Flaminii Nobilii ... De hominis felicitate libri tres. Ad Pium quartum pontificem maximum. De vera, & falsa voluptate libri duo. De honore liber unus. ..

121쪽

est,quodsiuperiore libro admonuimus,ala es homim qua homo est, bona, g mala; alia non homini simpliciter,sed tali homini. Hominis licuer I

num edi, em appetitus rationi obediat, asseruiat ps liciter malum, mi repugnet, mi dominetur νTali autem homini,puta tu mel pictori et Iamari'bonum est mi haec tabel sit egre e picta, i tua ilia admirabili artificio DLia; malum autem, opera sua artis expertia exi limesur. Ex quo cuprudentiam posiverimus in rebus sub actionem cadentius Persari,in quibus aptetitus etiam sese imbret,atque intrudit per pe rationi aduersatur, sequitur, ut illa de simpliciter homini bonis m lis cogitet, ratiocinetur, ars autem de ise tantisi quae tali homini bonasunt mel mala. Sunt autem fere incertiora, quae prudentiae, mi Philoponus in posserioribus analyticis dicebat,quam fila areipubjciuntur . Nam arthet rebus artificiosis consuetudo,

ον si leges imponit, T quo quicque modosaciendum sit, praescribit. uod in rebus sub actionem

cadentibus non euenit. Semper enim incertae sunt,

inmitis, Ut ita dixerim, modis sucultas appetesiauersus rationem iussurgit, diuersa re M.temra diuersas misendi rationes pinulant. Guare consultationem,quae quidem in rebus incertis memraetur, maxime ad prudentiam pertinere dicebas

122쪽

x s DB HOMI NI 8 FELI IT. sistotelis 3 des Thiloponus in comenta se sivis intertium librum de anima hac ratione prudentiam ab arte di tingui putabat, quod prudentia in rebus er aretur,quae consiustatione, ac deliberatione egerentiai autem nequatuam dioia non ita esse intellaendum ex: timaramot nunqua in artibus cosi ltation , d liberationique sit relictus locus sperspicue enim arteS ille, que στοχοστι- ά Vraecis, a nobis coniecturales non incommode dici possunt, αμ res militaris, rhetorica, medicina in deliberando persepe sunt occupatae sed quod maiorem partem artes certum sinem, ου certa habeant mctrumenta,

quibus propositum sibi sinem constequi possint ; quod

nunquam fere in prudentia euenit. In o ero artes illas coniecturales, qua coniectura Utuntur, pr

dentia, oe quadam indici, elegantia egere solemus sermare. MVJ s, Oterum t melius haec res niuersa inteLigatur, quid consiuitatis,quid consilium sit non enim aptio

rem ocem habemus, quagraeca illa πρ- eris exprimatur) etsi quae alia si ' quae ad prudentiam pertinent, exponamus. Euid thonte, quid non θonte, sed inuite a nobissiat, satis aperte ab Ari totele te sis libro de moribus est explicatum. Non sponte .nim factum dicitur, quod mel iolentum e hsi aliquem seria imanu tua ab abo immissa ejer

123쪽

ssimans hoctem esse.Sponte autem a mus, cum noeoarib, mres singulares, in quibus actio Misatur, non ignorantes agimus.Sed haec, t iam dixi,Arso telis no modo subtilite ed etiam aperte tractauit. Sequitur illud, quod Caesariano x etiam Tulliano loquendi more consilium capere dicemus, ideri p&rgus rebus, quae sub actionem cadunt, propositis, nam, qua agamVAl' sequamur,cum diu, mul- eumque debberauerimus, eligere. βuamobrem id quod 'onte si ad belluas etiam, pueros pertinet non enim coacti,ne inscienterpesepe agunt; consilium autem capere Iominis tantum H, qui consuctar ac deluberarepoteri.bo ultamus autem norijs,quae natura sine Miaga nosa opera, atque auXL

Eo conflant ridicuis enim habeamur deliberemus debeat ne mundus alemus esse,aut aqua summe pigida, ignis summe calidus sed de humanis rebus, neque ist omnibus ' An enim quemadmodum Sc thae optime sessam Rempub aut Thracij suam admini irare possint, nos Lucensis deliberamus. Relia

quum ergo eri, cui ea eveniant in deliberationem, quae a nobis sint agenda; quorum exitus inceratus est, oe in quibus nihil est definiti. uare inscient,s, artibus, in quibus sit quaedam di A linx elegantia, . certa principia, ex quibus

124쪽

air DE HOMIN. FELICI r.effecta oriantur,constultationi nihil relictiιm est lo- ei ; sed in ist tantum artibus,qisas come tura es cari diximus, in ipsa praesieri prudentia dilberatio plurimum potest, necessarioque ea adhibenda. 6s ultamus autem non de extremis sinibus,sita dein,quae ad sines pertinent. Neque enim aut medi-sus,an sanaturus sit, conbustat, aut orator an pera suasurus,aut misimi ipub procuratiost demam data , an bonas leges conditurus,neque alius omnino artifex desinesuo deliberat, sed omnes illum sibi

proponunt,tanquam Ultimum, quo omnessuas reserant cogitationes,quemadmodum scibret, stes qui ιus rebus illum absequi possint, ratiocinantes r quod si pluribus rationibus ad id quod volunt se peru mre posse credant, quam sacissimam, δ' optimam iudicant, eam sequuntur,caeteris repudiatis; V siquid ad eam sequendam obit,non quiescunt, qu γ' ad omnia remouerint impedimeuta. Illud autem,

quod est retexenti postremum,Hest agenti primum

uando autem caeteris repudiatis, siplures rationes occurrant, nam potissimumsequimur, et nam tantum inuenientes iam, eam insidiere Hatutum cum animo,ac det beratum habemus,hoc iam capere confibum est. Id enim de quo consultatur, stu id de quo consilium capitur, eadem fiunt interscini sis uia definitum iam,ac decisum est i de quo conμ

125쪽

filium capitur. uod enim consiuitatione adhibita robquu praeponimus, atque ad agendum nos paramus de eo consitam caepisse dicimur. uamobrem conpultatio, syst deliberatio adsolam metem pertinet. eis cum consitam capimus,necesse est, i facultas appriens rationi coniuncita sit illique olentiat, adhae reanita t consiliu capere nihil aliud sit, usim appetitum adaerere rationi post adhibitam consi latronem. stimi autem, sinis oluntatem ese dicebamus,non conmum Vltimum autem bonu ipsum ea; et reuera sub Poluntatem cadit Perum bonum,

sed*b cuius e moluntatem cadit id, quod illi spem ciem habet soni Vlio autem bono illud solum θe-Hem habet boni, quod reuera bonum H, que admodumgustus noster in niuersium dulci detestatur. iVerum abis alj videtur dulce. Illi duntaxat, qui corpus bene confiitutum habebit, ilexquisito ten seu praeditus erit, quod reuera dulce H, etiam iis

debitur. l, i. Ex his, quae diximus constarepote'-- miriste, sist in mitiositate consilium capi. 6Vir enim temperans exempli causea, oblata sibipulcherrima mimbere,iametsi oluptas,it ilia matur Gria rationem tamen in consitam adhibebit, de ea re desierabit. 6ognscens autem omne adulterium esse malum, hanc mularem alterius urem f

126쪽

tus ratione equatur,tam de eare'captum consiliu

e L sentia in temperans os ipse cum ratione dei borat rum deprauata ratione,tanquam cum improbo sophictaiquae quidem illi omne iucundum esse ample tediim proponit, stulti que illum esse, qui piae

Dauia inpresentisunt, prima non habe uamobrem cotinuo consentiente appetitu considium capit de pulchra ilia mullare potiua; ex qua re sumam se putat Poluptatem conpetraturum.Vere igitur dic bamus Pirtutem ese halitum quendam Erecta ratione impresum, mediocritatem in qfetitionibusse uantem,ita tamen, t per de eo,quod agendum erat, nsitum capi oportere diceremus. 9eterion dein continente ambigi fortasse pote Lan colusibum capiat. Ad capiendum enim considum rationem, appetitum coniungi dicebam quod quide in incontinente no euenito , t de Medea Ouidius inquit.

Sed trahit inuitam noua vis,aliudque cupido, i mens aliud suadet,video meliora,Proboquei lDeteriora sequor,

Sic appetitus cum ratione pugnat, neque illius Pule conficere mandata. t tamen idemus etiam in montinente appetitum quandam rationem silui. 'Nam proposita aliqua re iucunda,in qua potienda flagitium committatur, et si melior ratio ab ilia

127쪽

r a.

LIBER sECUN Dus. aininendum suadea altera tamen non deeu,qt omne iucundum esseprosePendum clamat; cur curiatim se coniungat appetitus, des impetu suo inmborem illam rationem fuget, atqsse expellat,nihil irtim si incontiuenter 'agatur. Ergo mens hominis

incontinentis, a cupiditate caecatur,'merum non

ius tactat,quod istecupiditato impetum dis ienti eodemque modo sientiam amittere Uidetur, quoebi ij, darmetentes amittunt. Quod si dum ac piditate oppugn tu nullum inquiat, esse agitium

a mineniam, quanuis asserat moluptatem'; hae emerba,non intelligens,aut certe non ben atque expedite maestigenssententii,pronuntiat, ut siebrius Pomeri carmina memoriter recitaret; eamque sibi non accomm ydat, quemadmodum hi triones, cum sumptu Hectoris, hiilis persona loquuntur, ea tamen, quae dicunt,non sibi aptant, neque si aerucunt. Non capit igitur consilι- llo modo incomtinens ; msitfortasse iam ad intemperantem pron. me accedat. uuanuis enim aliquam procupiditate nonem afferat,eamrarum nulnus esse onderis, ais ommno falsam cognosceret; nisi tam esseta crupiditate caecaturbulpa ergo ea in maribus. Nam si

appetitus ira esset assuefactus, i no in seno quodam zm et ferretur, nec mett,m a ferret, sed illi potius acti audies a professi no essemus incontinentes .

128쪽

t ιι DE HOMINIS FELICIT: uam ob rem ere dicebat e ristoteles , tutem, eam scilicet quae ad mores pertinet nam haec; pliciter, stsi proprie irtus dicitur ut rectum capiatur consilium efficere. 7 Sed accuratius explicanda fiunt nonnulla serim telis verba ex eodem sexto libro de moribus, quae mihi diu negotium facesserunt. Sunt autem haec

Virtus quidem scopum, qui agenti proponitur, rectumessicite, prudentia vero ea,

quae ad scopum referuntur, quibusque iligconsequi possumus, q- etiam sententia sepe

ab eo est repetita quae tamen multis fias mi eripotenti uun ent enim. uid' irtutes morales,qi uectigia quaedam sunt ipsius mentis in appetitu impressa,menti ipsiprudentia Plenti bonum finem proponent fergo, quemadmodum finis nobilior, erpraeflantior est, quam ea,quae conducunt ad finem, ita mirtutes morales,quae linem proponunt, nobili res prudentia erunt,qt ad Fuem conducentia ' povit. Sic radius nobilioris naturae erit quam lux, uri emanauit. Trudentia enim luci, Pirtutes morales radist quibusam recte comparari queunt. Verum,ne ab e stotelissententia remm disiciam mus,intesigendum H,res agenda ingulares esse iidcirco primum occurem sensibus, stes inde fiatim ςxcitara appetitionem ; pM si ehemens nimium,

129쪽

aut nimium remissa erit,aut caecabitur, aut langue

bis mens. Id exemplis illactrari poteIL videt P

risuele Icontinuo ita mehemens excitatur amor, quoniam appetitus non in temperantia conserm

tus, i menti dum agerens illi hunc sinem proponat, Helenae rapinam. Uens autem cupiditati seruiens rationem, gy 'Dia edulo anquirit si quo hunc sine consequatur. eis si affuisset temperantia,non tam mehemens excitam fuisset amors ita aut bonus, aut certe non malus finis fuisset menti propositus ad consequendum. Item uidet auarusprobum, atque optima indole violestentem paupertate impediri, ne bonis artibus det operam. Nul a tamen in eo ob avaritidemergit misericordia, nullum benigne

sis satiendi desiderium. βuod si afuisset liberatu

tus,continuo honerium istud desidetium benignesciendi menti tanquam finem proposuisset ι deinde mens quantum, tν quomodo benignitate Mendum fuisset, expendisset. Iam satis apparet, quo pacto

virtus moralissiopum Uliciat recitu prohibens ne . cupiditate,aut is aut at se huismodi perturbationibus osseratur aliquid ment atque immittatur potius ea mi, i mens id sibi tanquam mem proponat, veletiam ef*ciens, i honecta desideria emergant,quemadmodum diximus. nimaduertendit tamen est Uirtute quidem morali exictere hone

130쪽

DE HOMINIS FELICIDminus remotum. uare multo sepius Pitiositatem, quam feritatem induimus. Feritati opponitur non mistus simpliciter sed Pirtus heroica,atque diuina, cum scilicet maximegloriosis, atque i uctribus dbs, qualia Hercubis fuerunt, humanam conditi nem videmur seuperare. Huius mirtutis esse dicebat e rictoteles in Ponticis, regnum silist, qui ni probi, o quod sint improbi, non relinquere. Non caret autem haec Pirtus affectionibus, quinimo, tinquit Proclus in commentarist 1isis in Politiam, finguntur heroes a poetis maxime obnoxij amori, et irae, huiusmodi alijs perturbationibus; quoniam sine quadam animi concitatione, res magnae, qt, praeclaraegeri non po sunt. Potin autem forta se hic Pirtus ad animi magnitudinem referri, Pt in alijs bbris oriendemiis. Hec de habitibus, qui ad

mores pertinent. Similitudo autem bonorum m rum meram amicitiam parit, qtiae quidem tum ad Doluntatem pertinet boni enim mores alicuius

istus a ratione, stu mente comprehenduntur, ilcircoque mens eodem pa to esse la naturali quadi propensione ligam mirtutem amat, quod oluntatis esse diximus tum ad appetitum; quoniam ex magna moluntatis propensione quaedam etiam redum dat propensio in appetitu. Oportet aute, di amor sit Psse,ac tempore cossematus. Sequitur ergo irtutem