Romana antiquitas dissertationibus historicocriticis illustrata. Quibus prisci scriptores emendati, dilucidatique recentes castigati, inque meliorem ordinem digesti veteres opiniones nouis fulcris firmatae propria demùm cogitata non infirmis coniectu

161쪽

I42 Dissert. IIf. De Vrbis Roma ad Tyberim Tarquinius Superbus perduxit ex Liuio, sa) qui addit; quibus duobus operibus

vix nova bac magnificentia quicquam ads quare

potuit. Alias postea condidere M. Cato, Valerius Flaccus Censores. b) Agrippa sub Auetusto purgatis veteribus nouas adiecit: Si F0θῆς Montibus, atque Urbe pensili, subterque nauigata , ut ait Plinius . c) Harum unam fui me suspicatur Nardinus , sit quae in Campo Martio prope Ripet tam visiitur, sicut etiam illam , quae a vico de'Cbia uari per Templum S.Iunatii ad Quirinalem currit Bescribendae nunc forent Urbis Viae, per quas si nostrum instituere vellemus iter, Ur-he cgressis uniuersa pene Italia percurrenda nobis foret, absqllo spe subito Romam remeandi. Viae enim ipsae duplicis fuere generis, aliae intra Vrbem , aliae a Columna

Milliaria in capite Romani Fori sita incipientes, pcr Vniuersam Italiam propagabantur, cuiusmodi fuere Appia, Flaminia, remilia &c. Secundi huiusce generis Uias saniori consilio omittcndas duxi, tum quod de ij si dem singularem libellum ad umbilicum pene perduxerit Reuerendissimus Caesestinorum Generalis Guicciardinus ad uniuerse prope Italiq splendorcm mox in lucem edendum : tum quod non Italicam, sed Romanam dumtaxat Antiquitatem nobis perscru-- tari

M Oc

162쪽

Topographia I Clari proposuerimus. Quare, ut nostro propius insistamus argumento , Uias dumtaxat

Vrbis percurram . Eae, quarum nonnulla eotat memoria, fuerunt Sacra, Noua, Lata,

Recta, Triumphesis, Alta, Fornicata, Subura, & Carinae VPost quas nonnulla etiam de Vicis innuam Praecedat singul iis Sacra Via ita appellata , quod in ea foedus ictum sit inter Romuli es , ct Tatium , ut ait Festiis. Hanc a Foro inc piis praeter alios testatur Appianus, ta) qui natrat Octauium E Via Sacra in Forum erupisse. Incipiebat ab Arcu Fabiano, de quo Asconius s) inquit: Fornix Fabianus Arcus est HOVia Sacra ἀ Fabio Censore instructus. Hic vero situs erat prope Templum S. Laurentii in Miranda ex Trebellio . Hinc Via ipsa Sacra per aedes Sancti Comae , & Pacis excurrebat , ut colligitur ex Vopisco . so Opinati su ni nonnulli e Templo Pacis flexisso Viam ad Arcum Titi. Hunc tamen errorem fuse quidem reijcit Nardinus ex situ ipso

Arcus eminentiori; an vero probe, non ali-

sim determinare, cum insolens minime sit Vias quandoque per lenes cliuos perduci, in Urbe praesertim Collibus utrinque coronata . In eo certe Nardinum laudauelim,quod Sacra In Viam recto tramite per Templum ,

& Hortos Sanctae Mariae Nouae ad Amphi-

163쪽

x44 Disseri III. De Urbis Romae theatrum Flauij, seu Colosarum protendat et quam coniecturam aliter ac ipse ostederem , obseruando inter Omnes Colostat extimos arcus , seu Ostia, unum, quod reliquos amplitudine excedit, Hortis Sanctae Mariae Nouae opponi et cum autem per maius illud ostium Amphitheatrales Machinas per Sacram Viam perduci solitas non raro legamus , consentaneum est Sacrana Viam per eosdem Hortos recta linea excurrisse, ut ita in patulum illum Colosari arcum immitteretur; si enim ad Arcu Titi flexisset,cur Sanctae Mariae Nouae Hortis, & non potius Arcui Titi Oppositum maius Amphitheatri ostium collocauissent 3 Viae Sacrae ramus ab

angulo Fori sub Palatino per Forum ipsum

producebatur.

Via Noua Foro Romano iuncta non longe a Templo Sanctae Mariae Liberatricis in Velabrum desinebat. Aperuit eam Tarquinius Priscus cum Cloacam struxit a Foro ad Tyberim et tunc enim Cloacar non sub aedificἡs iacebant, sed per publicum ductae , ut ait Livius. a) Alteram Viam Nouam per Circum Maximum ad Thermas Antonianas parauit Caracalla ex Spartiano: quam inepte Fulvius , & Martianus cum priori confundunt . Via Lata e radicibus Capitolii ad Forum Columnae, ut vult Panuinius; aut potius ad

164쪽

Topographia. I sad Plateam di Seiarra ue hinc enim initium ducebat Flaminia, una e Viss extra Vrbem . Viam Rectam ut compendiose, ita falso definit Panu inius prope Flaminiam per Iongitudianem Campi Marti, . Donato creditur inter Pontem Xystum, & alterum Sancti Angeli: at cum postremus nondum adesset primis inuectae adhuc Viae Rectae temporibus, magis vero illam reponerem inter Pontem Xystum,& Triumphalem. Huic Viae 1hccessit Iulia , inter praeclariores nostrae Urbis, a Iulio Papa excitata. Via Triumphalis eadem prorsus fuit cum Recta, quae hanc appellationem meruit, quod per eam Triumphalis Pompa duci soleret. Via Alta erat in dorso Quirinalis , ab equis marmoreis ad Portam Piam. Via Fornicata prope Fontem di Treui, ubi Sanctae Μariae in Fornica Templum adhuc

Antiqua Subura , & Carinae non modicum in Antiquariorum Museis puluerem excitarunt. Creditur vulgo prisca Suburata, eadem cum illa, quae hodieque hoc nomine appellatur et imo Donatus sa) illius fines longe, lateque diffundit per clivum Sanctae Luciae in Silice ad Arcum de'Pantaui, Forum

Caularis, Colossarum , aedem Sanctae Agathae in Quirinali, & Viminalem . At quam abS reis viderit, qui tam vastam mensus 1it ampli-

165쪽

1 6 Dissert. III. De Vrbis Romaeiudinem : ita enim una Subura integram absorbuis et Regionem quartam, parum quintae, item sextae, & tertiae: cum tamen ipsa

non Regio foret, sed secundae Regionis via ex Rufo , & Vinore. Quibus accedit nussi quam legi Forum Caesaris, Neruae, I Cmplum Pacis , aliaque proxima aedificia in Sabura fuisse . Collocat hanc Panu inius in valle ab aede Sancti Gregorij ad Arcum Constantini inter Palatinum, & Caelium; at nullo

duce, aut fundamento. Optime omnium

Nardinus a antiquam Suburam protrahit a Templo Sanctorum Petri, & Marcellini ad Colossarum, hac perductus ratione , quod

Varro ita inqui at: Suburam dictam puto Sucusam, quod succurrit Carinis : Festus vero ex Verrio a Pago Sucufano : & paulo infra ita dictam opinatur a Statiuo praesidio , quod solitum sit succurrere Esquilijs, infestantibus eam partem Vrbis Gabinis . Ex quibus concludere sit tum Pagum Sucusanum , tum Suburam ipsam non inter Caelium, & Palatinum , aut alibi, sed in Esquilijs non procul a Porta Maiori, qua ad Gabios itur, extitisse, ut pos et Statiuum pris sidium contra Gabinos Esquilias ipsas tueri, antequam hae a Scruto muris cingerentur . Addcrom insuper Plini j Secundi domum collocari a Martiali b) in Esquilijs, fateri vcro Plinium so ipsum se in Subura ,

166쪽

i Topographia. I 7ὶ habitasse . Hanc locum permutasse existimat 1 Nardinus Gregorij Septimi tempore, cum L exercitus Roberti Guiscardi, omnibus deua- statis inter Capitolium, & Lateranum, Subu-ὶ ranos alio transmigrare coegit. Fateor hica Nardini coniecturas euincere quidem Subuia ram nec ad Arcum Constantini, ut sentit. Panuinius, nec ad Quirinalem &c. ut Dona-ib ti fuit placitum, pertigisse ; nihil tamen ob-l ι stare quo minus co loci, ubi & recens proti stat, veterem etiam collocemus Esquilinam ii Versus Portam, vel Nquiam,e quibus ad Gabia nos etiam patebat aditus et ita enim optimes valu i sset Esquilias contra Gabinorum tueria inuasiones, sicut Festus aiebat. Vtut sit, haecti via inter Principaliores olim erat, omnium frequentatissima ob perpetuum in ea Empo- . ricum ; a) hinc lupanaribus erat referta , Utu Praeter Rufum, & Victorem , Poetae passim, testantur. Huius Viae delacias explicare videtur Vmbricius cum apud Iuvenalem O Vrbis illeccbras fastidiens ait: ego vel Prochytam praepono Suturae . Qua in re videsis Nardiniam , quem inoffenso pede quoad hoc peri legi posse adiudico.

Supersunt Carinae, quas Fulvius, Blondus,& Martianus nihil aliud fuisse aiidat, quam Domus illas in parte Esquiliarum australi inter AEdes Sancti Martini de Montibus, dcΚ a San-

167쪽

I48 Dissert. III. De Urbis Roma Sanaorum Petri, & Marcellini, eo quod IC-nes horum Collium Clivi simul iuncti Carinae nauium similitudinem referant. At obstat cum Victore Rufus, qui Carinas in quarta Regione, eaque plana constituunt, cum Esquiliae e quinta, & tertia Regione fuerint. Non negauerim antiquius singulas Esquilini, Palatini, & Capitolii valles Carinarum nomine ob navium similitudinem appellari solitas: tractu autem temporis vox haec uni Viae haesit, quae nullibi magis commode locari potest, quam inter Hortos Piorum, MEsquilias usque ad Tor de Conti. AEdisicijs ornatam declarat Seruius, sa) cum Carinas Lau

tas vocat.

Ne quicquam nostrae desit Vrbis Topographiae , vicorum etiam insigniorum d scriptionem subnectimus . Vt vero a proxime dictis Carinis iter ordiamur oecurrit primo Vicus Cyprius Carinis ipsis conterminus: etenim a Turri de Conti, ubi Carinas terminavimus , excurrebat ille ad Templum Beatae Mariae de Montibus, licet vulgo constituatur a Templo Pacis per Hortos Piorum ad Ecclesiam Sancti Petri ad Vincula. Cyprio proximus erat Sceleratus prope AEdom Sanctae Matiae de Montibus versus Clivum. Virbium in recenti Subura locatum : quod colligitur ex Liuio, qui de uxore Tarquinii

168쪽

Topographia. I40 Superbi, quae super occisi Patris cadauer duci iussit carpentum , ait , flectente carpentum dextera ad Virbium Clivum et e qua immanitate

Scelerati titulus Vico huic mansit. Vicus Africus suit in Esquilijs . a Vicus Vstrinus,& Palloris prope Portam Esquilinam in Puticulis , ubi pauperum erant sepulturae. Vi-cus Patricius etiam in Esquilijs prope recontem Suburam a Cloaca ad Sanctis Pudentianae AEdem . Vicus Lateritius non procul a S. Praxedis AEde. Victis Africus etiam tria Esquilijs. Victis Fabricii ad Portam Capenam . Fortunarum ad Collinam . Fortunae

Despicientis in Palatino . Vicus Iani propε Marcelli Theatrum . φὶ Iugarius ad Capitolini radices inter Forum, & Portam Carmentalem . Creditur idem cum Thurario , sed apud Victorem distinguitur . Epimelius, qui in Iugario legitur, falso existimatur Vicus , cum potius esset Platea . A Iugario ad Velabrum, seu Pontem Sanctae Mariae erat Vicus Thuscus. Vici Laureti Maior, & Minor in Aventino, ubi spelunca e lauris Titi Tatii. Mamertinus, hodie la Salita di Marsorio. Mamurri prope Ecclesiam Sanctae Susannae. Mustellarius in Templo SS. Dominici, Sc Xysti. Piscarius prope Forum eius nominis . Publicus a Via Sacra' ad Circum . Quirini in Valle ad aedem S. Vitalis. Sanda

169쪽

iso Dissert. III. De Urbis Romaliarius , ubi librorum officinae, ab Arcu Titi ad radices Esquiliarum . Sigillarius Maio ca Foro Traiano ad SS. Apostolorum EcclC-siam . Minor a Foro Augusti ad Traiani ;Vbi Argentariorum tabernae. Archimonius propE AEdem Sancti Nicolai iam pridem de Archimon ijs , nunc a Capo Ie C e . Btibularius prope Palatinum, idem fortassis cum via, quae Capita Bubula olim dicta est. Corneliorum in Hortis Columnensibus . Vicus Curiarum contra Diui Gregorii Templum. Victis Colapeti, vel ut in Capitolina basi, Colla- fili Pastoris in Regione xii. Brutianus, quem Brutii incolebant, in Transtyberi ad Ianicu- Ium . Victis Ursi Pileati ubi S. Bibianae AEdes. Victis Solis in Quirinali. Argiletum a Foro olitorio ad Vicum Thuscum.Sed de his satis

SECTIO ULTIMA.

De reliquis extra Vrbem .

MAnsimus diu in Vijs, pulchritudinem

Urbis inspecturi . Exteriora manent Vrbi equidem nec amplitudine , nec maiestate ipsa minora. Egressum vera non e Portis, quas iam inspeximus, sed e Pontibus au- spicamur. Octo numeratur a Uictore, Miluio Ctiam comprehenso : at intra Vrbem soli

septem. Horum antiquissimus fuit Sublicius

170쪽

Topographia . I Iab Anco Martio extructiis, cum Transtyberinam Regionem Vrbi addidit. H Sublicii

nomen e lignis, quibus componebatur, promeruit , ligna enim sublicia appellari priscis solebant ex Festo: unde etiam Roboreus dicitur Ouidio: Q cum vero ferreis clauis ligna commissa essent, adeoque in bello Hetrusco aegre reuelli potuerit, statutum fuit, ut imposterum nonnisi ligneos haberct clauos . e) Ligneus stetit usque ad tempora Augusti, imo & Vespasiani, ut ex eodem Plinio colligi potest . Sub Antonino etiam eiu dem Pontis resta hi ratore Iigneum perdurasse ostendunt nummi apud Ioannem Sambucum in suis Emblematibus circa finem . Vnde non recte ab aliquibus crcditur Asmilius quidam Plaetor hunc Pontem e marmoribus refecisset tum quod id minime apud priscos Scriptores reperire sit; tum quod reficiendicius cura solis Pontificibus commissa foret: unde Varro Pontificis nomen a Ponte ipso derivat: nisi dicere velis ab AEmilio Lepido Triumuiro, Sc Pontifice Maximo extructum , unde & nomen etiam AEnaiiij sumpse. rit apud Victorem , cui non abnuo, dummodo ligneus adhuc stet; cum nonnisi sub Hadriano Primo Summo Pontifice marmoreus reperiatur extructus apud Platinam ex