장음표시 사용
311쪽
cuntur; nempe quod odium Amore)contra vincendum sit et quod unusquisque, qui ratione ducitur, bonum, quod sibi appetit, reliquis etiam ut sit, cupiat. Ad quod accedit id, quod in Scholio Propolitionis 5o. liiijus Partis et aliis in locis notavimiis,
quod scilicet vir fortis hoc apprime consideret, nempe quod omnia ex necessitate divinae naturae sequar tur, ac proinde quicquid molestum et malum esse cogitat et quicquid praeterea impium, horrendum, injustum et turpe videtur, eX eo oritur, quod Te8 ipsas perturbate, mutilate et confuse concipit; et hac de causa apprime conatur res, ut in se sunt, concipere et verae cognitionis impedimenta amoVere, ut sunt odium, Ira, Invidia, Irrisio, Superbia et reliqua hujusmodi, quae in praecedentibus notavimu8; atque adeo, quantum potest, conatur, uti diximus, bene agere et laetari. Quousque autem humana virtus ad haec consequenda se extendat et quid
possit, in sequenti Parte demonstrabo. APPENDIX. Quae in hac arte de recta et i- fgRIτendi ratione tradidi, non sunt ilia dis sista, ut una Pectu videri Possint , sed dii erse a me demonstrata sunt, Prout scilicet unum eae alis facilius deducere
Potuerim. Eadem igitur Ido recolligere et ad summαcaPita redigere Proρ ui. CAP. I. Omnes nostri conatus, seu Cupid1-tates ex necessitate nostrae naturae ita sequuntur, ut vel per ipsam solam, tanquam pex Protaimam suain causam, possint intelligi, vel quatenus naturae sumus pars, quae per se absque aliis individuis non potest adaequale concipi. CAP. II. Cupiditates, quae ex nostra natura ita sequuntur, ut per ipsam solam possint intelligi, sunt illae, quae ad Mentem referuntur, quatenus haec ideis adaequatis constaro concipitur; reliquas vero Cupiditates ad Mentem non reiaruntur, nisi H a qua
312쪽
quatenus festii adaequa te concipit et quarum vis et increimenitim non humana, sed Terlam, quae extra nos sunt, ybrinti, definiri debet; et ideo illae recte actiones, has autem Passiones vocantur; illae namque nostram potentiam semper indicant et hae conistra nostram impotentiam et mutilatam cognitionem. CAP. III. Nostrae actiones, hoc est, Cupiditates illae, quae hominis potentia, seu ratione definiuntur, semper bonae sunt, reliquae autem tam bonae, quam malae possunt esse. CAP. IV. In vita itaque apprime utile est, intelle- η'J ctum, seu rationem, quantum possunms, perficere et in hoc uno summa hominis felicitas, seu beatitudo consistit; quippe beatitudo nihil aliud est, quam
ipsa animi acquiescentia, quae eX Dei intuitiva cognitione oritur: at intellectum perficere nihil etiam aliud est, quam Deum Dei que attributa et actiones, quae eta ipsiuS naturae necessitate consequuntur, intelligere. Quare hominis, qui ratione ducitur, finis ultimus, hoc est, summa Cupiditas, qua reliquas Omnes moderari studet, est illa, qua fertur ad se, resque omneS, quae sub ipsius intelligentiam cadere possunt, adaequatu concipiendum. CAP. V. Nulla igitur Vita rationalis est sine intelligentia et aes cateri uI tantum bonae sunt, quatenus hominem juvant, ut MentiS Vita fruatur, quae intelligentia definitur. QMae autem contra impediunt, quo minus homo rationem perficere et ratio.
nati vita frui possit, eas solummodo molas esse di
CAP. VI Sed quia omnia iIla , quorum homo efficiens est eausa: nhcessariolaboria sunt; nihil ergo mali homini duriti irh potest, nisi a causis externis ;nempe quatenus pars est totitis naturae, cujus legibus humana natura obtemperare et cui infinitis modis pene sese accommodaxu cogitur.
313쪽
CAP. VII. Nec sexi potest, ut homo non Py
sit naturae pars et communem ejus ordinem non seis
quatur; sed si inter talia individua versetur, quae cum ipsius hominis natura conveniunt , eo ipso hominIs agendi potentia juvabitur et fovebitur. At si contra inter talia sit, quae cum ipsius natura minime conveniunt, Vix absque magna ipsius mutatione iisdem sese accommodare poterit. CAP. VIII. Quicquid in rerum natura datur, quod judicamus malum esse, sive posse impedire, quo minus existere et vita rationali frui queamus, id a nobis remoVere ea via, quasi securior videtur, Iicet; et quicquid contra datur, quod judicamus bonum, sive utile esse ad nostrum Esse conservandum et vita rationali fruendum, id ad nostrum iusium ca-Pere et eo quocunque modo uti nobis licet; et absolute id unicuique sumitio naturae jure facere licet, quod ad ipsius utilitatem conferre judicat. CAP. IX. Nihil magis cum natuxa alicujus rei conVenire potest, quam reliqua ejusdem speciei indi-Vidua; adeoque per Ca ue 7.) nihil homini ad suum Esse conservandum et vita rationali. fruendum utialius datur, quam homo, qui ratione ducitur. Deinde quia inter res singulares nihil novimus, quod homine, qui ratione ducitur, sit praestantius, nulla ergo re magis potest unusquisque ostendere, quantum arte et ingenio valeat, quam in hominu bus ita educandis, ut tandem ex proprio rationis imperio ViVant. CAP. X. Quatenus homines Invidia, aut aliquo odii assectu in se invicem feruntur, eatenus in Vicem contrarii sunt et consequenter eo magis timendi, quo Plus possunt. quam reliqua naturae individua. CAP. XI. Animi tamen non armis, sed Amore et Generositate vincuntur. CAP. XII. Hominibus apprime utiΙe est, consuetudinet jungere, seseque iis vinculis astringere. quibus
314쪽
st 62EΤHIcΕs PABs IV. quibus aptius de se omnibus unum essiciant et abso lute ea agere, quae firmandis amicitiis inserviunt. CAP. XIII. Sed ad haec ars et vigilantia requiritur. Sunt enim homines varii, nam rari sunt, qui ex rationis praescripto Vivuno et tamen PIerumque invidi et mugis ad Vindictam, quam ad Μiseria Cordiam procIives. Unumquemque igitur ex ipsius ingenio ferre et sese continere, ne eorum affectus imitetur, singularis animi potentiae opus est. At
qui contra homines carpere et vitia potius eXprobraxo quam virtutes docere et hominum animos nori
firmare, sed frangere norunt, ii et sibi et reliquis molesti sunt; unde multi, prae nimia scilicet animi impatientia falsoque religionis studio, inter bruta potius, quam inter homines vivere maluerunt; ut pueri vel adolescentes, qui parentum jurgia aequo
animo ferre nequeunt, militatum confugiunt et incommoda belli et imperium tyrannidis prae domesti eis commodis et paternis admonitionibus eligunt
et quidvis oneris sibi imponi patiuntur, dummodo
Parentes ulciscatitur. CAP. XIV. Quamvis igitur homines omnia plexumquis ex sua libidine moderentur, CX eorum tammen communi societate multo plura commoda, quam
damna sequuntur. Quare satius est eorum injurias aequo animo ferro et studium iis adhibere, quae concordiae et amicitide conciliandae inserviunt. CAP. XV. Quae concordiam gignunt, sunt illa, quae ad iustitiam, aequitatem et hohestatem referuntur. Nam homines praeter id c quod injustum et iniquuse est , etiam aegre ferunt, quod turpe habetur, sive quod aliquis receptos civitatiS moreS aspernatur. Amori autem conciliando illa apprime necessaria sunt, quae ad Religionὴm et Pietatem spectant. De quibus vide Schol. i, et Q. PLOP. 57. et
315쪽
CAP. XVI. Solet praeterea concordia ex Metu
pIerumque gigni; sed sine fide. Adde, quod Μctus
ex animi impotentia oritur et propterea ad rationis usum non pertinet; ut nec Commiseratio, quam UR J vis Pietatis speciem prae se ferre Videatur. CAP. XVII. Vincuntur pxaeterea homines etiam Iargitate, praecipue ii, qui non habent, unde comparare phssint illa, quae ad vitam sustentandam necessaria sunt. Attamen unicuique indigenti auxilium ferre, vires et utilitatem viri privati longe superat. Divitiae namque viri privati longe impares sunt ad id suppeditandum. Unius praeterea viri facultas ingenii limitatior est, quam ut omnes sibi possit amicitia jungere; quare pauperum cura integrae societati incumbit et ad communem tantum. utilitatem spectat. CAP. XVIII. In beneficiis accipiendis et gratia referenda alia Prorsus debet esse cura, de qua vide Soliol. Prop. TO. et Schol. PTOP. 71. P. q. CAP. XIX. Amox praeterea meretricius, hoc est, generandi libido, quae ex forma oritur, et absolute omnis Amor, qui aliam causam praeter animi
libertatem agnoscit, facile in Odium transit, nisi, quod pejus est , species delirii sit, atque tum magis
discordia, quam concordia fovetur. Vid. CoxoII. Prop. 52. P. S.CAP. XX. matrimonium quod attinet, certum est, ipsum cum ratione convenire, si Cupiditas miscendi corpora non ex sola forma, sed etiam eπAmore liberos procreandi et sapienter educandi, f qingeneretur; et praeterea, si utriusque, viri lassicet et foeminae, Amor, non solam formam, sed animi Praecipue libertatem pro causa habeat. CAP. XXI. Gignit praeterea adulatio Conco
316쪽
quippe magis adulatione capiuntur, quam superbi, qui primi esse volunt, nec sunt. CKs XXII. Abiectioni falsa pietatis et religionis species ira est. Et quamvis Abiectio Superbiae sit contra Aa, est tamen abiectus superbD Proximus. Vide Schol. Prop. 57. P4
CAP. XXIII. Confert praeterea concordiae Pi dor in iis tantum, quae celari non possunt. Deinde,
quia ipse Ρudox species est Tristitiae, ad rationis usum
non spectat. CAP. XXIV. Caeteri Tristitiae erga homines asinfectus directe justitiae, aequitati, honestati, pietati et religioni opponuntur et, quamvis Indignatio aequitatis speciem prae se ferre videatur, ibi tamen sine Iege vivitur, ubi unicuique de factis alterius j dicium ferre, et stium vel alterius jus vindicare Iicet. CAP. XXV. Modestia, hoc est, Cupiditas hominibus placendi, quae ex ratione determinatur, ad
Py*J Pietatem sui in Schol. Prop. 57. p. . diriimus
refertur. Sed, si ex assectu oriatur, Ambitio est,sivo Cupiditas, qua homines falsa Pietatis imagino plerumque discordi s et seditiones concitant. Nam qui reliquos consilio, aut re iuvare cupit, ut simul lsummo fruantur bono, is apprime studebit, eorum sibi Amorem conciliare; non autem eos in admira- tionem traducere, ut disciplina ex ipso habeat vocabulum, nec ullas absolute Invidiae causas dare. In communibus deinde colloquiis cavebit hominum ubtia referre et de humana impotentia non nisi parce
loqui curabit , at Iargiter de humana virtute, seu PO-tentia et qua via possit perfici , ut sic homines , η'neκ Metu, aut aversione, sed solo Laetitiae assectu moti, ex rationis Praescripto, quantum in se est,
CAP. XXVI. Praeter homines nihil singuIare in natura novimus, cujus Mente gaudere et quod Πω
317쪽
bis amicitia, aut aliquo consuetudiisis genere iungere
possumus ; adeoque quicquid in rerum natura extra homines datur, id nostrae utilitatis ratio conservare non postulat, sed pro ejus Vario usu conservare, struere, vel quocunque modo ad nostrum utant adaptare DOS docet. CAP. XXVIII. Utilitas, quam ex rebus, quae extra nos sunt, capimus, est Praeter experientiam et cognitionem , quam acquirimus eri eo , quod eas deni observamus et ex his formis in alias mutamuS, Praecipua corporis conservatio ; et hac ratione res ip)Gillae imprimis utiles sunt, quae Coxpus ita alere eci nutrire possunt, ut ejus omne& partes ossicio recte fungi queant. Nam quo Corpus aptius est , ut pluribus modis possit assici et corpora externa pluribus modis afficere, eo Mens ad cogitandum est aptiori vide Prop. 58. et 59. p. 4 ). At huiu8 notae Perpauca in natura esse videntur , quare ad Corpus, ut Te quiritur, nutriendum necesso est multis naturais diversae alimentis uti. Quippe humanum Corpus ex plurimis diversae naturae partibus componitur, quae continuo alimento indigent eL Vario, ut totuin Corpus ad omnia, quae ex ipsius natura sequi possunt, aeque aptum sit et consequentex ut Mens etiam aequul apta sit ad plura concipiendum. CAP. XXVIII. Ad haec autem comparandum vix uniuscujusque vires sussicerent, nisi homines ope-TaS mutuas traderent. Verum omnium rerum compendium pecunia attulit, unde factum, ut ejus imago Mentem vulgi maxime occupare soleat; quia vix ullam Laelitiae speciem imaginari possunt, nisi con-
comitante nummorum idea, tanquam causa. CAP. XXIX. Sed hoc vitium eorum tantum est, qui non ex indigentia, nec propter necessitates nummos quaerunt, sed quia lacri artes didicerunt, quibus se magnifice efferunt. Caetorum corPus ex con
suetudine pascunt; lad Parce, quia tantum de suiss boni
318쪽
conservationi impendunt. At qui verum nummorum usum norunt et divitiarum modum ex sola indigentia moderantur, paucis contenti vivunt.
CAP. XXX. Cum igitur res illae sint bonae,
quae Corporis partes juvant, ut suo ossicio fungantur et Laetitia in eo consistat , quod hominis potentia, quatenus Mente et Corpore constat, juvatur vel augetur ; sunt ergo illa omnia, quae Laetitiam asserunt, bona. Attamen, quoniam Contra non eum
in finem res agunt, ut nos Laetitia assiciant, nec earum agendi potentia ex nostra utilitate temperatur et
denique, quoniam Laetitia plerumque ad unam Corporis partem potissimum refertur; habent ergo pI xumque Laetitiae affectus nisi ratio et vigilantia ad-sio et copsequenter Cupiditates e clam, quae ex ii dem generantur, excessum; ad quod accedit, quod ex asiectu id primum habeamus, quod in praesenti suave est, nec futura aequali animi affectu aestimare possumus. Vide Schol. Prop. 4 ., Schol . Prop. 6O. λP- 5.
CAP.. XXXL At superstitio id contra videtur statuere bonum esse, quod Tristitiam et id contra malum, quod Laesitiam assert. Sed, ut jam dixi-
mus, Vide Schol. Prop. 45. p. 4.) nemo, nisi invi- i
dus, mea impotentia et incommodo delectatur. Nam ii
quo majori Laetitia assicimur, eo ad maiorem peri
ctionem transimus, et consequenter eo magiS de natura divina participamus; nec Laetitia unquam mala ; 4 esse potest, quam nostrae utilitatis Vera ratio . moderatur. At qui contra Μetu ducitur et bonum, ut malum Vitet, agit, is ratione ducitur. CAP. XXXII. Sed humana potentia admodum limitata est et a potentia causarum etaternarum inm Dite superatur ; atque adeo potestatem absolutam non habemus, rei, quae extra nos sunt, ad nostrum usum optandi. Attamen ea, quae nobis eveniunt contra
319쪽
id, quod nostrae utilitatis ratio postulat, aeque animo feremus, si conscii simus nos functos nostro ossicio fuisse et potentiam, quam habemus, non potuisse se eo usque extendere, ut eadem Vitare possemuS. DOS-que partem totius naturae esse, cuius ordinem sequimur. Quod si cIare et distincte intelligamus, pars illa nostri, quae intelligentia definitur, hoc est, pars inhIior nostri in eo plane acquiescet et in ea. acquiescentia Perseverare conabitur. Nam, quatenuS intelligimus, nihil appetere, nisi id, quod necessarium cst, nec absolute, nisi in veris acquiescere possumus ;adeoque quatenus haec recte intelligimus, eatenus conatus meliotis partis nostri cum ordine totius naturae Convenit.
320쪽
PRAEFATI o. Transeo tandem ad alteram Ethices Partem, quae pins est de modo, Ilae via, quae ad Libe1 tatem ducit. In hac ergo de Potentia rationis agam, Ostenderis,
quid i a ratio in assectus pessi, et deinde, quid mentis Libertas seu beatitudo sit, eae quibus videbimuS, quantum Ira iens Potior sit ignaro. Quomodo autem et qua via debeat intellectus Persci et qua deinde arte Coryu3st curandum, ut Aossit suo osscio recte fungi, huc HON Pertinet ; hoc enim ad Medicinam, illud autem ad Logicam syectat. Hic igitur, ut dixi, desola mentis seu rationis Potentia agami et ante Omnia, quant m et quale in erium in assectus habeat,
ad eosdem coercendum et moderandum, estendam.
Nam nos tu i os in erium rabsolutiam non habere, jam sUra demon travimus. Stoici tamen Putarurit, eosdem a nostra Noluntate absolute Peridere, HOSque iis absolute im erare Posse. Attamen ab eae Perieritiα reclamante, non Nero ex suis Arinci iis coacti sunt fateri, Quin et studium non Parvum requiri ad eosdem misceridum et moderandum y quod quidam ememPlO duorum canum Ui recte memini) unius Icilia