Benedicti de Spinoza Opera quae supersunt omnia : iterum edenda curavit, praefationes, vitam auctoris, nec non notitias, quae ad historiam scriptorum pertinent

181쪽

DE MENTE. 129cet, in quo nostra summa felicitas suo beatitudo consistit, nempe in sola Dei cognitione, ex qua ad

ea tantum agenda inducimur, quae amor et pietas

suadent. Unde clare intelligimus, quantum illi

a vera virtutis aestimatione aberrant, qui pro virtute et optimis actionibus, tari quam pro summa servitute, summis praemiis a Deo decorari exspectant, quasi ipsa Virtus, Deoque servitus non esset ipsa felicitas et summa libertas. ΙΙ'. Quatenus docet, quomodo circa res fortunae, sive quae iri nostra potestato non sunt, hoc est, Circa res, quae eX nostra natura non sequuntur, Do8 gerere debeamUS ; nempe utramque fortunae faciem aequo animo eXI Pectare et ferre. Nimirum, quia omnia ab aeterno Dei decreto eadem necessitele sequuntur, ac ex essentia trianguIi .sequitur, quod tres ejus anguli sunt aequales duobus rectis. ΙIl'. Confert haec doctrina ad vitam socialem, quatenus docet, neminem odio habere, Contemnere, irridere, nemini irasci, invidere. Praeterea quatenus docet, ut unusquisque suis sit Contentus et pro-esimo in auxilium; non ex muliebri miseriCordia, par tialitate, neque superstitione; sed ex solo rationis ductu, prout scilicet tempus et res postulat, ut in Tertia parte ostendam. IVR. Denique confert etiam haeci doctrina non parum ad communem societatem: quatenus docet, qua ratione cives gubernandi sint et ducendi, nempe non ut serviant, sed ut libere ea, quae optima sunt, agant. Atque his, quae in hoc Scitolio agere constitueram, absolvi et eo finem huic nostrae Secundae Parti impono ; in qua Puto me na-tUram mentis humanae, ejusque proprietates satis Prolixe et, quantum rei difficultas fert clare explicuisse, atque talia tradidisse, ex quibus multa praecla- TR, maxime utilia et cognitu necessaria concludi pos

182쪽

PARS TERTIA, DR ORIGINE ET NATURA

AFFECTUUM. Plerique, qui de Affecti bus et hominurn NiNendi ra-P l tione jori serunt , Tidentur, riori de rebUS naturalibuS, Vliae Commurira Naturae legeS sequuritur , sed de rebus, quae eae ra Matiaram furit, Ggere. Imo hominem iri natura , veliati imPerium in imPerio, C ci ere Sideritur. Nam hominem Naturae ordinem

magiS Perturbare, quam sequi, i suurque in suras

actiones absolutam habere Poteritiam, λὶμ aliuride, quam a se i Jo determinar i, crediant. Humariae deinde in olentiae et inconstantiae cata Iam Non communi naturae Poteritiae, raucio ci i naturae humariae Nitio, tribri urit, quam Proliter ea sent, riderit , Coritemri urit, Uel, quod Plerumque f6 detestantur humariae MentiS im Oleratism eloqHentitas Nel argutii S cat Pere Noet id, Teluti iiDimus habetiar. Jon destierunt tamen et iri Praestantiissimi , quorum labori et indet striae nos multum debere jatemur θ qui de recta TiSendi ratione Praeclara multa Jcri serint et Plena Prudentiae con ilia mortalibias dederint ; et rum Agsfectuiam Naturam et et ireS, et suid contra MeriSin i uem moderandis Moy ri, Nemo, quod scism,

183쪽

Einiexs ΡΑns III. DE AFFECTIBUS. 151 determinaNit. Scio equidem celeberrimum carissum, licet etiam crediderit, Menteuc in suas actiones abfο- tutam habere Potentiam, Uectus tamen huma- ly Jnos Per Primas suas car aS e licare, sinulque et iam

ostendere suduisse, qua Mens in Ais ectus absolutum habere ρ ιι imPerium; sed, mea quidem seritentia, nihil Araeter magni sui ingenii acumeri ostendit, ut

suo loco demonstriabo. Νiam ad illos reΓertere volo, qui hominum AJectus et actiones detestari Cel ridere malunt, quam intelligere. His sne dubio uiarum Nidebitur, quod hominum Titia et inmitias more Geometrico tractare aggrediar et certa ratiorie demonstrare Selim ea, quae ratiorii r UgHare, qua queaeana, absurda es horrenda es e clamitant. Sed mea haec est ratio. Nihil in natura si, quod ii sus vitio Possit tribui; est namque natura IcmPer eadem

et ubique uria, eademque ejus Virtus, et ahendi Pstentia, hoc -est, Naturae leges et regulae, Iecuri dum quas omnia furit et eae uriis formiS iri talisS mutaritur, junt ubique et IemPer eaedem, atque deo Mnci, eademque etiam debet esse, ratio rerum qualiti cura Viae ncituram intelligendi, Hem e Per leges et regulaS Naturae ianiLeryales. Assectus itaque Odii, lacie. iuvidiae etc. in Je con siderati ex eadem naturae riectis tate et Cirtute corisequuntur, ac reliqua frigularia ς ac Pro iride certa S causas agri cunt, Per quaS intElliguntur, certaSque ProPrietates habent, cognitione nostraiaeque digrias, ac Proyrietates UujuScurique cisterius rei, cujαS IOla contemPlatione delectamur. De AFectuum itaque natura et Siribus, ac mentis in eosdem poteritia eadem Methodo agam, clua in Praecederitibus de Deo et sente Wi et hiemariaS actiorira atqNe

Pliariis, aut de cor oribus esset. DEFINIT. I. Causam adaequatam appello f*ΤJeam, cujus est ciUs potest clare et distincte per ea D-dem percipi. In adaequatam nutem, seu partialem

184쪽

nequit. II. Nos tum agere dico, cum aliquid in nobis, aut extra nos fit, cujus adaequata sumus causa, hoc est er Destri. Praeced.) Cum ex nostra Distura aliquiti in nobis, aut extra nos sequitur, quod per eandem sol im potest clare et distincte intelligi. At contra n0s pnti dico , cum in nobis aliquid sit, vel ex Dostra natura aliquid sequitur, cUjus DOS non, nisi parciali8, sumias Causa. IIL Per Assectum intelligo Corporis assectiones, quibus ipsius Corporis agendi potentia auqetur, vel minuitur, juvatur Vel coercetur, et simul harum assectionum idea S. Si itaque alicujus harum Uectionum adaeq&ata osnus esse causa, tum Per ectum actione intelligo ; atraS PQβιOHem. POSTULATA I. Corpus humanum potest multis assui modis, quibus ipsius agendi potentia augetur vel manuitur, et etiam aliis, qui ejusdem agendi potentiam nec majorem nec minorem reddunt.

Hoc Postulatum seu Axioma nititur Postulato 1.

et Leynmat. 5 et T. quae Vide Post PTOP. 15. P. 2. II. Corpus humanum multas pati potest mutationes et nihilominus retinhre objectorum impressiones seu vestigia, de quibus vide Post 5 P. r.) et

J J consequenter easdem rerum imagines; quarum Deyin. Ni de Schol. Pro . 17. P. Q. Pnovos l. meris ri ira quaedam agit, qua dam Nero Patitur, retemPe quaterius adaequataS habet ideas, eaterius quaedram Nece=ario Ggit et quatenus ideas habet inadaequataS, eatenuS Hecessario qua Eam Patitur. DEMousTB. Cuiuscunquo humanae Mentis ideari aliae adaequatae sunt, aliae autem mutilatae et con- l

185쪽

fusae. per Schol. Pro . 4 O. P. 2 9 Ideae autem, quae

in alicujus Mente sunt adaequatae, sunt in Deo adaequatae, quatenus eiusdem Mentis essemiam c missi itiit, Per Coroll. μορ 11. P. Q. , et quae dein des in- adaequatae sunt in Mente, sunt etiam in Deo eridem Coroll i adaequatae, non quatenus ejusdem so- Iulianodo Mentis essentiam , sed etiam quat unus alia-xum rerum Mentes in se simul continet. Deinde ex data quacunque idea aliquis essectus sequi necessurio debet, Per Pro . 56. P. 1.) cujus essecinis Deus causa est adaequata, Titi. Defri. 1. hujus) non quaterius infinitus est; sed quatenias data illa idea affectus corasideratur. Nid. μν. 9. P. 2.l At eius essectus, cujus Deus est causa, quatenus assectus est id Ha, quae in alicujus Mentes est adaequata, illa eadem Mens est Causa adaequata. Per Coroll. Pro . 11. V 2 Ergo mens nostra Per Desin. u. hujus) quatenus ideas habet adaequatas, quaedam necessario agit, quod erat Primum. Deinde quicquid necessurio sequi tur ex idea, quae in Deo est adaequata, non quatenuS Μentem unius hominis tantum, sed quatenus aliarum Tertam Mentes simul cum ejusdem hominis Menistin se habet, ejus Per idem Coroll. Prol'. 11. V. Q illius hominis Μens non est causa adaequata; sed Partialis, ac proinde Per Desn. 2. hujua) Mens quatenus ideas inadaequatas habet, qUaedam necesi Hrio

Patitur. Quod erat secundum. Ergo mens nostraetc. Q. E. D. COROLL. Hinc sequitur Mentem eo pluribus passionibus esse obnoxiam, quo plures ideas inadae- ''qua as habet, et Contra eo plura agere, quo PliareS Lahet adaequata S. PROPos. LI. Neo Coryias mentem od cogitiaridum, Nec meris Cor us citi motum, Meque ad quietem, nec ad aliquid γι quid est aliua determinare

186쪽

DEΜoNsΥR. Omnes cogitandi modi Deum, quatenus res est cogitans et non quatenus alio attribbitio explicatur, pro causa habent; Per ProP. 6. - P. Q.) id ercto, quod Mentem ad cogitandum deteris minat, modus cogitandi est et non Extensionis, hoc est. Per Desin. 1. P. Q.) non est Corpus: Quod erat primum. Corporis deinde motus et quies ab alio oriri debet corpore, quod etiam ad motum vel quie tem determinatum fuit ab alio et absolute, quicquid in corpore oritur, id a Deo oriri debuit, quatenus aliquo Extensionis modo et non quatenus aliquo cogitandi modo affectus consideratur, Per earid. Pro . G. V. 2.) hoc ost, a Mente, quae Per Pro . 11. P. Q.) modus cogitandi est, oriri non potest. Quod erat secundum. Ergo nec Corpus Mentem leto. V E. D.

SCHOL. Haec clarius intelliguntur ex iis, quaa in Scholio Propositionis T. Partis Q. dicta sunt, quod scilicet Μens et Corpus una eademque res sit, quae jam sub Cogitationis, jam sub Exteritionis attributo iconcipitur. Unde sit, ut ordo, live rerum Concu-tenatio una sit, sive natura sub hoc, sive sub illo

attributo concipiatur, consequenter Ut Ordo actionum et passionum Corporis nostri simul sit Datura cum ordine actionum et pasIionum Mentis. Quod ietiam patet eX modo , quo Proposi cloci em I 2. Partis 2. demonstraVimus. At, quamvis haec ita Te habeant, liat nulla dubitandi ratio supersit, vix riamen Credo, lnisi rem experientia comprobavero, homines induci 'J posse ad haec aequo animo perpendendtam, adeo firmiter persuasi sunt, Corpus ex solo Mentis nutu iam moVeri, jam quiescere, pili rimaque is gere, quae a sola Mentis voluntate et ex cogitandi arte pendent Etenim, quid' Corpus possit, Demol hucusque determinavit, hoc est, neminem hUCUSque eta Perientia docuit, quid Corpus ex solis legibus naturδe,

quatenuS corporea tantum considera tu , Pinit agere Met quid non possit, nisi a Mente determinetur. Nani nemos

187쪽

DE AFFECTIBVS.

nemo 'hucusque Corporis fabricam tam accurate nolit, ut omnes ejus functiones potuerit explicare, ut iam taceam, quod in Brutis plura obserVentur, quae humanam sagacitatem longe superant et quod somn- ambuli in soninis plurima agant, quae Vigilando non auderent; quod satis ostendit, ipsum Corpus ex solis suae naturae legibus multa posse, quae ipsius Mens admiratur. Deinde nemo scit, qua ratione, quibusve inediis Mens moveat corpus, neque quot motus gradus possit corpori tribuere, quantaqUe cum celeritate idem movere queat. Unde sequitur, cum homines dicunt, hanc vel illam actionem Corporis oriri a Mente, quae 'mperium in Corpus habet, eos nescire, quid dicant, nec aliud agere, quam speciosis verbis fateri, se voram illius actionis causam absque admiratione ignorare. At dicent, sive sciant sive nesciant, quibus mediis Mens moveat Corpus, se tamen experiri, quod, Disi Mens humana apta esset ad excogitandum, Corpus iners esset. Deinde te experiri, in sola Mentis potestate esse, tam loqui, quam tacere et alia Dinita, quae proinde a Mentis decreto pendere credunt. Sed, quod ad primum attinet, ipsos rogo, Trum experientia non etiam doceat, quod si contra Corpus iners sit, Mens simul ad cogitandum sit inΡpta 8 Nam cum Corpus solor IO quiescit, Mens simul cum ipso sopita manet, nec Φλο teliatem habet, veluti cum vigilat, excogitandi. Deinde omnes expertos esse credo, Mentem Non semper aeque aptam esse ad cogitandum de eodem suriecto ; sed, prout Corpus aptius est, ut in eo huius vel illius obiecti imago excitetur, ita Mentem aptiorem esse ad hoc vel illud Objectum contemplandum. At dicent ex solis legibus naturae,

quatuous corporea tantum consideratur, fieri non posse, ut causae aedili Cioruna. picturarum, rerumque

hujuS modi, quae sola humana arte fiunt, possint f

declusit, D forpus humaraiam, nisi a Mente de ter- minaretur, duce turtiue pote esset ad templUm ali

188쪽

ΕΥΗIcAs ΡΑns III. 156 quod aedificandum. Verum ego iam ostendi, ipsos Dei cire, quid Corpus posit, quidve ex sola ipsius

Naturae Contemplatione possit deduci, ipsosque plu-xima experiri ex solis naturae legibus fieri, quae nunquam credidissent posse fieri, nisi ex Mentis diar 'ctione, ut sunt ea, quae somnambuli in soninis ogunt, quaeque ipsi, dum vigilant, admirantur. Addo hic, ipsum Corporis humani .fabricam, quae artificio longissime superat omnes, quae humana arte fabricatae sunt, ut jam taceam, quod supra ostenderim, eX natura, sub quovis attributo considerata, infinita sequi. Quod porro ad secundum attinet, sane longe felicius sele res humanae haberent, si aeque in hominis potessate esset tam tacere, quam loqui. At experientia satis superque docet, homines nihil minus in potestate habere, quam Iinguam, nec minus Posse, quam appetitus moderari suos; unde factum, ut plerique credant, nos ea tantum libero agere, quae leviter petimus, quia earum rerum aP- petitus facile contrahi potest memoria alteriuS rei, cuius frequenter recordamur ; sed illa minime, quao mclgno cum assectu petimus et qui alterius rei memoria sedari nequit. Verum enim vero nasi etaperti essent, nos plura agere, quorum Postea Poemtet,no que saepe, quando sc. contrariis assectibuS COIi-flictamur, meliora videre et deteriora tequi, Dalillimpediret, qUo minus crederent, Dos omnia labere liagere. Sic infans, se lac libere appetere credit, Puer ati tem iratus vindictam velle et Limidus fugam. Ebrins ldeinde credit, se ex libero Mentis decreto ea loqui, quae postea sobrius vellet tacuisse: sic delirans, gar- lrula, puer et hujus farinae plurimi ex libero Men- lti S decreto credunt Ιoqui; cum tamen loquenda in lPeium, quem habent, continere nequeunt, ita ut lipsa eXperientia non minus clare, quam ratio doceat, iquod homines ea sola de causa liberos se esse credant, lquia suarum actionum sunt conscii et causarum, a

quibus determinantur, ignari; et praeterea quod

189쪽

Μentis decreta nihil sint praeter ipsos appetitus, quae

propterea varia sunt pro Varia Corporis dispolitione. Nam unusquisque ex suo asseCtu Omnia moderatur, et qui praeterea contrariis affectibus confliciantur, quid

velint, nesciunt; qui autem nullo, facili mo- ψ

mento huc atque illuc pelluntur. Quae omnia proinfecto clare ostendunt, Mentis tam decretum, quam appetitum et Corporis determinationem simul esse

natura, Vel potiuS Unam eandemque rem, quam,

quando sub Cogitationis attributo con sideratur et periplum explicatur, decretum appellamus, et quando sub Extensionis attributo consideratur et ex legibus motus et quietis deducitur, determinationem vocamus; quod adhuc clarius ex jam dicendis patebit. Nam aliud est, quod hic apprime notari vellem, nempe, quod nos nihil ex Mentis decreto agere pota sumus, nisi ejus recordemur. EX. gr. non possumus verbum loqui, nisi ejusdem recordemur. Dein de in libera Mentis potestate non est rei alicujus recordari, vel ejusdem oblivisci. Quare hoc tantum in Μetitis potestate esse creditur, quod rem, Cujus Tecordamur, Vel tacere, Vel Io qui ex sol O Mentis

decreto possumus. Verum Cum nos loqui somniamus, credimus nos ex libero Mentis decreto loqui, nec tamen loquimur, vel, si loquimur, id ex Corporis spon-

tati eo motu fit. SomniamuS deinde, nos quaedam ho- mines celare, idque eodem Μentis decreto, quo, dum vigilamus, ea, quae scimus, ta CemUS. Somniamus deuique, nos ex MentiS decreto quaedam agere, Quae, dum VigilamuS, non audem VS, atque adeo pexvelim scire , an in Mente duo decretorum generadentur, Phantasticorum unum et Liberorum alte.

rum 8 Ouod si eo tisque insanire non libet, necessario Cori cedendum est, hoc MentiS decretum, quod liberum esse creditur, ab ipsa imaginatione livo memoria non distingui, nec aIiud esse praeter ilium a trinationem, quam idea, quatenus idea est, ne-

190쪽

haec Μentis decreta eadem necessitate in Μente oriuntur, ac ideae rerum actu existentium. Qui igitur credunt, se ex libero.Μentis decreto loqui Vel tacere, Vel quicquam agere, oculis apertis somIHant. PROPos. III. Meritis actiones eae solis ideis ada quatis orirantur; Passiorira autem a solis inadaequa-ιis Penderic. δ*δJ IJΕΜoxsΥR. Primum, quod Μentis essentiam constituit, nihil aliud est, quam idea Corporis actu exilienti8, Oer Pro . 11. et 15. P. Q.) quae Per Pro . 15. P. 2 eX multis aliis componitur, quarum quaedam syer Coroll. Pro . 53. P. a b sunt adaequatae, quaedam autem in adaequatae. Per Coroll. Pro . l29. P. a.) quicquid ergo ex Mentis natura sequitur et cujus Mens causa est proxima , per quam id debet in thlligi, necessario eX ad ea ad aequata, vel in adaequata sequi debet. At quatenus Mens Per Pro . I. hujus) ideas habet in adaequatas, eatenus necessario

patitur ; ergo Μentis actiones ex solis id eis adaequatis se tu an tur et Mens propterea tantum patitur, quia

ideas habet in adaequatas. Q. E. D. Scuo L. Videmus itaque passiones ad Mentem non referri, nisi quatenus aliquid habet, quod negationem involvit, sive quatenus cordideratur Da- turae Pars, quae per se absque aliis noti potest clare det distincte percipi et hau ratione ostendere possem, passiones eodem modo ad rPS singulares , ac ad Men- 4tem referri, nec alia ratione posse pexcipi; sed meum iitistitutum est, cle sola Mento humana Θ gere. PROPOs. IV. Nulla res, His a causa extorretiat lyotest destrui. DEMONSTR. Haec Propolino per se patet; de i- initio enim cujuSCutique rei aptius rei essen tiam a fr- mat, sed Dora negat; sive rei essentiam ponit, sed in oti tollit. Dum ii aque ad rem ipsa metantum, non Ilautem ad causa S externas attendimus, Dibit 'in eadem

poteriis