장음표시 사용
241쪽
-III. Commiseratio est Tristitia, concomi-lante idea mali, quod alteri, quem nobis simileni est. ima uinamur, evenit. Vid. Schoc Pro . 22. est Schol. Pro . . 7. huiuS. ExPLic. Inter Commiserationem et Μiserico dii in nulla videtur esse disserentia, nisi forte, quod Commiseratio singularem assectum respiciat, Miseriis cordia a tem eius habitum. XIX. Favor est Amor erga aliquem, qui alteri benefecit.
XX Indignatio est odium erga aliquem, qui
alteri malefecit. EXPLIC. Haec nomina ex communi usu aliud si ificare Icio Sed meum institutum non est, ver-horiam lignificationem, sed rerum naturam eXplicare, easque iis vocabulis indicare, quorum signi fica tio, quam ex usu habent. a significatione, qua eadem Usurpare volo, non omnino abhorret, quod semeImonuisse sussciat. Caeterum horum assectuum Ca sana vide in Corollario 1. Propositionis 27. et Scholiis Piopositionis uv. huius Partis.
XXI. Existimatio est de aliquo prae Amore plus iusto sentire. XXII. Despectus est de aliquo prae odio minus justo sentire. Expcic. Est itaque Existimatio Amoris et Dis. spectus odii essectus , sive proprietas ; atque f*β
adeo potest Eaei si natio etiam definiri, quod sit Amor, qu temis Dominein ita asscit , ut de re a nata hii lupo Jentia i , et contra De Decius , quod sit odium, quatentis hominem ita a cit, ut de eo , quem odio habet, minus iusto sentiat. Vide de his Schol. Prop. u6. hujuS. XXIlI. Invidia est odium, quatenus hominem
ita afficit, ut ex alterius felicitate contristetur et con a, ut ex alterius malo gaudeat.
242쪽
ΕΥΗIcAs Pans III. 19oΕxPLIc. Invidiae opponitur communiter ΜLsericordia, quae proinde, invita vocabuIi significatione, sic definiri potest tXXIV. Μisericordia est Amor, quatenus hominem ita afficit, ut ex bono alterius gaudeat et contra ut ex alterius malo Contristetur. EXPLi C. Caeterum de Invidia vide Schol. Prop. ta4. et Schol. Prop. 52. hujus. Atque hi affectus Laetitiati et Tristitia o su iit, quoS idea rei externae comutatur , tanquam causa Per se, Vel per accidens. Hinc ad alios transeo, quos idea rei internae comitatur.
XXV. Acquiescentia in se ipso est Laetitia, orta eri eo, quod homo se ipsum, suamque agendi
XXVI. Humilitas est Tristitia, orta ex eo, quod homo suam impotentiam, sive imbecillitatem
EXPLIC. Acquiescentia in se ipso Humilitat; opponitur, si latenus per eandom intelligimus Lae- titiam, quae ex eo oritur, quod nostram age di potentiam contemplamur; sed quatenus per ipsam etiam intelligimus Laetitiam, concomitante idea alicujus facti, quod nos ex Mentis libero decreto fecisse credimus, tum Poenitentiae opponitur, quae
XXVII. Poenitentia est Tristitia, concomitante idea alicujus facti, quod nos ex libeto metitis decreto fecisse credimuS.
EXPLIC Horum assectuum causas ostendimus in Schol. Prop. 51. hujus ei PxOP. 55, 5 , et 55 hu- jus, ejusque Schol. De Iibero autem Meotis decreto uiae Schol. Prop. 55. p. R. Sed hic Praeterea notari duin venit , mirum non esse, quod omnes omnino actus, qui eta consuetudine Priaυi Vocantur, sequa
243쪽
tue Tristitia et illos, qui recti dicuntur, Laelitia. Nam hoc ab educatione potissimum pendere, facile
ex supra dictis intelligimus. Parentes nimirum, illos exprobrando , liberosque propter eosdem saepe onjurgando, hos contra suadendo et laudando esse-cerunt, ut Tristitiae commotiones illis, . Laetiliactvi vo has iungerentur. Quod ipsa eiis in eXperientiam I i i probritur. Nam Consuetudo et Religio non est omnibus eadem; sed contra, quae apud alios sacra, apud alios profana et quae apud alios honesta, apud alios turpia sunt. Pro ut igit vir unusquisque educatus est, ita facti alicujus Poenitet, vel eodem glOxiatur.
XXVIII. Superbia est de se prae amore sui Plus
iusto sentire. EXPLI c. Dissert igitur Superbia ab Exissimatione, quod haec ad objectum extBroiam, Superbia autem ad ipsunt hominem, de se plus justo seri Hentem, referatur. Caeterum, ut Existimatio Amoris, fio SuPerbia Philautiae essectus, veI proprietas est, quao
Pi Opterea etiam definiri potest, quod sit Amor jui,sve Acquiesceritia in Jei so, quatenus hominem ita abicit . ut cie Je Plus juso seritiat vid. Schol. Prop.
N 6. .hujUS . Huic affectui non datur contrarius. f β'Iliam nemo de se, prae odio sui, minus justo sentit; imo nemo cie se minus Justo sentit, quatenus imagi- matur, se hoc vel illud non posse. Nam quicquid homo imaginatui se non posse, id necossario imagi-nη Lur, et hac imaginatione ita disponitur, ut id agere revera non possit, quod se Don pCsse imaginatur. Quamdiu enim imaginatur se hoc Vel illud non posIe,
tamdiu ad agendum non est determinatus ; et con sequeriter talo diu impossibile ei est , ut id agat. Ve-xumen imVeio si ad illa utiendamus, quae a sola opinioris pendent, Concipere poterimus fieri potio, ut homo de 1e minus justo lentiat; m ri enim potest,t aliquis, duin tristis imbecilutatem contemptatur
244쪽
ETHICAs ΡΑas III. 192 suam, imaginetur, se ab omnibus contemni: idque, dum reliqui nihil minus cogitant, quam ipsusn contemnere. Potest praeterea homo de se minus justo sentire, di aliquid de se in praesenti neget cum relatione ad futurum tempus, cujus est 'incertus; ut quod ueget, se nihil certi posse concipere nihilque nisi prava Vel turpia posse cupere, Vel agere etc. Possumus deinde dicere, aliquem de se minus justo sentire, cum videmus, ipsum eX nimio pudoris metu ea non audere, quae alii ipsi aequales audent. Huno igitur affectum possumuS Superbiae opponere, quem Abjectionem Vocabo, nam ut ex Acquiescentia in se ipso Superbia, sic ex Humilitate Abjectio oritur, quae proinde a nobis sic definitur: XXIX. Abiectio est de se prae Tristitia minusj11sto sentire. EXPLI c. Solemus tamen saepe superbiae Humilitatem opponere; sed tum magis ad utriusque eLfectus, quam naturam attendimuS. Solemus Damis
quo illum superbum Vocare, qui nimis gloriatur, Dide Schol. Pro . So. hujus) qui non nisi virtutes suas et aliorum non nisi Vilia narrat, qui omnibus praeferri vult et qui denique ea gravitate et ornatu incedit, quo solent alii, qui longe supra ipsum sunt positi. Contra illum humilem vocamus, qui saepius erubescit, qui sua vitia fatetur et aliorum virtutes narrat, qui omnibus cedit et qui denique submisso lcapite ambulat et se ornare negligit. Caeterum ἔββJ hi assectus, nempe Humilitas et Abjectio, rarissimi sunt. Nam natura humana, in se considerata, Contra eosdem, quantum potest, nititur; Cade lPrOP. 15. et 54. hujus, et ideo, qui maxime credii tur abiecti et humiles esse, maxime Plerumque a1mbitiosi et invidi sunt. XXX. Gloria est Laetitia, concomitante idea alicujus nostrae actionis, quam alios laudare Detinamur.
245쪽
XXXI. Pudor est Tristitia, concomitante idea alicujus actionis, quam alios vituperare imagi
Exstic. De la is vide Scholium Propositionis Io. huius Partis. Sed hic notanda est disserentia,
quae est inter Pudorem et Verecundiam. Est enim Pudor Tristitia , quae sequitur factum, cujus Pudet. Verecundia autem est Metus, seu Timor Pudoris quo homo continetur, ne aliquid turpe committat. Verecundiae opponi solet Impudentia , quae revera assectus non est, ut suo loco ostendam; sed asse-ctuum nomina cui jam monui) magis eorum Usum, quam naturam respiciunt. AtqHe his Laetitiae et Tristitiae assectus, quos explicare proposueram , absolvi. Pergo itaque ad illos, quos ad Cupiditatem
XXX1I. Desiderium est Cupiditas, sive Appetitus re aliqua potiundi, quae ejusdem rei memo-xia fovetur et simul aliarum rerum memoria, quae ejuidem rei appetendae existentiam secludunt, cosirin
EXPLIc. Cum alicujus rei recordamur, ut jam saepe diximus, eo ipso disponimur, ad eandem eodem assectu contemplandum, ac si res praesens adesset; sed haec dispositio, seu conatus, dum Vigila- mus, plerumque cohibetur ab imaginibus rerum, quae existentiam ejus, cujus recordamur, secludunt. Quando itaque rei meminimuS, quae nos aliquo Laetitiae genere assicit, eo ipso conamur eandem, cum eodem Laetitiae assectu, ut praesentem cOD- templari; qui quidem conatus statim cohibetur β memoria rerum, quae illius eXistentiam secludunt. Quare Desiderium revera Tristitia test, quae Laetitiae Opponitur illi, quae ex absentia rei, quam odimUS, oritur, de qua vide Scholium Propositionis 47. hvs Pariis. Sed quia nomen desiderium Clipidita- N tem
246쪽
tem respicere videtur, ideo hunc assectum ad Cupiaditatis affectus refero. XXXIII. Aemulatio est alicuius rei Cupiditas, quae nobis ingeneratur eae eo, quod alios eandem Cupiditatem habere imaginamur.
EXPLI c. Qui fugit, quia alios lfugere, vel qui
timet, quia alios timere videt, vel etiam ille, qui ex eo, quod aliquem manum suam combussisse videt, manum ad se Contrahit, corpusque movet, quasi ipsius matius combureretur, eum imitari quidem alterius affectum, sed non eundem aemulari dicemus ;non quia aliam aemulationis, aliam imitationis novimus ca usam, sed quia usu factum est, ut illum tantum VocemuS aemulum, qui id, quod honestum, utile, vel jucundum esse judicamus, imixatur. Caeterisim de Aemulationis causa vide Propositionem 27. hujus Partis cum ejus Scholio. Cur autem huic affectui plerumque iuncta sit Invidia , de eo vide Propositionem 52. hujus cum ejusdem Scholio. XXXIV. Gratia seu Gratitudo est Cupiditas, seu Amoris studium, quo ei benefacere conamur, qui in nos pari amoris assectu beraeficium contulit. Vide Proy 59. cum Schol. Pr OP 4. I. hMPUS. XXXV. Benevolentia est Cupiditas benefacien- ldi ei, cujus nos miseret. Vide cichol. PrOP. 27. I
XXXVI. Ira est Cupiditas, qua ex odio incitamur ad illi, quem odimus, malum inferendum. Vide Pro . 59. hujuS. XXXVII. Vindicta est Cupiditas, qua ex re Ci. Jβ7J proco odio concitamur ad malum inferendum ei, qui nobis pari affectu damnum intulit. Vide u. t lcor Oll. Prose si o. hujuS cum ejusdem Schol. XXXVIII. Crudelitas seu Saevitia est Cupiditas, qua aliquis concitatur ad malum inferendum mininus , Vel cujuS ΩOS miseret. , quem
247쪽
DE AFFECTIBUS. 95ExPLI c. Crudelitati opponitur Clementia, quae passio non est, sed animi Potentia, qua homo iram
XXXIX. Timor est Cupiditas, maius, quod metuimus, malum minore vitandi. Vide Schol. Prol'. 59. hujuS. XL. Audacia est Cupiditas, qua aliquis incitatur ad aliquid agendum cum periculo, quod ejus
aequales subire metuunt. XLI. Pusillanimitas dicitur de eo, cujus Cupiditas coercetur timore Periculi, quod ejus aequales subire audent. . EXPLI c. Est igitur Pusillanimitas nihil aliud, quam Metus alicujus mali, quod plerique non sο-Ient metuere , quare ipsam ad Cupiditatis affectus non refero. Eandem tamen hic explicare volui, quia, quatenus ad Cupiditatem attendimus, assectui
XLII. Consternatio dicitur de eo, cuius Cupi- ditas, malum vitandi, coercetur admiratione mali,
FxPLic. Est itaque Consternatio Pusillani mi- tatis species. Sed quia Consternatio ex duplici Timore oritur, ideo commodius definiri potest, quod sit Metus, qui hominem siti e factum, aut fluctuari- tem ita corii triet, ut is malum amovere non P - β'Jst. Dico sui jactum, quatenus ejus Cupiditatem
malum amovendi admiratione coerceri intelligimus. Fluctuaritem autem dico, quatenus conCipimuS eandem Cupiditatem coerceri Timore alterius mali, quod ipsum aeque cruciat: unde fit, ut quodnam eA duobus avertat, nesciat. De his vide Schol. Prop. 59. et Schol. Prop. 52. hujus. Caeterum de Pusilla- Schol. Prop. 51. hujus.
248쪽
tas ea faciendi, quae hominibus placent, et omittendi, quae displicent. XLIV. Ambitio est immodica gloriae Cupiditas.
EXPLIC. Ambitio est Cupiditas, qua omnes assectus Per Pro . 27. et SI. Γ HS) foVentur et corroborantur; et ideo hic affectus vix superari potest. Nam quam diu homo aliqua Cupiditate tenetur, hac simul necessario tenetur. timus quisque, inquit Cicero , maxime gloria ducitur. Philolo hi etiam libris, quos de contemnenda gloria scribunt , nomen 1 tum injcriburit etC. XLV. Luxuria est immoderata convivandi Cupiditas, vel etiam Amor. XLVI. Ebrietas est immoderata potandi Cupiditas et Amor.
XLVII. Avaritia est immoderata divitiarum
XLVIII: Libido est etiam Cupiditas et Amor
in commiscendis corporibus. EXPLIC. Sive haec coeundi Cupiditas moderata sit, sive non sit, Libido appellari solet. Porro hi quinque affectus ut in Schol. Pro . 56. hQUS 73ιο- riui Contrarios non habent. Nam Mouestia species est Ambitionis, de qua vi de Schol. Prop. 29. hUjus, Temperantiam deinde, Sobrietatem et Callitatem Jβ Μeniis potentiam , non autem passionem indi- Care, jam etiam monui. Et tametsi fieri potest, ut
homo avarias, ambitiosus, Vel timidus a nimio cibo, potu et coitu abstineat, Avaritia tamen, Ambitio et Timor luxuriae, ebrietati vel castitati non sunt contrarii. Nam avarus in cibum et potum, alienum
ingurgitare plerumque desiderat. Ambitiosus a Diem, modo sporet fore Ham, in nulla re sibi temperiet si inter brios vivat et libidinosos, ideo quia a
249쪽
DE AFFECTIBUS. J97 biclosus est, proclivior erit ad eadem vitia. Timidus denique id, quod non vult, facit. Nam quamvis mortis vitandae causa divitias in maxe projiciat, manet tamen avarus; et si libidinosus tristis ost, quod sibi morem gerere nequeat , non desinit pio-pterea libidinosus esse. Et absolute hi assectus non tam ipsos actus convivaridi, potandi eic, respiciunt, quam ipsum Appetitum et Amorem. Nihil igitur his assectibus opponi potest praeter Generositatem
et Animositatem, de quibus in seqq.
Definitiones Zelotypiae et reIiquarum animi fluctuationum silentio praetermitio, tam quia ex compositione assectuum, quos jam definivimus, Oriuntur, quam quia pleraeque nomina non habent, quod ostendit ad usum vitae sufficere, easdem in genere tantummodo noscere. Caeterum ex Definitionibus affectuum, quos eXplicuimus, liquet, eoS Omnes a Cupiditate, Laetitia, vel Tristitia oriri, seti potius nihil praeter hos tres esse, quorum unuSquisque V xiis nominibus appellari solet propter Varias eorum relationes et denominationes extrinsecas. Si jam ad hos primitivos et ad ea, quae de natura Μensis
supra diximus. attendere velimuS, assectUS, si tenus ad solam Mentem referuntur, sic definire, Poterimus e AFFECT. GENERΛL. DEFINIT. Assectus, qisi
animi Patheria a dicitur, est conrusa idea, qua Μen Si majorem vel minorem sui Corporis , vel uti cimi ejus partis, exiri eo di vim, quam antea, assirmat et qua data ipsa Mens ad hoc potius, quam ad illud co itandum determivatur.
EXPLIC. Dico primo Assectum seu passio- 'Inem animi esse consi iam ideam. Nam Mentem eatenus tari Lmo pari, ostendimus, vide Pro 'S. Iiu-juv) quatenus ideas in adaequatas sive confusas habet. Dico dein te, qua menS ajorem, Tel NGUI
250쪽
eum, quam aritea, assi mat. Omnes enim corpo-xum ideae, quas habemus, magis nostri Corporis actualem Constitutionem, Per CoroIL Q. Pro . 16. quam corporis externi naturam indicant; athaqc, quae assectus formam constituit, Corporis, vel alicujus ejus' partis constitutionem indicare vel
exprimere debet, quam ipsum Corpus, vel aliquae sis pars habet, ex eo, quod ipsius agendi potentia, sive existendi vis augetur vel minuitur, juvatur
vel coercetur. Sed notandum, cum dico, majorem, Cel minorem eae ieridi Nim, quam antea, me non
intelligere, quod Mens praeseritem Corporis confli- tutionem cum praeverita comparat, sed quod idea, quae assectus formam constituit, aliquid de corpore affirmat, quod plus minusve realitatis revera invol- vit, quam antea. Et quia essentia Mentis in hoc consistit, Per ProP. 1 1. et 15. P. 2.) quod sui Corporis actuaIem existentiam affirmat et nos per perfectionem ipsam rei essentiam intelligimus ; sequitur ergo, quod Mens ad maiorem minoremve perfectionem transit, quando ei aliquid de suo corpore, vel aliqua ejus parte affirmare contingit, quod plus, minusve realitatis involvit, quam antea. Cum igitur supra dixerim, Meritis cogitandi potentiam au
geri vel minui, nihil aliud intelligere volui, quam quod Mens ideam sui Corporis, Vel alicuius ejus
partis formaverit, quae Plias, minia Sue realitatis ex- lprimit, quam de suo Corpore affirmaverat. Nam Iidearum praestantia et actualis cogitandi potentia ex aobjecti praestantia aestimatur. Addidi denique: et qua data i a Mens ad hos Potius, quam ad ali id lcogitandum determinatur, ut Praeter Laetitiam et Tristitiae naturam, quam Prima definitionis pars explicat, Cupiditatis etiam naturam exprimerem.