장음표시 사용
241쪽
OstisTi fuit trigesimus supra quinquagesimvinde conceptione Digestoruin mandatum edit. Mandat autem, ut in hoc opere collegas sibi opis, Di. Triboni/nus adjungat, quos maxime idoneos boniatio esse putaret. Is adhibuit Theophilum &Cra. mandatum tinum, Constantinopolitanos: Dorotheum de vique Anatolium, Beritienses, Iuris Antecessiores: α β Si . ex solo Praetorianae Praefecturae Orientis, cau sarum patronos undecim. Vellem equidem, tiam sibi adiunxisset Iulianum, ejus temporis Consulem & Patricium Constantinopolitatium: quem Priscianus testatur,in omni genere doctrinae tam Graecos quam Latiaos vete. res prope superasse, Ipsum denique Priscis. num adjunxisset, qui tunc quoque Constantinopoli versabatur : Grammaticum illum quidem. sed talem Grammaticum, qui Romanain xum & literarum ct antiquitatum cognitione praestabat, ac veterum quoque Prudentum monumenta evolvebat, & eruditam dicendi scribendique viam tenebat. Sed qualescunque . . . t tandem fuerint Sexdecimviri concipiendorum Digestorum , Iustinianus primum iis mandat, ut antiquorum Prudentum, quibus auctoritatem conscribendarum interpretandarumque Legum Principes dederunt, libros ad ius Romanum pertineates legant, ex iis omnem operis materiam colligant. Quinalnii fuerint,
Et bμν ρ' intelligi potest ex Theodosii Constitutione et λ. z. ' qιλῖο etsi integra non extat, tamen quod quaeriasiam auri. mus, satis indicat. Papiniani. inquit Pauli. buto. C i, Ulpiani atque Modestiat scripta univer sa
242쪽
sa firmamus: ita ut Calum, Ulpianum, paulum& caeteros comitetur auctoritas, Eorum quoque scientiam, quorum traflatus atque senten tias praedicti omnes suis operibus miscuerunt, ratam esse censemus: ut Scaevolae,Sabini, luliani atque Marcelli, omniumque, quos illi celebrarunt. Qui auctores, & ut jam appellabantur legislatores in pandectas relati sint, exi .pso indice, quem Iustinianus praefixit quan quam is integer non sit intelligi magis potest. Sane Iustinianus hic fatetur, multos abs Triboniano libros oblatos fuisse, qui tum alioqui incogniti erant : & vero ad duo pene millia librorum evolvenda fuisse. Sed qualium si brorum 3 Qui plus quam trecentas myriadas
versuum continebant. Quid multis 3 Profitet uestinet atque iterum, omnem legum memoriam, quae annis mille & quadringentis fuisset, ab Urbe condita usque ad sua: tempora, collectam fuisse. Fallitur sane in ea annorum supputatione, vix enim, ac ne vix quidem recenti anni interfuerunt ct hie statim error indicat, tenuem Sobscuram tunc superfuisse me. moriam rerum Romanarum. Interea universi ab Urbe condita iuris, omniumque antiquutatum recognitio Graeculis hominibus man datur. Iam vero ex tam vasta sylva caedere ma teriam, & ex tot sinuosorum voluminum plau
Liris sublegere, quod ad instituti operis stru cturam pertineret, cujus, non tam dieo labo ris, sed etiam iudicii res erat Τ Quid' Ea non se tum rerum verborumque, secl ct scripturae i
243쪽
I96 B. Rainini Iustis; anus. plius obscuritas erat , ut vel sola, quae manda batur, descriptio plurimum haberet dissicultatis. Quid enim λ Mandat Iustinianus, ne notis in describendo ullis utantur, etsi iis scripti vete- caeterum rum sint libri. Ne inquit per scripturam a in eo nouo liqua fiat in posterum dubitatio, iubemus non ibisti si per sigiorum captiones di compendiosa aenistisiuno. gmata, quae multas per se e suum vitium an istinomias induxerunt,textum conscribi,&c. Sigia vocat sigilla,hoc est,parva signa: quae etiam Graece appellat σημεῖα. Notas dicunt Latini. Notis autem usos veteres esse, nemo ignorat. Valerius Probus. Publicae inquit notae in i gibus publicis, Pontificum monumentis, Iurisque Civilis libris etiamnum manent. AGdit autem, notas fuisse, cum primis literis notarentur verba & nomina. Itaque Manilius in lib. Λstrol. sine earum noticia Ius cognosti non potuisse signifieat. Hinc etiaminquit Cum tabulasseondita Ara perit, atque notis levibus pendentia verba. Meminerunt di in Pandectis Iurisconsulti, eorum, qui notis scribunt acta Praesidum: Exquib. cau. maj. permittuntque militibus te, flamentum suum notis dictare, ut valeat, etsi lilexis postea perscriptum non sit: de test. mil. 6o. Sed alioqui in testamentis notas non sorunt,neque putant notis scriptas tabulas contineri edicto de bonorum possessionibus secundum tabulas. quia notae non sint literae. debon. pos. 6. Si in testamentis locum habere
non debent , multo prosecta inlaus in publi-
244쪽
cis Legum tabulis. Olim Augussus libros Sibyllinos jussit clescribi Sacerdotum manu, &obscuris notis. ut soli eos Sacerdotes legere possent. Rectius noster Iustinianus, qui suo iuri, quod ab omnibus legi oportuit, exscri- . bendo, librarios potius adhibuit, quam notarios : neque solum novas confingi, s ed ne veteres quidem retineri notas voluit: imo vero
omnia integris literis plane & aperte describi, scuti& aliquando statuit, testamentum debere esse ολ.ογραριματον. Praeclarum profecto & D qgorum utile fuit hoc mandatum, sed diffieite: quod 'veterum notarum interpretatio difficillima 2. Oh ties et, in hisce praesertim libris. Itaque Trib -- Tribo. ni anum Tribonianum cum dico.elus quoque nianus is collegas intelligo falli hic potuisse, praesertimi' , Wisi properantem, quis dubitat 3 Lapsum aliquando si sim esse in loco istia lubrico. quis mirabitur 3 Labifallique tribus hic modis poterat, vel cum nOtas non re isto explicaret sicuti ambigua ple- . 'rumque est earum significatio vel cum literas
pro notis, vel e diverso cum notas pro literis temere acciperet: hoc est, notas non esse notas, vel non notas esse tamen notas putaret. Scr.
pe enim librarii literas notis, ct notas literis temere immiscebant: ut non potuerit non maxima lectoris esse captio. Scitum est autem, quod hoc tempore interpretes quidam acuti ix ingeniosi coeperunt talium errorum vestigia in Pandectis notare : de quibus suo loco viderimus. Iusinianus ait, sese abs notis abhorreres
245쪽
que fuisse, & familias Iuris peritorum,aperis
pugnantium . hinc Sabinianorum, illinc Proculianorum 3 Ex talium tamen dissensionum commentariis vult Iustinianus describi consentientes Pande stas. Magnopere certe fuit optandum , ut idoneus aliquis sive judex sivo arbiter interveniret, qui doctissimorum hominum lites & contentiones finiret. Sed cum Tribonianus has sibi partes sumit, vereor, ne multis in mentem veniat ridiculum illud vetus, quod de L. Gellio commemorat Cicero in libris de Legibus. Cuin jussi essent Praet res ex edictis suis perpetuis jus dicere, & successores plerumque uterentur tralaticiis: facile potuit suum Iulianus Edictum perpetuum consentiensque colligere. Sed cum Iuriscon sultorum perpetua magis esset dissensioequet
dam, quam consensio: dissicile profecto fuit,
unum ex iis corpus colligere, quod inter se conveniret. Nam ct dissicillimum erat dijudicare, cujus. esset verior justiorque sententia. Et Tribonianum dubitamus hic arrare, vel miramur falli potuisse ξ, jam vero non ab uno
aliquo hi libri colligebantur, sed abs pluribus
partes consuebantur: ut quod unus assueret, alter saepe non animadverteret. Quid Iustiniano temere persuasum fuerit, nihil moror. Quid omne in habeat res i pla, considero. Scio multas esse ra- rasa tiones conciliandarum αντινορειῶν, neque ullas μν ς ης
negligere velim. Sed a jentia dc neg/nii 3 HOR ti: his
pugnare, quis tam impudens est, ut dicati qui ,.spe iam saluus,ut credat Θ Saltem cum unus abalio frustrais
246쪽
too Tr. Balduini Iustimantu. dissentire se palam profitetur, S cum Iusinianus ipse fatetur, unius sententiam placere, alterius non placere, consentientes opiniones esse nemo dixerit, nili si cujus non jam dico ferreum os, sed frons nulla sit. Nimis profecto petulans ille fuit, qui nuper dixit. libros Digellorum esse Pandeflas τοὐν αντιι κιων. Sed lita plinis est pudentis S ingenui tibi antinomia O curret, cujus nulla sit probabilis conciliatio,. αντινομιαν esse,ut est,uerecunde confiteri stulti re prope insani, nihil proficiendo torquere se velle, ut illa, quae est, esse non videatur. Hujus generis plura, quam vellem, Occurrent in hisce libris. Ubi occurrent,agam ingenue. Re hqua mandata Iustiniani nunc audiamus. Si quae inquit leges in veteribus libris poe*ς q/'litos iam in desuetudinem abierunt, nullo mo
is aboli. do vobis ea idem ponere permittimus: cumras Oetua haec tantummodo obtinere volumus, quae vel inserimn. judiciorum frequentissimus ordo eXercuit, vel dems. longa consuetudo hujus almae urbiS comproebavit, cte. Hic profecto Iustinianus maximam Vete. rum legum partem expungit: multisque obe liscis opus habuit Tribocianus, ut quae in li-hris veterum Prudentum occurrerent obso- leta, jugularet atque confoderet : vel multis potius securibus, ut resecaret. Vix ullam anti. qui iuris paginam legebat, cui saepius hanc ad scribere notam non deberet, sED HOC IN RE NON uTlMu R. Quan ultim evim illud reli. quum erat, quod ex Romano jure referri pot-
247쪽
Libeν II. 22 rerat ad mores α forum lusi in iani3 quod ex. veteri Roma ad novam transferri 3 quod ex Romano foro ad palatium Constantinopolitanum 3 Mutata erat ipsi ias quoque Imperii non solum sedes, sed etiam forma ct facies. Alia erat religio,alia jurisdietio alii mores, alia deni, que plane Respublica. Certe non multas antiquitatum Romana nil μrum reliquias continerent hi libri, si in eos ni ctiam ouo. hil re atum sit et, quam quod aetas Iustiniani quo bitia adhuc in usu habebat. Equidem non omninosepe nI- moleste fero, hac in parte Iustiniano minus με obtemperatum esse. Sed necesse est,ne quis sal latur, multis locis addere notam iuris antiqui quod ne Iustiniani quidem temporibus receptum erat, aut usitatum, tametsi in Pandectis extet. Quid dicam. ex Romana superstitione Ac veIquaedam ese relidia, quae abs religione Chri . qu domstiana plane abhorrent ρ Hate certe faeli magis l. quam juris sunt : neque alio haberi loco do nis non eae. bent. Haec suis auctoribus primis recte ascri- puncta. buntur: abs Iustiniano non possunt confirmari. Si qui haec non discernunt.necesse est, ut juscum injuria, uec injuriam cum iure permisceant. Neque solum, quid Iustinianus mandarit, ut fieret, hic considerandum est: sed etiam quid Iiseriis h. . fecerint ii, quibus id mandabatur. va manda. Proximum est mandatum novae ut ita lo- ras inquar interpolationis, ut quaecunque deseri. terpolatio hunt, ad sui temporis mores S recepti juris
usum accommodent, eo nomine mutent Stransforment veterum scripta: iisque addant, siexio:
248쪽
etoa n. Buldulat Iussim nes . radimant, detrahant, quod volent: ut jam non tam Ulpianus aliquis, quam Iustinianus ipse loqui videatur. Iulianus in componendo Edicto perpetuo, verbum aliquando unum mutaverat. Ulpianus, Commod. f. Notandum est. inquit quod qui edictum concepit, commo odati fecit mentionem : cum Pacuvius utendimentionem fecisset. Fuit & aliquando quippiain detractum. Olim edicebatur, QuoD M, METusUE AusA , Sc. Postea detracta est vis mentio, edictumque est conceptum, QUOD MErus cAusAr ut idem Ulpianus notat, quod met. cau. I. Sic in edicto de pactis. Sed ιχ in. terdicto uuDE v I , pro DETRusus, aliquando suppositum fuit DrigcTut Meminit &Marcellus novae cujusdam clausulae, Scap tis. quod in Edicto iutroductum a Iuliano est,
de conjung. cum emanc. 3. Caeterum consarci. natores Pandectarum longe audacius interpolarunt quod describebant, ut ad id, quod
volebant, insecterent atque detorquerent. Et vero hoc erat plerumque necesse, ut ius ederent, quo Resp. tunc uti commode posset. Verum illud omnia interturbat, quod & nullam Bbis. ειὸ 'di 'nt qua discernamus. quid eo. ejro a Dis rum sit, quid abs veteribus acceptum: α Iustidisserevis nianus mandarit praefigi veterum inscriptio-fet Iribο- nem, perinde atque si nihil immutatum esset.
ianu . Hic equidem voreor, ne nasutus aliquis exclamet : Humano capiti cervicem pictor eqninam
iungere si velit, dic. Caput est Ulpiani, aut Pauli: reliquum tamen corpus Triboniani. aut Iusti-
249쪽
Iustiniani: aut ita ex multis commixtum, ut cujus tandem sit, vix intelligatur: eius tamen uel non esse, vel in solidum esse, cujus nomen
prae se fert, plane non possit. Accedit S illud incommodum, quod Tribonianus buic & suis
periori mpndato partim paruerit, partim non paruerit: & quod mandaverat Iustinianus,partim fecerit. partim non secerit: lectoremque haec varietas tanto magis incertum relinquat. Si nihil immutasset, vel omnia, quae Iustinia. nus jusserat, immutasset: minus liaereremus. Nunc laborandum nobis est, ut discernamus,
quid integrum,quid deminutum: Quid vetus, quid novum ct assutum sit: ct saepe in eodem capite, quod Ulpiani esse dicitur,cogimur no
tare , HOC ULPIANI NON EST, SED TR BONIA
NI, AuT IusTlNIANI. Haec qui non observant. necesse est,in luto semper haereant. & in extrucabilibus tricis sese involvant. Certe conditiis Onem ejus voluminis,in quo versantur,minime cognoscunt: tantum abest, ut ex eo commode
se explicare aliquando postat. Postremo mandavit Iustinianus, libros Diis Manaem gestorum ita componi atque digeri, ut ordi. μ muhnem Edicti perpetui imitartatur. Fuit itaque Ilud ut antea dixi Edictum, veluti archety' ρὸσὸitii pum Pandectarum.Hermogenianus, cum suos in sueta Iuris libros componeret, se quoque ejus operis secutum esse ordinem edicti perpetui profi Ieqora Mi 'tetui: adiecisse tamen interea, ct applicuisse ποῦ complures titulos necessarios. De sta. ho. 2. Nam cum Ius ad personas, res O actiones per
250쪽
tineret: & edi eiuro perpetuum de actionibus t3ntum ageret, visum est, ct de personis & de . rebus capita adjicienda esse. Hoc quoque secutus est exemplum lusi in ianus: neque solum Edicti interpretationem ascribi, sed & quae ad eum tanquana communem locum reserri poterant. susius exponi voluit. Ptimam Edicti partem fuisse inscriptam, τα προὐτα: secun
dam, DE IuDicias: tertiam, 'DE REBUS,scribit. Ε-asdem inscriptiones suarum Pandectarum par-N 7 4υοδ imus altribuit. Sed quod in Edicto breviter resingula paucis perstringebatur , copiose tractari v dis eri vo- luit: brevius tamen, quam ipsius Edicti inter- it povis pretes Ulpianus atque Paulus fecerant. Primae 'i se partis Edicti titulus primus fuisse videtur, DEnistis Dieri E. Iustinianus, priusquamis in Pandectis proponeretur , voluit necessaria quaedam veluti α praescribi, ex aliis veterum Prudentum libris repetita : ct cum ad eum ventum est, non pluribus prope titulis, quam veteres interpretes Paulus atque Ulpia. nus libris, ea in rem ex poni. Ait, Edictum perpetuum fuisse εραχυ ειδείον, imo vero ιῖρα -
Τατον : sed interpretum commentariis latrafuisse auctum, ut prope esset infinitum. Certe Ulpianus ad Edictum scripserat libros octoginta tres: Paulus, octoginta. Non erant fortassis plura edicti capita,pluresve tituli. Erat itaque Edictum breue, si eum illorum interpretum commentariis conferretur. Sed alioqui multae
eius erant partes, ct capita ut dixi multa. Caius solet caput di titulum etiam notare, cum ad Edi.