Ern. Frid. Car. Rosenmülleri, teol. ... Scholia in Vetus Testamentum. Volumen primum undecimum Partis sextae, Ezechielis vaticinia continentis volumen primum

441쪽

si catum, quem I. D. MicI nma in Supplemm. p. 97. sinisentita conjecturalem ello ait. Ipse collato arabico π sorenou, nostrum. locum ita vertit: quo desiderio excrueianis speras exsilectasqua amaseos tuost Utra sententia elegantior sit, judicet quisquo ipse. Veteres quod attinet, verba etin ah nhvN nn LXX eod. ROm. et Alex. se vertunt:

i. e. τας θυγατέρας. Arabs: I l.

in quanam aestimatione 3 ponam foedera tua y quasi in graeco suo codice τας διαθηκας σου legisseti Theodoretust Diu καθαιριῶ τῆν καρδίαν ero , Quam interpretationem esse Symmachi, diluimus ex SH., qui huuc interpretem ita Vertisse notat: Maram umi urum, quod retinuit Vulgatus: in quo mundabo cor tuum p Retulit nhv N ad

mei 386. 923. Codex meus 4Ο9. Primo ri, N, circumcidam, optima sententia: ira, quo, aut, quomodo circumcidam cor tuum p Sod sic verti potest, si lubet, plena Ioniicin iUN, vertitque in notis ad h. I. Nemcome: Nom ahaia Ieircumcisa thine hoarip DE. BossI. Ceterem plene n ditUNpliares legunt codices et Kennicotti et de-Bossit, quos ipso enumeravit. nubis N ne'N nit Pu inus mulieris meretricia impudentis. ndiis Propr. dominatrix, i. e. lalia,

442쪽

quae in ossicio a marito contineri se non patitur, Et quali sui Iit juris, libidinem suam omni absterio pudore explet. Alii impotentem intelligunt. Ita JABCitI: isIn quam cuPiditas prava imperium exercet. LXX: Ἐργα γυναικος πορνης; καἰ ἐsεπορνευσας τρισσως ἐν ταῖς Θυγατρασι σου. Quod quo dixero Septuaginta: D fornicata es tripliciter in Iliabus tuis, in Hebraico non habetur, nec aliorum Interpretum quispiam pol ait. Ili ERONYMus. Illos pro noui legisse τ' fae, quod est τρισσευειν, ιriplicare, et sinem VerIus junxisse initio sequentis r,n ana), observat CΛPPLL- Lus Cria. S. P. 6o8. edit. Hul. In Theodoreto tamen, etsi is Verba καὶ ἐει όρνευσας κ. r. λ. itidem exhibet, nubes per παμειαθμένης expressuin est, quod et in Su. sed asterisco praescio, legitur. Vulgatus: vera mulieria meretricis et procaeis. Syrus:

i vi laetan s.cata vara mulieris fornica ias et impud ratis. Chaldaeus: ri, Ma ni na Nn N PB Fout opera mulieris merstricia, quas Potota tem habeo fui ipsus. Symmachus G. naeis expressiti in Gottias imperiosas domi.

3i. Iaa η'mon2 Cum aedisserasi excessum tuum, vid. Vs. 24. unlana esse Infinitivum verbi nan cs. infra XVII, 17. Jos XXII, 16. 19.) cum sustixo plurali, more nominum ut supra VI, 8. ad ita 'n 'rna in divergendo Dos, Kimchi notat, additum esse dod plurale, quod Insinitivi se mam et structuram nominum induere solent , pro Vin ana dum ευ ruxi ti, monet IancIII. CL GEsENII Lehrgob. p. 463. Sunt quidem se qui in Iulia, i. e. in pagis tuis, Vertant, ut uias urbium majorum passim dicuntur minores urbes et Pagi os supra Va. II. Num. XXI, abG, sed darchii interpretationi favet hemistichiorum Parallelismus; nam τα lin ana respondet ' ων , eι excessa tui fossit. LXX: To πορνεῖον εκοδόμησας. Vulgatus: quia fabricasi

443쪽

42 u' inca ris fornices tuos de nomine Syriaco vid. supra alVS. u4. . Legit in plurali, ut etiamnum in duobus de-ROII ii codicibus exstat. Chaldaeus: I aua quum aedi cares aras tuus. Pauci quidam codices In ana, si nodod epenthetico, exhibent. Pro 'intra' Syrus posuit o et excelsa s. altaria tua. Legit annUa, ut eodex Κε unicotti sit. et de-Bossii 44o. a prima manu. Iadri u na 'n'n N, Non fuisi ut moretrix iuυ- ndo s. Dernendo mercedem, q. d. tu ea longa drversa ab aliis scortis, quae spernunt praemia ab amatoribus Iibi oblata, ut majora ambiant; niscipis enim quodvis praemium, etiam vilissima mercede contenta, immo ipsa etiam pretium a maliis Ossers, Vs. 33. 34. In Chaldaiua dialecto verbum d se obtinet laudandi significatum, quem JAncilius vult ot huic loco accommodandum, ut vertendum sit: lauia dando mercedem, q. d. vi non potes gloriari do mercede ab amatoribus accepta, ut aliue meretrices, quum tu ipsa' pretium obtuleris. Sed quum tribus, reliquis locis, Huibus et verbum nostrum vid. infra XXIl, 4. 5. , et nomen ubi caerem. XX, 8. ocurrat, manifeste iuudendi. Dilipendendi notione usurpetur Jeremiae quidem loco cum nuἹri ut synonymum est junctum , nec aliter li. l. erit capiendum, praesertim quum ita commodus sensus prodeat. Solent enim, qui magnum mereri volunt, ri ludere offerenti pretium, quod non satisfacit. Bene igitur serisum expressit HIERONYΜos ; nec facta es puas meretrix fUtidio augens pretium, et in Commentario ita exposuit: isNec imitata ea callidas meretrices, quae solant dissicultate augero libidinis

vrelium, et ex hoc magis amatores ad ius aniam provocare. LXX, cod. Rom. et Alex. nou expressa negandi particula: και ἐγένου ως πορνη συνηγουσα. μ ιτθωρματα. Sed apud

Theodoretum in edit. complut., Hieronymo, Arabs et SIL

l, i iri. zor nedum ea scua meretris, quae mercedem

444쪽

nao fuisti ut meretrix, quas Militatem Percipia meris

3 a. n Noon m Nn Mulier adultera subaudi nN eta es. vel comparandi particulam, adulteras istar es. LXX:Η γ ῆ 4 μοιχωμένη ομοία σοι. seuoc, quod in LXX scriptuni est, Imitis tui. in Hebraico non habetur, et Iectionis conturbat ordinem, et facit non minimam quaestionem, quao mulier cujus similis sit, quum Ierusalem ipsa mulier adultera esse dicatur. Η illRONYMus. Chaldaeus: bvriori Nnefanv hv N' tu 'AVI is remmn Nn N, NMon coetus Israel Iimilis es mulieri, quae dilacta es marito suo, et fornia cata est praeter eum. ἐπ' nrin Pro marito suo s. loco mariti fui, ut non supra iv, 8. a Sam. III, I u. Esth. II, 37. Vel: quum tamen sis sub potestate mariti, cui soli ex legis praescripto subjecta esse debes, cf. infra XXIII, 5. Num. V, 19. 29. Ηos. IV, Ia. Ita JAncur: sedum illa est sub marito

suo, oculos conjicit in alios. LXX: ΙΠαρια του ανδρος αυτῆς λαμβανουσα φαισθωαατα. Vulgatus: quas super ODrum Dum inducie alienos. Chaldaeus: 'Ava n' nsidet 'na n te reliquit maritum suum et moechatiarcu m alienis. Syrus totum Versum ita roddidit i ἱρῶ a. l . . . neσ suisti scut uxor sit a uera quas ab aliis acciPie. . . 35. Novi en ma elli hoc solo loco occurrat, tamen donum iamasias dalum significaro, nos non dubitare sinit contextus.

λὶ uoidus, a) liberalis fuit, unde munissicus. Signi. sicatione a n a non dissert PIurale η ara, quod sequitur, in quo Nun mere ventheticum existimo, quale infulem, Pro nνῆς Iob. XLII, 13. Nam ria, quod a Parat. XXI, 2. T. de Marina onfis dicitur, h. l. viae lenΙum comm dum dabit, etsi J. D. Micti axis illam significationem ad nostrum locum tra ferri posse conjecit, ita ut Magina turpi

445쪽

4 a 4 Ezechiel. Cap. XVI, 35. 34.

ibi sensu ponatus, aliqua inter nna et na paronomasia: omnibus scortis danι dona, tu qua dedisti Daginam tuam omnibus amasia tuta. Id quidem in versiono leutonicia tentavit; sed in Supplemm. p. 36ou. ipse latetur, obstaTePIuralem I 2'I, is Iez ullus codeT, ait, Osingulare, etiana, quod speraveram, liabet; quo victus consensu codicum ad consuetam revertor interpretationem, ria idem quod ma, munus meretricium, facientem Pro exhibet is Priameus 4O9. a prima manu. Quod et certioris significationis est, quam o , quod in alio loco Chronicorum, ubi occurrit, Maginam denotat, et contextui accommodatius, in quo idem uomen praemittitur. Primo, ut ei dotiar, an ra, Mota suameus 575. DE-RossI in Scholiis eri t. ad h. I. LXX: μισυ sua . Vulgatus : mercedes. Syrus: mercerim. Quorum nullus sustixum expressi. Solus Clialdaeus: ri mercedam, tuam. N N ab tan N rret: ' Et munεω eos ut Menireue ad Iti quasi in cubile tuum. DNam neque

ab Aegyptiis, neque ab Assyriis, vel Chaldaeis quicquam

boni acceperant Israelitae, sed contra magnis mercedibus eorum gratiam redimere coacti sunt. CoccEIUS. Vid. e. c.

ti Reg. XVI, 8. Josaj. VII, 2o. XXX, 6. 6. In 'non' hoo sngulare est, quod quum alias in medio dictionis perpetuam fere fit Chateph -- hach loco Schevatis mobilis, hic p natur Chaleph - Cames, ut Iesaj. XLIV, 13. WJNrr', pro quo ibidem scriptum ante fuerat tmNT efformabit illud et nrn in Mamh a Nehem. III, 8., pro quo tamen in allia codicibus mT n reperitur. Pro LXX habent: ἐν πορνεία σου, quod hebraice In arna laret, quod ipsum

unus Kennicotti codex exhibet.

contrarium, diversum a mulieribus aliis. LXX: Καὶ ἐγε- νετο ἐν σοι διεστραμμένον παρα τας γυναῖκας. Vulgatus: fiactumque est in te contra consueιudinem mutietum. Syrus et

446쪽

. . .

Ezechiel Cap. XVI, 34- 36. 425

Memum, coetus Urael, ab aliis ciritatibus. na 'l''n C, Post is non scortalis. Haec verba pleriquo post Kimchium ita intelligunt: non admissa est umquam antea, nec Committetur pos te, futuris temporibus, istiusmodi scortatio, qualis a te commissa. Ita jam HIERONYMΠs : ,, Pantaque suit expositio adulterae ad omnem turpitudinis magnitudinem, ut non solum praesentibus, sed etiam futuris meretricibus praeseratur. Unde et nos juxta Symmachum interpretati sumus: l D pos te non erit fornicatio. Collatione enim tui omnis deinceps fornicatio levior existimabitur. ε Sed videtnr sensus potius hic esse: m pos ea non Doriasum ioctrint, seil. sponte, nec nisi a te invitati et mercede a te oblata permoti. Similiter STOEn in obser ut. P. uoy. not. hunc locum exponit: Etiams scortaris , tamen non scor- talio feι, i. e. scortantur Post te, h. e. a nemine quaereris,

ut etiam mercede conducera debeas amasios. LXX, cod. Bom. et AIeX.: Γαὶ μετα σου πεπορνευκασιν, omissa negandi particula, quae vero exprimitur in Theodoreto καὶ μετα σε ου πορνευσουσιν), Arabe et SΗ. nec non ab Hieronymo in Iatina versione των LXX. Syrus haec verba hebraea non reddidit. Chaldaeus: Un 3 nuten n'n N,

35. na in, Propterea, o meretrix Chaldaeus: Nniti'az N a rit Baz Nn avra cujus vera sicut me ν retricis, o coetus Israel.

36. Inaena In I lx ' Propterea quod profusum a te est ciea tuum, i. e. pecunia tua amasiis data. Sicut Latinicies pro pecunia frequentant. HIERONYMus t is Effudisti aestuum, quod a me acceperas, et dedisti mercedem amatoribus tuis, qua accipere debueras. THEODORETUs aera h. I. intelligit μοχαλκον, subaeratum, quomodo Vocetur νόμισματο αδοκιμον, καὶ υλῶν ἐτέρων ἐπιμιξίαν δεξαμενον, adulterinum numisma, cui alia commisci Ut materia. Sensum

hunc esse diciti meis legibus haud mediocrem iniquitatem admiscuisti, imo multum aes essudisti, ita ut quoad reliquum

447쪽

426 Ezechiel. Cop. X 36.

ne auri quidem appareat natura. Alii aeruginem tuam vertunt, intelliguntque virus, seu virulentas sordes ex assidua scortatione profluentes, ut aerugo ex aere. Quemadmodum de equabus VinciILius Georg. lu', u8i. Lentum desillae ab iugulus Dirus. Talmudicis naena de adusicinas aerugine ollae aereae a fundo, bino Pro ipso fundo r/i alicujus usurpatur; unde dancm et alii h. l. imum Deviris. i. e. pudendum, Verenda muIlexis, intelligunt, ut sensus sit: pras nimio libidinia aestu profluvium genitura Palla es.

Iato arabico tab et impuritas, Durciaties, fordes. isNon desunt enim, inquit, , exempla Permutati Gnis literae I i. e. a et ri Hebraeorum. Vellem unum aut alterum attulisset; sed magnopere dubito , vel unicum afferri posse. Mortationem hebraeum muria uotare coli.

tamen minime sequitur, Ira notare Dortationem.

Nihil certo tale verbum indicat ; id enim significat i) fodit, punxit ira Posica corporis partae ligno, ex-υεmitate digiti etc. jumentum, mancipium , hinc a) trus propulis; tum Fut. A. S) reparaou trocheam infertia

448쪽

Sed in verbis, quae statim sequuntur, 'i'n avfri , vi Νz hira eadem particula ponitur pro ir ' ut et Jarchi monet 'propter, ut infra XXXVI, 18. disr 'e N driri lar propter sanguinem, quem effuderunt, Vid. et Buth. I, 19. Thren. II. I Sam. IV, 15. Man 'x z ra fecundum sanguinea illorum tuorum, i e. ProuL merita es propterea quὐd t 'effudisti sanguinem filiorum tuorum, quos in honorem idolorum intino lasti. Particula 2 hic valet pro ratione, ut con Genu, et propter reddi potest, ut lur, ut Num. XIV, I9. n na pecora ta populi hujus ηηφ' Maz, fecundum mctgnuudinem benignitatis tuae, i. e. prouti convenit magnae tuae benignitati. Et Ps. VII, 18. Celebrabo Io m p Σχ ut con Menu jusicias ejus, s propter justitiam suam.

Si cum a Iegas ma ), itidem propter sanguinem sutorum

tuorum erit. Vertendum, ut di manifeste sumitur Genes. XVIII, 18. An perdes monn2 propter quinqua totam ciνitatem p Nam Vs. 24. Pro eo ponituc n. imum 'vo, Vid. et ssupra lV, I7. Jon. I, I 4. a Reg. XIV, 6. LXX: Καὶ ἐν τοῖο αυασι των τεκνων σου. Vulgatus: in Anguine fusoriam tuorum. Chaldaeus: ΤI 2 riz rin ει in peccato sanguianis Iliorum tuorum. Legerunt 'n'Iη, quod hodienum in pluribus codicibus exstat. ,,Norgius animadvertit, ita sibi videri legisse Jarchium ac donathanem, sed in aceu ratis codicibus legi cum n, ut scripserat Κ inachius et Ephodaeus. Toletanus tamen meus 782. , quem dio Σius ob oculos ha-hohat, et non semel accuratum appellat, et magni lacit, ilegebat primo per z. DE-BosAI. Pro ' na Iegunt nna sine JOd paragogico codices quum plures, etiam hispani, et libriaIiquot typis exscripti, quod Noratus Praesert, ,,quia non numeratur hic Iocus inter ea, quae scribuntur per Iod in sino dictionis, nec leguntur, sub initium Iibri Regum, et ita manuscriptis etiam Masora illum non Teperi. 37. Pn ridiN Quibus grata fusi, ut DLCIV, 34. NP vi D, anu' Gratia se ei ortio mea. Alias' . ouin , construitur, ut Ierem. vh uo. Maleachi liΙ, 4. d acuti monet vertendum: quibuo misa eo, sensu quidem satis

449쪽

conranodo, atque sic de commiscentibus se IsraeIitis cum feminis exteris nostrum vortium usurpatur Esra IX, N. Ps. CVI, 35., sed forma mi uel quae et reliquis locis, ubi miscendi notio obtinet, exstat, vid. Proverb. XIV, IO. XX, 19. XX lv, a I. et cum a constructum. LXX: 'Εν οἶς ἐπεφάίγης ἐν αυτοῖς. Vulgatus: quibus commisa es. SyrUs:

quibus oblectasa es. Chaldaeus: rmum irin indi 'vidiu, quos detixisi ad scortandum s. errandum, pos illos. rimis ' N ,2 bu Superi q. d. additis, una Cum omnibus illis, quos o*ti. Ita SP Genes. XXXII ,, II.:N mater una cum filiis. Et Exod. XXXV, ua.

hus. Ceterum sicut illis, quos amasse dicituT Paullo antea miliet hoc, populum Israeliticum sistens, Gnoetius monet intelligendos Assyrios et Chaldaeos, ita eis quos adie, idem ibi et Qui intelligendos Idumaeos et Palaestinos. TnEODORE-etzs: Δι' αυταν, φησι, των ἐραστων σου τιμωρ σομαί σε . 'iλωσας Xαλδαίων και 'Aσσυρίων, Xαναναίων τε καὶ A γυπτίων τῆν ασέβειαν ' τουτοις οργανοις χρησομαι κατα σου, τας αείας σοι ἐπιφέρων τιμωρίας. Per ipse' inquo, amatores tuos ulciscar es. Aemulata es Chaddaeorum, Agl riorum, Cananaeorum et Aegyptiorum impietatem; his contra te infrumentis uos, debita ιibi insiigam supplicia. tan)1γε rinv ' Ma D nu bo nudis tem tuam, i. e. P denda tua ut supra '. 36.ὶ erga eoa, i. e. Coram eis; publicae ignominiae te exponam, in poenam talionis coIl. s. 36. , ablato omni ornamento et vestibus, de quibus iupra. Eadem sententia HOLII, 12. 'nhna N nhahe ni v

amatoribus fuis. 38. η nbsae 'n N, 'Uncin undiseia Sio jud aboee judiciis, i e. . aniciam te supplicita adulterarum et effundemium fanguinem, rii. e. Partim lapidaberis, partim gladio trucidaberis, ut sequitur infra Vs. 4O. Lapidatas aliquibus temporibus adulteras, diximus ad Ioan. VIII, 5. i Lapi-

450쪽

Esechiel. Cap. XVI, 58. 39. si ust

Lapidata est Ierusalem, cum ex balistis Chaldaeorum saxa in eam jacta sunt. Gladii poena propria homicidarum, quales illi in liberos suos fuerant. M Gnorius. Lapidationia poena in adulterium a desponsa admissum, statuitur Deut. XXII, I3. 24. CL C. B. MiciiAtras Dissertat. de judiciis poenisqua capitalibus nebraeorum, s. XIlI. in Syllog. Commentiali. Theologiciar. Vol. IV. p. aol. 'LZν τἀρ ἐμαηπιοτ ἐν παρονομίαν, τουτων πίν τῆν τιμωρίαν, quarum enim imitata es scelera, earum supplicia subibis, ait ΤΠEODo-

daeus retarvis, expresserunt singularem, Usuiu, quomodo in codice Kennicotti H 4. legitur. ni R nTri ,r πν naniabo in ta sanguinem furoris et geli, i. e. ut recte Jarclii exponit: drra' m: Π' nTria ' in, I adHa tradam tatuis, qui intersciunt percili ira et gelo et excandescenti qui non solent parcere deprehensis. Em iam, ut interficiar stibito et crudeliter, sicut solent interficere iratissimi mariti adulteros suarum uxorum. OnoTius: isTradam te in poenam, qualem gelowpi mariti in adulteram exercent. Vid.

supra XIV, a 9. LXX: Καὶ δησω σε ἐν αματι θυμου καὶ Gλου. Vulgatus: et dabo te in sanguinem furoris et zeli. Syrus: l I. . et tradam te sanguini, furori et zelotypiae. Chaldaeus: II nTN

a et tradam to ad occidendum in ira et in furore. '39. 'r2 Ee tradam te in manua eorum. En' ia cod. BOIL ua6. a prima, manu. Pluralem exprimunt vetores omnes. Sed potuere et hi ra Iogore, quod coI-1ective est capiendum. De nomine dia vid. not. supra ad

s. u4. GnoΣ1us h. I. intelligendum estistimat templum, ex qno idoleum secerunt. Id et vetus Scholiastes graecus, ei jus verba Latino asseri Pradus: ,,Lupanar ejus temPIum vocat, quod idolis resertum esset; indignum enim erat, quod ipsius nominaretur Iocus. Verum tam hoc nomine quod est coIIective capiendum, es. supra H. 3I.), quam

라틴어 텍스트