Romana antiquitas dissertationibus historicocriticis illustrata. Quibus prisci scriptores emendati, dilucidatique recentes castigati, inque meliorem ordinem digesti veteres opiniones nouis fulcris firmatae propria demùm cogitata non infirmis coniectu

171쪽

Isa Dissert. III. De Vrbis Romae Anastasio. Circa huius Pontis situm nonnulla cst controuersia . Etenim collocatris creditur ubi hodieque Pilae visuntur prope Tyberis ripam, in qua nauium statio , vulgo a Ripa Grande. Sciatiunt tamen ali3 prope Scholam Graecam , alia Marmorata situm fuisse contra Victorem , & Architecturae ipsius leges ; quis enim sibi suadeat Sublicium Pontem ibi locatum , cui propinquus alter Sanctae Maria: extabat Id enim neque necessitas ulla, neque eorum temporum caritas pati videtur. Pons vulgo di Santa Maria ab R de S. Maria: AEgyptiacae propinquiori ita appellatus , idem profecto csse debuit cum Palatino, cuius m c minit Victor. Vocari etiam solet Senatorius, at nullo inquit Nardinus sa) sundamento . Primus fuit e marmoreis intra Vrbem erectis, unde Liuio sb) absolute Pons nuncupatur . Instaurarunt illum primo Iulius III. deinde Gregorius XIII .at nunc inundationibus proruptus feriatur. Duorum Tyberinae Insule Pontium primus est Fabritius, qui ab Urbe ad Insulam ducit, hodieque dicitur di quattro Capi ob Iani quadri formis statuam : eius Author Fabricius post Catilinae coniurationem ex Dione . 0 Alter est C stius,qui ab Insula ad Translyberinam fert Regionem , cuius Author C stius Gallus

172쪽

s Topographia. III Consul sub Tiberio, ut sentit Panuinius 3 Ibcet non insulse existimet Nardinus eum Reipublicae tempore erectum, cum credi nequeat Tiberii superbiam pati voluisse, ut tam diues structura suo nomine non insigniretur . Eumdem restaurarunt Valentinianus,

Valens, & Gratianus ex inscriptione, quae adhuc in hoc Ponte visitur. Vterque fuit marmoreus: sed antea ligneos fuisse acute magis, quam scite Nardinus suspicatur. Pons Xystus communiter creditur Ianiculensis, quod ad Ianiculum praebeat transitum, postea,a Xysto Quarto refectus,Xysti nomen retinuit. Creditur Martiano ab Antonino Emarmore conditus, nullo tamen nisi solius traditionis fundamento. Vaticani Pontis extant adhuc Pilae apud Sancti Spiritus Xenodochium . Idem appellatus fuit Triumphalis a proximo Vaticano Campo, & Porta, e quibus triumphalem pompam postremis temporibus perduci solitam diximus . Pons AElius ab AElio Hadriano eius authore nomen sumpsit, hodie di Sant'Angelo . Pontium extra Urbem primus fuit Mil-uius a Marco AEmilio Scauro eius conditore primum AEmilius, hodie Molle; a Nicolao Quinto postea restau ratus. Quatuor in Aniene illiuis, qui hodie u Teueroue , inque Tv- herim immittit, extabant, extantque adhuc

Pontes, Salarius a Narsete refectus, isqui

173쪽

IS Dissert. III. De Vrbis Romae antiquissimus a Gallica usque obsidione: Nomentanus a Via eius nominis ita dictus et Mammotus, vel Mammetis ab Alexandri Seueri genitrice Mammea aedificatus: & Lucanus a Tiberio Plautio extructus, ut ciusdem Pontis inscriptio praesesert. Admonent hic nos Pontes, ut de Tyberi fluuio, cui insident, nonnihil addamus . Di- Ccbatur antea Albula ab aquarum, ut vulgo

inquiunt, Ii iripiditate: postea a Tyberino Albae Rege Tyberis. Quod mihi non plene percipitur, qui Tyberis horridas aquas satis

perspectas habeo: illas enim habet summe turbidas; quae tamen in vasis reconditae, subsidente statim fabulo, nitescunt. Quod adinuentum antiquis Romanis minime incompertum existimo, iis praesertim temporibus, quibus nondum exteras aquas ebiberant ;quidquid argutetur Lancellotius in suo libro deli bonidi: quis enim adeo insipidos sibi

essingat Romanos, ut tam obuiam adinventionem fugiisse eos omnino credat 3 Eo vel maxime, quod turbida Tyberis aqua summost nocumento, ut obseruat Petronius in suo de victu Romanorum libro; id quod etiam iampridem Portuensium Salinarum operarii suomet periculo didicorunt, qui hac turbida aqua potati, in lethales statim morbos incidebant . H

174쪽

Topographia . Is Huius fluuij latitudo ab Halicarnaseo a)quatuor asseritur iugerum , quae iuxta Plinii

regulas emciunt ulnas cxxviij. Quae amplitudo cum hodieque minime comperiatur, hinc optime obseruauit Donatus reb) ex tra, ductorum inscitia iugerum vocem in latinum Halicarnassicum irrepsisse, cum ipse solum

dixerit : Latitudo est quatuor fere pletrorum, profunditas nauibus etiam maguιs tranabilis , fluuius concitatus, ct vorticosus si quis alius: pletra autem minora esse iugeris ostendit Lucas Paetus, o ita ut quatuor pletra vinas constituant Iiij. His dichus longe minor comperitur ; li-Cet enim alucus, cui Sanctae Mariae insidet Pons , quinquaginta vInarum spatio amplus decurrat, & ad Pontem Milutum lvj. procul tamen ab Insula angustior inspicitur. Neque hinc deceptum putemus Halicarnasseum, qui verbo fere incertitudinem signi ficauit , Praeterquam quod credi potest in Pontium extructione, ad vitanda impendia, alueus fuisse restrictus . Tuberis profunditas Plinio

Q existimatur profunditati Nili aequalis, coquod AEgyptio Obelisco, quem per cuna Caius Caesar Romam duxit, sustentando par

fuerit, quo experimento, sitiat Plinis verba , patuit non minos aquarum huic amni esse, quam Ni-D.Eiusdem Tyberis alucus altior creditur postea

175쪽

Is6 Difert.III. De Vrbis Romae stea euasisse ob aedificiorum ruinas eo collapsas, licet Nardinus γ) ex Pontium arcubus , plateisque oppositum nitatur inferre . Ante Tarquinium Priscum Tyberis ad Palatinum usque, Forum , & Circum Maximum perueniebat, unde locus ille Velabrum dici cspit, quod velis transiretur, sicut testatur Acron in notis ad Horatii Poeticam. Sed Tarquinius Cloacis aedificatis eam paludem siccauit,sicut Disscrt. antecedenti dictum est, licet poetae aluei etiam variationem a Tarquinio nouis Aggeribus factam dicant; quae tamen Donato, nescio quibus de causis, minime arridet. Illud mirari subit hoc Tarqui

nii opus ab Acrone M attribui Augusto, &

a Porphyrio etiam Agryppar. Id vere de Augusto narrat Suetonius : ad coercendas mundationes alueum Tyberis laxavit, ac repurgauit completum olim ruderibus, o adisiciorum prolapsionibus coarctatum et sicut etiam Traianus Fosssam adiecit: se & tandem Aurelianus ripis murum aedificauit ex Vopisco , cuius rudera in eo Tyberis loco, qui dicitur Ripa, adhuc prostant: olim enim crebriores fuisse inundationes, illud, praeter Plinij testimonium, argumento est, quod tum imior esset

In eam nonnulli Antiquarii tuere senten

176쪽

Topographia. I Ttiana, quod interdictum esset priscis temporibus circa Tyberim aedificare , religionis quidem causa , cum fluuius hic inter Numi-Da recenseretur . Sed oppositum indicant Reguli Porticus, quas Plinius Iunior immensas ait,ct ripam occupasse. Addens insuper pluribus propὸ sola quam ceteri in omnibus terris amnes accolitur, aspiciturque Villis . Id quod etiam Claudianus H demonstrat,cum Gallos ad Tyberis ripam aedificantes describit. Tr ctu temporis non modo secundum Tyberim, sed etiam in Agro Suburbano parcissime aedificatum est,ob aeris insalubritatem, sicut Alexander Petronius animadtiertit.

Cςterum Tyberim piscium feracissimum praedicat apud Macrobium o Varro ita inquiens:ad victum optima fert ager Campanus frumentum, Fadernus vinum , C sinas oleum, Tusculanus filium, mel Tarentinus, pisces Tyberis . Inter quos laudatissimus erat Lupus, ibi praesertim capi solitus, quo Cloaca Maxima sordes immittebat prope Sublicium Pontem,&Palatinum ex eodem Macrobio. Quaenam autem piscium species foret Lupus, dicam Disscrt. de cibo, & potu , ubi etiam nonnullus de Moletrinis in Tyberi extantibus ser

mo erit.

Hic vero operae pretium poscit, ut paucu-

177쪽

rues Dissert. III. De Vrbis Romae Ia de Tyberina Insula libemus . Communis fert Antiquariorum opinio Insulam hanc primordia non aliunde habuisse, quam e spicarum segete e Campo Martio, qui tunc Tarquiniorum erat,collecta, & in Tyberim immissa, ibique in vadis haesitante, & paulatim

aceruata. Deridet hoc, more suo , Lancel-

Iotius in libro , cui titulus I Farfalloni. Sed ecce Liuius,cui nescio, an subscribere vereatur perspicacissimus hic antiquitatis reformator,ni dicam Sc osor. Liuius sa) ergo de Tarquiniorum agro , postquam Vrbo eiecti si ierant, inquit: Ibi tum seges farris dicitur

fuisse matura messi,quem Campi fructum,quia religiosum erat consumere, desectam cum stramento segetem magna vis hominum simul immissa corbibus fudere in Uberim tenui fluentem aqua, ut mediis caloribus solet: ita in vadis frumenti aceruos sedij se illitos limo, Insulam inde paulatim, O alijs, quα temere flumen eodem innectis factam: posted credo

additas moles, manuque adiutum, ut tam eminens

area, firmaque esset. Nosco Liuium voce illa, dicitur, incertitudinem quamdam subindicas se : at cum idipsum affirmet Halicarnasseus, b) dubitatione omni carere debet. Verisimilior res fiet consideranti multas latere sub Tyberi caecas Insulas, quae aestiuis temporibus, subsidentibus aquis, paulatim emergant. in quas tot farris manipulos impegisse , ibique

178쪽

Topographia. Is que haesitasse, & stctisse , atque in cumulum assurrexisse, quid concipi vetat 3 Quibus si

addas lutum, aliasque immunditias, eminentem habebis aream, quae manu adiuta, sicut Liuius ait, Porticibus sustinendis foret apta, prout in Pontium structuris, & in Uenctiarum aedificijs fieri solet. At Insula haec primum nauis formam obtinuit, in eius nauis memoriam , quae Romam Serpentem illum, qui AEsculapius credebatur, Epidauro aduexerat; unde hic Esculapii Templum cum Xenodochio, de quibus alibi erit sermo. . Sed vero relictis aquis , quae in hac anni, qua scribimus, tempestate, plurimum laedunt , cia nunc reliqua Vrbis exteriora perlustremus . Atque hic primo sese nobis exhibent Suburbia, Vrbi ipsi nec pulchritudine , nec vastitate inferiora ; ut illa non inepte appellares Urbem alteram extra V hem: quid dico 3 Vrbem quinimo Vrbe ipsa ampliorem: ut, si vera forent, quae de Suburbiis circumferuntur, Romam ipsam cogaris as terere Suburbiorum suorum Suburbium: adeo mira sunt, quae de ipsis Nuperi scripsere, Donatus ,) prae sextim, & Lipsus .: b) Prisci quidem, si unum vel alterum exceperis , qui Suburbia Romae amplifi- Carunt potius, quam descripserunt, nihil de

179쪽

6o Dissert. III. De Urbis Romae ctione excipere valui. E recentibus , indicauimus iam supra Isaaci Vosiij commentum , qui Suburbia circa semicircularem suam Romam quatuor milliarium spatio quaquauersum excurrisse somniauit. Donatus, Fulvius, Pan uinius, & Lipsius eadem ad Gabios usque, Tybur, Ariciam, Ostiam, &Otriculum protendunt ad quindecim circiter milliaria, celebrioribus viis Latinae, Casisar, Flaminiae, & Aureliae imposita , ct aedisi.

cijs ex utraque parte plena, sicut ait Panu inius :nunquam, aut raro intermisso tectorum ordine , sicut inquit Donatus. Hinc Neroni, teste Suetonio, cogitatum, Ostiam usque murum producere, ut ita mare ipsum Urbi ad nocteret, quamuis id non praestiterit. Innituntur ipsi potissimum Plinio b) asserenti: expatiantia tecta multas addidere Vrbes: tum etiam Aristidi, qui de Roma ait: descendit etiam, oe porrigitur ad mare ipsum : in quacumque autem eius parte quis steterit, nullum est impedimentum , quo miniss pariter in medio sit. Quae sane postrema verba infinitatem quamdam videntur obtrudere, cuius proprium est: nec medium habere, nec finem . Accedit his Halicarnasseus , e) qui de Suburbanis inquit: omnia loca circa Vrbem habitata sine moenibus , in qua si quis in tuens,magnitudinem Romae exquirere velit, frustr ἀeum fore, O haesurum υbi desinat Vrbs, ubi incr-

--- piat,

180쪽

Topographia . I 6 Ipdat, adeo suburbana ipsi Vrbi adhaerent, ct innexa sunt, o speciem immensae longitudinis exhibentespectanti. Aliqui e contra apud Lipsium amodo laudatum haec omnia non babitata aedificia, sed Villas, Praetoria, o voluptarias eiusmodi

domos fuisse sentiunt. Nouissime Nardiniis sa haec ipsa adulatorie Aristidi exagerata existimat, non sine hyperbolis vitio: unde concludit Suburbana ab Vrbe fuisse seiuncta ;Αmniani D quidem verbis perductus , qui

ait: Vicum Alexandrinum tertio lapide ab Vrbo , seiunctum per Hostiensem Portam. In hac Antiquariorum discrepantia, quo me vertam nescio. Suburbiorum equidem vastitas vereor ne, non tam pedes, quam caput ipsum in errores agat. Angustiae e contra Nardini, qui Suburbia eadem facit cum Villis ab Urbe dissitis, Halicarnasseo contradicit , qui Suburbana ait, ipse Vrbi adhaerent, ct innexa sunt. Illud ergo nobis praestitutum est, media, eaque tuta incedere via, asserendo loca suidem Urbi proximiora, Campum praecipue Martium,aedificiis frequentata, de quibus iure dixerit Halicarnasseus, quod Vrbi

adhaerent, or innexa sunt et cςtera vero loca Ariciam versus, Otricolum &c. ea cumprimis, quae circa insigniores vias insistebant, aedificiis quidem decorata, at non undequaque, & circa Vrbem quaquauersum, itaut