Benedicti de Spinoza Opera quae supersunt omnia : iterum edenda curavit, praefationes, vitam auctoris, nec non notitias, quae ad historiam scriptorum pertinent

231쪽

aDE AFFECTIBVs.

Ebrietatem, Libidinem, Avaritiam et Ambitionem

nihil aliud intelligimus, quam conViVandi, potandi, coeundi, divitiarum et gloriae immod ratum Amorem vel Cupiditatem. Praeterea hi assectus, quatenus eos per solum objectum, ad quod referuntur, ab aliis distinguimus, contrarios non habent. Nam Temperantia, quam Luriuriae, et Sobrietas, quam Ebrietati, et denique Castitas, quam Libidini opponere solemus, affectus, seu passiones non sunt; sed animi indicant potentiam, quae hos affectus moinderatur. Caeterum reliquas affectuum species his explicare nec possum, quia tot sunt, quot object xum species) nec, si possem, necesse Nam aδid, quod intendimus, nempe ad assectuum Vires et Mentis in eosdem potentiam determinandum, PUI nobis sufficit, uniuscujusque assectus generaIem habere definitionem. Sussicit, inquam, nobis asse-ctuum et Mentis communes proprietates intelligere, ut determinare possimus, qualis et quanta fit Me tis potentia in moderandis et coercendis assectibus.

Quamvis itaque magna sit differentia inter hunc et illum Amoris, Odii, vel Cupiditatis assectum, ex.

gr. inter Amorem erga Iiberos et inter Amorem erga uxorem, nobis tamen has disserentias cognoscere et affectuum naturam et originem ulterius indagare. non est opus.

PROPOs. LVII. quilibet uniuscujusque indisiadui csectus ab assectu alterius tantiam discre a quantum essentia unius ab essentia alteritis cisere. DEΜONSΥn. Haec Propositio patet ex Ax;om. a. quod vide post Lem. 5. 8obol. Prop 15. p. At

nihilominus eandem ex trium primitivorum asse.ctuum definitionibus demonstrabimus. Omnes assectus ad Cupiditatem, Laetitiam, vel TOItitiam referuntur, ut eorum, quas dedimus de nitioncs ostendunt. At Cupiditas est ipsa tiniuscusque natura seu essentia : vide eju. Desin. in SehoL

232쪽

ditas, a Cupiditate alterius tantum discrepat, quan-rum natura, seu essentia unius ab essentia alterius differt. Laetitia deinde et Tristitia passiones sunt, quibus uniuSCujusque potentia, seu conatus in suo Rile, perseverandi augetur vel minuitur, juvatur Vel coercetur. Per Pro . 11. huius et eius Schol ) At per conatum in suo Esse perseverandi, quatenus ad Μentem et Corpus simul refertur, Appetitum et C

Haliatem intelligimiis ; vide Schol. μορ. s. huius ergo Laetitia et Tristitia est ipsa Cupiditas, sive Aphelitus, quatenuS a causis externis augetur, vel misnuitur, iuvatur, Vel coercetur, hoc est, Per idem Sehol.) est ipsa cujusque natura; atque adeo uniuscujusque Laetitia , vel Tristitia, a Laetitia, vel Trias A J stitia alterius tantum etiam discrepat, quantum natura, seu essentia unius ab essentia alterius differt; et conlequenter quilibet uniuscujusque individui aD sectus ab assectu alterius tantum discrepat, etc. O. E. D.

scuo L. Hinc sequitur assectus animalium, quae irrationalia dicuntur,' bruta enim sentire ne quaquam dubitare possumus, postquam Mentis novimus originem ab assectibus hominum tantum differre, quantum eorum natur' a natura humana differt. Fertur quidem equus et homo Libidine procreandi; at ille Libidine equina , hic autem humana. Sic otiam L1bidines et AppetituS insectorum, piscium et avium alii atque alii esse debent. Quamvis itaque unumquodque individuum sua, qua constat DB iura, Contentum Vivat, eaque gaudeat; Vita ta-4nien illa, qua unumquodque est contentum et gaudium nihil aliud est, quam idea, seu anima ejusdem individui, atque adeo gaudium unius a gaudio alte rius tantum natura discrepat, quantum essentia unius ab essentia alterius differt. Denique excedenti Propolitione sequitur, non parum etiam i

233쪽

DE AFFECTIBUS. teresse, inter gaudium, quo ebrius en gr. ducitu et inter gaunium, quo potitur Philosophus, quoidbio In transitu monere volui. Atque haec de assectibus, qui ad hominem referuntur, quatenuS patitur. Superest, ut pauca addam de iis, qui ad eundem referuntur, quatenuS agit. PROPOS. LVIII. Praeter Laelitiam et Cu iditatem, quae Prassones sunt, cilii Laetitiae et Cia iditatis assectus dantur, qui ad nos, quatenuS GgimuS,

referuntur. mDEΜONSTR. Cum Μens se ipsam, suamque agendi potentiam concipit, I aetatur Per PrQP. 55.

huius . Μens autem se ipsam necessario contemplatur, quando Veram sive adaequatam ideam conci Pit. Per ProP. 45. P. u.) At Mens quasdam ideas adaequatas concipit: Per Sc l. 2 . μγ. si O. P. 2.)Ergo eatenus etiam laetatur, quatenus ideas a da equatas concipit hoc est, syer Pror'. a. hi tuo PAE J quatenus agit. Deinde Μens tam quatenus claras et distinctas, quam quatenus confusas habet ideas, in suo Esse perseverare conatur Per Pro . s. hNius .

At per conatum Cupiditatem intelligimus ς Per ejusdem Schol.) ergo Cupiditas ad nos refertur, etiam quatenus intelligimus , sive sper ProP. 1. hujus quatenus agimUS. Q. E. D. PROPOS. LIX. Inter omnes ras'ecstres , qui ad Meritem, quaterius tigit, referuntur, Nulli furit, quam qui ad Laetitiam. Eel CuPiditatem refcxuntur. DEΜONSTR. omnes assectus ad Cupiditatem, Laetitiam, vel Tristitiam referuntur, Ut eOrtam, quas dedimus, definitiones ostendunt. Per Trilii-tiam autem intelligimus, quod mentis cogitandi Potentia minuitur, Vel coercetur; s Per PrOP 1 1. hujus et ejus Schol.) adeoque Mens, quatenuS COD- aristatur, eatenus ejus intelligendi. hoc est, ejus endi Potentia cyer Proρ 1. huius minuitur , Vel

234쪽

IIIcEs ΓΑ vs Ι1I coercetur; adeoque nulli Tristitiae assectus ad Μontem referri possunt, qυatenus agit; sed tantum aD sectus Laetitiae et Cupiditatis, qui per Pro . Praec.)eatenus etiam ad Mentem referuntur. p. E. D. ScHOL. Omnes actioneS, quae sequuntur ex assectibus, qui ad Mentem referuntur, quatenuS inintelligit, ad Fortitudinem refero, quam in Animositatem et Genero sitatem distinguo. Nam per Aniamo statem intelligo Cuyiditatem, qua uriusquisque conatur suum Ele eae solo rationis dictamine cor e

Eas itaque actiones, quae solum agentis utile intendunt ad Animositatem et quae alterius etiam utile intendunt. ad Generositatem refero. Temperancia

igitur, Ssbrietas et animi in periculis praesentia etc. Animositatis sunt species; Modesta autem, CI mentia etc. species Generositatis sunt. Atque his ἔφη puto mo praecipuos assectus animique fluctuationes, quae ex compositione trium primitivorum affectuum, nempe Cupiditatis, Laetitiae et Τristitiae oriuntur, explicuisse, perque primas suas causaSoflendisse. Ex quibus apparet, nos a caulis eriternis multis modis agitari, nosque, perinde ut mariS undae a contrariis ventis agitatae, fluctuare, nostri eventus atque fati inscios. At dixi, me praecis PHOS tantum, non omnes, qui dari possunt, animi conflictus ostendisse. Nam eadem via, qua suPra, Procedendo facile possumus ostendero Amorem esse junctum Poenitentiae, Dedignationi, Pudori etc..1mo unicuique ex jam dictis clare constare credo, assectus tot modis, alios cum aliis, posse componi, indeque tot variationes oriri, ut nullo numero definiri queant. Sed ad meum institutum praecipuos tantum enumeravisse suffieit; nam xeliqui, quos omisi,

Nare. Per Genero st

tur reliquos homines Item autem Guyiditatem intell1- eae solo rationis dictamine corici

jua are et sibi amicitia jungere.

235쪽

plus curiositatis, quam utilitatis haberent Attamen de Amore hoc notandum restat, quod scilicet saepissime contingit, dum re quam appetebamus

fruimur, ut Corpus ex ea fruitione novam acquirat Constitutionem , a qua a iter determina tir et aliae re-xiam imagines in eo excitantur et simul Μens alia imaginarI, aliaque cupere incipita EX. gr. Cumat quid, quod nosti apore delectu i e solet, imaginamur, eodem frui, nempe comedere Cupimus. At qamdiu eodem sic fruimur, stomachus adimpletur, Corpusque aliter consti tuitur. Si igitur Corpore

j in aliter dii posito, eiusdem cibi imago, quia ipse

Praesen, adest, fomentetur et consequenter conatus eti-, liv Cupiditas eundem comedendi, huic C Padriati, seu conatui nova illa constitutio repugnabit et conisquenter gibi, quem appulebamuS, Prae sentia odiosa erit et hoc est, quod Fastidium et iu odium vocamus. Caeterum Corporis affectiones ex ternaS, quae in assectibus Observantur, ut sunt tremor, Ii Vor, singultus, risus etc. neglerii, quia ad soliun Corpus absque ulla ad Mentem relatione refe- Tuitur. Denique de affectuum definitionibus quaρ-dam notanda iunt, quas propterea hic ordine repetam et quid in unaquaque observandum est, iisdem inter Ponam AFFECT.. DEFINIT. I. Cupiditas est ipsa f*'UJhominis essentia , quatenus ex data quacunque ei a Sassectione determinata concipitur ad aliquid agendum. EXPLIC. Diximus supra in Scholio Propositionis s. huius Partis, Cupiditatem esse appetitum chim ejusdem conscientia; appetitum autum esse ipsam hominis essentiam, quatenus cletermitiata esst ad ea agendum, quae ipsius conservationi inserviurit. Sudin eodem Scholio etiam moniai, me vovera inter hum Anum appetitum et Cupiditatem nullam agnosceredisserensiam Nam live homo sui appetitus sit con scius, live non lit, manet tamen appetituS unUS,

236쪽

idemque; atque adeo, ne tautologiam committere vi 'exex, Cupiditatem per appetitum explicare nolui; sed eandem ita definire .stuavi, ut omnes humauae

naturae conatus, quos Domine appetitus, Voluntatis, cupiditatis, visi impetus signi sicamus, una comprehenderem. Potueram enim dicere, Cupiditatem esse ipsam hominis essentiam, quatenus determinata concipitur ad aliquid agendum ; sed ev hac definitione Per 'OP. 25 P. 2 ) non sequeretur, quod Mens possit suae Cupiditatis, sive appetitus esse conscia. Igitur, ut hujus conscientiae causam involverem, necesse fuit Oer eandem Pro .) addere, quatenuS ex

data quacunque eius sectisne determitiata etc. Nam per assectionem humanae essentiae quamcunque eiusdem essentiae constitutionesti intelligsmus, sive ea sit innata, sive quod ipsa per solum Cogitationis, sive per solum Extensionis attributum concipiatur, sive denique quod ad utrumque simul referatur. Hic igitur Cupiditatis nomine intelligo hominis quoscunque conatus, impetus, appetitUS et volitiones, qui pro varia ejusdem hominis constitutione varii et non raro adeo sibi invicem oppositi sunt, ut homo diversimode trahatur et, quo se vertat, nesciat.

II. Laetitia est hominis transitio a minore ad sy J majorem perfectionem. III. Tristitia est hominis transitio a majore

ad minorem perfectionem. ΕxPUC. Dico transitionem. Nam Laetilia non est ipsa perseotio. Si enim homo cum perfectio. . ne, ad quam transit, nasceretur, eiusdem absque Laetitiae assectu compos esset; quod clarius apparet ex Tristitiae assectu, qui huic est contrarius. Nam quod Tristitia in transitione ad minorem perfectionem consistit, non autem in ipsa mi Dore perfectione, nemo negare potest, quandoquidem homo eatenus contris xi nequit, quatenu. alicujus perfectionis

237쪽

est particeps. Nec dicere possumus, quod Tristitia

in privatione maioris perfectionis consistat; nam privatio nihil e fit. Tristitiae autem assectus actus est, qui propterea nullus alius esse potest, quam actus transeundi ad minorem perfectionem, hoc est, actus, quo hominis agendi potentia minuitur, Vel Coerc tur. Nid. Schol. Prol'. 11. huius. Caetorum definitiones Hilaritatis, Titillationis, Melancholiae et Doloris omitto, quia ad Corpus potissimum referuntur

et non nisi Laetitiae, aut Tristitiae sunt Species. IV. Admiratio est rei alicujus imaginatio, in

qua Mens defixa propterea manet, quia haec fingularis imaginatio nullam cum reliquis habet co

nexionem.

ExPLic. In Scholio Propositionis 13. Partis a. ostendimus, quaenam sit causa, Cur Men S, eX COntemplatione unius rei, statim in alterius rei cogitationem incidat, videlicet, quia earum rerum imagines invicem concatenatae et ita ordinatae sunt, uxalia aliam sequatur, quod quidem concipi nequit, quando rei imago nova est; sed Mens in ejusdem

rei contemplatione detinebitur, donec ab aliis causis ad alia cogitandum determinetur. Rei itaque novae imaginatio in se considerata ejusdem naturae est, ac reliquae, et hac de causa ego Admirationem interas CtUS non numero, nec causam video, cur δ''J id facerem, quandoquidem haec Metitis distractioeta nulla causa positiva, quae Mentem ab aliis distrahat, oritur, sed tantum ex eo, qUod causa, Cur Μεns eX unius rei contemplatione ad alia cogitandum determinatur, deficit. I xes igitur, cui in Schol. ProP. 11. huius monui tantum affectus PrimitiVos seu primarios agnosco ; nempe, Laetitiae, Tristitiae et Cupiditatis, nec alia de causa verba de Admiratione feci, quam quia usu factum est, ut quidam affectus, qui ex tribus primitivis derivantur,s nominibus indicari soleant, quando ad obje

238쪽

eta. quae admiramur, referuntur; quae quidem ratio me ex aequo movet, ut etiam Contempsus definitionem his adjungam. V. Contemptus est rei alicuius imaginatio, quae Μ ntem adeo parum tangit, ut ipsa Mens ex Tei praesentia magis moveatur ad ea imaginandum, Dae in ip in re non sunt. quam quae in ipsa sunt. Vid. Sohol Pro . 52. huiuS. Definitiones Venerationis ot Dedignationis missas hic facio, qu1a nulli, quod sciam, affectus eae

his no meu trahunt. VI. Amor es: Laetitia, concomitante idea cau

sae externae.

LXPLic. Ha o Definitio satis clare Amoris ensentiam explicat; illa vero Auctorum . qui definiunt Amorem e se Coluntatem amantis se iungendi rei amatiae, non Amoris essentiam, sed ejus proprietatem exprimit et, quia Amoris esselatia non satis ab Auinctoribus perspecta fuit, ideo Meque ejus proprietatis

ullum clarum i onception habere potuerunt et hinc factum, ut eorum definitionem admodum obscuram esse omnes iudicaverint. Verum notandum, cum dico, proprietatem esse in amante, se volutitate jungere ei amatae, me per voluntatem non intelligere

e 3ns risum vel animi dρliberationem, seu Iiberum decretum, Dam hoc fictilium esse demonstra vinins Proposi io' e 43 Pallis 2.3 nec etiam Cupiditatim se e 1 urigendi rei amatae, quando abest, Vel persevel f randi in ipsius praesentia, quando adest; potustri Am arae amor absque hac aut illa Cupiditate concipi: sed per voluntatem me Acquiescentiam intelligere, quae est in amante ob rei amatae praesentiam, a qua Laettila amanti S corroboratur, aut saltem fovetur.

VII. Odium est Tristitia, concomitante idea l

239쪽

ExPtre. Quae hic notanda sunt, ex dictis in Praecedentis Definitionis Explicatione facile percipisuntur. Vitae praeterea Schol. PrOP. 11. hui&S. VIII. Propensio est Laetitia, concomitante idea elicujus rei, quae per accidens causa est Laetitiae. IX. Aversio est Tristitia, concomitante idea alicujus rei, quae per accidens causa est Tristitiae. Ibe his vide Schol. PrsP. 15. hujuS. X. Devotio est Amor erga eum, quem adrnia

ramur.

EXPLI c. Admirationem oriri ex rei novitate. ostendimus Propositione 5u. hujus. Si igitur contingat, ut id, quod admiramur, saepe imaginemur, idem admirari desinemus; atque adeo videmus , D votionis assectum facile in simplicem Amorem dege

nerare.

XI. Irrisio est Laetitia orta ex eo , quod aliquid, quod contemnimus in xe, quam Odimus, ei inesse imaginamur.

ExPLIc. QuatenuS rem, quam odimUS, Contemnimus, eatenus de eadem existentiam negamus,

vide Schol. Pro . 5u. huius) et eatenuS Per Pt OP. Qin huius laetamur. Sed quoniam supponimus, homi nem id, quod irridet, odio tamen habere, sequitur, hanc Laetitiam solidam non esse. Vid. Schol. Pro

idea rei futurae, vel praeteritae, de cujuS eventu aliquatenus dubitamu8. XIII. Μ eius est inconstans Tristitia, Orta ex idea rei futurae, vel Praeteritae, de CujuS eventu aliquatenus dubitamus. Vide de his Schol. 2. Pro . ad. huiuS.

PL1o. Ex his definitionibus sequitur, non Spem sine Metu, neque Metum sine Sye. Qui enim

240쪽

en im Spe pendet si de rei eventu dubitat. Is aliquid

imaginari supponitur, quod rei futura B existentiam secludit; atque adeo eatenus contristari, Per Prop. 19. hnius) et consequenter, dum Spe Peridet, metue- Te, ut TeS eveniat. Qui . autem contra in Metu est. hoc est, de rei, quam odit, eventu dubiist,. aliquid et am imaginat uri, quod ejuseiem rei existentiam secludit; atque adeo cyer Pro . 2 o. huius Iaetatur et consequenter eatenus Spem habet, ne eveniat.

XLV. Securitas est Laetitia, orta ex id a rei futurae, vel Praeteritae, de qua dubitandi causa sub-Ιata est. XV. Desperatio est Tristitia, orta ex idea rei futurae, vel praeteritae, de qua dubitandi causa sub-1ata est. EXPLic Oritur itaque ex Spe Securitas et ex Metu Desperatio, qtiando de rei eventu dubitandi causa tollitur, quod fit, quia homo rem praeteritam vel futuram adesse imaginatur et ut praesentem Contemplatur; vel quia alia imaginatur, quae existeritiam earum rerum secludunt, quae ipsi dubium injiciebant. Nam tametsi de rerum singularium eventu Per Coroll. Prose. 51. P. ud nunquam possumus esse certi; fieri tamen potest, ut de earum eVentu non dubitemus. Aliud enim essu ostendimus, Eicie Schol. P OP. 49. P. a ) de re non dubitare, aliud rei certitudinem habere; atque adeo fieri potest, ut ex ima gine rei praeteritae, aut futurae, eodem Laetitiae vel Tristitiae affectu assciamur ac ex rei praesentis ἔβδ imagine, ut in Propositione 13. huius demonstravimus, quam cum ejusdem Scholio vide. XVI. Gaudium est Laetitia, concomitante idea rei praeteritae, quae praeter Spem evenit. XVII Conscientiae morsus est Tristitia, con- comitante idea rei praeteritae, quae praeter Spem