장음표시 사용
221쪽
DE AFFECTIBUS. tur, ad eandem cum Tristitia contemplandum, quae determinatio, manente adhuc rei imagine, cosirce tur quidem memoria illarum rerum, quae hujus existentiam secludunt, sed non tollitur : atque adeo homo eatenus tantum laetatur, quatenus haec determinatio coercetur; et hinc sit, ut haec Laetitia, quae ex rei, quam odimuS, malo oritur, toties repetatur, quotieν ejusdem rei recordamur. Nam, uti diximus, quando ejusdem rei imago excitatur; quia haec ipsius rei existentiam involvit, hominem determinat, ad rem cum eadem Tristitia contemplandum, qua eandem contemplari solebat, cum ipsa existeret.
Sed quia ejusdem rei imagini alias iunxit, quae ejusdem existentiam secludunt, ideo haec ad Tristitistin
determinatio statim coercetur et homo de novo laetatur et hoc toties, quoties haec repetitio sit. Atque haec eadem est causa, cur homines laetantur, quoties alicujus jam praeteriti mali recordantur et cur pericula, a quibus liberati sunt, narrare gaudeant. Nam ubi aliquod periculum imaginantur, idem veluti adhuc futurum contemplatitur et ad id metuendum determinantur, quae determinatio de novo coercetur idea libertatis, quam hujus periculi ideae junxerunt, cum ab eodem liberati sunt, quaeque eos de novo securos reddit, atque adeo de novo
Pnovos. XLVIII. Annor et Odium, eae. gr. erga Ferrum destruitur, s Tristitia, quam hoc. et Laetitia, quam ille inNoluit , ideae alterius causae junga- tur; et eatenus uterque dimiriuitur, quatenuS imagianamur Petrum non solum fuisse alterutrius causam. DEmONsΥR. Patet ex sola Amoris et odii definitione; quam vide in Schol. Prop. 15. huius. Nam Propter hoc solum Laetitia vocatur Amor, et Tristitia odium erga Petrum , quia scilicet Petrus hujus vel illius essectus causa esse consideratur. Hoc ita, vel ex Parte sublato, affectus quoque
222쪽
Pnovos. XLIX. Amor et Odium erga rem, quam liberam e se imaginamur, maior eae Pari causa uterque debet esse, quam erga Necessariam. DRΜONSTR. Res, quam liberam esse imaginamur, debet Per De lin. 7. P. 1) per se absque aliis
percipi. Si igDur eandem Laetitiae, vel Tristitiae causam esse imaginemur, eo ipso Per Schol. Pro . 15. hujus eandem amabimus, vel odio habebimus, idque Per Pro . Praeced.b summo Amore, vel odio, qui ex dato assectu oriri potest. Sed si rem, qua oejusdem assectus est causa, ut necessariam imaginemur, tum per ea ridem Deseri. T. P. 1.) ipsam non λ- Iam, sed cum aliis, ejusdem a flectus Causam esse imaginabimur, atque adeo Per Pro . Praes. Amor et Odium erga ipsam minor erit. E. D.
SCHOL. Hinc sequitur, homines, quia se liberos esse existimant, majore Amore, vel odio se invicem pi Osequi, quam alia ; ad quod accedit assectuum imitatio, de qua Vide Prop. 27, 54, 4O, et 45. huju3. PROPOS. L. Res quaecurique Potest esse Per iacciadens ei, aut metiaS aQG. DEMONSTR. Haeς Propositio eadem via demonis stratur, qua Propositio 15. hujus, quam Vide una cum Schol. Propositionis 13. hujus. SCHOL. 14eS, qUae per accidens Spei aut Μetus sunt causae, bona aut maIa Omina vocantur. Deinde quatenus haec eadem omina sunt Spei aut metus causa, ea tenus Per Desu. 5 ei et Metus, quam
Nid. in Schol 2. ProP. 13. hujus) Laetitiae, aut Tri- stitiae sunt causa et consequenter Per CorolL Pro . il
λβη 15. hujias eatenus eadem amamus, vel odio habemus et Per Pro . 23 hujuSὶ tanquam media ad ea , quae speramus, adhibere, Vel tanquam ob
terea eN Propolitione 25. hujus sequitur, nos riat iam
223쪽
DE AFFECTIBUS. 171 ita esse consitutos, ut ea, quae speramus, facile, quae aurem timemus, dissicile credamus et ut de iis Plus, minusve iusto sentiamus. Atque ex his ortae sunt Superstitiones, quibus homines ubique conflictantur. Caeterum non puto operae esse pretium, animi hic ostendere fluctuationes, quae ex Spe et metu oriuntur; quandoquidem ex sola horum asse-ctuum definitione sequitur, non dari Spem sine Metia, neque Metum sine Spe, ut fusius suo loco explicabimus ; et praeterea quandoquidem quatenus aliquid
speramuS, aut metuimus, eatenus idem Bmnm IIS,
vel odio habemus; atque adeo quicquid de Amore et odio diximus, facile unusquisque Spei et Μetui applicare poterit. PROPOs. LI. Diet ersi homines ab uno eodemque objecto diversimode alsci Mo sunt et urius, idemque homo ab uno eodemque objecto Potest diCerssιemPoribus dioersmode affici.
DEMONSTR. Corpus humanum Per Post. 5. P. 2 a corporibus externis plurimis modis afficitur. Possunt igitur eodem tempore duo homines diversimode esse assecti; atque adeo er Axiom. 1. quod est Post Lemma f. quod Nide Post Pro . 15. V. 2. ab uno eodemque Objecto possunt diversimode affici. Deinde per idem Postiat.) Corpus humanum potest jam hoc, iam alio modo esse assectum ; et consequenter tyer idem Axiom.) ab uno, eodemque objecto diversis temporibus diversimode assci. P. E. D. SCHOL. Videmus ita ille fieri posse, ut quod hic amat, alter Odio habeat; et quod hic metuit,aIter non metuat; et ut unus, idemque homo, jam amet, quod . antea oderit et ut jam audeat, quod Pntea timuit et c. Deinde, quia Unusquisque ex suo
allectu judicat, quid bonum, quid malum, quidaelius et quid pejus sit, sυ de SchoL Pro . 59. f/δβ4 us sequitur homines tam judicio, quam assectu
224쪽
variare ) posse; et hino fit, ut, cum alios aliis comparamus, ex sola assectutim disserentia a nobis distinguantur et ut alios intrepidos, alios timidos, alios denique alio nomine appellemus. EX. gr. illum ego intrepidum vocabo, qui malum contemnit, quod ego timere soleo; et si praeterea ad hoc attendam, quod ejus Cupiditas malum inferendi ei, quem odit,
et benefaciendi ei, quem amat, non Coercetur timore mali, a quo ego contin8ri soleo, ipsum audacem appellabo. Deinde iue mihi timidus videbitur, qui malum timet, quod ego contemnere soleo et si insu-Per ad hoc attendam, quod ejus Cupiditas coercetur timore mali, quod me continere nequit, ipsum pusillanimem esse dicam et sic unusquilque iudicabit. Deniquu ex huc hominis Datura et judicii inconstautia, ut et quod homo saepe ex solo assectu de rebus judicat et quod res, quas ad Laetitiam vel Tristitiam facerti credit, quasque propterea, Per
μορ. 23. huius) Ut fiant, promovere Vel amovere conatur, saepe non nisi imaginariae sint, ut jam taceam alia, quae in Q. parte ostendimus, de rerum incertitudine, facile concipimus, hominem posse saepe in causa esse, tam ut contristetur, quam Ut Jaetetur, sive ut tam Tristitia, quam Laetitia afficiatur, concomitante idea sui, tanquam causa; atque adeo
facile intelligimus, quid Poenitentia et quid Acquiescentia in se ipsa sit. Nempe Poeni entia est Tristi-ein. concomitante idea sui, et Acquiescentia in se iure
est Laetitia , concomitarite idea sui, tariquam causa et hi assectus vehem era tissimi sunt , quia homines so1iberos esse credunt id. AOP. 49. huici . PROPos. LII. Ohiectum, quod Diaul cum aliis antea et idimus, Cel quod nihil hiabere imaginamur, xiis quod commune est PluribuS, non ιamdiu contem labi-
225쪽
PIabimur , nc illud, quod aliquid sngulare Iiabe re
DEMONSTR. Simulatuue objectnm, quod OIcum aliis vidimus, imaginamur, statim et aliorum recordamur, Per PCOP. 18, P, a. cujus etiam Schola ide) et sic ex unius contemplatio no si uim in contemplationem alteri u S incidimus. Atque I eadem est ratio objecti, quod nihil habere imaginamuv. nisi quod commune est pluribus. Νam eo ipso supponimus, nos Dibit in eo contemplari , quod antea cum aliis non Viderimus. Verum cum supponimus, nos in obiecto aliquo aliquid singulare, quod antea nunquam vidimus, imaginari, nihil aliud dicimus, quam quod Mens, dum illud objectiam Montemplatur, nullum aliud in se habeat, in cujus contemplationem ex contemplatione illius incidere potest; atque adeo ad illud solum contemplandum d terminata est. Ergo objectum etc. p. E. D. Scuo L. Haec Mentis assectio, sive rei singulaxis imaginatio, quatenus sola in. Mente Versatur, VOMeatur Admiratio, quae si ab objecto, quod timemus, moveatur, Consternatio dicitur, quia mali Admiratio hominem suspensum in sola sui contemplatione ita tenet, ut de aliis cogitare non Valeat, quibus illud malom vitare posset. Sed si id, quod admiramur, fit hominis ali cujus prudentia, industria, vel aliquid huiusmodi, quia eo ipso nominem nobis longe antecellere contemPlamur, tum Admiratio vocatur Veneratio ; alias Horror, si hominis iram, invi- diam etc. admiramur. Deinde, si hominis, quem amamus, prudentiam, industriam etc. admiramur, Amor eo ipso, Per ProP. 12. hi us) major erit et hunc Amorem Admirationi. sive Veneratiotii junctum Devotionem Vocamus. Et ad hunc modum concipere etiam possumus, Odium, Spem, Securit atem et alios Affectus Admirationi junctos ; atque
226쪽
adeo plures Assectus deducere poterimus, quam qui receptis vocabulis indicari solent. Unde apparet,
Assectuum nomina inventa esse magis ex eorum Iubgari usu , quam eri eorundem accurata cognitione. Admirationi opponitur Contemptus, CUJUS tamen causa haec plerumque est, quod scilicet ex eo, quod aliquem rem aliquam admirari, amare, metuere etc.
fδῖ7J videmus, Vel eri eo, quod res aliqua primo
aspectu apparet similiS rebus, quaS admiramur, amamus, metuimVS etc. Per Pro . 15. Cum eius Coroll. et Pro . 27. huiuSJ determinamur ad eandem rem admirandum, am3ndum, metuendum etc. Sed si ex ipsius rei praesentia, Vel accuratiore contemplatione, id omne de eadem negare cogamur, quod causa
Admirationis, Amoris, MetuS etc. esse potest, tum mens ex ipsa rei praesentia magis ad ea cogitandum, quae in Objecto non sunt, quam quae in ipso sunt, determinata manet; cum tamen contra ex obiecti praesentia id praecipue cogitare soleat, quod in ob jecto est. Porro sicut DeVOtio ex rei, quam amamus, Admiratione; sic Irrisio ex rei, quam Odimus, vel metuimus, Contemptu oritur, et Dediis gnatio ex stultitiae Contemptu, sicuti Veneratio ex Admiratione prudentiae. Possumus denique Amorem, Spem. Gloriam , et alios Assectus junctos Conis temptui concipere, atque inde alios praeterea AG-ctus deducere, quos etiam nullo singulari vocabulo ab aliis distinguere solemuS.
PROPos. LIII. Cum Mens se i scin suamque
agendi Potentiam contemPlatur, laetatiar ; et eo magis, quo se, suamque Ggendi Potentiam distinctius
DEMONAT R. Homo se ipsum non cognoscit, nisi per assectiones sui Corporis, earumque idea S. Per PrOP. 19. et 25. P. 2. Cum ergo fit , ut Mens se ipsam possit contemplari, eo ipso ad majorem perfectionem transire, hoc est, Per cichol. FrOP. I
227쪽
huius Iaetitia assici supponitur et eo maiori, quo se, suamque agendi Potentiam distinctius imaginati po
CovoLL. Haec Laetitia magis magisque fovetur, quo magis homo se ab aliis la ιυ dari imaginatur. Nam quo magis te ab aliis laudari imaginatur, eo majori Laetitia alios ab ipso affici imaginatur, ici quo concomitante idea sui; cPer Schol. Pro . us. -- δὴ Jjuc atque adeo sper PrOP. AT hujuS ipse majore Laeistitia, concomitante idea sui, asscitur. Q. E. D. PROPos. LIV. MeriS ea taritum imaginari cona-ιur, quae jsus agendi Poteritiam Ponunt DEΜo faen. Mentis conatus si e potentiaost ipsa ipsius Mentis essentia; Oer ProP. I. hujus i mentis autem essentia cui Per se Notum, id tantum,
quo u Mens est et potest, affirmat; at non id, quod non en, neque potest; adeoque id tantum imaginari conatur, quod ipsius agendi Potentiam affirmat, sive Potiit. Q. E. D. PROPos. LV. Cum MeriS fuam imPotentiam. imraginiatur, eo teso contristatur. DEΜONSTR. Μentis essentia id tantum, quod
Mens est et potest, affirmat, siVe de Da tui a Mentis est ea tantummodo imaginari, quae ipsius agendi potentiam ponunt. Per I OP. Praeced. Cum itaque dicimus, quod Mens, dum se ipsam contemplatur, suam imaginatur impotentiam, nihil aliud dicimus, quam quod, dum Mens aliquicl imaginari conatur, quod ipsius agendi potentiam ponit, hic ejUS conatus coercetur, sive Per Schol. PrOP. 11. huju3 quod ipsa contristatur. E. D. COROLL Haec Tristitia magis ac magis fovetur, si se ab aliis vituperari imagInatur; quod eodem ITIO do dentonstratur, ac Coioli. Pi OP. 55. hujus.
228쪽
SCHOL. Haec Tristitia, concomitante idea nostras imberillitatis, Humilitas appellatur; Laetitia
autem, quae ex contemplatione nostri orituτ, Phi-
fi VJ lautia vel Acquiescentia in se ipso Vocatur.
At quoniam haec toties repetitur, quoties ho*o suas virtutes, sive suam agendi potentiam contemplatur, Linc ergo etiam sit, ut unusquisque facta sua Darra-xe, suique tam Corporis, quam animi vires osten
tare gestiat et ut homines hac de causa sibi invicem. molesti sint. Ex quibus iterum sequitur , homines natura esse invidos, Nid. SchOL PrOA. 24. edi Schol. Prose. 52. hujus sive ob su orum aequalium imbecillitatem gaudere et contra Propter eorundem virtutem
contrist i. Nam quoties unusquisque suas actiones imaginatur, toties Laetitia Per Pro'. 55. hujus aDficitur et eo majore, quo actioneS plus perfectionis Oxprimere et easdem distinctius imaginatur, hoc est, Per ilin, quae in Schol. 1. Pro . sio. P. Q. dicta sunt quo magis easdem ab aliis distinguere et ut res singulares contemplari potest. Quare unusquisque ex contemplatione sui tunc maxime gaudebit, quando aliquid in se contemplatur, quod de reliquis negat.
Sed si id, quod de se affirmat, ad universalem hominis vel animalis ideam refert, non tantopere gaudebit; et contra contristabitur, si suas, ad aliorum actiones comparatas, imbecilliores esse imaginetur, quam quidem Tristitiam Per ProP. 28. hujus) amovere conabitur, idque suorum aequalium actiones perperam interpretando , Vel suas , quantum potest, adornando . Apparet igitur homines natura Proclives Esse ad Odium et Invidiam, ad quam accedit ipsa educatio. Nam parentes solo Honoxis et Invidiae stimulo liberos ad Virtutem concitare solorat. Sed
scrupulus forsan remanet, quod non raro bominum virtutes admiremtar, eosqUe VeDeremur. Hunc ergo ut amoveam , sequeri S addam Corollarium.
COROLL. Nemo virtutem alicui, nisi aequali. invidet. MD
229쪽
assectio, qua hominis agendi potentia seu conatus coercetur. At homo Per SchOL Droρ. s. huius nihil agere conatur, neque cupit, nisi quod ex data sua natura sequi potest ; ergo homo nullam de se agendi potentiam, seu i quod idem est) virtutem ἴδ'
praedicari cupiet, quae naturae alterius est propria et suae aliena , adeoque ejus Cupiditas coerceri, hoc est er Schol. Prose. 11. huius) ipse contristari ne quit ex eo, quod aliquam virtutem in aliquo ipsi dissimili contemplatur et consequenter neque ei in videre poterit. At quidem suo aequati, qui cum ipso ejusdeni naturae supponilux. C. R Di Scuo L. Cum igitur supra in Scholio Propositionἱs 52. hujus Partis, dixerimhs, nos hominem venerari eri eo, quod ipsius prudentiam, fortitudinem etc. admiramur, id fit cui eae tua Pro . Patet
quia has virtutes ei singulariter ineste et non ut nostrae naturae communes imaginamur, adeoque eatidem ipsi non magis invidebimus, quam arboribus altitudinem et leonibus fortitudinem etc. PROPOS. LVI. Laetitiae, Tristitiae et Cupidiatat;s et consequenter uniuscuiusque assectus, qui eadhis comPortitur, ut animi Fluctuationis, Cel qui ab
his deriυatur, ne Ae Amoris, Odii, Dei, Metus etc. tot species dantur, quot sunt species obiectorutti,
DEΜoNsTR. Laetitia et 'pristitia et eonsequenter affectus, qui ex his componuntur, vel ex his derivantur, passiones sunt; er Schoc pro . 11. huius) nos autem Per Pro . 1. huius necessario pa timur, quatenus ideas habemus inadauquatas; et quatenus easdem habemus, Oer Pro . 5. huius ea te ius tantum patimur, hoc est, et id. Schol. Pro . sio. a. eatenus tantum necessario patimur, quatenus
230쪽
imaginamur, sive si id. Pro . 17. P. cum eius Schol. quatenus os scimur assectu, qui naturam n Osi i Gorporis et naturam corporis externi involvit. Natura igibur uniu8culusque passionis ita Decellario debet exp)icari, ut objecti, a quo asscimur, Datura expri-1Hatur. Nempe Laetitia, quae eX Objecto, ex gr. A Oritur, nat aram ipsius objecti A, et Laetitia, quaof -yl ex Objecto B oritur, ipiitis objecti B naturam in olvit ; atque adeo hi duo Laetitiae assectus natu va i sunt diversi, quia ex causis diversae naturae ΟΥiuntur. Sic etiam Tristitiae affectris, qui ex uno objecto oritur, diversus natura est a Tristitia, quae abs ita cauta oritur: quod etiam de Amore, odio, Spe, Meta. animi Floctuatione eis in t ligendum esse ac proiiade Laetitiae, Tristitiae, Amoris, Odii etc. tot species necesssirio dantur, quot sunt species obiecto rom, a quibus asscimur. At Cupiditas est ipsa uniuscujusque essentia seu natura, quatenuS ex data quacunque ejus constitutione determinata conciapitur ad aliquid agendum; viii Sches Prop. s hvitio ergo, prout unusquisque a causis externi, hac, aut illa Laetitiae, Tristitiae, Amoris, Odii etc spe-cae asscitur, hoc est, prout ejus natura hoc aut alio modo constituitur, itae ejus Cupiditas alia, atque alia esse et Datura uniuS a natura alte ius Cupis ditatis taratum differre necesse est, quantiam afleCtUS, a quibus unaquaeque oritur, iiDer se disserunt. Dantur itaque tot species Cupiditatis, quot sunt species
Laetitiae, Tristitiae, Amori, et C. int cons querat Cr
Per ram osten Ia) quot sunt objectorum specleo, a quibus asscimur. Q E. D.
SCHOL. Inter affectuum species, quae cyre PCOP. Praec. perplua imae esse boni. insignes sunt Lia Auria. Kbriotas, Libido, Avaritia et Ambitio, quae non nisi Amoris vel Cupiditatis sunt notiones; quae hujuS utriusque affectuS:Daturam explicant Per objocta, ad quac referuntur. Nam Per Luxum.um