장음표시 사용
51쪽
quam exprimit. Adde , dominium ipsum juti
. dictionis appellati etiam dominium, quod for-iaile solum Deus nobis ploponat ante oculos in fine r. aecepti si vel denique ei ponit nobis dominium . de potestarem phyli eam , quam habet ad vindictam sumendam de violatione suorumpiaecep oium , ut ex timore saltem poenae colit heamur ab eorum transgressione , sexta illud Malach. i. S. D ni ra ego si is , υί. en ita remitii pDenique tertia conclusionis pars , scilicet ex Cm iis , ris peccato non relinqui debitum ex iustitia ad sitis pari unia. faciendum , ptobatur: quia vel tenci et ad reddendum in indiuiduo illud, quod abstuli, vel ad reddendum latrem in genere , seu in aequivale nisti i ad neutrum teneor ex iustitia : ergo ad nihil.Piobatut minor quoad pii mam imitem i nam suppono . peccatum actuale , quod suit iniuria, ideo habuisse malitiam insutiae, quia Deus praeeipit mihi elicere actum amoris pro tali inii anii sed elapso illo instanti . iam non possum reddere illud idem , quod exigebatur in indiuiduo, nempe amorem pro tali instanti . quod si non
exigebatut pro tali instanti , sed inde rei miliate, jam nune tenebor postea amate , Don qui dena ex
debito te sultante ex iustitia pro peccato praeterito, sed ex ptaecepto amandi adli e pei seuerante: eigo non nianet obligatio reddendi illud, quod abstuli in indiuiduo. Deinde probatur se eunda pars eiusdem minoris, set licet non teneri ex juilitia reddere aequivalens, quia ex iniusta aeceptione praeterita solum obligat iustitia ad te stituendum aequivalens , quando creditot habet minus in bonis, quam deberet habere e Deus autem ex omissione mei actus . v. g. quem exigebat pro tali instanti , nune habet minus ali quam solum gloriam extrinsecam, quae ex illo actu resultasset a nam ipsum actum, utpote tian euntem, iam non dcbet et habere, licet illumaeli euissem et ergo solum tenebor restituere aequiva lentem glotiam extrinsecam , suo illa quam Deus minus habet ex omissione mei actus. Ad hanc vero gloriam restituendam non obligat
iustitia, quia illam potest sibi Deus pio sibi torecupetate , quoties iple voluerit pet innumeias vias, movendo me essi eae iter ad actus egie
nios, ex quibus aequalis, vel maior gloria ipsi Deo si ulcet. Quale sicut non tenebor ex sustitia recompensare damnum, quod Petto intuli aliqua iniusta actione. s ipse Petius cuia iam habeat totius substantiae, de pecuniarum mearum , ta possit pro lib:to meis sumptibus rem suam recupetate sie etiam non teneor exsula uia ad tesatelendum damnum gloriae ex itinsera Dei iniuste illatum , quia ipse Deus habet in sua potestate meliuet, quam ego ipse, metam voluntatem. de potest facile ab ipsa, die ius actibus elicere tantam . vel etiam majorem gloriam suam, de resarcire damnum piae te
Diras, hoe argumento probari , nee etiamr si, me peccasset contra iustitiam non elieiendo opus praeceptuin, quando exigebat ut ex donMnici pi prietatis . quia etiam tunc poterat Deus Helle illud opus a me obtinete movendo efficacitet meam voluntatem ad assensum i s ergo ex haepotestate , quam Deus postea habet ad recuperandam suam gloi iam extrinsecain , tollitur
obligatio iustitiae et ergo ea eadem potestate de bes dictae , nee antea habuisse me obligationem iustitiae. Respondeo negando consequentiam , quia praelagium Deus exigens ex dominio ptoprietatis actum amoris pio tali instanti, non soliun habebat ius ad illum actum amoris utcumque s hune enim mille nicidas pollet Deus de facio obtinete, sed etiam ad obtinendum illum actum pro illo instanti , & ex tali numero auxilio, quod de secto contulit ; nam ea est ius te mi dominii potestas, ut iure exigat 1 exeatui a quodcumque obsequium pio quovis instanti, negato alio auxilio piae: et illud et ideo homo omittens amorem pro illo instanti cum illo auxilio, iniuste egit, ct laesi diuinum jus, negans id quod jure exigebatur , quod non poterat Deus pro libito ha bere , ut ex eventu apparuit. At velo post illud instans, nisi denuo per novum praceptami taeeipiatur illud opus laeti cum alio auxilio, solum videtur relinqui debitum resarciendi damnum illud aequivalenter , reddendo aqua.lem gloriam , sue pei illud , siue per illud auxilium. Cum autem Deus possit illam di quiva lentem gloriam pro labito suo a me obtinere. non obligot de iustitia illam exhibete , quia justitia solum obligat testituere pio damno illato, ut et editor non trabeat minus in bonis, quam habere debetet: Deus autem , etianis ego non reddam illi aequivalentem gloriam extrini ecam, eensetui illam labete motaliter in suis bonis, cum possit pro libito, & facile illam obtinere ergo ad illam reddendam non obligat justitia, licet obliget plius ad exhibendum illum actum praeceptum ex dominio pios lietatis pro illo tim anti. Dices, repugnat quod habeat Deus jus , vi ci. sat actus nune ex solo motivo tempeiamiae, verbi glatia, quia eo ipso quod illud exigit exdonunio propi ieratis, iam fiet et cum alio auxilio ex motivo iustitiae: ergo vel non habebat
Deus ius ad illud, vel non exigit id, ad quod habebat ius.
Respondeo , eum dicimus , Devin poste ex l- Eis lac-.gete quod fiat actus cum hoc solo auxilio , exeludi quidem omne aliud auxilium praeter hoc. 'de piatet auxilium ex motivo iustit: ae, quod necessatio includitio, ut probat obiectio, eo ipso quod actus exigebatur de iustitia ; non enim potest Deus habere ius ad exigendum de iustitia actum , sine eo , quod homini repraesentetur honestas justitiae, liabet tamen ius ut repraesentata honestate, de obligatione juilitiae, sat actus cum
solo auxilio ex motivo tempe tantiae , v. g. de negato omni alio auxilio.
Diees iterum , si pro illo primo initanti laedo 61.
ius Dei et ergo Deus pio tune non liabebat per- T. iis sectum dominium meae operationis . de ratione enim pei se illinii domini j est non polle ab aliquo impediti in vita suarum rei tim : Deus autem pollet per hominem impediit . eum pollet pati iniuriam , de laedi ius eius in nostram opera
Respondeo negando sequelam, quia in pri- o tetigiummis dominium morale non ineludit potestatem rhyneam viendi re sua. sed tolli in mola se in , id est , potestatem exigendi eam sine insutia alterius ; quare illud exit rei sectissimum domi nium
52쪽
dominium in hoe genete . quod in omni euentu possit exigete tem illam sine intutia altet ius. Deinde dominium physeunt perfectissimum non ineludit potestatem phys eam utendi omni re suas ne eoopeiatione alterius a illa enim potius esset impet sectio et nam eo ipso exeludecet usum causarum liberatum , quibus non potest Deus uti,nis iuxta evium naturam , de indifferentiam :quate. seut non derogat infinitae potentiae Dei, non polle produrite actum liberum sine liberano sita eooperatione . ex quo fit. aliquem actumlibetum non posse a Deo absolute piae finiri petiale medium, quia scit hominem cum tali medio non operaturum, v .g. non potest Deus praefinire in Petto observantiam praeceptotum circa omnia venialia per auxilia, quae nune de facto coim tuntur. quia certo scit Deus, eum illis auxiliis Petrum non esse semper cooperaturum: sie etiam non detoetat septemo dominio ph, sco Dei,quod non possit per aliquod auxilium obtinere consensum et tutae , niti dependenter ab eius voluntate, quae quia libera est, aliquando non emoperat ut ; nee potest persectius dominium ex cogitati ei tea operationem voluntatis eteatae liberae, Ae desectibili
Oixi in conclusone , non nasci ex peccato ilial.m obligationem reliituendi Deo ex iustitia, his forte raras ime et quia nolo contendere nimis. si quis velit ex peceato, quo quis notabilitet laede tet existimationem Dei apud plebem, aut quo ex contemptu inhonorat et gravissim3 Deum , otii iobligationem ex iustitia reparandi illud damnum; de quo diem aliquid insta fet. Si s. m. . Ob
Proponuntur uessiuntur aettimenta contra primam partem nostraesententiae pirarobabilitas nostrae opinionis magna ex parte. 1 pendet, ut praedixi, ex solutione argi ment
rum i quate suo ordine eontra tres partes nostraecone lutionis proponentur. Et in pSitis conita primam , qua dicimus, si hominem posse eontia Deum aliquando pectare
peeearo iniustitiae. pii ivli obiicit ut sindamen victa. tum . cui valde fidit P. vasque 2 i. pari. di F. 8s.s' i . & alibi, quia sellicet, qui nihil commodi . vel incommodi alget te poteti alteri, non poteti erga ipsum exercere iustitiam . vel in. iustitiam . nam iustitia servat aequalitatem inteccommoda, de incommoda, & vitat damna do mini e nos autem nee operando, nee 3b opere cetrando commodum . vel incommodum Deo
asserimus . quippe qui a nolitis peccatis nihil patitur , nee nolitis laudibus, & obsequiis beatior, de rei sectioi st. Num s inne egeris, quid
vita tua pi ne argumentum . dum probat bona extrim,si sica Dei non esse materiam iustitiae , vel injusti
tiae . nimium videtur probate : nimirum ea non
esse materiam eliaritatis.&amicitiae erga Deum, M. ue Leto de sicarnat. 3
imh nee fidelitatis: nam scut justitia per te in-elinat ad silvandum sus alienum cliea conianodum, , utile; ite amieitia ad desiderandum eommodum amiel vi se fidelitas ad implenda promissa ei rea utile : nam plomissio de re indiis ienti non te seri quod impleatur , vel non impleatur a & tamen ex fidelitate tenemur implere , quod Deo plomittimus pertinens ad eius gloriam extrinsecam , & ex eliaritate desidet mus eandem Dei glotiam, quia bonum Dei est; imo ipse Deus , quaecumque operatur, ordinat ad
hane sui gloriam, de illam sibi atdentissim h desiderat et ergo poterit etiam justitia in elinate ad seivandum ius Dei eitea haee bona extrinseca ipsius. Fateor ergo . pereatis non laedi intrinseee Deum, non reddi minus beatum, de pei sectum haec tamen gloria , de existimatio extrinseca est . aestimabilis , & prudentet appetibilis et poterit ergo ad hae e ipsa dati ius in Deo, ius laesionem sugiat justitia hominis , stat charitas desiderat
augmentum horum bonorum . de vitat eorum jacturam. Seeund5 probant alii tecentiores . non esse in nobis juilitiae obligationem erga Deum , quia o . i. s. sustitia semper inelinat ad seiv dum illa sum .is a
jus illud domini, quod a nobis laedi potest ; alioquin s laedi non pote , dabitur allectus smilis
justitiae, non tamen ve ius agitis justitiae , idio enim Angelus non habet virtutem castitatis, quia in ipso non potest ei se motus,nec obiectu naintempe tantiae : ius autem Dei circa nostia opera tale est , ut a nobis laedi non possit ; nostra enim voluntas magis est in Dei potestate . quam in nostra ; nee positivus impedire De una, ite via- tui nostris operibus pro suo libito : potest enim quoties voluerit , movere nos ei caestet ad
quemlibet actum , de si ploductus stetit, ipsum
desiluere, & iterum reproducere: ergo ius diuinum non potest esse obiectum nostiae iis sutiae isemper enim manet Deo saeuitas simplieitet expedita ad nostra opera ponenda , vel ause
Respondeo ex supradictis, ius Dei posse ali- tu dii . quando a nobis laedi , se ilieet exigente Deo ex
dominio proprietatis , vi cum tali auxilio eliciamus actum amoris, de nobis dissentientibus huie praeceptor tune enim vere impedimus Deum ab
illo actu eum illo auxilio obtinendo, ad quem actum non solum secundum se, sed etiam petrale auxilium habet ius ratione supremi dominii: quomodo autem non derogat rei sectissimo Dei dominio poste a nobis impediti . ne obtineat id, ad quod habet ius . jam dictum est sectione piae
Tetti 5 objieiunt iidem auctores, quia si in cc.
Deum peccamus peccato iniustitnae , sequit Vr. Clua,. r. Hecatorem statim post peceatum teneli latissa, ita. eere Deo pro injuria illata, non minus quam teneret satis sacere homini, & cum proporti ne tenebit ut etiam pro peccato veniali fiat ni sati Leero . lieet ob materiae parvitatem Ponteneatui sub mottali . sicut pro furto parvo tenetur etiam statim satis suete obligatione pio portionali. Consequens autem est absurdum jnon enim tenet ut homo statim poenitere reteto multo minus se is sacere sta im pro peccato.
53쪽
cet De mysterio Incarnationis i
ris et tum Respondent aliqui tam Suater Din. . in I p. Iha. i s. fect iustitiam noliti ad Deum 'non obligare ad statim restituendum. laeet obliget
intci homines, quia tes Deo iniuste ablata , non est Deo utilis, nee dilatio est Deo nociva. sed contra . quia non videtur solutio tale satis consequens ad diatinam suorum auctoium: iane non aecipit Deus masus nocumentum ex ablatione, quam ex dilatione ressi: utionis: et go vel utraque est iniusta , vel mutia. Ideo namque inter homines obligat statim testiti tuo , quia contini a ut nocumentum prius illatim et sed respectu Dei continuatur Documcnium illud exti in eum : ergo edit citam uisistit dilatio,
vel si illud noeementum non est crini do bila. non suffetet ad hoe quod ptiua ablatio iueiatiojusta. Melius et go te sponderat iuxta principia si
praposita , etiam in casu , quo homo sit inseruis Deo, non teneri ad restitutionem ex obligatione iustitiae , quia nimirum non potest restituete in
indiuiduo illud quod injuste abstulit; in tenere
autem, seu in aequa valenti non tenetur de iusti. tia , quia hoe pote st Deus quoties voluerit fine ullo incommodo reeuperate . quod idem est mn.raliter loquendo,ae illud in bonis habite; quare ex dilatione restitutionis atqui valentis non censet ut Deus habete minus in bonis, quam habere debet et . s fetet restitutio.c . haeres, an ex eodem habitu iustitiae in inetur homo ad seruandum illaesum stis Dei,& aliorum hominum, an veth ex diuersa a Respondeo , si loquamur de habitibus aequistis,posse esse unum habitum, de posse etiam esse duos snam si motivum si commune,ieiliret honestas, quae apparet in servando iure alieno, cujuscumque illud st : ploeul stibio sub hoe moutauo poterit unus habitus servare ius hominis de Dei, in vitoque enim servando apparet illa honestae; communis: nee refert, quod respectu limminis detot obligatio restitutionis ex iniuria, de non respectu Dei et quia hoc per accidens se ha bet respectu justitiae. & respecto illius liabitus, qui totum eutat de servando stite alieno , sue id si non ausetendo . sue testituendo ablatum. Possunt etiam esse duo habitus, si moveatur ex peraliati honestate non violandi excellentissi muni ius Dei et licie enim motivum non suiseit ad servandum ius insitio . Sicut ob eandem rationem possunt ei te habitus diu et si eolendi
Deum ptoptet exeellentiam diuinam,& Sanctos propter eo tum excellentiam , quia motiua sunt diuersa.
Si vero loquamur de habitu infuso justitiae,ptobabile satis est, esse duplicem, propter maximam diu ei statem , de inaequalitatem utriusque debiti , seut eommuniter dieitur esse diuellas virtutes insulas. quibus colimus Deum , de sanctos propter maximam inaequalitatem edicellentiae quam respiciunt. Caeteium qui diraret . ab uno habitu infuso elici omnes illos actus, licet diuetos intet se, non facile impugnabitur, quia
habitus insus t ut dilibi dixi) non limitantur ad
viram speciem actuum . sed unus habitus exten dilut ad plutei aetiis, qui habeant aliquam simi.
in litudinem in subsecto tot mali.
Os iii, Quarto arguunt iidem auctores. quia iniuria Daria. seri non potest, nisi nolenti, de invito; est enimvsiit patio alieni invito dominor unde silenti, devolenti non fit iniuria, nec etiam scienti, di potenti impedise abique ullo incommodo , de non impedienti quia pet inde se habet , moralitet
loquendo , ac si come Rim. Deo autem nolen te de invito nihil possumus operari: nam volun
tati :bsolutae Dei nemo potest res stere; ideo enim Augustinus de praedestinatis loquens As.ssi Atitust.corript Ofraii , t . . dixit : Horam si Dic amo iis hamano perit, vincitur Dem . seu nemo e r m Prit . quaia nulla re vincitur Dem. Et alibi si sitie, mi nod e re voti . tD, vel nolentiis es p. .ectata , ut diuinam mem et tem non impediat, nee
si . .t pcie IIa .m ; N alibi . nostras voluntates magis eue in potestate Dei , quam in nostra : tu Patiam ergo possumus aliquid agere . vel ora Leie invito Deo et ergo Deo non possumus ullo casu iii gare iniuriam. Neque obstat, posse Deum habere voluntatem inestraeem, di voluntatem etiam obligandi ad oppostum a quia in primis voluntas anellieax non constituit in vitum, sed voluntas e fit x opposita . vel salistem voluntas vitandi, si commode posset, illud danaitium. Deinde voluntas obligandi non si cit ad rem hae enim est voluntas ex potestate tuitidictionis et quae non terminatur ad rem ipsam . sed ad obligationem e voluntas autem, contra q iam fit iniuria , est voluntas rei ipsus, quae iniuste aufertur ; quare potest contingere, habere aliquem voluntatem absolutain obligandi , de tamen non pati injuriam . v. g. Pia latus
riaecipiens Monacho jejunium, obligat subdi
tum ad non comedendum carnes, de tamen non
peccat contra votum paupertatis Religiosus edens gallinam contra prohibitionem Plaetati, sed solum contra obedientiam, si aliunde hauhebat licentiam emendi , de edendi gallinam alio die. item pollet Praelatus ex animo iniquo ea
piendi , & puniendi subditum prohibete illi ludum et vel bi gratia . ecce habet voltintatem absolutam , qua desiderat subditi ludum , ct smul habet voluntatem absolutam obligandi ne ludat et ergo illae duae voluntates disserunt om nino i de sieet Deus habeat voluntatem abso sutam obligandi . non Vinen voluntatem abis solutam ne fiat pes urium . v. g. quae voluntas debet et adesse . ut Deus simplicitet dicet et ut
Docti ina huius obiectionis odium peperit 6s. apud aliquos , quia videtur supponete , domi- mi uis . num , ut dominum , non habere jus . de auctoritatem in personam scivi ad imperandum illi, sed solum indirecte , quatenus potest velle operas set vi sbi debitas, & ex hae voluntate obligare servum , ne eas retineat invito domino,
quod quidem videtiit a uidum : dominus enim. vi dominus obligat servum dilecte praeeipiendo per imperium despolieuies , quod in hoe dinfert a politico, quod non respieit viilitatem subditi , sed domini j eigo potest dominus habere voluntatem absolutam obligandi servum ex hoe dominio . licet non habeat voluntatem absolutam rei faciendae . & per consequens poterit Deus, ut dominus velle obligare hominem ex iustitia . sne eo quod velit esseaestet rem praeceptam, scut potest his ipsum judex
54쪽
o. exterum auctores praed isti facile respondent, T lux tot . dominum , ut dominum habete duplieem pote saa domi a se, alteram directam in operas seivi tibi de . bitas , ex vi cuius directe vult illud obse illium tibi debitum . , manifestalido hanc voluntatem fetuo, obligat illum induecte ex iustitia . ne retineat obsequium , vel operas debitas domino. Altera potestas ab hae distincta . sed tamen tute gentium rationabilitet introducta, est potesta
iurisdictionis, quam habet ipse dominus ad obli Iandum dilecte servum , ut reddat obsequium omino debitum . seut iudex habet hane pote statem tei pectu servi, quem exigente domino obligite potest ad servitium exhibendum : de
quia durum esset domino quotidie ieeur rete ad iudicem, ut obtineret obsequium debitum a set vo . dara est eidem domino partialis potestas iuurisdictioni , & vis coercitiva in servum , respe
ctu euius exeleet munus actolis petentis obsequium debitum , de simul iudicis praecipienti siquae potestas est directe in personam servi s haee
tamen non i ii domini, ut domini formaliter , sed ut superioris, de gubernatoris, ad quem spectat compestete iii itum , ut solvat quod aliis de
bat: caeterum non potest dominus exercete hane potestatem . nisi ptius ut dominus habeat volun
talem directam ipsius obsequii sibi debiti , sine
qua voluntate non inferret servus iniuriam neu
gango obsequium domino. et t. Distinguuntiat autem hae duae potestates, quae
Dinis .i,., de facto sunt in domino, ut constat ex sepat abi sit , iam . litate . quia potui siet Deus dare domino ius ad ni mire met omnes opitas serui, in quo praecise consistit do a. ---. mmium proprietatis an serviam . sine iure im O ta levi. perandi. & compellendi servum ad operandum. ΗMaii. q. I Sicut de saeto diri inus vineae habet ius in ope. - tatium, & in eius operas; non tamen potest prae -' ci pete . aut compellere ipsum . sed opeiario non labotante debet recurrere ad iudieem , ut iudex utens sua iurisdictione compellat operarium ad realendam operam debitam. Sie dominus in il in easu haberet quidem ius in omnes operas set
vi . non tamen habetet auctoritatem cooreen
di . & eompellendi servum ad illas reddendat. H ee ergo potestas . quam nune etiam de saeio habet, non est domini, ut domini sol maliter, de ei seivialiter . sed est quaedam partiei patio iurisdictionis, quae res let in magistratu . & com mouitatis gratia communicatur dominis in illos
Ad illud veto dis inimen, quod adversatij subponebant, este so uin inter dominium proprietatis, de tutis lictionis , quod scilicet licet vitum , que sit ius imperandi directe , dominium tameni tris iactatis eii ad imperandum in domini utilitatem, de ideo appellatur despoti eum, quo sensu i. Petr. s. monent ut Episcopi ne dominenturtii eleris , id est, ne abutantur potestate Epius pali ad suam utilitatem t dominium vero ni
iisdictionis est ad piaeeipiendum in utilitatem sibiliti . de ideo appellat ut politieum . magis enim institutum est . vi domi otis serviat subdi .. to, quam subditus domino . ut dixit August. t ei.
Dei . e . i6. Ad hoe . inquam, respon- s. dem hi Doctores , in domino de saeio repetitittia iura div et L. Ptimum est ad omnes Cperasset ut . sicut dominus vineae habet ius ad labrilem diurnum operat si tibi obligati ad labotandum in Autut
vinea, de hoc est quod formatissimh eonstititit
dominum in ratione domini, neque est dominium juttidionis, sed propitetatis. Secundum ius est ad praecipiendum , Ae ad compellendum
servum , ut reddat operas debitas, de hoe est ius sinite illi. quod haberet dominus vineae in ope
latium , si data suillet ipsi a Rege potestat ire perandi , de compellendi operarium ad reddendum labinem debitum . de hoe dominium est iurisdictionis , de appellatui despotirem . quia est ius praecipiendi solum in v tilitatem praeci
pientis Tertium ius est ad imperandum etiam, de ad cogendum servum ad ea, quae sunt in uti
litatem ipsius servi, sicut patet potest praeeipere filio ea, quae spectant ad bonum filij, atque hoe
etiam eii dominium iurisdictionis , de appella tui politicum, seu oeconomicum, quia ordinat ut ad bonum familiae , ad quam etiam pertinet se tuus. Hae ergo tria iura de facto sunt eonne xa in domino respectu seivi, separabilia tamen saltem per potentiam Dei: posset enim esse primum sine isecundo , de tertio e pollet item elleseeundum sne aliis duobus, de teitium denia estne ptimo de secundo. Hoe ergo supposito dicunt, primum ex his iuribus, lichi sun let con- , si uentet dominium despoticum , de aliquod etiam politicum , non esse sol maliter despoti cum . sed dominium proprietatis ; secundum ve-ia esse despotirem , ieitium denique politicum. Unde dominium despoti eum , de soliticum non distinguuntur . eo quod unum sit ploprietatis, alte tum itidis ictionis , vitumque enim est iu
iisdictionis; sed ex eo quod unum sit ad praecipiendum in v tilitatem impetantis, alterum in . illitatem subditi: nam Rex, qui soluin imperat pet dominium iurisdictionis . de non vi do. minus proprietatis , placipit tamen aliquando ea, quae sunt in suam ipsius utilitatem , quia ve- ih ex maloti patre ordinatur potestas regia pii mati A , ae pet se in subditorum utilitatem , appellat ut eius dominium politicum : seut e con-tta potestas iurisdictionis domini in servos a p. pellatur despotica , eo quod praeci sub , ae pii maiio , de pet se ordinatur ad utilitatem ipsius do mini et utraque tamen potestas habet aliquid despoti ei, de aliquid politici, licet denominatio sumatur a plineipaliori patre, de magis in
iuxta hane ergo doctinam dicunt hi aucto- s. res . intelligendos este Aristotelem 8. Ethio AHilot.
cap. i. cum tradunt discrimen dominii dei potieta politico ; non enim intelligunt per dominium despoti eum dominium proprietatis , aut perpolitieum, dominium iurisdictionis ; sed petvtrumque intelligunt dominium tutis dictionis . . quod quando ordinatui ad solam utilitatem imperantis , appellant despolieum . seu tyrannicum . eo quhd si proprium tyranni ordinate imperium ad ptopriam utilitatem . quando vera oldinatui ad utilitatem sol, ito tum , appellant politicum, seu paternum , eo quod si proprium patris attendere ad utilitatem filiolum. Non mari est idem dominium retos iteratis. Se despoti eum . licet propter connexionem , quam inter se habent, de quia ex dominio propi ietatis sequitur de saeto potesta, tutis dictionis ad imperandum despotice, teputari possent motalitet
55쪽
pto eodem : sed tamen in rigore dominium pimprietatis soluit, dissert a dominio iuras dictio nex eo quod illud est ius immediate in operas scr-vi, quas quando dominus dire ete utili, obligat inditecte petitanam seivi ad eas exhibendas: hoe veto mi directe ad obligandam petitanain tibiaditi, non per voluntatem rei praecepiae, sed pet. voluntatem obligandi duc e perionam i unde inobedientia potest dati , etiarnsi luperi r non habeat voluntatem iri piae ecpiae . quia suceita voluntas directa obligandi subditum . iniuria
vel 5 . seu peccatum iniustitiae non potest dari, his domino invito circa Iem ipsam, hoe est, volente habere ipsam rem . quam petit: 'Lae vo.luntas cum non possit esse in Deo, quin seqυ tui operatio nolita , quam Deus utili, hine iit, non polle ab homine fieri peccatum aliquod timiustitiae propriae eontra Deilm. A. Haee doctrina ingeniose quidem excogitata non tameti videtur satis solida , nee satis
firmum discrimen illud inter dominum plo prietatis& iurisdictionis, quod sellieri dominii,
A. si proprietatis obliget pet voluntatem directam
ris i - β- rei petita , dominus vero iurisdictionis non m acu per voluntatem rei, sed per voluntatem obligandi pei sonam di nam scut tu consaetas in suupera ore voluntatem terminatam non ad remptaeeeptam , sed ad obligandum subditi im iitulo
obedientiae et ita possumus facile cons delate in domino proprietatis voluntatem aliquam , quae V non tetminetiit dilecte ad tem suam , sed ad cita ligandum fetuum, vel debitorem titulo iustitiae; qua voluntate stante fiet iniustitia 1 debitote, di quamvis et editor non habeat absolutam voluntatem rei, quam exigit. Quod in primis videtur
esse iuxta communem concipiendi modum , ponse iudieem ex industria apello cubicillo observare latronem initoeuntem ad surandum i tune sane iudex tantum abest , quod nolit stitium , ut poti ut ex animo desideret illud, ut habeat occa sionem poniendi latronem , de ideo potens illud impedite, non pedit; de tamen nemo diib:tat, illud esse verum sui tum et ergo contra aliquam domini oluntatem, qua dominus dieat ut in vitiis. Quem,modum concipiendi non solo mhabent vulgates homines , sed iureconsulti, ut constat ex I. iquii erim t. f. de fartis, ubi dicitur, potentem prohibere larem , de non prohibentem, adhuc posse agere contra stitem actione furti.
s. Confit matur prima , quia seut iustitia di
Pritatis non utemium re aliena contra domini voluntatem , ita obedientia dictat non agendum contra voluntatem Praelati a de tamen volun tat Praelati, cui opponitur inobedientia , non
est voluntas rei praeceptae s potest enim contingere . Praelatum potius desidetate inobedien tiam subditi ex malo erga ipsum a C ctu.) sed
est voluntas imperans et ergo similiter volun tas domini , eui opponitur iniustitia . non debet, elli voluntas res ablatae , sed voluntas alia , qua videns strem , vult retinere adhue ius ad ipsiam rem, seu vult non cedere tute . quod habebat in illa te et quae voluntas eompatitot suum de derium, de gaudium de surio commissio , de multo magis permissionein illius , & illi voluntati opia, ponitur surtiam.
Consi matut seeundo, quia si ad rationem in-
iuriae requiti tui in domino voluntas absoluta re tinenti phy siee suam rem et ergo solventi v suras non ut intutia , quia ille non habet voluntatem absolutam, sed solum velleitatem tetinendi
Diees, requirit ut saltem voluntas retinendirem, si eominode pollet, quam voluntatem habet qui solvit vlatas, de ideo patitur iniuriam. Sed eonita . quia etiam qui ex inelu alicuius Diti hiis .mali iuste in selendi donat copiosam pecuniam, ut malum vitet, vellet retinere pecuniam si posset . de tamen non patitur iniuriam ab accipiente de tetinente i ergo non sufficit voluntas retinendirem,si eommode pollet, vi fiat iniuria, sed requiritur voluntas absoluta retinendi ius , quae sitast, heet non detur voluntas absoluta rei, dati
Item qui ex odio equi serocis, quem non vult
retinere, vendit eum, non habet voluntatem ab solutam retinendi equum, de tamen emptor illo
garet iniuriam, si eum gratis acet petet non soluto pretio ; ideli sane, quia venditor non vult ut elinque equum esse apud emptorem , sed cum onere solvendi pretium : sie etiam qui videns
tera non impedit, non vult vicunque sutem habete tem sorti am , sed cum cinere restituen di, de ut rem alienam et ergo illa voluntas non
impediendi non tollit rationem surti , de iniuriae . nili adiit voluntas letinendi ius ei realem illam.
Petes, qualis si illa voluntas domini, Se quod obiectum habeat a De hoe dicam sectione seu
sit os etIam telautatis Domini olli
gantis eae tu ista. Existimo. eandem esse difficultatem in decla- et .
tanda voluntate Piaelati, qua obligat subditum ex obedientia, & iii assignando obiecto dite eici illius. N nn s di eas, Pi aetatum velle obligationem subditi, eontra hoc est primo, quod non potest velle obligationem in eommuni a non eni in vult subditum obligari ex iustitia , vel ex religione, aut fidelitate, sed talem obligationem, nempe ex obedientia. Deinde oportet explieare . quid si obligatio subditi, quam Praelatus vult, ita ut ipsa obligatio non includat voluntatem Praelati; & in hoe est dissicultas, quia si subditus obligatur pet illam voluntatem Praelati,
consequens est , ut piae latus volens obligatimnem subditi, velit ipsaminet voluntatem tuam,
qua subditus obligat ut, re ita eadem voluntas stobiectum dilectum sui ipsus. Denique si tu explicuriis, obiectum illius voluntatis Praelati esse obligationem passivam subditi ex obedientia, ita nos diremus, obiectum voluntatis domini esse obligationem passivam servi, vel debitoris
Omnes ergo debemus respondere ad hane et t. interrogationem, & explicare obiectum dire. r. .mis, ctum illius voluntatis. Et quidem posset aliquis . testim . existimare, has voluntates aliqudi modo esse vi m miluntates dilectas ipsus rei,quam vel exigimus ut domini. vel praeeipimus ut superiores, licet non sint voluntates ciuilina absolutae . nam si
praescindas a re ipsa piaeepta , non suile invenies
56쪽
xi es t et vidimus aliquid aliud distinctum ab
. ipsa voluntate, quod possit eis e volatum petillam. Dieere enim, obiectum volit una esse aliquid motate . scilicet obligationem passivam, quae tesultat in s bdito : hoc , inquam , non videtur satissaeete , quia illud mocale te ipsa est illud , per quod subditus forma litet obligatur,ci hoe a pat te iei est iplamet voluntas Piaelati, vel debe dare aliquis aliud physicum ; nam omne ius motale debet resolvi in aliquod phys eum , quod ideo dicitur morale, quia aequivalet alteri entitati in ordine ad aliquos essedus. Ita
in praesenti dicitur illa obligatio passiva aliquid morale resultans in subdito , quia subditus per voluntatem , vel legem intim in Piae lati non minus ligatur, quam si habetet aliquod ligamen inti in secum , quo adstringeretur ad aliquid netendum: sed re ipsa illud ligamen non est inta in secum, de Deus qui cognoscit , & vult res plout in se sunt, non vult illud ligamen petaequiv lentiam, sed vult ipsam obligationem realem, quae ponitui 1 palle rei, atque ideo vult directe illud physicum, per quod iubditus obli
satur ex piaeepto Dei. Denique eadem est dicheultas, si d eas, dominil in pet illam voluntatem velle retinere ius quod habet circa talem ieni; nam statim inqui iam, quid si ipsa ictetitio iuris, quam dominus vult , & nihil invenierui adae. quare distinctum ab ipsa voluntate, vel eius in
Videt ut ergo ne ilius posse explicati, s di
eatur voluntas illa tetminati ad rem ipsam, quae exigitur a domano , ut p. acipitur a superiore, ita ut voluntas illa , licet non dicat absolute: volo rem illam exhibeti l haec enim voluntas in Deo non posset manere sne exhibitione rei vo litae ) dieat tamen d volo, seu deiideto quantum est ex me, quod pet viles quas habueris, sacras tale opus, vel abii meas a tali re mea.&e. Intima tio velo obligat subditum ad obediendum scire ii oti, re debitorem ad solvendum domino , vel ad non aecipiendam rem domitii. Hae autem voluntas potest bene elle in Deo, etianis non sequatur obiectum , quia non esi voluntas omnino absoluta , sed limitara , qua Deus sol tinvult, seu deiidetat, quantum est ex se, ut homo eum illis viribus, quas habuerit, ct sine maiori bus expensis a Deo praestandis faciat rem praee piam : itaque Deus non vult illud obiectum ab . solute , nee etiam onminu quantum est ex se; . qui a s Deus vellet quantum est ex se, procul du bio fetet; nam Deus posset esteaeitet sacere, quod homo obediret s non ergo vult omni naquantum est ex se. sed eum limitatione, hoc est, desidetat quantum est ex se, ut sine aliis mediis, vel adminiculis a Deo ponendis fiat ab homine; quae voluntas . cum non fit omnino absoluta. potest sine ulla impei sectione manete sine elserui.' Diei autem solet hae voluntas Dei a Theo. voluntas signi, ae distinguia voluntate be
tis ., Actia. neplaciti, quia voluntas bene pluiti est , quariti v-- Deus vultu me obiectum , voluntas autem signitum tune est quando DLus ostendit ligna aliqtia, quae in nobis lolent esse signa voluntatis, licet in Deci eam non spmfieent. 'Dalia sunt , pia ceptum, consilium, ,e. quam distin tionem . & explica--m tionem sumunt Theologi ex S. Thoma i. p,iri.
e .is .art. H. sed . ut bene advertit P.Suater lib. s. sudiet. de attris ris Dea,cap. g. haee communis doctrina
non est ita intelligenda , ut haee signa nullam prorsus voluntatem Dei vete ligni fietat, sed ut non signi ite ent voluntatem ablolutam Dei, qualem in nobis solent stequentet significate : significant tamen aliquam voluntatem circa temptae cepram; nam ipsa intimatio est e videliat ina
nisi statio, qita Deus dilecte loquitur , de manifestat illam voluntatem internam suam , demani fellando obligat sormali et subditum , quia , iuxta rationis regulam est , ut subditus . cui manifestatur voluntas determinata superiotis, operetur iuxta illam et ipla ergo manifestatio, seu intimatio illius voluntatis est obligatio sub diti: voluntas autem piaecipiendi debet esse alia voluntas re eo , qua superior vult manifestate illam voluntatem directam subdito , atque hoe modo eum obligate. Quod idem cum pio- portione dieendum est de domino proprietatis exigente tem suam a servo, vel debitote ; nain ipsa petitio est intimatio voluntatis directae, si a dominus vult, quantum est ex se . quod seivus fine aliis domini expeti iis . vel adminiculas s ciat talem, vel talem actionem e qua intimatione posita, servus soli litet obligatur ex iustitia, quia iuxta regulam rationis eii , quod dominus
manifestans talem voluntatem eiica iem tuam, eam consequatur , vel retineat et voluntas au-eem obligandi seivum debet elle voluntas etia inreflexa . qua dominus vult manifestate seivo illam voluntatem dilectam, quam habet citcarem suam. Nulla ergo ei it quoad hoe dissei et tia iniet voluntatem ies petioris. & domini , uti aque enim terminatur dilecte ad rem ipsam, vitaque potest esse inciueax . lichi in nobis saepius fortasse si omnino absoluta , quia absoluth volumus , de desideraltius , quantum cst ex nobis. habete illam rem . quam petimus a scivo . vel subdito. Denique pet institiatione in uti iussique voluntatis obligatur inferior, vel debitor cum hoc tamen dii limine , quod ret intimationem voluntatis domini obligamul ex iusti. tia , per intimationem velo voluntatis Pialari obligamul ex obedientia , propter dive istatem tituli, quem unusquisque habet ad reddendum turpem , de contia tegulam rationis, nostium distensum.
Diees, si praeceptum saniscat semper vo- gi. luntatem dilectam iei praeceptae , sequitur vel Ei . Deum non piaecepisse Abrahae immolationem si ij alae, vel mentitum sutile in ipso prae cepto: significavit enim, se habere volunt a.
tem illius occisonis. quam tamen Deus, ineetiam quantum erat de se , volebat et ergo dicendum est , per praeceptum solum significati vo luntatem obligandi , non vero voluntatem ici praecepta. Rei pondeii tamen posset, Deum vere prae. oiti Ihur.eepisse , de s ne ullo menaacio, quia per illud praeceptum potuit lignificare . vel solum velle se , quod Abraham aggrederetur , ta coiias et ut eae se ponete illud opus , de hoc erat vertim, hoe emiti Deus vere volebat: vel potuit etiam signifieare , se velle quantum erat ex se modis . explicato , quod Abialiam illud saeet et . nispostea ab eodem Deo impediaetiit, vel dispen- victui s haec enim condicio vidaui regulati
57쪽
Sed eontra sone solutionem adhue videtur elle . quod iniucia, ellentialiter liabet , quod p. ...u
sit in ito domino , hoe est , contra ipsus vo luntatem ; contia illam, in Uam , voluntatem , per quam letinet ius ad lena tuam : eigo non hiit linuria illa , quae solum esset contra
tet imbibita in omni praeeerto , nee legissatorpet legem suam signit ut . ita absolute te illud
opus velle , ut non ii volvat cona tiolum illam, nisi ego aliter postea dispostieto, vel dispentavero. Potuit ergo vere Deus dicere: ego quai tum eii ex me volo , quod ii ne aliis uini seu lis ex rvite mea tu eas ad immolandUm filium intimationem externam, nee et lentia iniuris; tuum . N illum Oeeidas, ni is ego alitet disposue io , ita ut rei te non siet, quominus te ipsa iiii
Caeteium hie modus explicandi adhue non videtur omnino deelaiate illam xoluntatem supelioris, vel donum a nam ex illo sequeretur , s aliquis rei te velationem , vel aliam viam certissime sciret . superiorem , vel dominum non de saeiare i ictius rem . quam
praecipit , vel exigit , imo postic desiderate inobedientiam subditi ad aliquem finem . quem intendit; tune, inquam , subditum , vel debitorem non peccatulum conua obedientiam,
vel iustitiam, quia desciente voluntate requiis ista in superiote , vel domino ad obligandum, non obligab: tui subditus , aut dei, tot, nisi
per accidens, propter errorem , quo crederent dati talem voluntatem. Consequens autem
videtiit salsum. de eontra id quod omnes inpia xi eoneipiunt; nani marito, vel bi grat. suspi eante adulterium uxotis , re ab seondente se ex industita, ut eam observet , de deprehensam in adolterio relinquat , adhue uxor peccabit contra iustitiam . etiams scitet aliunde, maritum adesse , de des citae adultelium , ut habet et occasonem divortiis cum hoe enim stat , quod maritus adhue velit retinere suum
ius, de non date licentiam , nec condonare iniuriam , ut cum aliis . locet Thomas Sanche Elibro id . de Matram. di hiat. i 1. numero sa. ubi
bene advertit , aliud esse, quando ex sicentia , de patientia maliti arguit ut eius consensus interpletativus ; aliud veth . quando non arguit ut talis consensus , ut in easu praesenti potest ergo dati in malito des dei nun adiit ter ij v xoris sne consensu requisito ad tollendam iniuriam pergo voluntas tetinendi ius . non est sibi malicet voluntas ipsus rei , ad quam retinet ius.
Idem autem argumentum fieri potest de si md ee desidet ante ex affectu pii vato de lacta subditotum . vi possit ab eis mulctam extorquerer adhue enim sobditi peceabunt contra obedientia in transgrediendo leges ab illu iuste latas , Nintimatas.
Respondebit fortasse aliquis, tune dati veram iniuriam , quia licet non detur voluntas interna rei,dat ut tamen veta intimatio externa illius i iniuria autem sol maliter non opponitur immediath contra voluntatem domini, sed contra intimationem voluntatis domini; hoc enim est , quod dictat immediate lex naturali , ne scilicet aliquid agamus contra id , quod dominus exivit, scutetiain inobedientia non opponitur formaliter voluntati , sed praecepto superioris . cuius prae-fimittit solum per oppostionem cum intimatione extetna: quod idem diei debet de inibedientia , cuius essentia i n est solum per oppositionem cum placerto externo , sed multo magis eum interno declarato, de intimato pet
Dices, ad iniuriam , vel inobedientiam suis- 8s.cere , quod domuius vel super tot si invitus ins gno , leu ostendat se invitum ; atque adeo esse
quidem essentialiter contra voluntatem domi vi vel superioris , non contra voluntatem secundum se, sed tantia illam prout apparentem , seu
Sed contra , quia nemo diret obligati suta
ditum ad obediendum , quando cellissime scit, superiotem non habuisse interius animum obligandi ipsum , quantumcunque exteriora vel baionuelint ptaeceptum de obligationem et ergo latio inobedientiae non sunmur praecise per oppositionem cum praecepto externo, nisi ilitia accipiat ut prout informatum voluntate interana. Quod idem constat in domino ; nam quantumvis exterius dicat . se donate Petro talem libium , si tamen dest animus internus d nandi . non amittit dominium libri, nee Petrus, s eetiissime setat illum desectum animi intel-ni, poterit licite retinere illum librum, ut ore nes eo incedunt: ergo eodem modo, quantumvis petat a me suum libium , si ego certo icie, eum non habere animum internum obligam inae , non peccabo contra iustitiam non redder-do id , quod ea terius petit: requititur ergo essentialiter ad dandum , vel ad obligandum praeter intimationem extetnam voluntas interna,
cui opponaret, vel eontat metur actio debitoris , vel subditi. Hine enim exeusantur multi ab observandis proinissis gratuitis, quando nimicum suit promissio ficta, id est . sine animo se obligandi ; per hune autem animum non intelligimus animum dandi rem promittam, i potest enim aliquis velle se obligate, de valide promittere etiam eum animo non implendi, quod promittit, ut contingit in eo neu binario ac ual , qui cum affectu ad eoncubinam sui ei pit subdiaeonatum , de valide vovet castita tem a quia licet non habeat animo in seriandicastitatem , habet tamen animum obligandi se ad illa mi ergo setit animus obligandi te ad
eastitatem non est voluntas eueha castitatis, se via untas obligandi subditum ad castitatem, v g. non est voluntas directa castitatis . sed alterius obiecti, quae voluntas quando descit in Q periore, non obligat eius lex , quamvis exterius videatur obligare. Confirmati potest hoc ipse in exemplo mav c., Disare,cepto nobis intimato , dictat lex nates talis, esse iii momi ; nam dum coniuges sese ii,uiuo sibi . . obediendum. Cum ergo tune esset praeceptum vel intimatio externa voluntatit domini , vel su petriolis, pollet bene reperiri inobedientia.vel intutia . lieet deesset inteina voluntas rei praeceptae, vel petitae. invicem obligant, non oportet quod habeant
voluntatem . qua alter velit ali 2 rum uti corpore suo e alioquin B. virgo non contraxisset verum matrimoni uin cum Iosepho ; non enim
voluit copulam , imo omnino nolebat illam;
58쪽
voluit et an solum dare sponso ius ad copulam, seu Leete illam ipsi licitam in materia iustitiae: eigo sati et qui exigit rem suam ab alio, non oportet quod velit rem ipsam . sed obligatio nem, seu reddere vlitin illius illi eitum in matella iustitiae. Restat ergo disseultas in explicando obiecto
huius voluntatis, cum non sit voluntas directa rei praeceptae, ut eonfiat ex dictis, nee etiam sit voluntas solum manifestandi exterius iiive vete, siue salsol voluntatem internam rei praeceptae I nana hanc voluntatem habet etiam, ille,
qui ficte se obligat, vel qui praeeipit aliquid
sine animo obligandi subditum s vult enim pro .serte extet ius illa vel ba , de tamen non habet
animum obligandi se, vel subditum e ergo debet
assignari alia voluntas , quae nee termanetur ad verba externa . nec ad rem praeceptam, aut pro-ntillam , sed ad aliquid aliud. Et quidem haee voluntas non videtur termia nati ad aliud , nis ad obligatio em, hoc enim expetitur in se , qui praeeipit; qui quantumvis non de fidei et obedientiam iubditi , vult tamen obligate illum e quid autem si hae e obligatio , quam volumus directe , dissei se explicat ut non includendo ipsammet volunta tem obligandi, de per quam sol maliter sub ditus obligatur, ut supra vidimus. Est autem c ni falloi s eadem di me ultas in voluntate condonandi , seu absolve ndi , quid habeat pro ob. tecto volito condistinctum adaqua te a se ipsa, de quo egi in materia de virtute poenitentiae. ubi polibalias vias impugnatas dixi . eam voluntatem , quae est sol malit et condonatio, esse quandam voluntatem . esseacem quidem uoad eis: cium, in eis cacem tamen quoad a ectum, quo aliquis dicit i vellem quantii mea ex ine , quod ea offensa , vel iniuria praeterita non resultatet amplius mihi ius ad vet-sus te . quae quidem voluntas non habet septo obiecto , sed aliquid aliud , praesemdendo. p ssibili , vel impostibili i hic autem affectus et a nil in modo tendendi sit ineffcax , habet
tamen hane vim apud pivdentes, ut eo ipso iudicem , illum hominem non poste rationabiliter amplius irasci ratione o Eonsae praeteritae, a nite id. o dixi . effectum illum esse essicaeem quoad essectum , quia elliea citet delet ius ex offensa : setit etiam contritio est actui inessi.eax in modo intrinseeo tendendi, non. enim dieit: Volo non pleraste , sed vellem non pec- calle , de non habere Deum offensum e de ta men est eis cai quoad effectum, non minus enim des et de facto ostensam . quam s esset a ui absolutus , de emeax. Hoe ipsum maioritatione eontingit in condonatione , in qua homo est magis dominus illius iuris contra onsenuentem , de idea prudent et existiniatur ius illud esse moraliter ablatum . quoties oti nissus habet voluntatem ita affectam quantum est
de se ad extinguendum illud , si posset. His
etiam modo explicuimus voluntatem. qua aliquis donat rem suam alterii vult enim quanioni est d, se per assuestim inesseaeem , quod res habeat ea dem connexionem eum illo, quam habeti cum doliante ratione productionis , in vetitionis . apprehensonis , vel ite is tituli, quae voluntas habet moraliter
hune esse lum tians serendi rem in dominium
Sie ergo in praesenti superior . v. g. vult si
gate motaliter subditum, hoc est , vellet quantum est ex se reddete illi tale obiectum impcssibile in genete itioris . seu tui' , 5e tale . ut si illud ponat . operetur contra regulam rationis , sciit quando amplectitur alia obiecta ex se illicita , de turpia. Hlae autem voluntas non habet se ipsam ullo modo pro obiecto volito , sed piaescindendo a modo quo per eadem-met voluntatem sol maliter redditur illud otaiectum illicitum, vellet quanium est ex se illud reddete illicitam : eo autem ipso fit illicitum, quia titulus superioritatis talis est ut homi nes pii denter iudicent , illicitum . & tuis e esse subditum amplecti illud obiectum . quod superiot vult quantum est ex se , illi esse illieitum . de impossibile in genei e molis, atque ideo illa voluntas ligandi , quae ex modo ten dendi etat inessea x , sit e sicax quoad essectum , seut voluntas condonandi , absolvendi,
Diees . adhue testate eandem disse ultatem, iiii nec polle hoe modo vitari, quod illa voluntas obligans habeat se ipsam pio obiecto. Nam super tot non vult obligare subditum quocui que ligamine , sed solo ligamine obedientiae, nee vult reddere illud obiectum iuipe omni turpitudine , sed turpitudine inobedientiaei nam etiams idem si dominus. de superior, non eo ipso quod aliquid rixeipiat, vult obligare ex iustitia et ergo illa voluntas non est obligandi v tranque , sed obligandi tali genere obligationis , nempe ex obedientia : eigo habet pio obiecto obedientiam . de inobedienatiam vi tales sunt; sed obedientia ut obediem ita. est decentia consorinandi se cum voluntate superiotis praecipientis . S obligantis: ergo illa voluntas habet pro obiectis voluntatem superlatis obligantis , dicit enim . volo quantum est ex me . quod subditus non possit hoc agete . sine turpitudine, quae apparet in repugnantia contra voluntatem supellcris obligantis. Tune autem inquiram . quid appareat expas te obiecti illius voluntatis nomine saperieris siligantia , si non intelligatut ipsamet volantas obligans 3 Nam si intelligat sit petiorem obligan tem per aliam voluntatem. de illa alia voluntate rogabo , qualis si, aut quod obiectum habeat ; de vel dabit ut plocentia in infinitum vel debes explieate ultimo illam voluntatem obligandi per ordinem ad se ipsam i alioquin nunquam concipis, quid sit opioni superiori . obliganti. Respondeo , voluntatem illam nullo modo sol habere se pro oblecto, neque ullam voluntatim Ouiasin obligantem . sed aliam obligationem divesam, quam inelseaeitet vult, re illam volendo ponit esseaeitet velam obligationem moralem. Pro quo adverte, lumine naturae cognosci in ptimis, decet e naturam rationalem , quod homo uis. agat vitam politicam , & sequat ut conflia , de monita eorum , quos vel proptet doctrinam, vel propter aetatem . vel propter generationem,
vel smiles titillos natura ipsa sngulis qhas duces & imagistros eonstituit. Hi autem tituli aliquando sunt tanti ponariis, ut non solum ostendan
59쪽
ostendant decentiam , sed etiam fundent obliugationem , quatenus prudentia diei at , adeo de
eere filium sequi , v. g. consilia patias , ut spater velit , quantum eis ex se , velle:tate illa inessieaei supra explieata, obligare filium . bereddere illi tui pe illud obieelum , de reddere
nectit alium illud aliud sequendi consilia patet.
na ; t quod tamen pro tune non consideratui ut neecitariunt , sed ut decens 3, 3 tune , inquam, illa voluntas sic moralitet essicax, de filius moui alit ei obligetur ad amplectenda monita pater. aia. Patet itaque non debet ante illam volti, tutem agnoscere in se potestatem veram, di sor. malem obligandi, sed solum standamentalem, hoe est , quod decet filium amplecti monita ratiis quae quidem decentia interiira dum non acee sit a praeceptum, non tii obligat ita , ut constat ; cognita autem hae decentia , patet di eit : Ego vellem , quantum est ex me , reddere
istam deeentiam obligatoi iam , seu quod filio
esset turpe relinquere hoe meum consuum, sicut est turpe relinquere alia obiecta, ad quae obligat lex naturalis. Haec autem voluntas non sertut tanquam ad obiectum ad obligationem veram, quae provenit ex ipsa, sed ad aliare, quae pro tune non apprehenditur ut possibilis. Cae
terum coniunctio , re auctoritas patris erila
filium tanta est , ut prudentes censeant. posita illa voluntate patris , filium re ipsa/ manere obligatum , quia natura ipsa quas acceptat vo luntatem illam inessicaeem patris , re saeit illam eis cacem, obligando efficacitet filium piis tet desiderium patris ; nam secat s domitius libri non cogitaret possibile . dare libium at teli , si iamen dicereti Eso. quantum est ea me vellem , ii postem , transteire in te dominaum
huius libri; eo ipso censeretur moraliter , Nesseaeitet transsatum . quia prudenter iudicant homines, illum alium si ei te iam polle uti illo libro et ita , licet pater non praesignoscat auctoritatem sol malem , quam habet obligandi sitim , posita tamen illa voluntate , Obsipat illum effraciter. Non tamen ideo negamus,poise patrem velle effracitet obligate filium,
potest enim . postquam cor nos est, se per illam
voluntatem in eis ea cem posse esseaeitet obli nare a potest . inquam , tunc habere aliam vo iuntatem reflexam illicae iter obligandi , quae
moluntas habet pro obiecto illam aliam volun talem dilectam . ec inessiearem , per quam sormaliter . & proxime obligat , ut diximus; quare quando exterius dicit et Enis obligo te
ad hoe . semitrare quidem potest vitamque
voluntatem ; ad obligandum tamen sui Lee rei in tigore habere . de significate illam vi, luntatem dilectam . pet quam sol maliter obligat.
Petes . quae si illa prima deeentia . sequendi . v. g. conssii paterni . quae sindat obligationem sequentem . de suae ad minus eoan scii ut ante voti talem obligantem ; nam de
illa decentia videtur esse eadem dissicultas, quia dum cognoscit ut , decere filium sequi
consitum patet num . iam concipitur voluntas patris, qua pater vult vel rem ipsam quam consulit, vel aliquid aliud. si vult rem ipsam, redit diis itai . tibi enim patet, vel superior non vult, nee desdeiat illam rem, quam piaecipit non erit verum consilium, nee praeceptum, sed fictum. Si veto non vult te in ipsam, sed aliquid aliud , opoitet iam explicate , quid sit illud
aliud ; nam pet voluntatem consulendi non vult
obligationem, ut eoiiat: ergo solum vult ipsum
Ad hoe saeile respondetur, consitum silendo inita iciminos consilii . non includete Dis tuis . 'voluntatem rei , quam eonsulimus , nee obligationis a sed solum manifestandi id , quod indieamus expediens in illo negotio, de quo agitur ; id , inquam, quod vel seeundum se iudicatur melius, vel certe piactice , hoc est illud. quod ipse, qui dat eonsilium, deceinet et sacere,
ii in eisdem ei reum stantiis se repeliret. Non Ergo opoit et in voluntate consilij includi viluntatem rei, quam eonsulimus , sed solum voluntatem manifestandi id quod iudieamus
melius, vel quod nos amplectetemui in patibus eii cunilantiis.
Hi ne in seio ptimo , quomodo eum propor- fg.tione explicanda sit voluntas domini , qua obli. Mimagat ex iustitia. ita vi non habeat se ipsum Vbiecto , nee sit voluntas ipsus rei, sed est vo
luntas etiam per modum velleitatis, qua dominus vult quantum est de te reddere servo turpem ne nationem illius actionis, propter constinctionem,
quam dominus habet cum servo; turpem, inquam , eo modo, quo turpis cst mihi usus rei alienae sine licentia domini. Dices: et go voluntas illa habet se ipsam pro O , obiecto ; nam negatio illius actionis i inper Domiae non est turpis , vel illicita ietvo , nis exigente etiam domino i eigo si dominus habet pro obiecto turpiria linem illam actionis , habet pro obiecto in lectitiam illam , quae apparet in seivo non operante . exigente dominor ergo tetminatur saltem indirecte ad ipsam exigen- etiam , quae initiun non distinguitur ab illa vo
Rei pondetur , voluntatein illam domi i P . . diium
non terminati ad illam eandem tui pitudinem,
quam actio servi habet postea de facto a par te rei , sed ad aliam piae scindentem ab exigentia
domini: quam turpitudinem dominus vult pervellet tutem quandam , ut diximus ; illa autem voluntate polita, iam actio servi incipit ei te turpis propter resilientiam , di oppositionem eum ista voluntate , quia homines predenter iudicaut . servum male age te possendo aetionem , quam dominus , quanti m est de te,
vult esse turpem servo. Quod quidem in servo . qui se ipsum vendidit, facile explicatui epotuit enim per contiacium velle , quod quoties Petrus vellet, quantuin est de se, per volui talem ineis cacem, reddere actionem seivi iurpem eo modo . quo est turpis retentio rei alienae . invito domino, toties illa actio pris deni et censeretur turpis , is fieret a servo: Hoe au
tem pacto polito , non est dubium . quin posi- ea domino habente illam voluntatem inessea in 'uoad assiectum , homines censerent illam emeaeem quoad effectum , de iudicarentillam actionem servi moralitet habere illud genus turpitudinis. His ergo quod operaretui ibi contractus , operatur in aliis servis iliolui se
vitutis . qitie inque ille iit , de Leit , quod p sia illa voluntate donuni volentis, quantum est
60쪽
est de se reddete illam /ctionem turpem . instat
acti, iiis utendi re aliena invito domino , talis rei pia eenseatur illa actio ; nam connexio , quam
dominus habet eum seruo, talis tantaque est, ut det miliciens fundamentum hominibus ad id paudenter iudieandum per quandam mi itatem. seu aqui valentiam. Unde etiam obiter eonstat, quomodo possiqui simul est dominus. 3e iuperior, velle obligate ex iustitia,& non ex obedientia potesten rin velle quantum est de se reddere actiosum illam turpem instat usus rei alie ae invito domino, non attindendo ad titulum superioritatis, de tune eensebit ut obligare solum ex iustitia e sicute eontia ii velit solum , quantum est ex se, letadere turpem , de illieitam actionem subditi . eo
iuod non sequatur consilium sui supellatis, cen
ebitur per hane voluntatem obligare solum ex obedientia, de non ex iustitia e ii autem velit reddere turpem illam actionem , utroque modo censebitur obligate ex obedientia, de justitia; nunquam tamen requiritur in ipso voluntas rei,
quam exigit, vel praeeipit, sed solum voluntas
In itur secundo , quid sit illud sotnialiter.
quod dant homines alicui, quando illum eligunt iii superiorem, vel gubernatorem ; dant enuia ei potestatem praeeipiendi et haec autem potestas est potesta ligandi , seu talis auctoritas , ut vo sunt as inestieax, quam ipse alias Dilet habete
reddendi turpem actionem alterius non sequentis suum conii lium , censeatur moralitet efiicar.
ita ut illa actio sit moraliter turpis , de illicita. unusquisque enim etiamsi supelior non sit, potest habete illam voluntatem , qua quantum est
ex se, velit redde te turpem actionem alterius Donaequentis eius consilia i illa tamen voluntas non
censetur emea, , nee ratione illius censebunt illam actionem tui pem . nisi adsit in illo ita volente potestas, & auctoritas. Haec autem auctoritas aliquando erit illi quasi congenita, seu con- naturalis . vi Deus ratione suae infinitar praentiae, de iapientiae eam habet ; inim de vir tapiens apud incultos ho ines . de ignaros . qui illius impetio indigerent . videretur habere pro eo statu talem auctoritatem, & pater naturalitereiam eam habet respectu filiorum , & alis smi.les et aliquando vero ea auctoritas accipatur ab hominibus per electionem , per quam ponunt aequi valentet in illo hoinine eam superioritatem,
quae ii a natura posita suisset, sussieetet vi eius
voluntas reddendi turpem actionem non sequentis i plius eonis lia , censetetur e sicax , atque adehratione huius auctoritatis, Se sapientiae aequivalenter positae in illo electo, censetur jam eius
voluntas non minus esseax ad teddendam iut rem actionem subditotum , quam si a natura a
' cepisset illam sapientiam , de auctoritatem regendi alios. Stetit diximus supta per donationem,
aut venditionem transserri aequivalenter in emptorem. vel donatatium jus simile, quale habuisset, ii per eonnexionem physicam, rroductimnis verbi glatia , vel inventionis . factus sui
set dominus illius rei: hoe enim intendit venditor . supplete sellieet motaliter per velleit tem inesseaeem se eundum modum tendendi, illam connexionem physicam eum re, quae par ret dominium ; quae voluntas in hominum suis V. d. ad Leto de In careat.
dieio ransitur esseax quoad effectum t se in electione superiolis eligentes intendunt per similem voluntatem supplete in supeliote electo illam superiolitatem ., eminentiam, quam s a natura haberet, pollet motaliter obligare subditos; h lixe voluntas inessicax eligentium censeret , prudentibus e sileax quoad eflectum obligundi,
ut iam explicuimus. in itur tertio . quomodo dicetat voluntas petentis a voluntate imperantis, eonsulentis, et M uia. vel domini obligantis ; nam licet possint hi omnes non licte , sed vere consulete , impetrare, re obligate absque voluntate interna ipsius rei praeceptae , dem non tamen potest aliquis seth postulare sne voluntate rei, quam petit: quod pater a posterioti, ex eo quod si is, qui vitatur , seitet animum internum otantis nolentis illam rem , nullo modo moueretur illa oratione ad dandum quod petitur: ergo licet conii lium, vel praeceptum non sani seent voluntatem rei ipsius, ut vidimus s oratio tamen significat illam voluntatem, qua olans desidetat obtinere illam rem ab eo , quem orat i ii ne qua volui tale olatio erit ficta . & sntulata, nee moue hi toniti pei accidens,propter ignotantiam animi
Infertur quatili , quomodo di erant voluntas Arequisita in domino ad dandum rem suam , de voluntas ad permittendum, vel ad cedendum circa tem suamet nam qui dat, habet voluntatem illam supia explicatam , qua quantum est ex se,
vult transferre connexionem 'Lam habet cum
illa te in illuni .eui etiam dati ille vero, qui dat
litantiam, vel permittit, aut cedit, non oportet, quod habeat illatim voluntatem a non enim est idem date licentiam tibi. vi accipias Luctus ex vinea , de donate illos e nam qui donauit , non potest post acceptatam donationem retinere illud, quod donauit; qui autem dedit licentiam, etiam post aeeeptatam licentiam . manet dominus rei, 'quamdiu ille alius non utitur licenita e voluntas ergo dantis licentiam , seu cedentis , solum est voluntas quaedani conditio nata , qua dicit: Uoloquantum est ex me, si acceperis fructus ex vinea mea , transferre in te meum ius. Itaque modo non transfertur, sed solum ostendo meum assectum ad trans tendum . s tu volueris accipere
illo, fluctus; de haee voluntas suffcit, de requiritui sormalis, vel saltem interpretatiua ad hoc ut usus rei alienae non sit contra justitiam, quia sne hae voluntate semper et it invitus dominus, ut dominiit, quia non est ablatum ab ipso illud, quod te dit illam actionem turpem, scilicet conis nexio cum te sua, quae iacit, ut quicumque ea utitui sile licentia domini , turpiter operetur, ut , supta vidimus. Posta autem hae voluntate , iam non est dominus invitus, ut dominus, quia eo ipso eensetur mota litet tolli illud impedimen
tum , Se illa connexio , quam habebat cum ret . .