Horae subsecivae Marburgenses anni MDCCXXIX, MDCCXXX et MDCCXXXI quibus philosophia ad publicam privatamque utilitatem aptatur

201쪽

ctum datum producere possit. Quid hic a nobis fieri possit, in Logica seldocuimus. Uberiorem huic argumento lucem affundemus in philosophia prima, ubi notionem causae&effectus evoluturi sumus, Winprimi olim in Arte inveniendi, ubi ex instittuto regulas trademus investigandeausas rerum ac detegendi modum quo effectum datum producunt. Interim ex iis, quae in Logica ea deri docuimus, jam satis superque intelligere datur, duas inprimis esse rationes, cur effectus alicujus cause laten& modus, quo ea effectum producit demonstrativa ratione detegi non pol

sit. Etenim ut a posteriori quid colligatur opus est observationibus,unde formantur judicia intuitiva, irincipiis universalibus, quae iisdem uagenda, ut ratiocinando perveniatura

judicium discursivum. Quamvis aderatiocinandi habitu polleas, ut formassdemonstrationis, quam in omni ratiocinatione sancte custodiri convenobser es; duplex tamen Obstacula

objici potest, quo minus ad veritatel

202쪽

quastam pertingas. Etenim aut ob bisvationes incompletae sunt, ut per ea, quae observare datur, quaesitumntime determinetur aut principiam erilia ignorantur, quibus prae terea opus est, ut, quod per illa determinatur, inde colligatur. Immo lapillime utrumque obstaculum una objicitur Aut igitur a cognitione rei prorsus est abstinendum, aut ad hypothites contagiendum. Etsi autem prius consulitias videri possit, cum ignoraatiam suam profiteri nestet, quam cognitionem dubiam amplecti χei sublequentibus tamen elucescet, restius sibi ac scientiae consulere, qui po- endris rationem habent Utut enim non inhequens sit hypothesium ab sus stius tamen iisdem quoque On-

f. . Hypothesibus adeo locus esse 2

non debet, ubi ad veritatem liquidamse, Ibis pistingere licet. Itenim hypotheses μυ--m probabilitatem non progrediun-tur, atque adeo prorsus certae non

sint, sed cum sormidine oppositi adiue conjunctae manent. Ubi vero ad ' iquidam pertingere datur veritatem, m .m omnis

203쪽

g I. Doh orbe u philose histi. Omnis formido oppositi exulat. quis ergo in dubium vocare ausit gnitionem certam praeserendam incertae ' Quamobrem cum in mica multarum rerum cognitio certati: beri possit, si ex observationibus cetis derivantur, quae ratiocinationes

gitima inde colligere licet illorum mnino institutum parum nobis presstur, qui hypotheses generales fingunt

ut inde omnem rerum naturalium mgnitionem a priori derivent aut istem phaenomenorum observatoriis rationem ex iis exsculpent. Atque de causa in Physica ab istium hypothesibus generalibus quam Mxime sumus alieni & nuperi d)carni assensum valde probavimus, Medicinam ab omni hypothes iboram esse jubet. seu, Nullum praeterea hypothes,.-s ius philosophicis locum concedimusiaret ubi principiis generalibus ad ratiose z,ὸ- . nandum opus est, sive quid a posteri

ori colligendum , sive a priori erues'

Ter dum , aut demonstrandum . Ea

Q in timestri brumali num. v.

204쪽

I. De isporoe - όilosephisis iri in alias ce prohibuimus, ne hypo-heses ingrediantur tanquam prinei-,ia demonstrationem propositionum, Nae in philosophiam tanquam dogmata admittunt Cum enim hypotheses incertae sint, major autem certitudo conclusioni inesse nequeat quam fuerat in praemissis, quemadi nodum nemo ignorat, nisi qui principiorum logicorum prorsus fuerit ignarus si iis utimur tanquam principiis ratiocinandi, quicquid vel ex observatis, vel ex assumtis colligitur, incertum est. Quamobrem si qui hypotheses a veritate demonstrata aut per experientiam evicta non distinguit, sed omni

propositione in ratiocinando promiscue utitur, is certa cum incertis confundit, nec errorem evitare potest,

saltem periculo errandi continuo sese

ponit Quodsi ergo dogmata hypothesibus superstruas, quibus ad dirigendas actiones opus habes incerta theoria incertam quoque ariet Pra-ain. Ubi ergo praxis incerta periculosa est, quemadmodum in moralibus

a Medicina ibi hypothesibus pror-Μ 4 sus

205쪽

sus est valedicendum, ne permin dum , ut ab iis ullo modo praxis

-- g 1 Quamvis autem praeposteru04 2 Asia pothesium philosophicarum usus, =H-ritio damnetur; non tamen ideo inl

: r: tum tollendus est usus. Quemnam

sum eaedem habere possint, alia jam demonstravimus f . Concedendus sis est in philosophia locus, qualem ad veritatem liquidam inveniendam viam sternunt. Hunc earum usum dudum fecere Astronomis Quodsi philosophi eos imitentur, quantum praesidii ad veritatem latenterni iustigandam afferant hypotheses, resplex' perientur. Qui in Astronomulo spes est, ut nimis difficile ipsi videatur hypothesium genuinum usum ab Astronomo distere is Arithmeticorum morem imitetur parem hypotho sum cum Astronomis usum in diribone ac radicum extractionibus facientium quemadmodum me indicati memini inalementis Arithmeticae latinis g Nimirum quando diviscumpositus est, ut beneficio abaci d

206쪽

thagorici non innotescat, quoties is in notis dividendi eidem respondentibus contineatur ad hypothesin coniugimus sumentes, quod ispius fallere debet divisionem in istis notis toties ontineri, quoties nota divisoris prima in nota prima Vel duabus primis dividendi eidem respondentibus contineatur. 4tenim ubi hujus hypothdeos ope quotum hypotheticum inrcligavimus, mox ducto eodem indiνilorem hujias multiplum cum notis diνidendi eidem respondentibus c0inparamus qua ipsa collatione in-: solescit, utrum quotus fit bene pofi-

tu nec ne Quodsi quutus per hypothesin determinatus fallit, Vero ma-j0 deprehensus tamdiu unitate ianuitur, donec satisfaciat. Quando itaque hypotheticum non admittitur, nisi postquam examine facto veritati consentire deprehenditur , hypothemum ope ad veritatem liquidam pertin-mus Sane eodem modo Astronomi N0tuum coelestium phaenomena, nero haud pauca perpendenteS, cum eram eorundem causam ob rationes ε dem, quas Paulo ante j.2.2 com in me

207쪽

18 am h poliasibus philosophisin memoravimus, ex observatis legitima ratiocinatione colligere nequeant taphaenomenis obviis nonnullis inserunt, qualia poni debeant, ut ea sola inde sequantur, sumentes interea, quod se pius fallere potest, hypothesin phaeno menis omnibus satisfacere, quae satis facit nonnullis. Quamobrem ut 'pareat, num hypothesis sit bene positi ex eadem porro colligunt, qua recta ratiocinandi forma inde consequuntur eadem cum phaenomenis ceteris vel jam observatis, vel per observationem eruendis collaturi, ut appareat observatorum cum hypothesi veconsensus, vel dissensus. Quodsi dissensus deprehendatur hypothesin emendant, atque sic continuo magi magisque ad Veritatem appropinquant. Quod vero faciunt Mathematici cum in Astronomia, tum in A. rithmetica , adeoque non minus in Mathesi pura, quam mixta idem

nostra hypothesium philosophicarum

notione a priori consequitur, ut adeo

genuinam hypothesium philosophicarum tissem non ob exemplum, sed ra tionem admittere debeamus. tenim

208쪽

to in casu, ubi, quae per observationem dantur, non suffciunt causae detegendae ejusque influxu determinan- di sumimus tanquam causam, quod eam esse probari nequit, propterea quod ea posita intelligamus, quomOdo qua observantur determinentur. Antiquam igitur hypothesin benei suo Krmari possit, examine opus est. ξxamen instituimus, ubi a priori rhypothesi legitima ratiocinatiose deducimus, quod inde consequitur , idemque com observationibus vel Jam Itantibus, vel ea fini conquire dis conserimus, ut vel consensu Mem confirmetiar, vel ex dissensu men- αM Atque ita more Astronomorum tantinuo magis magisque ad veritatem appropinquamus, donec tandem sapius frustrato successu eadem poetamur. Si quis hunc hypothesmianufium in philosophia respuit, in e tem admittere nolens, nisi quod jam

rium sit ac exploratum, is progres' invidentiarum multum remorabitur,uem tamen pro virili promovere phi-

sophi est.

209쪽

2μη g. 6, eque vero verendum est, fac , hypothesibus ita utamur,ut in errorem

rorem incidamus, vel minimum periculo ela mi im randi nos exponamus. Etenim hypo

thesibus non utimur nisi ad reddendas rationes eorum, quae observantur& quae inde a priori deducuntur non alio sine adhibentur, quam ut novi observationibus ac experimentis inser viant. Quando ex hypothesibus a tionem reddimus eorum, quae obser vantur demonstrationes inde condi, rnus a priori propositionum, quas posteriori eruimus. I in propositio nibus vi experientiae sormandis nostram non desiderari patiamur industriam eaedem Vera sunt . Quare si vel maxime contingat, hypothenn a vero aberrare, propositioni verae falsam ungimus demonstrationem. Cum vero demonstrationes non alium habeanusum, nisi ut veritatis a priori convincamur, in propositionibus autem applicandis locum nullum prorsuquemadmodum ex iis satis intellis tur, quae de habitu philosophiae ipublicam privatamque utilitatem trimestri superiori dicta sunt; si

210쪽

I. De hypothesibus,hilosophieis ia saxime demonstratio, quam a priorire praetendimus, fuerit falsa, modorropositio sit vera, nihil tamen inde periculi metuendum. multo minus utem periculi quid imminet, ubi iis, qua ex hypothesibus a priori colligimus, non utimur nisi ad examina hypothesium, ut earum veritas Vel confirmetur, vel, si quis admissus fuerit error, corrigatur id quod adeo videm est, ut meridie lucem inferre conetur, qui illud demum rationibus evincere studeat. Patet adeo a genuinohypothesium philosophicarum usu

vultum metuendum esse errorem; sed p0tius multiplex veritatis incremen tuae. Ut hactenus dicta rectius intelligantur, lubet uno alteroVe Xem plo eadem illustrare. Constat a posteriori, hominem incedere atque adeo x de uno in alterum sese conserrepse se ponamus Physicum, dum in rationem incessus inquirit, ad Veritati liquidam pertingere non posse, λ toque ad hypothesin confugere. Ponamus eum incidere in hypothesin

is sim, qua posita impossibile est, ut

homo incedat atque e loco uno in al-

torum