장음표시 사용
301쪽
DE SERVITUTE HUMANA. 249 Scuot. Explicantur haec clarius exemplo. Nempe verberandi actito, qua tonus phy sice con de. r. tur et ad hoc tantum attendimus, quod homo braisium tollit, manum claudit, totumque brachium vi deorsum movet, VirtuS est, quae ex Corporis humani fabrica concipitur. Si itaque homo, ira vel odio commotus, determinatur ad claudendam manum, Vol brachium movendum, id, ut' in Parte seqcura da ostendirtius, fit, quia una eadem que actio
potest iungi quibuscunque rerum imaginibus; arque
adeo tam ex iis imaginibus rerum , quas confuse. quam quas clare et distincte concipimus , , ad unam eandemque actionem determinari possumus. Apparet itaque, quod omnis Cupiditas, quae eX assecti, qui passio est, oritur, nullius esset usus, si homines ratione duci pollent. Videamus jam, cur Cupicliatas, quae ex affectu, qui Passio est, oritur, caeca a nobis appeIIetur. PROPos. LX. CuPiditas, quae oritur eae Laeti'tia vel Trisfinia, quae ad unam, Nel ad aliquot, riora autem ad omnes CoryoriS Partra refertur, TatιOriem utilitatis totius homi ita non habet. DEΜONSTR. Ponatur ex. gr. Corporis pars A. Vialicujus causae externae ita corroborari, ut re- ξ δ iquis praevaleat, Per Pro . G. hujusJ haec Pars vires
tuas amittere propterea non conabitur, ut reliquae
Gorporis partes suo fungantur officio. Deberet enim vim seu potentiam habere vires suas amittendi, quod Per Prose. 6 P. 3.) est absurdum. Conabitur itaque illa pars et consequenter Per ProP. T. et 12. P. 5 3
1ens eciam illum statum conservare; adeoque Cupilitas, quae ex tali assectu Laetitiae oritur, ration Πι otius non habet. Quod si contra supponatur pars A. coerceri, ut reliquae Praevaleant, eodem modolemonstratur, quod nec Cupiditas, quae ex Trili tia
ritur, rationem totius habeat. . E. D.
302쪽
SCHOL. Cum itaquq Laetitia plerumque ber Schol. Prose m. hiatus) an unam Corpori8 PBrtem re
se 'tur, cui irrins ergo plerumque nostrum Esso conservare, nulla habita ratione integrae DOltrae Valetu
di ais: ad quod accedit, quod Cupiditates, quibus maxime tenemur, Per Coroll. Pro . s. huiMS) tem- .POriS tantum PraeIetitis, non autem futuri habent
Pnoros LXL Cupiditas , quae eae ratione Oritur, excessum habere nequit. DEMONSTR. Cupiditas, cyer 1. Ameci. Desin. absolute i ora siderata , est ipsa hominis esiantia , quatenus quocunque modo determinata concipitur ad aliquid agendum; adeoque Cupidita S, quae eri ratione oritur, hoc est, Per PrOP. 5 P. 5.) quae in nobis in genera tu r , quatenus agim D s, est i psa homi nisteit.:ntia seu natura, quatenus determinata concipitur ad agendum ea, quae per solam hominis essentiam adaequale concipiuntur Per Desu. 2. P. S.). si itaque haeo Cupiditas excessum habere posset, posIetergo humana natiara, iri se sola considerata, se ipsani excedere, sive plus posset, quam potest, quod mandesis est contradictio; ac proinde haec Cupidit excissum habere nequit. P. E. D. PROPos. LXII. Quatenus Mens eae rationis dias I J ctamine res conci it, aeque cisscitur, si e tae rei futurae Nel Pr aeteritae, sue Praeseritis. DEΜoNsΥR. quicquid Μens ducento ratione concipit, id omne sub eadem aeternitatis seu Decessitatis specie concipit er Coroll. u. PrOV. g 4. P. 2. eademque certitudine assicitur Per Pro . 45. Et ejus Scho ) Quare, sive idea sit rei futurae, vel praeteritae, sive praesentis, Mens eadem necessitate rem concipit, eademque certitudine afficitur et, Iive ides '
si rei futurae, Vul Praeteritae, sive praesentiis, erit
303쪽
dem ideae adaequatae proprietates; atque adeo quatenus Mens ex rationis dictamine res concipit, eodem
modo assicitur, sive idea sit rei fuluxae, vel Praeteriatae, sive praesentis. p. E. D.
Scuot. Si nos de rerum duratione adaequatam cognitionem habere, earumque existendi tempora ratione determinare possemus; eodem assectu res fuisturas ac praesenteS contemplaremur et bonum, quod Mens ut futurum Conciperet, perinde, ac praesetas, appeteret et consequenter bonum Praesens minus pro
majori bono futuro necessario negligeret et quod in praesenti bonum esset, sed causa futuri alicujus mali, minime appeteret, ut mox aemonstrabimus. Sed nos de duratione rerum Per PrOP. 51i P. 2.ὶ non nisi admodum in adaequatam cognitionem habere possumus et rerum existendi tempora Per Schol. ProP. fi P. u. sola imaginatione determinamus, quae non aeque assicitur imagino rei praesentis ac futurae; ur1- de fit, ut vera boni et mali cognitio, quam habemus, non nisi abstracta sive universalis sit, et iudicium, quod de rerum ordine et causarum neXu facimus, ut determinare possimus, quid nobis in praesenti bonum, aut malum sit, sit potius imagiriaxium, quam reale; atque adeo mirum non est, si Cupiditas, qua ex boni et mali cognitione, quatenus haec fu- AEaturum prospicit, oritur, facilius rerum Cupidittite, quae in praesentia 4suaves sunt, coerceri Potest, aequo vide Propositionem 13 hujus Partis. Pnopos . LXIII. Qui metu ducὶtur est bonion, ut malum Sitet, agit, is ratione non ducitur. DEmorisΥn. Omnes assectus, qui ad Mentem, quateuus agit, hoc est Per Pro . S. P. S) qui ad rationum referuntur, nulli alii sunt, quum alio ius
304쪽
ETuicES PARS IV. adeo me 13. ecl. Desin.) qui Μetu ducitur et bonum timore mali agit, is ratione non ducitur. E D. Scuot. Superstitiosi. qui vitia exprobrare ma- sis, quam virtutes docere norunt; et qui hominos non ratione ducere, sed Μetu ita continere student, it malum potius fugiant, quam VirtuteS ament, Dualiud intendunt, quam ut reliqui aeque, ac ipsi, fiant miseri et ideo non mirum, si plerumque molesti et odiosi sint hominibus. COROLL. Cupiditate, quae eX ratione oritur, honum directe sequimur et malum indirecte fugimus. DEΜoNsaen Nam Cupiditas, quae eae ratione oritur, ex solo Laetitiae assectu, quae pasto non est, oriri potest, Per Pro . 59. P. 5 hoc est, ex Laeticia, quae excessum habere nequit Per Pro . 61. huius ;Don autem ex Tristitia, ac proinde haec Cupiditas er
Pro . 8. huius) eX cognitione boni, non autem mulioritur; atque adeo ex ductu rationis honiam directe appetimus et eatenus tantum malum fugimus.
Scuot. Explicatur hos Corollarium exemplo aegri et sani. Comussit aeger id, quod aversatur, timore mortis; sanus autem cibo gaudet et vita sic mes*δη lius fruitur, quam si mortem timeret, eamque directe vitare cuperet. Sic iudex, qui non odio aut Ira etc. sed solo Amore salutis publicae reum mortis damnat, sola ratione ducitur. PROPOS. LXIV. Cognitio mali cognitio est in-
DEΜoNsΥn. Cognitio mali Oer Pro . 3. huius est ipsa Tristitia, quatenus ejusdem sumus conscii. Tr stitia autem est transitio ad minorem perfectionem, ber I. A feci. Destri ) quae propterea per ipsam hominis euhntiam int0lligi nequit; Per Pro . 6 et T. V. 5 ) ac proinde er Desia. quae LPer Prop. 5. P. 5. ab ideis 2 P. 5.) passio est, linadaequatis pendet
305쪽
DE sAEVITUTE HVΜANA. 25set consequenter Per Pro . 29. P. a b ejus cognitio, nempe mali cognitio, est in adaequata. Q. E. D. COROLL. Hinc sequitur, quod si Mens huma na non, nisi adaequatas, haberet ideas nullam mali
Pilopos LXV. De duobus bonis maius et de duobus malis minus eae rationi5 ductu sequemur. DEMONSTR BOnunti, quod impedit, quo minus majore bono fruamur, est TeVera nantiam; malum enim et bonum ut in Praefat. huius Ostendimus
de rebus dicitur, quatenus easdem ad invicem com-Param HS et i Per eandem ratioriem) malum minus r
vera bonum est, quure Per Corsu. FrOP. Praec.) ex rationis ductu bonum tantum majUS et malum munus appetemus, seu sequemur. E. D. Cono I L. Malum minus pro maiore bono ex ratioDis ductu sequemur et bonum minus, quod causa est majoris muli, negligemus. Nam malum, quod hic dicitur minus, revera bonum est et bonum conistra malum, quare Per CorolL ProP. Praec.) Γῆ sillud appetemus et hoc negligemus. ι . E. D. PROPos. LXVI. Bonum majus futurum Pras minore praesenti et malum PraeseHS minus, quod cauya est futuri alicujus mali, eae ratiotiis ductu GPρ
DEΜossin. Si Μens rei suturae adaequatam posset habere cognitionem, eodem assectu erga rem futuram, ac erga praesentem afficeretur 3 Per Pro . 62. hujus quare quatenus ad ipsam rationem alteriis dimus, ut in hac Propositione nos facere supponimus, res eadem est, sive majus bonum, vel maltim futurum, sive praesens supponatur; ac proinde er Pro . 65. Jιujus 9 bonum futurum majus Prae minore Praesenti etc. appetemu3. O. E. D.
306쪽
COROLL. Μalum praesens minus, quoJ est causa majoris futuri boni, ex rationis ductu appetemus et bonum praesens minus, quod causa est majo is futuri mali, negligernus. Hoc Coroll. se habet ad praeced. Prop. ut Coroll. Prop. 65. ad ipsam Prop. 65. Scuo L. Si igitur haec cum iis conserantur, quae in hac parte usque ad Propositionem 13. de affectuum viribus ostendimus, facile videbimus, quid horrio, qui 'Io assectu, seu opinione, homini, qui ratione ducitur, intersit. Ille enim, velit
nolit, ea, quae maxime ignorat, agit; hic autem nemini, nisi sibi, morem gerat et ea tantum Egit, quac in vita prima esse novit, quaeque propteredmaxime cupit et ideo illum servum, hunc autem liberum voco, de cujus ingenio et vivendi ratiotie Pauca adhuc notare libet.
PRosos. LXVIL Homo liber de nulla re mu '7J rius, quam de morte cogitat et ejus Iayientia non mortiS, sed vitae meditatio est. DEΜONSΤR. Homo liber, hoc est, qui ex solorationis dictamine vivit, moriis Metu non ducitur;
agere, ViVere, suum Esse conservare ex fundamento Pioprium utile quaerendi; atque adeo nihil minus, quam de morte cogitat, sed ejus sapientia vitae est
PnoPos. LXVIII. Si homines liberi nascerentur, nullum boni et mali formarent conceptum, quamdiu
liberi efferat. DEΜossaen. Illum liberum esse dixi, qui sola
ducitur ratione ; qui itaque liber nascitur et libermanet, Don nisi adaequatas ideas hΗbet, ac proinde mali conceptum habet nullum, Per Coroll. Fr . l
307쪽
. hi ius) et consequenter nam bonum et malum correlata sunt) neque boni. P. D. ScHOL Huius Propositionis hypothesin salsam
esse, nec posse concipi, nisi quatenus ad Iolam Daturam humanam, seu potius ad Deum attendimus, non quatinus infinitus, sed quatenus tantummodo causa est, cur homo existat, palsit ex 4 Propositione his ius Partis. Atque hoc et alia, quae jam demonstravimus, videntur a Moia lignisi ari in illa primi
hominis historia. In ea enim nulla alia Dei poteritia concipitur, quam illa, qua hominem creaVit, hoc est, potentia, qua hominis solummodo utilitati Consuluit, atque eatenus narratur, quod Deus homuni t ibero prohibuerit, ne de arbore cognitionis boni et mali comederet qt quod, simulac de ea comederet, statim mortem metueret potius, quam ViVere cuperet. Deinde, quod inventa ab homine Uxore, quae Cum sua natura prorsus conveniebat, co- f* Ignovit nihil posse in natura dari, quod ipsi posset illa esse utilius; sed quod, postquam bruta sibi similia
esse credidit, statim eorum assectus imitari inceperit, vide ProP. 27. P. S. et Iibertatem suam amittere, quam Patriarchae postea. recuperaverunt, ducti Spiritu Christi, hoc est, Dei idea, a qua sola Pendet, ut homo liber sit et ue bonum, quod sibi cupit, re-I1quis hominibus cupiat, ut supra Per P OP. 57
huius demonstravimus. Pnovos. LXIX. Hominis liberi Nireus aeque ma gna cernitur in declinandis, quam in suρerari diSPericuliS. DEΜΟNSTR. Assectus coerceri, nec toIli potest, nisi assectu contrario et fortiore assectu coercendo Per PrOP. s. huius . At caeca Audacia et Metus
assectus sunt, qui aeque magni possunt concipi Per Prop. 5. et 5 hurus . Ergo aeque magna animi virtus, seu fortitudo huitis Dinnitionem Diue in ScIioL DrOP. 59. P. bo requiritur ad Audaciam, quam ad Metum
308쪽
homo liber eadem animi virtute pericula declin a, qua eadem superare tentat. Q. E. DConor L. Homini igitur libero aeque magnae Animositati fuga in tempore, ac pugna ducitur: sive homo liber eadem Animositate, seu animi praetentia, qua certamen, fugam eligit
ScesoL. Quid Animositas sit, vel quid per ipsa in intelligam, in Scholio Prop. 59 p 5. explic M. Perpericulum autem id omne intelligo, quod potest est causa alicujus mali, nempe Tristitiae, Odii, Disco
PROPos. LXX. Homo liber, qui inter ignaros UiNit , eorum, quantum Potes, benescia declinare studet. DEMONSTR. Unusqui ite ex suo ingenio ius i dicat, quid bonum sit vide Schol. Pro 59. F. 5 ignarus igitur, qui in aliquem beneficium contulit, id ex suo ingenio a 3stimabit et si minoris ab eo, cui datum est, aestimari videt, contristabitur Per Prol'. 4 Q. V. 5 . At homo liber reliquos homines amicitia sibi jungere, Per Pro . 57 huius nec
paria hominibus beneficia ex eorum affectu referre ;ied se et reliquos libero xstionis juriicio ducere et ea tantum agere studet, quae ipse prima esse novit: erisgo homo liber, ne ignaris odio sit et ne eorum appetitui; sed soli rationi obsequatur, eorum boneficia, quantum potest, declinare conabitur. Q. E. D. ScΗoL. Dico quantum Potest. Nam quamvis homines ignari sint, sunt tamen homines, qui in necessitatibus humanum auxilium, quo nullum Praestabilius est, asserre queunt; atque adeo saepe fit, uenecesse sit ab iisdestit beneficium accipere et conse queriter iisdem contra ex eorum ingemo Congrcli Ulari; ad quod acsedit, quod etiam in declinandis timneficiis cautio esse debet, ne videamur eosdein Con
309쪽
atque ita, dum eorum Odium fugimus, eo ipso in eorum offensionem incurramus. Quare in declinandis beneficiis ratio utilis et honesti habenda est.
Pnovos. LXXI. Soli homines Itiberi erga se in.ωicem gratissmi sunt.
DΕΜON ATR. Soli homines liberi sibi inuicem titilissimi sunt et maxima amicitiae necessitudine invicem iunguntur, iner PrOP. 55. hujuS et 1. eius, Coroll. parique amoris studio sibi invicem beneface-xe conantur; Per Pro . 57. huius adeoque syer 34.
Ueet. Defri.) soli homines liberi erga se . invicem gratissimi sunt. Q. E. D.
ScHOL. Gratia, quam homines, qui caeca Cupiditate ducuntur, invicem habent, mercatura, seu aucupium Pqtius, quam gratia plerumque est. Γῆ/ψJPorro ingratitudo affectus non est. Est tamen in gratitudo turpis, quia plerumque hominem nimio odio, Ira, vel Superbia Vel AVarisia etc. assectum esse indicat. Nam qui prae stultitia dona compensare nescit, ingratus non est, et multo minus ille, qui donis non movetur meretricis, ut ipsius Iibidini inserviat, nec furis, ut ipsius furta celet, vel alterius similis. Nam hic contra animum habere constantem ostendit, qui scilicet se nullis donis ad suam, vel communem perniciem patitur Corrumpi. PROPos. LXXII. Nonis liber nunquam dolo
malo, sed IemPer cum fide agit.
DEΜoNsis. Si liber homo quicquam dolo malo, quatenus liber est, ageret, id ex dictamine rationis ageret: criam eatenus tantum liber a nobis appellatur) atque adeo dolo malo agere Virtus esset, Per Pro . 24. hujus) et Consequenter Per eandem Pro'.) unicuique ad suum Esse conservandum conis
sultius esset, doIo malo agere, hoc est, cui per se notum) hominibus consultius esset verbis solumisn modo
310쪽
modo convenire, re autem invicem esse contrarios,
quod Per coroll. Pro . 51. hujusa est absurdum.. Ergo homo liber etc. Q. E. D. ScHOL. Si jam quaeratur, quid si homo se per sidia a praesenti mortis periculo posset liberare, an non ratio suom Esse conservandi omnino suadet, ut perfidus sit 8 Respondebitur eodem modo, quod si ratio id suadeat, suadet ergo id omnibus hominibus.
atque adeo ratio omnino suadet hominibus , ne, nisi dolo maIo, paciscantur, vires conjungere et jura habere communia, hoc est, ne revera jura habeant communia, quod est absurdum. PROPOS. LXXIII. Homo, qui ratione ducitur, magis in civitate, ubi eae commiarii decreto EiNit,
quam in solitudine, tibi sbi soli obtem erat, liber est.
DEΜONSTR. Homo, qui ratione ducitur, Non δ' ducitur Μetu ad obtemperandum ; Per Pro . 65. hujus) sed quatenus suum EsIe ex rationi3 dictamine conservare conatur, hoc est , s er Schol. Pro . 66. huius quatenus libere vivere conatur, Communis vitae et utilitatis rationem tenere, Per PTOP. 57. hujus) et consequenter sui in Schol. 2. PrOP. 57. ,hujus ostendimus) ex communi civitatis decreto vivere cupit. Cupit ergo homo, qui ratione ducitur, ut Iiberius vivat, communia civitatis jura tenere. Q. E. D. ScΠor. Haec et smilia, quae de vera hominis Γhertate ostendimus, ad Fortitudinem , hoc est Per6chst. ProP. 50. P. 5.) ad Animositatem et Genero sitatem referesntur. Nec operae pretium duco, oumes Fortitudinis proprietates hic separatim demonstrare et multo minus, quod vir fortis neminem odio habeat, nemini irascatur, invideat, indignetur, nemi- lnem despiciat, minimeque superbiat. Nam haec et omnia, quae ad veram vitam et Religionem spectant,