장음표시 사용
291쪽
DE SERVITUTE HUMANA. dum. Hoc itaque vivendi institutum et cum nostrispi incipiis et cum communi praxi optime Convenit; quare, . II quae alia, haec Visendi ratio optima est et omnibus modis Commendanda , nec opus est, de his clarius, neque prolixiuS agere. PROPos. XLVI. qui eae ductu rationis Nisi quaritum Potest , conatur alterius in iuram odium, Iram, CoritemPtum etc. Amore contra, I e Gene-
PΕΜ vsTR. omnes odii affectus mali sunt; Per Coroll. I. Praec. Pr . adeoque, qui ex ducturationis vivit, quantum potest, conabitur efficere, ne odii affectibus conflictetur, syer ProP. I9. huius et co D sequenter Per PtOP. 57. huiuo conabitur, nuetiam alius eosdem patiatur affectus. At Odium odio Teciproco augetur et Amore contra extingui potest, Per ProP. 55. P. S. ita ut odium in Amorem transeat ber Proρ 44 P. 5.) Ergo qui ex ductu rationis
vivit, aIterius Odium etc. Amore contra compe
lsare conabitur, hoc est, Generositate cuius Durn. vitae in Schol. ProP. 59. P. S. . Q. E. D. SCHOL. Qui iniurias reciproco odio vindicare
UIt, misere profecto Vivit. At qui contra studet odium Amore expugnare, ille sane laetus et secure pugnat; aeque facile uni homini ac pluribus resistit, et fortunae auxilio quam minime indiget. Quos ve-
292쪽
Mer Pro . 4 r. huius) hi assectus non possunt esse pedi1e boni ; sed tantum quatenus Laetitiae excessus cosisecere possunt Per FrOP. 45. huius . Q. E. D.
SCHOL. Huc accedit, quo hi assectus cogntietionis defectum et Mentis impotentiam indicant; et hac de causa etiam Securitas, Desperatio, Gaudium et Conscientiae m or sus animi impotentis sunt signa Nam, quamvis Securitas et Gaudium asseetus sine Laelitiae, Tristitiam tamen eosdem praecessisse sup . Ponunt, nempe Spem et Metum. Quo itaque magis ex ductu rationis Vivere conamur, eo magis a Spe --nus Pendere, et Μetu nOSmet liberare et fortunae, quantum Possumus, imperare conamur, nostraSque actiones certo rationis consilio dirigere.
Pnovos. XLVIII. Amectus Eaestisnationis e Despectus seni er mali sunt DΕΜONsTiti Ni enim assectus Per 21. et ile Asfeci. Desin. rationi repugnant ; adeoque Per μορ. 's6. et 27. hujus mali sunt. E. D. Pnovos. XLIX. Existimatio facile hominem, qui eaestimatur, superbum reddit. DEMONSTR. Si Videmus, aliquem de nobis plus justo prae amoxe sentire, facile gloriabimur, Aer Schol. Pro . 41. P. 5 sive Laetitia assiciemur; Aer 29 Asfeci. Desin. et id boni, 'uod de nobis praedicari audimus, facile credemus; Per Prose. 25. P. S.) atque adeo de nobis prae amore nostri plus ju sto sentimus, hoc est, s Per Ues 27. Assect ) facile
superbiemus. L D. PnoPos. L. Commiseratio in homine, qui eae ''J ductu rationis Vivit, Per se mada et inutilis e DEMONSTR. Commiseratio enim Oer 13. ei Desin.) Tristitia est; ac proinde Per FrOP. 41. huiper se mala; bonum autem, quod ex ea sequituquod scilicet hominem, cujus nos miseret, a mis
293쪽
liberare conamur,' Per CorolLL Pr . 27 P. 5. ex solo rationis dictamine facere cupimus Per Fro'. 57. hujus) nec nisi ex solo rationis dictamine aliquid, quod certo scimus bonum esse, apere p6ssumus; Per Prop. 27. hujus) atque adeo commiseratio in homine, qui ex ductu rationis vivit, per se mala est et inutilis. Q. E. D. COROLL. Hinc sequitur, quod homo, qui ex
dictamine rationis ViVit, conatur, quantum potest, essicere, ne commiseratione tangatur. SCHOL. Qui recte noVit, omnia ex naturae divinae necessitate sequi et secundum aeternas naturae
leges et regulas fieri, is sane nihil reperiet, quod odio, nisu, aut Coo temptu dignum sit, nee cuius quam miserebitur ; sed, quantum humana fert vir Htus, conabitur bene agere, ut aiunt, et laetari. Huc accedit, quod is, qui Commisera tionis assectu faciletati gitur et alterius miseria, Vel lacrimis movetunsa me aliquid agit, cujus postea ipsum poenitet; tami quia ex assectu nihil agimus, quod certo scimus bo-lnum esse, quam quia facile falsis lacrimis decipimur. Atque hic expresso loquor de homine, qui ex
ductu rationis vivit. Nam, qui neC ratione, nec commiseratione movetur, ut aliis auxilio sit. is reis
cle inhumanus appellatur. Nam Per I OP. 27. P. 5. homini dissimilis esse videtur. PROPOS. LI. P Dor rationi non re tignae *3Jcum eadem coriυenire et ab eadem oriri Pote se.
DEΜONsΥR. Est enim Favor Amor erga illum, qui alteri benefecit 'er 19. Aseci. De Mi.) atque adeo ad Mentem referri potest, quatenus haec agere dicitur, Per Pr P. 59. P 5 ) hoc est, Per Pro S. P. S.) quatenus intelligit, ac Proinde cum ratione convenit etc. Q. E. D. Aliter. Qui ex ductu rationis vivit, bonum, quod sibi appetit. alteri etiam cupit; Per Fri P. II.
294쪽
quare eX eo, quod ipse aliquem videt alteri bonosa. cere, ipsius benefaciendi conatus juvatur, hoc elu, 'er Pro . 1 I P. 50 laetabitur, idque seae I Potheis concomitante idea illius, qui alteri benefecit, au
ScnoL Indignatio, prout ipsa a nobis desinitur, et ide sto. Ameci. Defiet. est necessario mala;
er Proy 45. hujus sed notandum, quod quando
summa potestas desiderio , qtio ten ἡtiar, tutandae Pacis civem punit, qui alteri iniurium fecit, eandem civi indignari non dico, quia non odio percita ad Perdendum civem, sed pietate mota eundem punit.
PBoPos. LII. Acquiescentia in se tuo eae ratione oriri Potest et ea sola acquiescentia, quae eArabione oritur, summa est, quae Potest dari.
DEMONSTR. Acquiescentia in se ipso est Laetitia orta ex eo, quod homo se ipsum, suamque age di potentiam contemplatur cyer 25. Aseci. Desin. At vera hominis agendi potentia , seu virtus, est ipsa Tatio, Per PrOP. I. V. 5. quam homo clare et distincto Contemplatur Per PrOP. 4o. et 45. P. a.); Ergo lacquiescentia in se ipso ex ratio De Oritur. Deinde nihil homo, dum se ipsum contemplatur, Clare et dis incte, sive adaequale percipit, nisi ea, quae eX iplius agendi potentia sequuntur, Oer Destra. 2. . P. 3. hoc est, Per P OP. S. P. S.) quae ex iplius intelligendi potentia sequuntur ; adeoque ex lola hac ico D templatione sumina, quae dari potest, Acquie scentia oritur. P. E. D. ScHOL. Est revera Acquiescentia in se ipso summum, quod sperare possumus. Nam iiii Pro . 25. t jus Uendimus) nemo suum Es es alicujus finis
Causa Conservare Conatur et quia haec Acquiescentia magis magisque fousetur et corroboratur laudibus i
295쪽
Pro'. 55. P. S.) Vituperio magis magisque turbatiar; ideo gloria maxime ducimur et vitam cum probro vix ferre possumus. Pnopos LII1. Humilitas τirtus non est, sue
DΕΜoNATR Humilitas est Tristitia, quae ex eo oritur, quod homo suam impotentiam contemplatur Per 26. M ecl. Desin ). Quatenus autem homo se ipsum Vera ratione cognoscit, eatenus suam essentiam intelligere stipponitur, hoc est, syer Pro . P 5 ) suam potentiam. Quare si litano, dum laipsum contempIatur, aliquam suam impotentiam percipit, id non ex eo est, quod se intelligit; sed ut PrOP. 55 P. S. sistendimus) ex eo, quod ipsius agendi potentia coercetur. Quod si supponamus hominem suam impotentiam concipere eX eo, quod aliquid se potentius intelligit, cujus cognitione suam agendi potentiam determinat, tum nihil aliud concipimus, quam quod homo se ipsum distincte intel- Iigit, Per Pro . 26. hujus) quod ipsius agendi potentia juvatur. Quare Humilitas, seu I ristitia, quae ex
eo oritur, quod homo suam impotentiam contemplatur, non eX vera contemplatione, seu rationuoritur , nec Virtus, sed passio est. E D. PROPOS. LIV. Poenitentia Nirtus non est. pq He eae ratione non oritur; sed is, quem facti Ps nitet, bis iniser, seu im otens est. DEΜONsTR. Hujus prima pars demonstratur, ut praeced. Propositio. Secunda autem ex sola huius assectus Definitione, Nide u . Afecst. Desin. Patet. Nam primo prava Cupiditate, dein Tristitia vinci se patitur. a ScHOL. Quia homines raro Ex dictamine rationis vivunt, ideo hi duo assectus, nempe Humilia tas et Poenitensia et praeter hos Spes et Μetus plus utilitatis, qui in damni asserunt, atque adeo , qudo'
296쪽
doquidem peccandum est, in istam partem potius
peccandum. Nam, si homines animo impotentes aeque omnes superbirent, nullius rei ipsos puderet, nec ipsi quicquam metuerent, quo Vin Culis Conjungi, constringique pbssent. Terret Vulgus, nisi metuat. Quare non mirum, quod Prophotae, qui non paucorum, sed communi utilitati consuluerunt, tantopere Humilitatem, Poenitentiam et Revorentiam commendaverint. Et reVera , qui hisce assescitibus sust obnoxii, multo facilius, quam alii, duci possunt, ut tandem ex ductu rationis vivant, hoc est, ut liberi sint et beatorum vita fruantur.
ctio maximam animi imPotentiam indicat. DEMONSI R. Primum VirtutiS fundamentum
s*- est suum Esse conservare Per Coroll. Pro . 22. huitis) idque ex ductu rationis Ver PrOP. 24. huilio. Qui igitur se ipsum ignorat, omnium virtutum fun-
damentum et Consequenter omneS VirtuteS ignorat.
Deinde ex virtute agere nihil aliud est, quam ex ductu rationis agere,' Per PrOP. 24. huius et qui ex lductu rationis agit, scire necessario debet se ex ciuis ctu rationiS agere; Per Pr . 45. P 2. qui itaque lia ipsum et consequenter, ut ia1n iam ostendimus)omnes virtutes maxime ignorat, is minime ex vir- tute agit, hoc est, cui eae Duin B. huiuS Patet ma-Nime animo est impotens; atque adeo Per Pro . praeo.) maxima superbia, vel abjectio maximam animi impotentiam indicat. Q. E. D. COROLL. Hinc clarissime sequitur, superbos
et abjectos maxime assectibus esse oono XIOS.
Sc AoL. Abjectio tamen facilius corrigi potest, quam superbia, quandoquidem haec Laeliaue, ilia
297쪽
autem Trallitiae est assectus; atque adeo inre μορ.
PROPos LVII. S erbus Parasitorum, seu adω tatorum Praefentiam amat, genero forum autem odit. DEΜONSTR. Superbia est Laetitia orta ex eo,
quod homo de se plus justo sentit, Aer Dem. 23. Feci.) quam opinionem homo superbuS, qtaan iam potest, fovere conabitur; vicie Schol. μορ. 15. . So adeoque parasitorum, vel adulatorum oliorum Definitiones omiis, quia nimis noti sun praesentiam amabunt et genero Orum, qui de ipsis, ut pax est, sentiunt, fugient. Q. E. D. SCHOL. Nimis Iongum foret, hic omnia f/R
Superbiae mala enumexare, quandoquidem omnibus issectibus obnoxii sunt superbi, sed nullis minus, quam assectibus Amoris et Misericordiae. Sed nica inime tacendum est, quod ill0 eti in superbus Vo-zetur, qui de reliquis minus iusto sentit, atque adeo aoc sensu Superbia definienda est. quod sit Laolitia ria ex falsa opinione, quod homo se supra reliquos esse putat. Et AbjHctio huic Superbiae contrarialefinienda esset Tristitia orta ex falsa . opinion e, quod omo se infra reliquos esse credit. At hoc potito acile concipimus, superbum necessario esse invitum, υide Schol. μορ. 55. P. 5.) et eos maxime dio habere, qui maxime ob virtutes laudantur, Dec acile eorum odium Amore, aut beneficio Vin Ct, vide Schol Pro' si I. A. 5 ) et eorum tantummodo raesentia delectari, qui animo ejus impotenti mo- 'em gerunt et ex stulto insanum faciunt. Abjectio, luamvis Superbiae sit contraria, est tamen abjec usMPerbo proximus. Nam, quandoquidem ejus Tri- itia ex eo oritur, quod suam impotentiam ex alio viri potentia seu virtute judicat, levabitur ergo jus Tristitia, hoc est, laetabitur, si eius imaginato in alienis vitiis contemplandis occupetur, undellud proverbium natum: solamen miseris focisS ha
298쪽
buisse malorum et contra eo magis contristabitin , quo se in gis infra reliquos esse credide, it; unde fit, ut nulli au Invidiam sint proni, quam abiecti ; et ut illi maxime hominum facta observare conentur ad carpendum magis, quam ad eadem Coxrigendiam, et ut tandem Iolam Abjectionem laudent, eaque glorieotur; sed ita, ut tamen abiecti videantur. Atque haec ex hoc assectu tam necessario soquuntur, quam EX natura trianguli, quod ejus tres anguli aequales sini duobus rectis ; et iam dixi me hos et similes a L.
fectus malo S vocare, quatenus ad solam numanam utilitatem attendo. Sed naturae leges Communemnat urBe ordinem, cuius homo pars est, respiciunt; quod h1c in tralatitu moriere volui, ne quiS PUtaret me hic hominum vitia et absurda facta narrare; non autem rerum naturam et proprietates demonstraro Voluisse. Nam , ut in Praelatione Partis Tertiae ψ dixi, humanos affectus, eorumque Propricintes Perinde considero, ac reliqua naturalia. Et sane hin, mani assicius, si non humanam, naturae saltem PO-tunciam et artificium non minus indicant, quam multa alia, quae admiramur, quorumque Conteribplatione delectamur. Sed pergo de affectibuS eti no- itare, quae hominibus utilitatem adierunt, vel quae itidi in clamnum inferunt. PROPos. LVIII. Gloria rationi nou repugnat,
DEMONSTR. Patet ex Io. Assecl. Des n. et ex
definit otie Holiesti, quam vide in Schol. 1. Prop. 57. SCHOL. Varia, quae dicitur, Gloria est Acquiescetitia in se ipso, quae sola vulgi opinione fovetur, eaque Cessante, cessat ipsa acquio scensia, hoc e Per Schol. Pro . 52. hujuS summum bonum, qUO unusquisque amat, unde fit, ut, qui vulgi opinio gloriatuT, SUQι1diaua cura an tu. Ditatur, facia
299쪽
experiatur, ut famam conservet. Est namquct vulgus varius et inconstans, atque adeo, nili conservetur fama, ciso abolescit; imo quia omnes vulgi captare applausus cupiunt, facile unusquisque alterius famam reprimit, ex quo , quandoquidem de summo, quod aestimati r, bono certatur, ingens libido oritur se invicem quocunque modo opprimendi et qυi tandem victor evadit, gIoriatur magis, quod
alteri obfuit, quam quod sibi profuit. Est igitur
haec gloria, seu acquiescentia revera Vana, quia nulla est. Quae de Pudore notanda sunt, colliguntur faciis Ie ex iis, quae de Μisericordia set Po0Ditpotia diximus Hoc tantum addo, quod ut Commiseratio, sic etiam Pudor, quamvis non sit virtus, bonus tamen est, quatenus indicat, homini, qui Pudore sutifunditur, cupiditatem in esse honeste vivendi, sicut dolor, qui eatenus bonus dicitur, quatenus indieat, partem laesam nondum esse putrefactam ; quare quamvis homo, quem facti alicujus pudet, nevera sit tristis, est tamen perfectior impudente, qui PyVJ nullam habet honeste vivendi cupiuitatem. Atque haec sunt, quae de assectibus Laetitiae et Tristitiae notare susceperam. Ad cupiditates quod attinet, hae sane honae, aut malae sunt, quati DuSex bonis, aut malis assectibus oriuntur. Sed omnes revera, quatenus ex assectibus, qui Passiones sunt, in nobis ingenerantur, coecae sunt, ut facile colligitur ex iis, quae in Schol. μορ. 44. hujus diximias nec ullius usus essent, si homines facile duci possent, ut ex solo rationia dictamine viverent, ut jam Paucis
ostendam. PROPOS. LIX. Ad om res acetones, ad quas ex
fectu . qui Possio est, determinamur, Possumus ab se
300쪽
DEMONSTI . EX ratione agere nihil aliud est, Per Pro . 5. et Defri. Q. V. 5.) quam ea agere, quae eX necessitate nostra e naturae. in se sola consideratae, sequuntur At Tristitia eatenus mala est, quatenus hanc agendi potentiam minuit, vel coercet; PerfrOP. 41. hujus) ergo ex hoc assectu ad nullam acrio.. nem possumus determinari, quam non possemus agere Ii ratione duceremur. Praeterea Laeti ta ea te-m18 tantum mala est, quatenus impedit, quo minus homo ad agendum si aptus ; Per I OP. 4 1. et 45- huius, atque adeo eatenus etiam ad nullam actionem determio ari possimus, quam Don possemus agere, si racione duce remur. Denique quatenus Laetitia bona est, eatenuS cum ratione convenit consistit enim in eo. quod hominis agendi potentia augetiar, Vel juvatur) nec passio est, nisi quattitius hominis agetidi Potentia non eo usque augetur, ut se, suaSque actIO- Des adaequste concipiat Per μορ. 3. P. S. cum ejus Scho in. Quare si homo Laetitia assectus ad tantam Perfectionem duceretur, ut se, suaqque actioneS adaeqUBte CODCiperet, ad easdem actiones, ad quas jam ex assectibus, qui passiones sunt, determinatur, aptus, imo aptior esset. ' At omnes assectus ad Laetiliam, Tristisium vel Cupiditatem referuntur, Uide
eae licationem Vtiartae Desu. et Cupiditas Oer 1 PJ J ecl. De Di ) nihil aliud est, quam ipse agendi
Cori a Ius; ergo ad Omnes actiones, ad quas ex affectu, qui p ssio esst, determinamur , possumus absque
eo tota ratione duci. E. D. Hiter. Actio qua curaque eatenus dicitur mala, qualeDUS ex eo oritur, quod odio, aut aliquo
malo assectu affucii sumus coide Corsit 1. Pro . 45. hujus). At nulla actio, in se sola considerata, bona, aut mola esst tit in Pra fatione hujus ostendisnus) : sed Una, eademque actio jam boria, jam mala est; ergo ad eandem actionem, quae iam mala est, sive quae ex aliquo malo affectu oritur, rasione duci possumus