장음표시 사용
201쪽
OUarib ad compositas quoque Proe,
positiones reserri solent proposi-.tiones quas Vocant relativas. Hujus ge
neris sunt Ubi es thesaurus, ibi est cor .
ualis vita, talis mors, nempe Aualis es vita, talis' es mors. Tanti es, quantum habes. At verb cum neutra earundem propositionum resolvi queat in alias, quae simul acceptae eundem sensum complectantur, quem complectitur integra propositio; idcirco ipsarum neutra pro com posita videtur habenda. Sed ut hoc uberius pateat, expliicen
In prima propositione, Ubi es thesau-.rus, ibi est cor, data opera ut principalis relatio amrmatur ex sentia de corde relate ad circumstantiam loci ibi; quae ut nimis is determinata determinatur in-ςidenti propositione, Ubi est thesauri a c
202쪽
I Introductio In altera propositione a Gualis est υλra , talis es mors , data opera assirma. tur de morte indeterminata relatio qualitatis f q. et 7. J nempe alis , quae ut indeterminata determinatur incidente
propositione : Sualis es vita.
In tertia propositione, Tanti es, quan tum habes, data opera assirmatur de secunda Persona numeri singularis inde terminata relatio praerii, quae idcirco ut indeterminata determinatur incidente propositione, auantum habes. Ex quibus rectε concludi posse vide. tur propositiones , quae appellan tur relativae , esse tantummodo complexas insensu exposito.
Uintue non dissimiliter propositio
nes comparativas, quae Vulgd cen-Ientur compositae, ostendemus esse tantummodo complexas, ob incidentes propositiones, quas complectuntur . Propositio comparatiυa definitur ea , in qua comparatio aliqua instituitur. Sint exempla. Ami
203쪽
ad Philosophiam. 173Amicum perdere es damnorum ma-
Meliora sunt vulnera amici, quam fraudulenta oscula inimici. Has propositiones imprimis resolvere . non licet in alias, quae simul sumptae , eundem sensum habeant, quem integra Propositio habere intelligitur : & ideo ad compositas referre non possumus. Secundb quo earundem propositionum sensus clarius elucescat, supplendae sunt voces , quae subaudiendae relinquuntur , dicendor. Amicum perdere es alteri amico
2. Vulnera amici, alteri amico sunt negoria meliora, quam sntfraudulenta oscula inimici. - ' Hinc intelligitur subjectum, nempe terminum antecedentem, in prima pro positione repraesentari a complexis Vocibus Amicum perdere , hoc est Amici
204쪽
I 6 IntroductἰοFactura : terminum consequentem i habe ri in illis vocibus alteri amico e relationem data opera affirmatam , esse relationem damni, quae tanquam a parie integrali determinatur a reliquis vocibus maximum ommum damnorum. Unica igitur relatio damni data opera amrmatur
in prima propositione ut intercedens imter duos complexos quidem , sed non compositos terminos correlatos; & ideo propositio ipsa complexa quidem est , minime verb composita. Item in altera propositione intelligi tur subjectum , hoc est terminum antecedentem , repraesentari a complexis illis
vocibus Vulnera amici e terminum consequentem , a sequentibus algori amico :relationem data opera assirmatam esse negotiar quam relationem incipit determinare vox illa meliora ; perficii verbut pars integralis incidens propositio uam sint fraudulenta oscula inimici.
Quare ad complexas, non ad compositas propositiones referendae videntur etiam propositiones, quae comparativae Vascari cos sueverunt. q. IO3.
205쪽
SExto denique ostendendum remanet
esse quoque complexas eas propos1'trones, quas Logici Inceptivas, &Dω-rivas appellant, habentque minus recte ut compositas' & sunt eae, in quibus relatio data opera assirmata est vel principii, vel finis . En exempla. I. Iudaei post captivitatem Babioni. eam desierunt uti antiquis litteris , quae hadis Samaritanae appellantur. 2. Lingua latina desiis in Italia esse vulgaris. ab annis sexcentis. 3. Iudae, quinto tantum i saeculo a Chri so nato uti punctis ad viocales d signandas corpσω.
In prima propositione unica relatio fianis data opera assirmatur de Judaeis tanquam de subjecto relaia ad unicum ter. minum consequentem , sive relate ad usum antiquarum liπerarum , qui coinplexis vocibus uti antiqui litteris expri/Mὶitur οῦ & incidente propositione expli-M ca.
206쪽
i 8 Introductiocatur , nimirum quae hodie samarisana appellantur . Reliquae autem voces post captivitatem Bablonicam usurpantur ut partes integrales quibus elapsi temporis circumstantia ut parum determinata in Verbo desierunt , magis determinatur . Eadem ratione re 1olvi , explicarique
possunt reliquae duae propositiones , inde que facilὶ intelligi destivas, & ine tis
vas propositiones esse tantummodo comis plexas ex incidentibus , non autem comopositas , quia resolvi non possunt in alias propositiones , quae simul accepra eundem sensum exhibeant , quem integra Propositio significat.
Caeterum nemo existimet hanc nos propositionum investigationem suscepisse , ut Dialecticorum errores hac in re pro ferremus in lucem. Id enim nullius uti litatis esse cognoscimus. Doctrinam hanc eum unicε in finem expendendam a sumpsimus , quo nostram, quam cap. 6. declaravimus , propositionum naturam Col l firmaremus; atque occasione hinc capsa varia afferri possent exempla , qui bis per rectam partium integralium , & e sentialium distinctionem, qua ratione Vi
207쪽
ad Philosophiam. I strus propositionum sensus explicari debeat, ostenderemus. In hac enim explicatione non exigua sundamenti pars comtait eius artis, in qua auctorum mentem interpretari , & plurimas veritates investigare docetur.
De V., modoque ratioeinandi, nee non de ipsa ratiocinatione. f. IO6.
ea , qua ex immediata , mutuaque eomparatione duorum objectorum ,
relatio aliqua inter ipsa objecta intercedere percipitur; ita Vis ratiocinandi generaliter dicitur a nobis illa, qua inter duo simul comparata objecta relationem aliquam intercedere, vel non intercedere inferimus, non quidem ex ipsorum immediata comparatione , sed ex alia pluribusve affirmatis relationibus. Ex' cae Si triangulum deduceretur esse aequiangulum ex eo quod sit aequia M a Ia-
208쪽
laterum vel si corpus aliquod dedue . retur esse. ignis ex eo quod urat , Se
Iluminet: vel si ex eo quod aliquod corpus sit omnium pondero fissimum , ad ignem fusile, maximὸ ductile, & ab aqua regia solubile , deduceretur ipsum
esse Aurum: Vis qua hujusmodi cogita, tiones perficerentur , Vis ratiocinandi est, quam omnes experientia intelligunt inditam nobis esse a natura , hoc est a
Hujus autem Vis effectus consistit quidem in integro ratiocinandi processii , sed speciatim in illa interna animi motione , qua in nobis per eam vim e citata inducimur , & determinamur ad judicandum deductam relationem ita se habere prout in ratiocinando ipsa nobis visa fuit.. Ratiocinandi processus dicitur ratioci natio, vel etiam argumentario, vel difcursus, judiciumve compostrum, ob varia, quibus componitur, Gudicia. Ad modum vero latiocinandi quod attinet, ipsum in expositione ratiocinatio. nis, quam explicandam aggredimur, de
209쪽
ITaque cum in ratiocinatione possit
quaesita relatio ex una pluribusve affirmatis relationibus dupliciter inferri , , mediat/ scilicet , ut in allatis exem-pIis f. Io 3. A cum interpositone alterius, aliarumve assirmatarum relationum; hinc relatὶ ad hunc duplicem inferendi modum , ratiocinatio generatim accepta distinguitur a nobis imprimis in ratiocinationem smplisem, & ratiocinationem Compositam. Ratiocinatio simplex est illa, in qua relatio quaefita immediatδ infertur ex una, pluribusve relationibus: ut si aequalitas inter duos circulos deduceretur immediate ex assirmata relatione aequalixa- iis inter ipsorum diametros interceden' iis, vel immediatε ex assirmatis aequalitatibus , quas iidem cireuli singillatim habere inveniuntur cum alio , terti OVe icireulo; has ratiocinationes dicimus esse
Si autem quaesita relatio inferatur ex unica pluribusve relationibus non quia M 3 dem
210쪽
18 a Introductἰσdem immediatε, sed cum alterius, aliarumve affirmatarum relationum interpositione, aliquo modo expressa ἰ tunc ratiocinationem vocamus compositam: quia in suas componentes ratiocinationes ita
resolvi potest, ut eaedem simul acceptae eundem sensum habeant , qui in ipsa
ratiocinatione composita intelligitur eis nunciari. Ita composita esset ratiocina. tio ejus, qui sic argumentaretur. Primum eorpus aequatur secundo.
Secundum aequatur terrist. Tertium aequatur quarto.
Ergo primum aquaxur quaris . In hac enim ratiocinatione quaesitare. latio aequalitatis inter primum, & quartum infertur quidem ex aequalitatibus , quas primum , & tertium habent cum secundo, sed mediante aequalisare , quae inter tertium , & quartum intercedere affirmatur : ideoque ipsa ratiocinatio in duas sequentes, ex quibus componitur , resolvi potest, dicendo. I. Pri.