장음표시 사용
411쪽
C ut sextum, quando restitutio fieri debetCertum est
oportere feri statim: quia restituere licet pertineat ad Draeceptum affirmativum obligans pro loco S tempore, hahet tamen annexum praeceptum negativum, scilicet non d tinebis alienum inuito domino, negativum autem praeciartum obligat seinper de ad senapei: & propterea statim oportet.rellituere. uod intellige cuni grano salis, hoc est v quatum ad praeparationem animi statini habendus ess animus non detinendi alienum inuito domino, sed paratus restituere cuique quod suum est,.quantum uerό ad exequutione resti tutionis tempore con uo rediicre: non enim Oportet surgere media nocte restituendum , sed cum prudentia actuin resti tuendi exercere finiando congruas circunstantias loci,
Adverte hoc in loco, ut quum de resti'tione iudicas, habeas semper prae oculis praeceptum negativum , scilicet nor detinebis alienum inuito domino: quoniani hinc uidebis φsola aut uoluntas domini,aut ignorantia,aut impotentia excusata statim restituendo. V luntas quidem domini sicut excusaret totaliter a restitutiόne, si donarat debitori liberet ita excusat a nunc restituendo si consentit dilationi. tunc enim constat alienu detineri non inuito sed consentiente domino ac tantum inpus. ISnor/ntia quoque siue facti siue iuris, quae tamen ratiQnabiliter excusat talem hominem quandiu nianet sic tit excusat a restituendo,ita excusat a tempore restituendi.Impotentia autem si uere eit imis retia nunc ra-stituendi, excusat a statim restituendo: quia reddit detentione alieni inuito domino,ibuolutaria. tunc. n. ubluptas restituem parata suseicit cora Deo,& sussicere debet homanibus , velint nolim. Est putem uere impotens ad restituencium statim,n6 solum, constitutus in extrema nςcessitare, sed etiam costi tutus in necessitatis articulo tali G magnum dananu bomorum propriorum incurreret ex praesenti restitutIone ali norum,quod amagnu damnu uitaretur qx dilatione no damnosa illi cui restituendu est.na impotens non lum dicitu qui non potest omnino,sis qui uix pptest.In huiusmodi autem humanis uix, posse,est cum magno suo damnoposse.Et hoc quado restituere quis tenetur ex sola aliena re, di non eniniusta
412쪽
iniusta acce tione propria liti pium qui 'pe Metur ut is ridisine culm est, clanificetur in sitis ex vellitatione alieni iniando uero aliquis ex propria iniquitate tenetiit ad restituendi quia seipsum posuit in tali casu sόbi damno sol ibi imputet , multum tamen aequitati initi uidetur dilatio testitutionis etiam in hoc ad tantum clammina evitandu'ni. Notanter ue- τὰ dixi damnum magnum propriorum: qui i damna magnum esset non in propriis , sed quia magna sunt quae restituenda sunt, non excusiaretur ad statum: quia damnum hoc non est in propriis, sed in carere alienis. Et limiliter Si damonitru magnuin est lucri cessantis: puta quia si restituit , non potest amplius lucrari: hoc enim est datianum in pi opriis sed in non pol uti alieno. Notanter quoque dixi ex dilatione, non daninosa illi cui restitu edum est:qtita si dilatio esset is non illi cui debet sieri restrittio, oporteret aut statim restituere, aut illuni seruate indemnem. Et rursus mere imp tens pro tunc , qui non potest tunc sinesemae sitae detrimen ato tunc restituere: quia non uult occultum peccatum det gere, sed expemi personana idonea , qua medrante secreta sat restitiitH: quoniam non tenetur incurrere damnum in re.
lius superioris ordinis inii inest fima ob vinculuin ad sta
Et ne praeceptum lioc de statim restituendo,constentes diconses res reos simul inuoluar, non sunt absoluendi poeniti tentes, antequam cum effectu restituant, si iri alia consessio , ne absolui neglexerunt restituere iscentibus enim , hac uice rater restituam uere dcc. resipondere debe credo tibi: & propterea modo in illa bona dispositione uade ad restituendu , E. posteὰ absolueris . Debet enim consessor credere poenitetati pro ne, Ut contra se sed tamen cum hoc debet etiam cauere ne Abra pariat delictum, sicut alias peperii.
Modus eΠ in risitutionibus obseruandus.
CAqui septimum,quomodo est restituendunt.Μodus restituendi habet difficultatem unam uniuersalem, multas citate in quibusilam particularibus,cilicet incertis, occulti spriuilegiatis,fima Ν bonis animae. Comunis enim quaestio est, an sufficiat restituere rogando tibi remitti a credit
413쪽
re subhquenteremiasione. Dubitant enim de hoc quidamno eo quod non uidetur omnino libera remissio illius, qui si rem liaberet, non donaret. Oportet auteni in casibus iuris non respicere ad praesumptiones, sed adueritatem animi iutius qui remittit. Si enim iri ueritate & ex corde intendit remittere quod si ipse affirmat,credendum est: quum soliis ipse possit esse certus testis sui cordis) proculdubio tutus est in foro conscientiae ille cui remissio facta est, siue interuenerit iplius rei oblatio, siue solum uerbalis oblatio hoc est paratus sum reddere .siue solae preces: laoc est, rogo ut reniittat tsiue interueniant intercessores: is: breuiter quomodocunque ad liberam ex corde remissionem ueniatur:quia inde pendet
totum negotium. Et hoc intellige si ille potest ad libitu do
nare t tripote uerus dominus debiti sibi restituendi. Et scito quod quando pauper obligatur ad restituendum diuiti, expedit non offerre diuiti rem restituendam, sed rogare & interponere intercessores ad remittedum, ne affectus
ex praesentia rei durior sit ad remittendum, facilius enim remittimus non habita quam possessa. Sed hoc non obstat libertati remisi ionis, sed prodest pil tollendam tentatione is
humanitatis. Ad particularia itero descendendo, de restitu rione incertorum dissicultas mouetur an per se uel aliuSc. Veritas tamen est quod tutius liomo per seipsunt restititit
Christo Potest tamen per fide dignam personam restituere confitendo quod melius dabit indugentibus
Occulta quoque, occultando personae crimen per se uel alium fide dignum reddenda sitiat. . Priuilegiata autella,
hoc est ea de quibus lex statuit quomodo restituenda sunt ut quum publici usurarii restitutio agenda est θ iuxta capi. quamquam . de usiir. in sexto . secunda est lex Famam talso ablatam tenetur restituere dicendo se fallani dixisse . Si autem non .lse ablata est , debet restitui dicendo se iniuste infamasse . Esto tamen hic prudens rque coram populo aut uulgaribus restitutio haec secim-da iacie la est, debet sic fieri. Sed si coram sapientibus tantum ἶ ista restitutio esset confirmatio infamiae: quia intelli gentes penetrant quod licet male & iniuste, uertintamen di-aitdetrahendo. De bonis autern anima si pertinent ad partu
414쪽
jntellectivatri ut si quis damnificauit aliquem docendo inafa,tenetur restituere docendo uera, uel salieni signiricando
illi quod Bisia sum quae docuitEi autem pertinet ad partem effectivam ut furit illa quae ad inore, spectant,quae non possunt ab inuito tolli,nec ab altero possunt restitui) tenetur dare operam ad reducendum eudem ad bonos mores Ia poteIt, uel saltem orationibus ieiuniis eleemosynis iuuare illum ut resipiscat. Et haec proprio habent locum quando damnitic tio in huiusmodi bonis, animae fuit per se: quoniam nper accidens puta quia doctor putauit se.uera dicere:& lalci-uus socium prouocauit ad sit miles libidines, non ut ceret, sed delectationis,libidinis,& huiusmodi causa L tiliaciendum est magis Deo quam hominibus: ut experiem tia testatur poenitentiunt . Satisfacere ensim intelluitur utrique ex quod uere poenitens.est: & plus aedificat poenitentia quam laeserat petulantia , ut in Maria Magdalena oc aliis similibus videmuS. '
Ordo debet in renituisionibus obseruari.
CAput octauum,quo ordine restituendunt est, nullus est ordo in restitutione necessarius,si potest omnibus restutui. Sed ubi tacultates ad restituendum non suppetunt ut omnibus satisfiat: seruandus est ordo iste, ut certaprius restituantur quam incerta:quia illa possunt absque humano dano omitti,certa autem non. Constat enina omnia restitu'-da,ad humana damna restauranda ordinari. Et hinc potes quam grauis sit eorum error, qui quum omnia rettituere nequeant, componere quaerunt pro incertis cuni praelatis
Ecclesiae,quasi proprium decretero possessuri quantum aequitialet incertis restituendis,dc sic certos creditores eludere lis quippe dicendum est.Nolite errare.Deus non ii ridetur.Ninincerta eiciarent in certa adhuc specie:puta quia inuentus aut stirio sublatus calix adlius extat,& non potest inueniri dns . Nam in tali casu , reddendo prius Christo rem Ecclesiae seu pauperum,nulli sit iniuria creditori certo: quia debitori non tenetur creditoribus satisfacere de re aliena. Constat autem
in illam in tali casu nunquam suisse suam, sed adhuc pers lenire alienam : ct propterea idem est de illius restitutione' iudicium
415쪽
iudiciunt in nunc de similibus certis sibiungetus. Inter cerra igitur prius restituenda sunt quae adlauc in sua specie extat& aliena sunt.: qualia sunt depolitae res , , iiduliter res furta aut rapina occissatae a quia res huiusmodi non computantur. inter bona ellitutionis: vrpote quarum dominium nun-' quam fuit in eum transatum :&ideo res ipsae ante omnia restituendae sunt douminis Similiter etiam sires emptae &possesse,sed tion selutae adhuc in sita specie extant,reddendae iunt illi a quo emptae sunt: quoniam licet transsatum fuerit dominium in eum qui emit lubiecta tamen obligationi is a me res manet quo us,ue seluta eli:& propterea tanqui non fuerit inter bona restituentis computanda est. Postquam autem res extantes alienae simpliciter uel propter pendentem solutionena ipsarum restitutae sunt seruanda uidenturitatina municipalia ti extant& iniqua nonsunt,ci ca restituendi ordinem in huiusmodivit in multis locis dicatur esse circa numularios qui decoxerunt. Si uem nullum extat statutum, ius ciuile seruandum uidetur. 3t ubi diuersitas opinionum occurrit tutior pars eligatu , sit uςxa nescitur. Esto ergo cautus in huius iudicio interrogando,si extant statu Galiqua de hoc:& si nescis,cosule peritos an iustific ta sint. Si nanque contra supradicta pugnarent,tuta 'non uidentur: nisi sorte circa Utimum diciorum aliter dilponerent: quia pro communi bono irreditorum certorum quos oportet aliquid perdere de sumtolerabile uidetur, ut res empΗ ac p9Csessae extatues,licet non solutae inter bona debitoris computarentur sicut alia:quia hoc etiam pro communi bono ciui talis uidetur calon contra ius naturale,sed ciuile. Ssdquod res extantes alienae in ueritate dc indubie, computarentur promisciae,sicut alia debitoris bona contra naturale ius est, quo aliena bona tuenda non occupanda , non minuendativit alteri bene fiat . Circa questionem vero illam an
quum bona usur rii non sussiciunt ad satisfaciendum debutis licite contractis stula emptionis,conductionis mutui hψnesti di similiu)dc usuris, prius satisiaciendum sit debitis licitecqntractis, di de siduo usuris quantum .potest,aut econtrario.Naturalis ratio di stat quod restituenda sunt integre inibita licite cotram si duae ad sint coditiones. Prima est, quod
416쪽
talu contra stantii, quantum damnificetiuit talis contrahctus prae Yilientia debita ex recidendis usuris. No enim diximus quod prius restitari Hebint lonanes usiarae, quani aliquid debitum ex tali contractu licitor sed quod debitu ex contradita licito iuperueniente debito uiserat uni
pro quanto iacit pauperiorein ad restituetulum iviras , sis tanto non clebet piae poni. debito tisuraruit quanto autem nod aniniscaturi debet proponi debito usurarii in et alioquin Mcipetetut allemnia lituito domino o ipse quod i sp exet de
Resitationis casu quasi infiniti semidini ιν
'Via vero festitutionis casus infiniti sunt,& innuinera
Q uchiissutia 'ad mentem duxi,uthoinstar qui iudicare debet;
habeat ante oculos mentis duas restitutionis radices,ex qui-
'ias consurgit omnis necessitas restituendum . Sunt duae hae dices acceptib diris ..omnis nanque restitutio consurgit aut e ampli isse puta quia accepit mutuo deposito, contra ductio,pis re furio,rapinire Raude combustione,excidio,&'sat puta quia res aliena est apud eum in se- ipfa,uq histro' illectu, fiuctu,seu aequivalente. Aut ex utra 'que ille taceest oti fimissi ut quia accepit & habet rena alia' im'. Piso quod ieclusi, licitis contractibus,accertio oblisens ad rescit utiotiem est duplex linuaedam iniusta propriam rationem iniustitiae qa stilicet clamnificans --: ut acceptio fiartiua,raptiuauiuraria,staudulenta I violenta tum absblute quam mixtum iri limiaritim induces ut meretricum blandae ualde extor siones stipita debitam ni ercecsem,S cupsda attractio quasi co pellens ad ludendum,& siquidem omes sin ilis actio ex sim βenere lamitificatiuaproximi, usans inuoliintariam datio item iei-: triarioti minus necessitatur ex huiusmodi humanus anthius ad dandum sua, quam ad shbeundas ustiras passione s enim hostrae ab extrinseco tua re illaraequM
D vim ficiunt I detractiva , contunieliosa, liexatiua iuria tam , rerum proximorum , Sc . di similes quae proximum laedunt. Qitidam uero est iniusta ,saoc est mala, quia accep
tio ipsa phohibita est ut acceptio simoniaca, uel adlaciendam
417쪽
dat inustitium ueliniustitiam: ut si iudex uendat sententiam aut testis ueritatem.Vide erso quando occurrit sus aliquus aliqua restitutionis radix inuenitur,an M. Verbi gratia uquaeritur an meretrix seu adultera teneatur restituere , Griali-oerabis quod licet personis litis causa accipiendi scilicet conLubitus inalus cadat sub prohibitione sit peccatum , ipsa
famen acceptio non est peccatum, non enim peccat meretrix uicipiendo mercedent,ae propterea non tenetur ad restituendum ratione acceptionis: nec ratione rei quia uoluntarie ea data est: si fraudulenter accepisset, teneretur ratione acceptionis. Similiter uidere potes in lucratis ex ludo. nam dato Iliadere sit peccatrum, accipς xx tamen quod ex ludo euenit ique fraude, non uti peccatum : nisi h0ctuinia, ct esset in obseruantia. quia acc pii9 iplae eue
Perspice quoque e cenista de actionibus iniustis Si quae
tur an impediens proxii aium a conseriui ''e alicuiu*,bQni teneatur restituere, uide is ini pedivit ius i jus u gretitu beneficium. Nam si impedivit lux proximi, tene ur r lutu re: quia actio impeditiuq terminatu ad iniustμ :pxopterea tenetur restituere adaequalitatem iusti reducend a . coiisurgit quod inapςdisiis Hetricu li digilum a SQ quendo eccleuasticum bς cium , . tenetur ad restitus uni: qu 'impedivit iustum distributi in , quq illi . digno grat
Si uero impedivit gratuitum beneselym .pira donati nem , legatum testamentum procurando quc - 'ator rouocaret legatum btestanientum aut ςφna' si imi 'xςm9 non tenetur restituere quamuis mQrt litex. 8 ccauerit ii exodio fecit: quia actio impeditiva non ad amu- nam quia nullum ius adhuc habebat proad mu* uoluntate existente ambulatoria. Et ut sis capax rationis, considera quod si testator ipse ex odio revocet testamentum , quamula peccet mortaliter, nulliu3 tamen ius uiolat, ad nullam reiti tutionem tenetur. Si igitur ipse testator ex odio re c Mon tenetur restiti re , quia nullius ius tollit, hausto minus inducens testatorem ex Q dio tenςtur resinuqre:ivum sit caua emoti . Rasu ergo non actio non
418쪽
ferminatur ad iniustuua. Ex iliis ergo regulis pnidens coimsessor consideret de iudicet,ut non oporteat sciabendo sing li,s casus,implere libros . .
i Casus sunt speciales multi a confesioribus interia resilutionis non negligendi.
Vamuis autem non sint omnes s i ibendi casias sigil- latini,quidam tamen qui quasi dii di iridentur,tacendi non sunt. Primus est, circa restitutionem iuinae indirecte laeta. Verbi gratia. Petrus accusatur uel denunciatur de fur to a Ioanne: ti licet uere Petrus fecerit furtum illud,negat tamen affirmando in iudicio se non fecisse furtum illud: ac per hoc indireete Petrus iacit. Ioannem mendacem mendacio pernicioso,ut patet. Dubitatur an Petrus teneatur ad restitutioneni famae Ioannis. - Si respondendo dii inguitur de obligatione accusati Petri,uel est obligatus secundum iuris ordinem fateri veritate, uel non:& rursus uel Ioannes potest probate, uel non , 6c dicatur quod in casu quo non potest Ioannes probare, aut in quo Petruynon tenetur confiteri: sibiipsi imputet Ioannes suam infamiam : quia non debuit temere accutire. Si sic inquam dicatur,aduerte quod erratur: tum quia non licet maleficium malesicio compesare: tum quia non agitur nunc de culpa, sed deserna . Vnde supposito quod Ioannes temere de uero tamen crimine accusasset, si propterea a Petro accli- fato fuisset percussus, costatqucul deberet ei a Petro satisfieri de iniuria S damno,& si pro quia sic est,consequens eii quod si est ab eodem percusius in sanate,debet ei restitui fama, quato damnum fimae maius est damno rerum. Vnde non est a tendendum in liuiusnaodi restitutione si Ioannes potest probare uel non aut si Petrus tenetur confiteri uel no: quoniam hJc omnia per accidens concurrunt ad percussionem Ioannis in sua fama. Dicendum est autem ad casum, quod quia non directe Pemas accusatus tollit scimam quia non animo detrahendi Ioanni Petrus negat,sed accuc nili sui gratia ideo secudum regulas detractionis materialiter tantum respondendum est,
, quod si ex huiusmodi negatione subsecutita est laesio famae
419쪽
ipsius Ioannis puta quia inde reputatus medax peraicioso tenetur Petrus restituere illi tam ana. Si uero ex hoc Ioannes non minus bonus habetur:sed creditur quod ille omni quo potest modo se excusat suieuere, siue talso, non tenetur ad restitutionem e quia non est illi ablata sema, neque secundurem, neque ecundum affectum : quia ut ditium ethnonanimo detrahendi negauit. Secundus calus est circa restituti nem etiam famae:an falso confitens se homicidium aut aliud crimen patrasse, ob dolorem seu,timorem tormentorum, teneatur ad restitutionem suae famae. Sed dicitur quod si potius uult mori in illa sua infamia quam experiri iterum tor menta , quae oporteret experiri iterum si postquam ratisic Mit,reti affaret restituendo sibi famam , non tenetur ad restia tutionem laniae. Adverte quod erratur: quoniam detinere alienam famam non restituendo illa, multo grauius eii qua
detinere aes alienum,non minus autem tenetur homo adr
nituendiim sibiipsi Iesu Christi membro famam quam ait rhest igitur in peccato detentionis famae quandiu illam non
restituit. Vnde sicut tormenta non excusant a negatione ueritatis necessariae ad salutem, ita nec ab huiusmodi omissione restitutionis famae membri Christi: quum iit necessarium salutem non detinere funam non minus suam quani proximi a se laesam. Quia igitur iste inlamando seipsum ob toris menta peccauit mortaliter,ut patet quoniam commisit deliberate actum ex suo genere peccati mortalis , detractionem scilicet filia u0consequens est, ut detinendo quoque semam aut detrahendo abstulit, peccet mortaliter ac per hoc sicut tormentorum metus aut dolor non excusauit detractionem ita nec excuset detentionem famae. Τenetur igitur restituere tibi Christi membro famam. Tertius castis est de restitutione reruna,an uxor,silia, serua hominis nihil aliud habentes quam bona aliena seu ad resti . tutionem obligata peccat uictum sumendo, & teneatur restatuere 3 Ad lioc ilicitur immiscendo ea quae sunt per accidens, quod & per nae iste consumentes haec bona, inducunt permmas utiliter gerentes negotium creditorum puta quia dant operam ut naaritus,pater dominus &c. restituat sed si latum maerorumsuarum impendunt ad bonisicandum bona illa,
420쪽
di huiushiodi: aut si sunt in extrema necessitate, in qua sunt
omnia communia, non tenetur restituere. Manando autem
in casu seclusis his accidentibus, dicendum est quod non est dubium perlonas istas quae aliena consiimunt in suo ictu,t
neri ad restitutionem: quia alienas res consumunt.
Sed an peccent sic utendo quasi coacte quia oportet uxorem,silias, huiusmodi personas sub aliena potestate constitutas uesci iis quae in mensa sunt uestiri uestes quas maritus,pater Scc. dat non facile patet. Crediderim ego has & similes personas posse absque peccato uti rebus huiusmodi alienis, no tanquam inuito Domino: sed sub rationabili ratiliabitionis spe quod ego innocens uescar,induar restituturus de meo si habeo: aut si habuero tantundem: ita tamen quod si non habeo in presenti unde restituere possim solis necessariis cum timore domini utar: quia rationabile est ut quisque uelit alteri quod sibi uellet fieri: constat autem quod quilibet innocens sub patria potestate, uellet sibi hoc concedi: igitur rationabile est quod quisque hoc uelit alteri in tali articulo
constituto. Quum primum autem persona sui iuris est, tenetur potius medicare quam de alieno uiuere. Si autem habeo in praesenti unde&possum,& uolo restituere aequivalens, possum etiam noli iubditus uti re aliena absque mea culpa accepta: quia hoc non est uti re aliena inuito Dom ino, sed hoc est emere eam alienam ad utilitatem potius Domini, qui ex hoc pro quanto ego utar,nihil perdet. Verum oportet in huiusmodi casibus prouidere ut non eueniat: alicui scandalum ex hac mea libertate & uoluntate bona latente. Quartus cassis est de restitutione rerum ex fictione an fingens se bonum
aut pauperem, aut oratorum , teneatur restituere ele
molinaliter sibi collata . Et breuiter distinguendum occurrit si fictio talis concurrit per se hoc est ex intentione) ita quod propterea ille fingat , ut habeat ele naosynam': aut si concurrit per accidens , hoc est si non propter habendam eleemosynam fictio ista sit, sed
propter alium finem. Nam si primo modo concurrit fictio, consequens est ut lucrum. hoc fraudulentum sit :&iste simulator reus sit frau--ulentae actionis acquisitiuae: dc propterea tenetur ad restitui Bb a tionem