas cogitandi de rebus caeteris ;facultas autem illa cogitandi, in quamcu Inque rem cogitandam conseratur, sive Deum, sive hominem, sive Solem, eadem facultas est ; ut canendi facultas, sive Paeanem decantes, sive Dithyram-hum , sive Hymenaeum, facultas est eadem. At facultas cogitandi Sole aut homine , sive idea Solis aut hominis adventitia est , ac proinde & illa Dei. Pares esse has adeas agnoscit ipse Cartesius, . cum ait ne Solis quidem aut hominis ideam a rebus externis proficisci, sed eas sibi contingere mentem

.postquam excitata est per motus quosdam corporeos 3 multoque

magis id dicendum esse de ideis

rerum, quae neutiquam confinguntur a mente nostra per motuS cor poreos excitata , puta Dei, naturarum, axiomatum . Quae cum

disserit, eamdem omnino assignatoriῖinem , eamdemque naturamideis adventitiis & iis quas natura les sive ingenitas appellat. Equidem cum accepissem, gravistimos .Philosophos existimasse tam prae-G 3 claris

219쪽

rso DE IMa EcILLITATE elaris dotibus instructum humanum animum non beneficio sensuum ,

sed ab ipse ortu exstitisse, in ,& diu , & attente intimos animi mei penus perlustrare, R bona illic recondita recensere institui, si sorte nativas illas opes ab ascititiis

internoscerem. Verum quantumvis diligens a me cura adhibita sit, nullam in me deprehendit ideam, quam non irrepsisse extrinsecus',

ac res quoque externas unde orta

erat, & vias etiam per quas ei in animum meum aditus patuerat, clarissime mihi pe pexisse visus sim. Aliorum porro animos ex meo spectare poste credidi: amr- mare quippe ausim, quisquis non . nimis sui amans, sibiqtie indulgens explicare intelligentiam suam atque excutere Volet, & complicatas animi noIioneS evolvere, nut iam in eo deprehensurum ideam,

quae non ex rerum extrinsecus obieetarum simulacris conflata sit. Quaerunt adversariis unde habeam ideam trianguli, nempe eX seX-centis triangulis quae vidi, & ex quibus obscuram quidem & con suam.

220쪽

fusam , non definitam & certis terminis circumscriptam trianguli idem confinxi. Quae ni unde habeam ideam numeri alicinus, puta , quaternionis: ex rebus numirum quaternis, quas simul videre mihi tape contigit: vel ut ex quatuor pedibus equi , vel ex quatuor angulis strinae quadratae , & ex naturesi etiam animi mei vi, qui licet nusquam mihi videre eontigisset res quaternas . facile tamen ad duas res quas inpe vidi, alias duas adjicit, vel cum tribus

unam conjungit; & deinde ex rebus . numeratis numerem ipsum educens & abstrahens selitariunt illum speetat. Quaerunt unde habeam ideam motus: ex variis nimirum corporum motibus , quae faepius movere sensi, unde animus meus motum disjungens 1 re mo-' tali, ideam quamdam motus insormavit, non claram, non nitid m& expresiam, sed adumbratam dc confusam : queGadmodum cum Osulas eX magna luce in tenebras reseximus, obscura lux quaedam&. .incerta ' Videtur ad aliquod tem