Horae subsecivae Marburgenses anni MDCCXXIX, MDCCXXX et MDCCXXXI quibus philosophia ad publicam privatamque utilitatem aptatur

461쪽

ai De Voluptate ex eotuitionemur, nos jam bonum istud pollidere: animus gaudio perfunditur, quovo lluptas ista mirifice augetur. male autem ipsa voluptas stimulus est, ut continuo magis magisque ardua, liamur neque enim ustra naturae Autor menti dedit, ut voluptatis particeps fieri possit, sed ut ea sit stimulus ad se continuo magis magisque perficiendum. Quamobrem non ii vita notione juris naturalis, quam alibi explicatam dedimus ih id nobis incumbit, ut voluptate ista utamur tanquam stimulo ad praeclaras acti ne edendas eque vero hic alia re opus est, quam ut ad operationes mentis nostrae attenti, quas rite sese

habuisse examina loquuntur, scrut mur, ex quo sonte manaverint ita enim orietur voluptas,quae animum adulteriora stimulare apta est plurimum omnino hic adjumenti affert Psychologia mphilosophia moralis probe excultat illa enim docet, quoa sint naentis facultatesin quaenam in ea deprehendantur dispositiones naturales

462쪽

i habitum evehendae; haec autemaeodum ostendit, quo ad habitum

tyehi possint ut promptus a tum evadatis expeditus in permonibus mentis usus. Ceterum huic voluptati ex accidente in ca-

speciali jungi posse alias res

ipis loquitur, modo attentionem DBre possis suffcientem, Meircumspida observatio confirmat. Ita si di tempus sit valde pretiosum is etiam hoc nomine gaudebit, quod tiaminibus certior redditur illud a sero sitisse frustra consumtum, sed

utiliter locatum . Quoniam veritate, id modo demonstrationibus evidentibus gaudent, verum etiam examinas a secum ferunt, ita ut, veritatis confincaris, in convictione confir-Reris fatis jam evidens est, cur eaevntopere delectent. Similiter quia stronomi ex observationibus succes- certi redduntur, Astronomia quo- Re tanto magis delectat, quanto Venutes a nobis remotiores sunt, ut

detegi posse desperandum Vide tur. Quamobrem vitio verti non potest Neptiro, viro summo, quod

463쪽

a o De Hluptate ex eoeuieiune gaudio diffuso abreptus inmedicati ne Commentariorum de Motibu stella Martis ad Rudolphinu Romanorum Imperatorem tantopere irrumphet de Marte a se devicto, in omnium hactenus molimina luserat, opus profundissimum ipse adtaratus h in haec eruperit verba: Ne ego, qui Machematistis audio, ocmem Uus relegens altast viribus

cerebri, dum ex Aguris ad mentem revoco sensu demonstrationurn, quos amente in guras ct textum se egoπι- mitus, induxeram , Cum etiam in Physica experimentali experimenta sint examina , quibus doctrinarum veritas confirmaturi successius comprobatur eadem quoque hac ratione pertractata mirifice delectat, quod rerum naturalium cognitio, non una de causa magis delectet, ceteris paribus, quam nudorum numerorum atque figurarum contemplatio Standum hic est judicio illorum, qui utramque voluptatem sunt experti, ubi rationes a priori ex actis antea

E in introductione ad Comment de stella Martis initi .

464쪽

principiis elicere nolueris, vel non 'potueris. Cumque mentis nostrae cognitio ejusque persectio, ad quam 'morales inprimis virtutes sive habitus voluntatis reseruntur, propius nos tangant quam Veritates aliae dici quoque vix potest, quantopere Psychologicae philosophia moralis delectet,

ubi secum fert examina sua. Atque ideo nobis propositum est, ins omni dilciplinarum genere non modo ex notionibus a priori veritatem Propositionum demonstrare, verum etiam a posteriori eadem confirmare, ut ubivis veritas sua secum examina serat immo hoc quoque nomine vi gemus, ut quilibet eas veritates, quarum experimentum innocuum iri seipso capi potest, in semetipso experiatur ii Nihil enim magis in votis habemus, quam ut voluptatis adeo e quisitae ac humano generi adeo proficurae omnes participes fiant, certissi me persuasi multiplicem inde in genus humanum redundaturam utilitaatem, quam expressius hic eloqui non

Postquam abunde docuimus 'I

465쪽

24 I. Deri tate exestruitionem ris μή mu lo ex veritatis cognitione procre

etur voluptas inpuriam a sincera seis

Uuasuri paraVimus, ut ex his seminibus latam

segetem messemque largam sperare possit, qui ea agro fertili commiseri haud dissicili labore doceri porro poterit, cur ignorantiae Propriique e roris sibi conscii assiciantur taedio, immo prorsus contristentur. Opponimus hic taedium animi Voluptati, cum qua hactenus nobis fuit negotium. Quamobrem ad notionem, luptatis artesianam , a attenti extemplo perspiciunt, illud taedium appellari, quod unusquisque in se e peritur, quando imperfectionis suae sibi conscius est. Istiusmodi autem taediorum praedominium insigne tristitiae nomine nobis venit l . lan rantiam esse imperfectionem mentis

nemo ignorat errorem eandem redarguere haud invitus fatetur unus-- quisque Suae igitur ignorantiae, sui

erroris fibi conscius imperfectionis suae sibi conscius est. a ignorantia adeo sua suoque errore taedium percipere debet, immo contristari,

466쪽

- meritatis pereipienda et ,

ubi taedium multiplex una animum accupaverit. Ex his intelligitur, cur initio tyronibus radiosum sit disciplinarum studium, quod provectiores adeo delectat. Sane qui ad elementa Geometria animum primum appe lunt iis Geometriae studium admodum molestum est , ita ut plurimita diis inde resultantibus superandis non sint pares, praesertim ubi in doctorem inciderint, qui eadem sublevare non novit, aut methodi docendae Matheseos non satis peritus eadem prorsus adaugeres leti Cum

enim notiones, quibus claritas terminorum nititur, non experiantu familiares ac procul ab ista familiaritate adhuc absint propositiones anteri res, quibus tanquam principiis utimur in demonstrandis sequentibus a perpetua animis ipsorum obversat

unicumras, ut non intelligentes, quod vel legunt, vel audiunt, ignorantiae suae constanter sibi conscii existant, aqua Conscientia taedium arceri nequit,

tum confusi illa perceptio, cui taedii nobis tribuitur nomen ipsam illam noxantiae conscientiam involvat id

467쪽

s Dε ritu tale exestgnitione quod in Psychologia clarissime oste suri semus. Similiter tyro in limine

studii mathematici demonstrationum formam animo comprehensam mistΡme habet, ac praeterea animus ei dem est demonstrationibus parum adsuetus. Quamobrem denuo ignorarΡtiae suae ac defectus facultatum memtis sibi continuo conscius est. Anne igitur mirum videri debet, quod Ma thematum tractatio evadat vaIdea

diosa, praesertim ubi in doctorem imciderit, qui demonstrationes rite evo, vere, evolutas ordinare, ordinatas

ipsis oculis conspiciendas exhibere non didicit, ut demonstratio ab ipso

proposita delectet ac memoria volvi ptatis taedia in animo repetentis sub orta sumaminet, ne impatientiam gignant, atque ardorem majore attentione utendi excitet, donee dissicultatibus patienter superatis successum tandem latus experiatur. Augetur nimirum taedium in tyrone . Ubi eam,

quae in docente est, imperfectionem sibi tribuit nimia in laudem falso ipsi

tributam vel munus, quod virum tarnat, fiducia. Non minus patet

ratio,

468쪽

erisaeis emet ienati. ratio, cur in Mathes, ulta cum diligentia, summa cum voluptate vertati cetera omnia fastidiant. tenim cum liace fruantu in Mathesi ac felices experiantur Progressus, in ceteris autem disciplinis perpetuas offendassi tenebras ita ut vix la,um unguem progress in dissicultates inextricabiles incidant progressum ulteriorem remorantes; non sibi tribuunt vitium sed di

operam navans continuo de nova veriuris acquisitione gaudeat atque, tetur, Ea inprimis ratio est, quae philosophiam Metaphysicam praesemiis Scholasticam, in contemtum ad- dexit, postquam artesus ipsumque seruit alii notiones obscuras' ter , minos inanes ex philosophia profit φarerant. Quamobrem utut inficias siqn iverim, fore tempus, quo hi oclophia exculta subtilitatibus geo detricis calculorum tricis non tan urti statuetur pretium, quantum hO-lie statui solet, ubi figurae numeri H Cum fere videntur objectum, vir i quod ars inveviendi exerceri pol utilitem nunquam tamen erit

469쪽

a s GDptate ex cognitisne tempus , quo Geometria sublimio

cum Metaphysica scholasticorum

re comparabitu ac contemnetur cum cognitio natum mathemati

summus cognitionis humanae grast, utilitate sua nunquam destaudan dus, ad eum tamen sine profundis theoriis Geometriae sublimioris aditu non detur. Opera igitur dradierit

ut a philosophis methodo philosephiaca, quam alibi m delineavimus philosophantibus detegantur hyp

theses naturae, ad quas non sine uti litate generis humani figurasa calcu culos suos aptent Geometrae, nunc aratis inveniendi exercendae gratia hyp theses quaslibet memoria obvias am4 plectentes. Quae initium studii a thematici taediis plenum exhibet radtio, ea quoque palam facit, cur Ge ometrae a philosophia ludus alii abhorreant, tenim in Geometria ex selici, quem experiuntur, progres su conscii ibi sunt persectionis inteli lectus, adeoque noVa continuo v luptate perfunduntur in philosophia

myio Dicut praelimia de philosoplua

470쪽

verritis reipienda. iudiis aliisubique haerent, cum endant lumen acumini suo tonatum, sed obscura depre- , quae tantae claritatis vulgortur inevidentia cincerta, exacte demonstrata ferumnsequenter ignorantiae suae aeitiae Veritatem perspiciendio sibi conscii taedio continuo tur. m adeo homini natura- petere ea, ex quibus voluptas tur aversari autem ista, ex quitum in ipsum redundat nihil singulare, ubi Geometra Maise etica mirifice delectatur, aphia autem ae studiis aliis ani-iabet prorsus alienum. Quam- ubi philosophia ad notiones asst evidentes reducitur, Geo- ab eadem non amplius ani alienare valet quemadmo te nos quotidie experimur, psa loquitur. Equidem nobis dicendum inis . te erat de voluptate, quae ex tibus revelatis percipitur sed ea paucis tradi non possint, as utem tractatio in majorem