장음표시 사용
121쪽
Ioa Differt. III. De Urbis Roma tamen res nitidior appareat, sic lubet contra illud ratiocinari, ostendendo Seruium Tullium, cum septes Colles muro cinxit, Pona rium pariter circa eos, quidem omnes,
protuli sse . Quod, si demon strauero, illud a
me in defensionem Patris Donati effectum erit, ut cum pro certo habeamus Syllam , Caesarem , aliosque Pomerium produxisse , necessarium sit, ut nouum murorum gyrum ab ijsdem excitatum dicamus, circa quOSPomerium protulerint, cum intra Scruij in ros proferendi Pomeri j locus non adesset. Illud vero duplici via ostenderem, ab authoritate una,altera a coniectura. Haec sit, quod cum Scriptores Auentinum aiunt ad Claudium usqtie extra Pomerium mansisse , tanquam rem nouam , atque insolentem id referant, causam tribuentes infaustis auspiciis a Rhcmo captatis . Ex quo deduci videtur reliquos sex Colles intra Pomerium extitisse etsi enim istorum nonnulli etiam extra fuisse sent, quid mirum, aut nouum , quod Auentinus suo caruerit Pomerio 3 Authoritatem suppeditat Liuius loco citato sic inquiens et
in Vrbis incremento semper quantum mania processura erant, tantum termini hi consecrati profe-tabantur . Itaque si tempore Seruit moenia Vltra processerant, septemque Colles conci u- ferant, termini etiam consecrati, idest Pomerium, illuc fuere prolati, uno excepto Auen-
122쪽
τοροgraphia. IOItino ob auspiciorum Rhemi infaustitatem. Ex quibus inferre posset Donatus, Syllam,
Caesarem, &c. cum Pomerium dilatarunt, dilatauisse & moenia. Cui videtur non Obscure annuere Tacitus supra laudatus, qui de Pomerio ab Augusto ampliato ait: iis, qui
protulere Im erium, etiam terminos Vrbis propogare datur. Ubi manifestissime Tacitus cum Imperii propagatione , & dilatatione Pomeri j , Urbis etiam, tamquam imperij capitis,
ampliationem coniungit . btac sunt, quae ex rudi mea Minerua prolixius fortasse, quam meum serat institutum, excogitaui: nec abs TC, cum argumentum hoc a nemine fuerit luculenter pertractatum. Uerum enimuero his coniecturis deseren- 'dus minime est Halicarnasseus noster, qui satis clare testatur ampliatum fuisse post Seruium Urbis Pomerium intactis tamen moenibus . Quare Liuius, & Tacitus in hac parte posthabendi sunt Halicarnasseo: cum hic loquutus iit de facto, illi vero de iure, ut cum Iuristis loquar; seri clarius, illi, id quod ut plurimum ab Etruscis fieri soleret, & fieri rite posset, indicauerint, spoterat enim fano prolatis moenibus Pomerium ipsum una proferrio at Halicarnasseus illud indicarit, quod factum est. Quod vero Authores de solo Auentino signanter scripserint extra Pona rium permansisse, ideo fuit, quia hic solus G tO-
123쪽
ro Disperi. III. De Urbis Romae totus extri Ponacrium mansit, cum alii sex Colles parte aliqua Pomeri j praediti fuerint uenon erant enim maleominati, ut ait Festus.
Transeamus iam ad secundam dissicultatem de situ moeniorum Scrui j Tulli . Qua in re non valde mihi, nec diu laborandum , quantumuis Antiquarios satis anxios , atque havitantes comperiam. Eleuat enim nos ab hoc onere Halicarnasseus , qui Vrbis ambitum de Urbe Seruii iiitelligit , quam immutatam usque ad Aurelianum ostendimus describens ait abruptis Collium, Aggere Tarquinis, ct tyberi terminatam ; id quod etiam Plinius a) non absimili loquendi forma testatur, nec non Strabo , & Author de viris illustribus in Seruio. Si itaque Halicarnasset facula manu apprehensa prςfatos situs lustrauerimus, iam absque tricis , & ambagibus , Seruit Tullii muros compertos, perspectoseque habebimus . Relictis ergo Fabricio , Martiano, Panuinio , Donato, Nardino, &Antiquarijs omnibus, qui, quod pro lubitu rem hanc confecerint, in turpes errores lapsi sunt, tuto , & expedite , Halicarnasseo praeeunte, modico itinere antiquam Vrbem perlustrabimus. Exordium autem itineris nostri ab ea ducimus Capitolini Montis parte, quae ad Quirinalem Μontem vergit, unum scilicet cx
124쪽
Topographia . IO sillis, quos Seruius muro circumdedit. A radicibus ergo Capitoli j moenia per locum, qui vulgo dicitur, Macel de' Corui, ad crepidines Quirinales , hodie Monte Bagnanapoli , ascendebant: hinc per Hortos Columnensium, & Pontificios ad Barberinorum Ades: inde vero ad Hortos B. Mariae de Victoria ν& ad Villam Mandosiam, non procul a Porta Salaria, a qua abrupta incipiunt in lenem planitiem commutari. Quod vero huc mς-nia Servij pertigerint, indicio est muri residuum e quadratis lapidibus Sanctae Susanna Templum,& Barberinos hortos inter, quem
Servij fuisse non insulse suspicatur Nard, nus . a Ad Villam Mandosiam Aggeri Ser-
iiij Tullii moenia ipsa nectebantur ; cum Ha- Iicarnasseus Aggerem Seruij inter Collinam,& Esquilinam portas constituat; collinam Vero eandem cum Salaria , sed magis Villae Mandosiae proximam , infra ostendam . Ab hac itaque Uilla ad dexteram nectendo per vineas P P. Carthusianorum muri Vrbis una cum Aggere excurrebant, cuius vestigia in praedictis vineis adhuc supersunt . Hinc per Perellinam Villam. , ubi rudera Aggeris quaeda extant, ad Portam usque Esquilinam,
quam ante Ecclesiam S. Eusebii sitam fuisse infra demonstrabo . Vnde falsus est Nardirinus, cum prisca Servij moenia, dc Aggerem
125쪽
io6 Dissert.III. De Urbis Rotu eodem ductu murorum, quo nunc , ad Portam S. Laurentii perducit: tam amplus enim gyrus ab Aggeris ipsius reliqui js, ruderibusque minime indicatur . Nec quemquam decipiant portiones illae murorum e quadrato Iapide, quae post Castrum Prartorium versus S. Laurentii Portam euntibus Occurrunt, cum enim sint tumultuarii operis , ad refectiones potius, quam ad Servij Aggerem pcr-tinuisse existimandae sunt. Nardinus ipse moenia Urbis a Porta sS. Laurentij ad Maiorem usque una cum altero Aggere Tarquinii Superbi profert. Hunc vero ab Aggere Seruis diuersum fuisse demonstrare se putat sa) authoritate Liuij, sib & Halicarnasi ei, c) quorum ille, Sermium, ait, gere Vrbem circumdedisse , hic vero de Tarquinio dicit, artem Vrbis cinxisse Aggere'. Straho etiam de Aggere loquens, in numero semper plurali, fecerunt, inquit, ct constitue, uni- Porta tandem inter Aggeres Vocata
hinos eos fuisse conuincit. Ucrum loca allata soluin suadent unum, eundemque Aggerem a Seruio inchoatum,Tarquinium periecisse: id quod eruditi isimus Fabretius se cx ipsamet Graeca Halicarnasset phrasi mala fide I Nardino exposita deducit. Adderem ego idipsum clare indicasse citrabonem cum
126쪽
Topographia. ro7 Aggerem in singulari nominans , fecerunt, inquit, ct constituerunt in plurali, perinde ac si diceret eundemmet A3gerem a pluribus factum . Vnde mirum sit Strabonem a Nardbno in sui fauorem adduci; Strabo enim Nardinum iugulat, cum, postquam unius dumtaxat Aggeris sex circiter stadiorum meminisset, concludit , huiusmodi est Romae munitio , ruibus verbis omne aliud munimen excluit. Illud de porta inter Aggeres ingeniose conciliauit Fabrettus , Viminalem intelligens , quam Strabo sis medio fuisse Aggere asseruit.
Relicto ergo cum suo duplici Aggeri
Nardino, moenium cursum prosequimur ab Ecclesia S. Eusebij per viam Sanctes Crucis , cis tamen hoc Templum , ad Portam Caelimontanam,hodie S.Ioannis; itaut extra muros relinqueretur tota illa planities, ubi nunc Villa Cultella, Templum S. Crucis , & Ecclesia S. Bibianae; contra Nardinum, qui prisicos muros cum ijs, qui extant,1 Porta S. Laurentii usque ad Caninaontanam confundit, tam amplam planitiem moenibus includendo, aperte contra Halicarnasseum , qui ait, per abrupta Collium prisca moenia excu rrisse . A Porta S. Ioannis producebatur murus ad Arcum usque illum, per quem nunc aquM Crabra, vulgo la Marrana, Romam ingredi
tur. Hinc ad dexteram nectendo per C iij
127쪽
ros Dissert. III. de 'bis stom, Montis iuga, quibus Matthaeiorum horti
terminantur, ad Auentinum Montem pertingebant . Atque hic toto Cqlo iterum aberrauit Nardinus, cum, licet non hae. sitatione, ad Portam Latinam , & alteram S. Sebastiani protulit moenia; quis enim capiat totam illam planitiem, quae praedictas Portas, I cmplumque S. Xysti interiacet, muro Vrbis clausam , contra Halicarnasset fidem 3 Praeterquamquod ibidem non pauca sepulchra se vidisse testatur Ligorius, quae certe extra Vrbem esse debuerunt: quibus adde lapidem milliarium graphice demonstrantem Portam Capenam nunc S. Sebastiani ad S. Xysti aedem locandam esse, ut infra. Moenia igitur , post C lium circumductum, Auentinum amplectendo, per imas eius radices ad Portam S. Pauli, vel paulo cis, perlata, ad dexteram flectendo versus Aggerem Pauli Tertii, & Arcum S. Lagari , in angulo, cui Ecclesia Prioratus, alias S. M. Auentinae imminet, omnino desinabant: ibi enim tyberis ipse moenium munere , iuxta Halicarnasseum, fungebatur: desiisse vero hic, inditio est lateritius Arcus, sicut & pro ximus in Aventini crepidine murus e qua drato lapide vetustus, qui iam pridem visebatur . . Tyberis ripa emensa, inter Pontem Rotto, alterumue di quattro Capi, s ubi muri
Portio e quadrato lapide adhuc prostatὶ as
128쪽
Topographia. I Cusurgens illico murus,&ad dexteram flectens, iuga illa, quae Monasterio Turris Speculorum imminent crediderim hanc Tarpeiam rupem fuisse conscendebat: inde ad Arte-cςli schalas, itertimque ad Macellum Coria o rum , unde itineris nostri initia sumpsimus . Hic est germanus moenium Seruit Tullii gyrus iuxt1 Halicarnassici, Pliiiij, & Strabonis
Remanet nunc postrema dissicultas circa eorundem moenium magnitudinem . Quam determinare operosum minime foret; descripto enim eorum circuitu , integrum cuique esset illum mensorijs machinis ad calculum deferre. Sed ecce Plinius nouanu, obscuritatem nobis suffundit inquiens οῦ moenia eius collegere ambitu Imperatoribus, Censor busque Vespasianis anno 828. pass.XIII. M. CC.
Alia,quae addit, verba, insta dilucidabo. Ex Plinio ergo moenia Servij, XIII. milliaribus Procurrebant. Loqui autem de Servij moenibus Plinium, inde liquet, quod ante Aurelianum, qui longe post Plinium vixit, Servii
murum intactum remansime ostensum sit. Hac non contentus magnitudine Lipsius,
b) & cum eo Cluuerius c) numerum XIII. qui in Plinij libris legitur, tamquam corruptum sic reformat : Moenia collegere ambitu XXIII. M. Hoc additamqnto nec etiam,
129쪽
rro Dissert. III. De V is Roma expletus Isaac Vossius legit a 'pa'. xxx.
M. quam vocat constantem veterum librorum
scripturam ; & postea addit, insi quod in vulgatis , ct in longe pluribus manu exaratis codicibus non XXX., sed verὸ XIII.millia, ct CC. insuper exhibeantur passus . Quod verum utique est, nam Donatus testatur septem se Vaticanς Bibliothecae Codices vidisse, e quibus unus vetustissimus, omnes vero habere XIII. M. Quam varietatem Vossius Scriptorum imperiti adscribit,qui Plini j exemplaria deprauarunt, Theodosii praesertim tempore , qui Proinde anno et s. regni sui nouas Orbis mensuras conquiri curauit. In tanta eruditorum hominum licentia , qui ampliandae Urbis libidine tot monstra ediderunt,quid dicam 3 Si Urbem imminuero, Vrbis gloriae videbor cuiquam inuidisse: si tam mostrose camdem ex patiari si nam , Veritatis fronti turpem imprimi naeuum patiar . At praeualeat, inter haec, veritatis studium , & tam insolens Vrbis magnitudo decurtetur . Quare putauerim , si corrigendus sit Plini j numerus , prima nota tantillum Variata,pro XIII. M. reponendum esse VIII. M. Quam cogitationem , quae nullo mihi ducestibuenerat non sine oblectatione comperij ab erudito Fabretto, b praeoccupatam, sicut mihi iampridem ostendit Marcellus Scu crinlius
130쪽
Topographia. IIIlius eruditione non minus,ac ingenio, quam
dignitate Ilustrissimus, cuius singulari erga me humanitati debeo, siquid in hisce studiis umquam profeci. Quod si descriptum
supra moenium Servii gyrum quis serio metiatur, octo illum milliaria non excedere o seruabit. Et sane si nunc Romae circuitus quatuordecim vix attingit milliaria, quam- tumuis Campum Martium, Collem Horti lorum, Montem Testaceum, Vaticanum &c. comprehendat, quis reformidet assercre Seruii gyrum , additamenta haec excludentem, longe angustiorem fuisse λRationes, quae Lipsi j emendationem promouerunt, sunt, quod Halicarnasseus ae R mam dixerit non minorem Athenis: Ath narum vero ambitus colligitur ex Aristide,
b) qui ait itineris diurni latitudinem habuis te ι & Thucidide , 0 oui Athenis stadia tribuit a s. imo Dio Clarystomus d aoo.
tum quia Plutarchus o Athenas comparat Syracusis, quae e Strabone: f) stadia complectebantur ISO. quae omnia fere milliaria
Sed haec argumenta modicum habent ro- horis , nam Aristides, & Strabo cum Athenis , & Syracusis allatam superius amplitudinem tribuunt, verbum addunt, olim, ut indi