장음표시 사용
391쪽
mortale, quando retrahit a magnis quae sunt de necessitata Dititis,ut limpliciter:ut si quis ex timore peccandi post bapalliniurii nollet baptizari aut conaniimicat e, uel in casu : ut siquis ex timore deficiendi nollet praeceptum libofficium pastorale acceptare.Nec excusatur, sed accusatur ex huiusmodit inlote di ignoriantia propriae uirtutis, quam non discutit , quoniam ex his causatur pusillanimitas . V iacie Dominus in Evangelio seruum putillanime qui talentum , non exposue-fat lucro, dannauit . Qirando uero retrullit ab aliis utili bus proximo, oc praecipue seluti animarum , licet ueniale sit graue tamen est: tanto periculosius , quanto sub humilitatis specie detinens animum imbibitur di radicatur perseverans.
alieme iniuste detentio rapina es, : O peccatum iniustitis.
A PIN A sua homo uiolentia ini
sta accepit alienas res peccatu e mort te:qa iniuria infert Sximo ct quantuad res,& quantu ad modu. Dici mraua.
tem iniusta: quia si uiolentia iuste insertur,non est rapina:ut quum in bello iusto praeda tollitur:& similiter quum autoritate publica, iustitia existente puniuntur In rebus ciues.Sed si iustitia desit, rapina committitur tam in bello,quam in ciuitate res ciuium auferendo,publica authoritate abutendo ad rapiendum.
pina dissert a raptu eo quod raptim restia
Aptus quo per nae rapiuntur iniuste maiux crimen quam rapina, quanto persona maior est rebus exteri ribus . Et specialiter appropriatur ad raptum puellarum equaecunque tamen persona rapiatur, habet in se crimen ra- .ptus, ct ad mixtam iniquitatem pro qua rapitur . quae iuxta genus suum iudicanda est.
Ivligiosi communitersolent in tribas
ostendere oe peccare. 3 Religio
392쪽
ehim est species belli particularis. Contingit quoque iniquitatem In executione interuenire,uel in quantitate plus exige do: uel in qualitate clericorum res accipiendo. clerici ensiuintelliguntur exempti a repraesellis: uel in substantia, ut si facerent repraesalias non solimi res sed personas accipiendor quia in persona nec pater portat iniquitatem silii, nec filius
, capita octo sunt in materia restitutionis
i consideranda. in Estitutio conse ribus saepe occurrit distutienda, & necessaria est quia non remittitur peccatum nisi restitu vir ablatum)nec secile potest quilibet discernere casiis eius multos, ct ex multis capitibus contingentes, ideo diffusiore opus est doctrina. Sunt igitur octo capita in restitutione consideranda,scilicet quis,quid,quantuna,ubi,quando quomodo,& quo ordine. -
Restitutionisfacienda duplex est ratio.
C Aput primum est quis tenetur ad restitutionem. Et qua
tum ad hoc notandae sunt quae radices restitutionis omms:scilicet acceptio,&restita quod omnis restitutio aut ethdubita ratione acceptationis praecedentis, aut ratione rei acceptae. Et extenditur hic acceptionis Sc accepti nomen ad on1nem actionem qua alenu accipitur,siue uere accipiendo siue damnisicando: ita st accipere dicitur non solum qui mutuo accipit,aut emit,aut furatur, aut rapit,sed qui comburit,qui detrahit,qui cenuitiatur: ct sic de aliis. Et quoniam accepti duplex est scilicet uel iusta:ut per mutuum,aut emptionem, aut depositum,conductionem dcc. uel iniustavit rapina,vsura detra 'io dcc. omissa prima utpote clara consessoribus, te I unda habendum est pro regula generali restitutionum, Pquicunque est causa iniustae acceptionis,lenctur ad restitutionem et ita quod ex prima radice oritur iraec regula: Ad cogno, dum quis tenetur restituere responde di dic, quicunque fuit causa iniustae acceptionis: itast si una acceptio iniuitii eodem
393쪽
eodem uel diuerse modo a multis causata est quilibet illoru
tenetur restituere: Et ne vageris quaerendo quot modis cau-r .sare luis potest iniustam acceptionem, ut teneatur ad xestituitionem , suscipe laborem patrum nostrorum in his uerlibui
positum. Iustio,consilium,consensus palpo, recursus: . . t
,, Participas,mutuusmon obstans,no manisellans. In his enitia,nouem modi ponuntur quibus aliquis cooperatur iniustae acceptioni,quam alius exequitur et ita quoci co- putato executore qui ipsi, in actionem iniuste exercet, inusniuntur ad decem Senera perlonarum, quae tenentur ad restitutionem ratione iniustae acceptionis r quarum septem dii Gete , tria uero ultima indire lic ad causandam iniustam acceptionem concurrunt. Inchoando igitur ab exequutore qui non computatur in dictis uertibus, sed praesupponitur. qui de cooperatoribus tantuni lQquuntur uersus icito quod exqquutor iniuste actionis hoc eli ille qui exercet per seipium illam ut es lle qui furatur,qui occidit,qui dat ad usura, qui
detrahit &c. time hoc sectat motu proprio , siue ex praecepto domini, siue pro proprio,siue pro alieno lucro, tenetur ad restitutionem : quia est uere cauta proxima effaciens iniustam actionein , ut clare patet. Et hinc patet, quod sicut uulnera, tor aut occiser proximi ad domini sui mandatum de utilit tem tantum modo, tenetur satisfacere uulnerato uel 6ccisi haeredibus:ita nilnister usurarij qui ad mandatum S utilitatem domini sui tantum exercet usurariam prauitatem tenetur ad restitutionem:& sic de alijs. Nec obstat quod si ille minii ter non faceret, quod per alium omnino fieret: sicut non obstat vulneranti quod si ipse non uulneraret:quod omnino per alium uulneraretur,scriptum est enim. Necesse estutu Diant scandala, ueruntamen uar homini illi per quem scandalum uenita let Et hoc intellige secundum ueritatem iustitiae propter in tionem dictam,nam secundum quandam humanam aequitatem minis id usurarum ad aliorum tantum . utilitatem excusari uidentur a debito restitutionis: veritas tamen iuilitiae praeserenda est huic humanitati: magis tamen tenetur ad re-
iututio in Dominusquam n inurenis . . . . Q
394쪽
Ingredieria autem expositionem uinum ordine quo nia inerantur;occuriit primo iussio, ituc est praecipies fieri actionem inhaliam.Iubens enim habet rationem principalis caucae mouentis suo imperio ad patrandam actionem iniusta bi' ideo tenetur re iitutionem. illicium: hoc est das consilium efficax ad perpetranctam actionem intuitam,causa est dirςcte movensilio consilio ad illam.& ideo tenetur ad restitutionem.l totanter autem dixi essi ax:quia si consilium noperuenit ad hoc,quod sit causa rapinar,non tenetur qui dedit consilium iniquitatis ad restitutionem : quamuis peccauerit monaliter . Cpnsensus: hoc est ille qui suo consensu causae aut concausat actionem iniustam . i. Vbi nota quod de consensu oportet distireuere inter consensum qui est causa, inter consensum qui solummodo est consensus,& non causa,verbi gratia: tractat inqui de be Io iniusto a equiruntur ii ad quos spectat: consentixint. Horu consensus non solum est consensiis , sed causa belli iniusti, quiaex horum consensu pendebat negotium. Audiunt plexique alii huiusinodi negotium, placet eis, consevtiunt: ducunt sat .storum consenius est solumna odo consensius, ct nocausa belli iniusti , quum ex ipsis uoluntas uolentiu belluluiniustum faceremon pendeat, non mutetur Sc.. Eo si cqnsensus fuit causa seu concauta actionis iniustae. Et si fuerit causa seu concausa: stilo ex tali consensis teneri ad restitutionem ex hoc ipso quod fuit uere causa iniustae acceptionis. Et hinc habere putes quod si in communiatate aliqua plura uota uincunt, di dum dantur uota aperta,
aliouis ex ultimis uidens unita uota praecedentium iam ui cisse, 6c uidensqu5d suum uotum in contrarium nihil pr .deis , consentit ob aliquem humanum respectum liniusto facinori , peccat quidem mortaliter' quia consentit iniquitati non tenetur tamen ad restitutionem, quia consensus eius nec est causa nec concauta Secus autem est de praecedentibus : quialicet praeuideant subsequentes consensum dari
ros,non propterea consensus eorum a causarum muniewς cluditui: tum quia consensus omnes antecedentes sunt di tedunt uere ad integrandam causam: tum quia in instanti ho mo mutatur, c propterea posiem subsequentes disientit.quo A a ruin
395쪽
iste respuit finem icut ille respuit praeceptum. Verbi gratiat circa praeceptum de audiendo Μistiam, non seiuni peccat mortaliter qui omittit audire Μissam,quia non uult subiici praecepto, sed etiam si ideo omitti quia non uult mente uacare Deo. ..
Praeter hos uero duos modos mortali. trasgressionis praeceptorum , sunt alii quatuor modi discernendi huiusmodi
transgrestioni&seu praecepta,scilicet ex materia, poena, ue his S intentione. Diuinorum enim S naturalium praeceptorum antonomatice materia est necessaria ad uitani animae rut sunt, Non occides Mon moechaberis dic.& propterea eoru transgressio est mortalis. Praeceptorum autem aliorum materia necessaria eit ad sanitatem animae: ut limi, non dices- verbum otiosiim,iurationi non assuescat os tuum &c. st propterea eorum transgressio non occidit,sed aegram reddit animam. In iure autem humano ex ibia materia discernere praecepta imponibile uidetur: luunt inueniatur minima quae lipraecepta sub mortali peccato: ut patet de concidentibus cais clauera,ut transferant ad alia loca: quod ex se nullum est pee
Poena praeceptorum antonomatice,est excommunicatio, Del aliquid simile,quod non stat cum uita anima ,sic propterea ubicunque apponitur excommunicatio, incurritur pe catum mortale transgrediendo . Poena autem aliorum pro ceptorum est aliquid i ans cum vita aut mar: ut suspensio,interdi tum, irregularitas, uel aliqua poena pecuniaria , ct hun ausmodi, dc propterea non oportet in transgressione horum incurrere peccatum mortale. Siste tamen hic pedem ,3c aduer . te quod inter excommunicationem latae sententiae dc comminatam excommunicationis poenam differentia est etiam Quantum ad peccatum transgressioni, ,in hoc quod transgressor praecepti cum lata excommunicationis sententia, peccat mortaliter: quia selum peccatum mortale dignum facit excommunicatione. Transgressor autem praecepti sub commi- . Nam poena,non peccat mortaliter, quousque transgressio noperuenerat ad hoc quod ille dignus sit exconuinicari. in iod ideo dico,quia si dei et praecedere monitio ante, qua ille ex- communicetur, no peccat mortaliter antequam monitorio
396쪽
res ait quia non est adhuc dignus excommunicari. Verbiis gratia: clericus si nutrierit comam, excommunicetur: si nutriens comam non debet excommunicari nisi monitus generaliter uel specialiter, non peccat mortaliter quousque monitus perseueret,iuc enim utpete excommunicatione dignus , peccat mortaliter. Verba distinctiva praeceptorum non sinat certa,quum ipsem praecepti nonae incertum sit,utpote commune utriusque praeceptis. Et propterea de praeceptis iuris comunis incerta et sentetia.In qualibet aute Eccletia seu religione illa tantu uerba uim praecelli antonomatice obtinet, quae consueuerunt intelligi apud illos pro praecepto antonsmatice:& quae no cqsueuerunt sic intelligi, non habent utinhuiusmodi praecepti: quia nominibus utimur iuxta UsunI 1ntetio demum poteli referri iret ad hominem uel ad Iegem.
Et intentio quidem hominis praecipientis si schri potest, sufficit quoniam ex intentione precipientis pendet praecepti uis, nientio autem legis in comuni certa est , quoniam est facere homines uirtuo s. Et legis Eccl. intentio est non inhcere itaqueos animabus sed ad evificationem corporis Christi iri ystici promouere. Et hinc fit ut non tam lata multitudo praec piorum obligantium ad mortale in iure inter artada sitne
laqueus multiplicatus contra animas censeatur.
Viric etiam fit uniuersalis regretia quod in ijs quae sunt positivi iuris, si absque conreptu ac refutatione finis ex ignoram tia pura,aut ex apparente sibi excusatione transgressio fiat ab eo qui animum habet nullo pacto consentiendo contra praeceptum obligans ad mortale,non incurritur mortale peccatuquando non est intentio piae ac iussis matris Ecclesiae bonas hvsusinodi animas illaqueare tam hostili uinculo. Et proptorea talis apud Deum non incurret excommunitionem:absbluendum tamen ad cautellani crediderim ignorantem.
Praeceps in suis actibus tam interioribus quam exterioribus periculo ruina se exponit.
Raecipitatio qua homo ad similitudinem praecipitatio lass Iocalis secundum actus in terioris animi praeceps ruit=peccatum est consilio contrarium . Maturitas enim consi- 10 gradaxιm procedit ea memoria praeteritorum , intel
397쪽
Iigentia praesentium , ausculatione aliorum , circunspectio ne obuiantium&c. praeceps autem omissis huiusmodi sta tim concludit, deliberat, facit: Sc propterea peccat contra prudentiam. Quando autem mortaliter, di quando uenialiter, ex materia discernitur.Si enim praecipitatio hi tibi perniciosa est,utpote contra praecepta, mortalis ell,si autem praeter, uelitatis est: ut in aliis peccatis prudentiae oppositis contingit. Praedicatores in quibus communiter peccare dicantur. P Raedicatorum peccata peculiaria simi sex. Primum est
sine aut lioritate praedicare. Oportet en ini uel ex pastorari ossicio uel superioris aut horitate praedicare iuxta Apostori sententia, di iura in c. excommunicamus. extra de haer. Et quia hoc sub poena ex comunicationis interdicitur, ad mortale peccatum spectat. Secundum est, indigno praedi axe, hoc est in peccato mortali sibi noto in contrito, iuxta illud, Pec
catori dixit Deus: quare tu enarras iustitias ineas , assumis testamentum meum per os tuum Θ Et hoc mortale uidetur
quia iniuria fit praedicationi a Christo institutae, euacum quat uni in se aut horitatem praedicatorum Christi quali ueri Do dc n6 Bisto prie dicatores fuerint instituti uelut declamari'tores quidam. Unde Jc in praedicto Psalmo subditur: esim masti inique quod ero tui similis scilicet dicens bona,& non, faciens bona. Et hoc intellige in eo qui sic indigne praedicat. Ut praedicatione tanquam declamatione abutatur quoniani, hic directe iniuriatur ossicio praedicationis Claristi incon. tenente. Qui aut e praedicat indignus non ut praedicet indignus,sed uollet praedicare mundus, licet per accidens ex hu-inaana passione,in tria,es: hujusmodi indignus praedicet:qua ais peccet quia noli se exhibet Dei talem ministium quale. esse debet) mortale in peccatu nis uideo: quia praedicare non est stliti se actus alicuius sacramenti Et licet praedicans iri nsurandum,praedicet contra seipsum, si furto maculatus est:
PFruam tamen inde damnationem non incurrit plusquam, adulter iudex c5demnans alterii adulterum, que n5 dubito excusari a nouo peccato mortali.Tertium est, mendacia prae i
398쪽
auoniam euacuat quantum in se est, uniuersam Ecclesiae auilaoritatem, ac Christi sidena praedicatione propagata, siue 3nendacium dicatur contra doctrinam fidei aut morte, siue circa gesta sancto tu aut ni iracula,aut prophetias, liue quos cunis aliud quod ad docenoti,instruendu,persuadendu mo- nedum se auditorem tanqua uerbii Dei praedicatur:quia Q suid a praedicatore ut sic dicitur oportet esse uerum: dc si est incertii debet dici ut incertuna:& iic non receditur a uero,duita dicitur ut stitur. Sed si dubium piaedicatur ut certum,
hoc est assertiue,peccatuna est mortale eade ratione qua mendacium .Qnsidii is qui praedicat, impertinentia instrat; non peccat Ianortaliter mentiendo, nisi sorte ratione scandali tu cui nec iudex de impertinentibus ad iudicium mentiens peecat mortalitei , quamuis sedens pro tribunali illa niendacia dicat. Quartum est praedicare inutilia: ut speculati uas qua siones, ct leges ciuiles, poetas uulgares liel Latinos Phi o-
Dphos gesta Romanorum, & similia . Hoc enim est abuti praedicationis ossicio, dicente Christo Praedicate Euangeliuin . sunt enim huiusinodi praedicationes solo nomine. Et
proptereas aduertenter in hisexceditur , grauissim tum peccatum incurritur: inacrian litam falsarij sunt apud Deli,adiit terantes praedicationis officiunt, annuntiantes in persona
Christi&Ecclesiae quae nec Christus nec Ecclesia sibi commisit praedicada. uintum est,affectus in ei cenarius, siue pecuniardiue laudis humanae gloria', &c. Et ad hoc si oculus
dexter praedicatoris spectaret .peccatum esset manifeste: in ortale quidem,si sinis ultimus in huiusinodi poneretur, aut si affectus pecuniae in essectum procederer simoniae uendetrito praedicationem. Veniale autem si uane propter gloriam aut spem quaestuariae eleemosynae,praedicatetur: i eceperui enii Gnaercedena suam .
Si autem oculo sinistro hoc est, non principaliter sed accessori haec expetuntur,mensuret seipsum apud se praedicator quid plus sibi displicet minui auditores,aut animam si uctum de quo est magis solicitus, si fructuose aut si gratiose auditur, , sic cognoscet quanta rectitudine uel peruersitate
aflectus tenetur: ac per hoc quantum peccat:quia quanto in agis sinister oculus ipsum solicitat quam dexter, tanto magis. I: bimet
399쪽
vacare assiduae contemplationi,non domitis adhue pasilonibus, di similia. Est autem peccatum praesumptionis quando oue ueniati, quum scilicet nulli est perniciosa seu iniuriosa. Et quandoque mortale, quum scilicet iniuriosa est alteri: qualis est praesti mptio medici in damnum corporis: & similiter praesumptio consesibris ignorantis,ct iudicis,& similiv.
Peccatum praesumptionis grauissimum est.
Raesumptio rursus qua homo fuerat aliquid po sse cons. - qui a Deo, quod impossibile est secundum diuinam legem ab illo consequi, peccatum est contrarium secundae uirtuti Theologicae, quae uocatur Spes: ct contrarium desperationi: ut quum quis sperat consequi peccatorum ueniam GDe poenitentia, aut aeternam gloriam sine meritis. Et hoc est peccatum mortale: utpote desogans diuinae dispositioni , qua decretum est non dari ueniam perseuerantibus in peccato, nec gloriam sine merito. Et est unum de peccatis in spiritum sanctum: utpote contemnens spiritusiancti auxili ias poenitendum di merendum.
Officium propria corrupens praeuaricator es iustitiae.
Rquaricatio qua homo a debito officio seu certaminuuariat ad oppositum fouendum ut actor ad fouendum reum, aut econtrario, & sic in similibus peccatum est: quia contra rectarn rationem. Et si in iudicio iusto hoc fiat, aut alias in p iudicium diuini uel communis boni, aut cuiucque proximi, peccatum est mortale: quia iniustitia ipsi petaeatum est mortaleςx suo genere. 4eclusa autem omni iniuria, pensanda est ratio declinandit secundum illam iudicanda est pretiaricatio an sit mortalis. Procuratorum crimina, uide superius in uerbo, aduo-
Res proprias super ὶ dissipans O prodigaliter.
consummens am ambulat perditionis.
Rodigalitas qua homo superflue erogat res suas peccRtum esit,utpote liberalitatis uirtuti contraria. Non autem mortale peccatum,si puta est: quia missus peccatum est. quam auaritia liberalitati contraria: quae si pura est, cQn
400쪽
tiar no esse mortalem .Et utrius lite ratio est: quia neutra agit contra charitatem Dei aut proxinat,seci praeter illam. ISi uero mixta est iniuriae diuinorum praeceptovum,& breniter cuicunque alteri uitio puta Irin pietati siliorum aut silLar ri,aut intena perantiae: vi salius prodigus dissi iiii siil,sfariam suam cum meretricibus . iudicanda est iuxta qualitate
uitii cui admisceriir: ita quod si prodigus agitur ab appetitu mortali, prodigalitas di ipse mortalis est ut patet de filio prodigo, di de parente ob prodigalinatem impio uerius filios fundendo bona debita filiis.bi uero agitur ab appetitu de ueniali ut quum superflue dat ob uanam gloriam liberalis eae P Romissionis uiolatio,vide supra in uerbo,perfidia. '
Mediator inter nero tiat ores potes iniquita
' rem mestipliciter committere. iPRoxeneta id est mediator inter negotiatores hoc habet
Omiliare peccatum ut fallat utrunque inter quos mediat, neutri dicendo integram ueritatem,& utrique saepe mentiendo. Et quia damnificare est suo genere mortale : ideo proxeneta tion contentus sita inercede, falleni utrumque aut alie riam , θ' peccat mortaliter, & tenetur restituere, ii quid sibi
appropriavit ex huiusmodi fraude: ut si dixit uni putauen ditori quod non inti enit pretium nisi centum :& sic accipio licentiam uendendi pro centum : ct dicit emptori quod non potest minus uolui quam centum & uiginti,& sic approprian. sibi illos u iginti, tenetur restituere illos uiginti uenditori ATenetur enim ex ossicio mediatoris fideliter agere utriusquei
nimi mollities uitiosa esto pusillanimitati attribuitur. '
D Vsllanimitas qua homo ex paruitate animi retrahit si
a magnis operibus & honoribus suam secultatem non excedentibus,tanquam si excederent peccatum est , utpotercontraria uirtuti magnanimitatis . Est maius peccatum Praesuinptione, arporem Ignis contraria uirtuti: quia dis snailior est Diagnanimitati ut patet . Est auteiII peccatum. mortale,