장음표시 사용
281쪽
μδp. 35. huius atque adeo iner Prop. 19. huius) ex
ductu rationis conabimur necessario efficere, ut homines ex ductu rationiS Vivant. At bonum, quod
onusquisque, qui ex rationis dictamine vivit, hoc est, per Prop. 24. huiuS) qui virtutem sectatur. sibi appetit, est intelligero; ver Prop. 26. huius) ergo honum, quod unusquisque, qui virtutem sectatur, sibi appetit, reliquis hominibus etiam cupiet. Deinde Cupiditas, quatenus ad Mentem refertur, est ipsa Mentis essentia per 1. AFeci. DefinΜentis autem essentia in cognitione consistit, sper Prop. II. . u. quae Dei cognitionem involvit, Oer Prop. 47. p. 2 ) et sino qua per Prop. 15. y. 1.) nec esse, nec concipi potest; adeoque quo Mentis essentia maio-xem Dei cognitionem involvit, eo Cupiditas, qua
is, qui virtutem sectatur, bonum, quod sibi appe-l tit, alteri cupit, etiam major erit. p. E. D. Aliter. Bonum i quod homo sibi appetit et amat, constantius amabit, si viderit, alios idρmi amare sper Prop. 51. p. 5. ) ; atque adeo per ἴδ'*Jl Coroll. eiusdem Prop.) conabitur, ut reliqui idem
ament; et quia hoc bonum per Prop. yraeo.) omnis bris commune est, eoque omnes gaudere possunt; conabitur ergo, per eandem rationem) Ut omnes eodem gaudeant et Oer Prop. 57. p. 5. eo magi β, quo hoc bono magis fruetur. Q. E. D. ScHoL. I. Qui ex solo assectu conatur, ut reliqui ament, quod ipse amat et ut reliqui ex ipsius ingenio vivan', solo impetu agit et ideo odiosus est, praecipue irs, quibus alia placent, quique Propter
ea etiam student et eodemi impetu Conantur, ut reliqui contra ex ipsorum in geolo vivant. Deinde quori, murra, qNod homines ex assectu appetunt, sat pu tale kst, ut unus tantum ejus possit esse, hinc fit, ut, qui amant', mente sibi non constent et dum Iaudes rei, quam amant, narrare gauis
282쪽
25Ogaudent, timeant credi. At qui reliquos conatur ratione iducere, non impetu, sed humaniter et benigne agit et sibi mente maxime constat. Porro quicquid cupimus et agimus, cujus causa sumu8, quatenus Dei habemus ideam, sive quatenus Deum cognoscimus, ad Religionem refero. Cupiditatem autem bene faciendi, quae ex eo in generatur, quod ex rationis ductu vivimus, Pietatem voco. Cupidita tem deinde, qua homo, qui ex ductu rationis vivit, tenetur, ut reliquos sibi amicitia jungat, Honestatem voco et id honestum, quod homines, qui
ex ducta rationis vivunt, laudant et id contra turpe, quod conciliandae amicitiae repugnat. Paeter haec, civitatis etiam quaenam sint fundamenta ostendi. Disserentia deinde inter veram Virtutem et impotentiam faciles ex supra dictis percipitur; nempe quod vera virtus nihil aliud fit, quam ex solo rationisdustu vivere; atque adeo impotentia in hoc solo consistit, quod homo a rebus, quae extra ipsum sunt, duci se patiatur et ab iis ad ea agendum detHrminetur, qUae rerum externarum communis constitutio ; non autem ea, quae ipsa ipsius natura, in se sola considerata, postulat. Atque haec illa sunt, quae in Scholio Propositionis hujus Partis dem On- lirare promisi, ex quibus apparet legem illam de non
mactandis bruti S, magis vana superstisione et muliebri misericordia. quam sana ratione fundatam eII e.
'βJ Docet quidem ratio nostrum utile quaerendi necessitudinem cum hominibus jungere; sed Doricum brutiS, aut rebus, quarum natura a Datiara bimmatia est diversa; sed idem jus, quod illa in nos
habent, nos in ea habere. Imo quia uniuscujusque jus virtute seu potentia uniuscujusque defini tur Ionge majus homines in bruta, quam haec in homines jus habent. Nec tamen nego bruta sentire; si Nego, quod propterea non liceat nostrae utilis: cotisulere et iisdem ad libitum uti , eadem liae tractare, Prout nobis magis convenit; quandoquidem
283쪽
Da gERvITUTE HUMANA. nobiscum natura non conveniunt et eorum assecsus
ab assectibus humanis sunt natura diversi Dide Schol. Prop. 57. P. S). superest, ut explicem, quid justum, quid iniustum , quid peccatum et quid denique meritum sit. Sed de his vide seq. Scholium.
Scuo L. II. In Appendice Partis primae explicare promisi, quid laus et vituperium, quid meritum et peccatum, quid justum et injustum sit. Laudem et vituperium quod attinet, in Scholio Propositionis 29. Partis 3. explicui; de reliquis autem hici iam erit dicendi locus. Sed prius pauca de statu lio- minis naturali et civili dicenda sunt. Existit unusquisque summo naturae iure, et Con-l sequenter summo naturae iure unusquisque ea agi ,
quae ex suae naturae necessitate sequuntur ; atque
adeo summo naturae iure unusquisque judicat, quid bonum, quid malum sit, suaeque utilitati ex suo ingenio consulit, reide Pro . 1 f. et 2 o. hujus) seseque indicat, reide Coroll. 2. Pro . 4o. P. 5,) et id, qVOdamat, Conserva re et id, quod od1o habet, destruere conatur Uide Pro . p . P. 3. . Quod si homines eX
ductu rationis viverent, potiretur unusquisque Ver
Coroll. 1. Pro . 55 hujus) hoc suo iure absque ullo alterius damno. Sed quia assectibus sunt obnoxii, Per Coroll. Pro . 4 hujus qui potentiam, seu Virtutem humanam Ionge superant, syer Aro 6. huJUS ideo saepe diversi trahuntur, Ῥer Pro . 54. h MN atque sibi invicem sunt contrarii. 1er Pro . 54. huju a' mutuo dum auxilio indigent er Schol. Pro . 55. hujus . Ut igitur homines concorditer vivere et libiaia Ailio esse pollini, necesses est, ut jure suo naturali Cedant et se invicem securos reddant, se nihil '-Jacturos, quod possit in alterius damnum cedere. Qua authm ratione hoc fieri posui, ut scilicet homi- qui affectibus necessario sunt obnoxii, Per CO-rolt. FrOP. 4. hujus) atque inconstantes et varii, per
284쪽
EΤΗΙ Εs ΡΑvs IV. 2 EP OP. .35 b us) possint se invicem securos reddere et fidem invicem habere, patet ex Propositione 7. hujus Partis et Propositione 50. Partis 5. Nempe quod nullus assectus coerceri potest, nisi assectu fortiore et contrario assectui coercendo, et quod unusquisque ab inferendo damno abstinet timore majoris damni.
Hac igitur lege Societas firmari poterit, si modo ipsa sibi vindicet jus, quod unusquisque habet, sese Vin dicandi et de bono et malo judicandi; quaeque adeo
potestatem habeat communem videndi rationem Praescribendi, legesque ferendi, easque non ratione, quae assectus coercere nequit Per Schol. μυ. 17 huius P, sed minis firmandi. Haec autem Societas,
legibus et potestate sese conservandi firmata, Civitas oppellatur et, qui ipsius jure defenduntur, Cives; ex quibus facile intelligimus, nihil in stat' naturalidari, quod ex omnium consensu bonum, nut malum sit; quandoquidem unusquisque, qui ia statu est naturali, suae tantummodo utilitati consulit et eta suo ingenio et quatenus suae utilitatis tantum habet rationem, quid bonum, quidve malum sit, de- Cernit et nemini, nisi sibi soli, obtemperare lege ulla tenetur; atque adeo in statu naturali peccatum concipi nequit. At quidem in statu Civili, ubi et Communi consensu decernitur, quid bonum, quid-Ve malumuit et unusquisque Civitati obtemperare tenetur. Est itaque peccatum nihil aliud, quam inobedientia, quae propterea solo Civitatis iure Punitur et Contra obedientia Civi meritum ducitur, quia eo ipso dignus iudicatur, qui Civitatis commodi S
gaudeat. Deinde in statu naturali nemo ex Communi consensu alicujus rei ost Dominus, nec in Natura aliquid datur, quod pollit dici huius hominis esse et non illius; sed omnia omnium sunt, ac proinde in statu naturali nulla potest concipi voIuntas unicuique suum tribuendi, aut alicui id, quod ἐjus sit, eripiendi, hoc est, in statu naturali nihil fit, 'lijustum, aut injustum possit dici; at quidem in stam
285쪽
civili, tibi ex communi consensu decernitus, quid huius, quidve illius sit. EX quibus apparet, iu- δῖ'stum et iniustum, peccatuin et meritum notiones esto extrinsecas; non autem attributa, quae Mentis naturam explicent. Sed de his satis. Pnovos. XXXVIII. Id, quod Comus huma-
m ita disponit, ut Pluribus modis possit assci, Det
quod idem aptum reddit ad Corpora eaeterna pluribus
modis assciendum, homini est utile ; et eo utilius,
quo Corpus ab eo aptius redditur, ut pluribus modis iciatur, aliaque corpora assiciat et contra id no-aelum est, quod Corpus ad haec minus aptum reddit. DEΜONsaen. Quo Corpus ad haec aptius redditur, eo Mens aptior ad percipiendum redditur per Prop. 14. p. 2. adeoque id, quod Corpus hac ratio nodisponit, aptumque ad haec reddit, est. necessario bonum seu utile per Prop. 26. et 27. huius et eo utilius, quo Corpus ad haec aptius potest reddere et contra syer earidem Prop. 14. p. 2. iHUersam et Prop. 26. et 27. huius) noxium, si corpus ad haec minus aptum reddat. Q. E. D. Pno Pos. XXXIX. Quae essiciunt, ut motus et quietis ratio, quam Corporis humarii partes rad invicem habent, confer Uetur, boria furit; et ea contra mala quae siciunt, ut Corporis humarii partes aliam ad inDicem motus et quietiS habeant ratioriem. DEMONSTR. Corpus humanum indiget, ut
conservetur, plurimis aliis corporibus per Postvl. 4.
p. R.).' At id, quod formam humani Corporis constituit, in hoc consistit, quod ejus Partes motus suos' certa quadam ratione sibi invicem communicent per Destri. ante Lem. 4. quam Uidepost Proy. IS. V. Q.). Er-O quae epiciunt, ut motu S et quieti S ratio, quam ris humani Partes ad invicem habent, con- ξδὴ Jetur, eadem humatii Corpori S formam conserant et conse uenter efficiunt, per Post. 5. et 6. p. 2. ut
286쪽
ut Corpus humanum multis modis assci et ut idem corpora externa multiS modis assicere possit; adeoque per V or. yraec.) bona sunt Deinde, quae essiciunt, ni Corporis humani partes aliam motus et quietis rationem obtineant, eadem cher eandem Destri. p. v. eficiunt, ut orpus humanum aliam formam in
duat, hoc est, s ut Mer se notum et in fine praefationis huius Martis monuimuS J ut Corpus humanum d struatur et consequeIiter ut omnino ineptum reddatur, ne possit pluribus modis affici, ac proinde sper Prop. praec.) mala sunt. Q. E. D. SCHOL. Quantum haec Μenti obesse, vel prodesse possunt in Quinta Parte explicabitur. Sed hic
notandum, quod Corpus tum mortem ubire intelli gam, quando ejus partes ita disponuntur, ut aliam motus et quietis rationem ad invicem obtineatit. Nam negare non audeo Corpus humanum, retenta sanguinis circulatione et aliiS, propter quae Corpus vivere existimatur, posse nihilominus in aliam naturam a su a prorsus diversam mutari. Nam nulla ratio me cogit, ut statuam Corpus non mori, nisi in tetur in cadaver; quin ipsa experientia aliud suadere videtur Fit Damque aliquando , ut homo taJeS patiatur mutationes, ut non facile eundem illum esse
dixerim, ut de quodam Hispano Poeta narrare au- 4 divi, qui morbo correptus fuerat et quamvis ex eo lConvaluerit, mansit tamen praeteritae suae vitae tam loblitus, ut Fabulas et Tragoedias, quas fecerat, suas inon crediderit esse et sane pro infante adulto haberi IPotuisset, si vernaculae etiam linguae fuisset oblitus. Et si hoc incredibile videtur, quid de infantibus dicemuS8 Quorum naturam homo proVectae aetatis a sua tam cliversam esse credit, ut persuaderi non possit, se unquam infantem fuisse, nisi ex aliis de se conj cturam facesret. Sed ne superstitiosis materiam suppeditem movendi novas quaestiones, malo haec in medio relinquere.
287쪽
DE SERVITUTE HUNANA. 25sPROPos. XL. quae ad hominum communem P VJ Societatem conducunt, s De quae viciunt, ut homines concorditer Ciυant, utilia furit Et illa contra mala, quae dij cordiam in Civitiatem inducunt. DRΜONSTR. Nam quae efficiunt, ut homines concorditer vivant, simul efficiunt, ut ex ductu rationis vivant, per Prop. 55. huius θ' atque adeo' per Prop. 26. et QT. huiuH bona sunt, et per eandem rationem) illa contra mala sunt, quae discordias concitant. Q. E. D.
PROPos. XLI. Laetitia directe mala non est, sed bona ; Trisitia autem contra directe est mala. DEMONSTR. Laetitia sper Proy. 11. p. 5. Cum eiusdem Schol.) est affectus, quo corporis agendi potentia augetur, vel juvatur ; Tristitia autem contra est affectus, quo corporis agendi potentia minuitur, Vel coercetur; adeoque per Prop. 53. huius Laetitia directe bona est etc. p. E. D. PROPos. XLII. Hilaritas eaeces iam habere risquit ; sed femper bona est et contra melancholia semper mala.
DEΜONSTR. Hilaritas diide eitis Desin. in SohoLProp. 11. p. 5. est Laetitia, quae, quatenus ad Corpus refertur, in hoc consistit, quod Corporis omnes partes pariter sint assectae, hoc est, per Prop. II. p. 5.) quod Corporis agendi potentia augetur, ve1JuVatur, ita ut omnes ejus partes eandem ad invicem motuS et quietis rationem obtineant; atque
adeo per Prop. 39. huius) Hilaritas semper est bona,
nec excessum habere potest. At Melancholia cuius etiam Desin. Nide in eodem Schol. Prop. 11. p. 5.) est Tristitia, quae, quatenus ad Corpus refertur, ἴδ*βJ in hoc consistit, quod Corporis agendi potentia absolute minuitur, vel coercetur; adeoque per Prop.
33. tiuitis semper est mala. Q E. D.
288쪽
Pnovos. XLIII. Titillatio excessum habere ro es et mala esse ; Dolor a tem eatenus potest esse bonus, quatenus Titillatio, seu Laetitia es mala.
DΕΜONSTR. Titillatio est Laetitia, quae, quatenus ad Corpus refertur, in hoc consistit, quod una , vel aliquot ejus partes prae reliquis afficiuntur, et ide eius Desin. in Schst. Proq. 11. p. 5) cuius assectus potentia tanta esse potest, ut reliquas Corporis actiones superet, sper P ορ. 6. huius eique pertinaciter adhaereat, atque adeo impediat, quo minus COrpus aptum sit, ut plurimis aliis modis afficiatur, adeoque per Prop. 53. huius) mala esse potest. Dein- de Dolor, qui contra Tristitia est, in se lo conside- Tatus, non potest esse bonus per Prop. 41. huius). Verum quia ejus vis et incrementum definitur po-
tentia causae externae cum nostra Comparata, per
Prop. 5. huius) possumus ergo hujus affectus infinitos virium concipere gradus et modos; per Prop. I. huius atquc adeo eundem talem concipere, qui Ti- tillationem possit coercere, ut excessum non habeat et eatenus per primam partem Prop. huius) efficere,
ne corpuS minuS aptum reddatur ac proinde eatenus erit bonus. E. D.
Pnovos. XLIV. Amor et Cupiditas excessum habere pol furit.
DEΜONsΤR. Amor est Laetitia, per Desin 6. ecl. concomitante idea causae externae: Titillatio igitur, Oer Schol. Pro . 11. p. 5.) concomitante idea causae externae Amor est ; atque adeo Amor Oer Prop. praeo.) excessum habere potest. Deinde Cupiditas eo est major, quo assectuS, eX quo oritur, major
- est per Prop. 57. y. 5. . Quare ut assectus Prop. 6. huius) reliquas hominis actiones supe lpotest; sic etiam Cupiditas, quae ex eodem affectu oritur, reliquas Cupiditates superare ac Proinde eun-
289쪽
DA 8ΕRVITvTA HUMANA. avdem excessum habere poterit, quem in praeeeflenisti Propositione Titillationem habere ostendimus.
ScHoz. Hssaritas, quam bonam esse dixi, coniscipitur facilius, quam observatur. NRm affectus. quibus quotidie conflictamur, referuntur PIerum qu ad aliquam Corporis partem, quae prae reliquis assicitur, ac proinde assectus ut plur mum excessum habent et Μentem in sola unius objecti contemplatio ne ita detinent, ut de aliis cogitare nequeat ; et quamvis homines pluribus assectibus obnoxii sint, atque ad O rari reperiantur, qui semper uno, eodemquo assectu conflictentur, non desunt tamen, quibus unus idem que assectus pertinaciter adhaareat. Videmus enim homines aliquando ab uno objecto ita assici, ut, quamvis praesens non sit, ipsum tamen co. Tam habere credant, quod quando homini non dormienti accidit, eundem delirare dicimus, vel in I nare; nec minus insanire creduntur, qui Amore asedent, quique noctes atque dies solam amasiam veImeretricem somniant, quia risum movere solent. At cum avarus de nulla alia r , quam de lucro, VeI de nummis cogitet ei ambitii, sus de gloria etc. hinnn crediantur delirare, quia molesti solent esse et
odio digni aestimantur. Sed revera AVatitia, Ambitio. Libido etc. delirii species sunt, quamvis inter
PROPOS. XLV. Odium nunquam Potest est σ
solere conamur Per Pro . 59. Pr 5. hoc est, ῬerHOP. 57. hujus) aliquid conamur, quod malum est. Ergo etc. p. E. D. SCHOL. Nota, me hic et in seqq. per odium illud, tantum intelligere, quod est exsa ho- Jῆμ'
290쪽
Colloit. I. Invidia, Irrisio , Contemptus, Ira, vindicta et reliqui assectus, qui ad Odium referuntur, vel ex eodem oriuntur, mali stini, quod etiam ex ProP. 59. P. S. et Prop. 57. .hujuS Patet. COROLL. II. Quicquid ex eo, quod odio assevicti sumus, appetimus, turpe et in Civitate injustum est. Quod etiam patet eX Prop. 59. p. 5. et ex Defin. turpis et injusti, quas Vide in Schol. Prop. 57. hujus.
ScHon. Inter Irrisionem, quam in 1 CorolLmalam esse dixi) et xisum magnam agnosco disserentiam. Nam risus, ut et jocus, mera est Laetitia ; adeoque, modo excessum non habeat, per se bonus est
yer Proρ. hujus). Nihil profecto nisi torva et 1eistis superstitio delectari prohibet. Nam qui magis
decet famem et sitim etatinguere, quam melancholiam expellere ἶ Μea haec est ratio et sic animum induxi meum. Nullum numen, nec alius , nisi invidus, mea impotentia et incommodo delectatur, nec nobis lacrimas, singultias, metum et alia hujusmodi, quae animi impotentis sunt signa , virtuti ducit; sed contra, quo majori Laetitia asscimur, eo ad ma- 4jorem perfectionem transimus, hoc est, eo nos ma- gis de natura divina participare necesse est. Rebus litaque uti et iis, quantum fieri potest, delectari non quidem ad nauseam usque ; nam hoc delectari non
est) viri est sapientis. Viri, inquam, sapientis est, linoderato et suavi cibo et potu se xeficere et recreare, ut et odoribus, plantarum vjrensium amoenitate, Ornatu , musica, ludis exercitatoriis, theatris et aliis hujusmodi, quibus unusquisque absque ullo alterius damno uti potest. Corpus namque humanum ex plurimis diversae naturae partibuS componitur, quae Continuo NOVO . alimento indigent et vario, ut totum Corpus ad Omnia, quae eX iplius natura se . niqui possurit, aeqtae aptum sit et consequenter ut Mens