장음표시 사용
102쪽
C M permultum Inter laudationem atque historiam interesse oportere sicile intelligerem ;propterea quod illa virtutis modo praeconium quaerit: haec Veritatis in Utramque partem testimonium continet ; saepe mihi de GAspARis CONTARE NIvita cogitanti veniebat in men . tem , vereri, ne, si eam litteris mandassem,laudare me hominem magis quam, qui eius vite cursus suisset, narrare voluisse, multi arbitrarentur. quicum ccmmemoratum
a me de illo nihil viderent, quod esset a laude seiunctum , que reprehensionem habitura fuissent, dedita opera a me praetermissa esse existimarent. Sed cum laudatoris sit, de cuius laude dicit,eius bona verbis amplificare, aliquid
etiam alieni adfingere; vitia oratione attenuare, aut etiam silentio praeterire, in altero facile praestare possum, ut hic meus commentarius plurimum a laudatione dissentiat: nec enim sermone nostro Contarent virtutem augere conandum nobis est: in altero,ut de eius vituperatione
indicem nihil, non nos, sed res ipsa laudationi persimilitem narrationem nostram essciet. Quod si qui erunt, qui cum plus de aliena virtute praedicari sentiant, quam
quantum de sua ipsi sibi polliceri Iolcetnt; aut qgre id se-
103쪽
rant, aut orationi meae fidem non babeant, ii se eo tare debebunt; dici haec a nobis de eo, qui iam non sit: quique cum suae ciuitatis probis viris omnibus, tum aliarum gentium, exterarumq; nationum clarisiimis quibusque nominibus notus,beneq, cognitus fuerit. quorum cum magna pars sit superstes,nulla nobis causa est, .cur de momtuo mentientes, tot vivorum, illustrium praesertim h minum,vanitatis impudentiaeque nostrae testimonia colligere velimus: clarorum autem virorum laudibus , sauere potius quam obtrectare omnes debebunt. mihi certe aut de Contareno tacendum fuit: aut dς eo, ni mentiri sorte maluissem, cum laude dicendum. VENETOR vM Ciuitas optime morata, optimeque
constituta est: id ex eo intelligere licet, quod Una temperatione, unis legibus, sine ulla seditione, sine ullo intestiano malo, annos eorum respublica amplius mille manet: quodque a paruis initiis prosccta ad eam opulentiam alisque ad id imperium, quod videmus peruenit: complu- res urbes, easque magnas atque florentes, dias vectigalesque habet:Corcyrae,Cretae, pro, multis magnisq, in sulis, transmarinisque prouinciis dominatur. Classem. instructam paratamque habet, ' uantam nullus rex, nuti.
Ie nationes valeant comparare. Ea ciuitas una omnium,
de quibus memorie proditum sit, libertatis aequabilitatisque maxime amans, maximeque retinens est . quippe quae durissimis quondam Italis temporibus; seruitutem fugiens, e continenti sese in undas stusque coniecerit; fortunisque omnibus relictis, unam modo secum extulerit libertatem, atque in ca tuenda tot saeculorum spatium
versata,studium voluntatemque, usu etiam atque exerci ratione corroborauit. Itaq ue libertatis fortasse nomen M.
Iibi quoque gentium inuenias s libertatem ipsam puram atque incorruptam, ab omnique metu vacuam, Vtinam aspicere in aliis ciuitatibus, uti quondam fuerat, deorum nobis benescio aliquando liceat. Illud salutare institutum mordicus a Vcnctis retentum est, ut reipublicae at- ting&dae,
104쪽
CARDINALIs CONTARE NI. Tytingende pr. aeter quam sis, qui initio in ciuitatem eonu nerunt, quique germani Veneti & tamquam aborigines sunt, potestatem p r terra sacerent nemini ; nisi siquando deliberata re, bene de republica meritis, cius urbis inquilinis, alijsue quibusdam, id ius nominatim ad hodieris num diem concessum est . Ex eo igitur priscorum gens re ciuium Aloisius Con tarenus suit, cum prudens paterissimilias & locuplex, tum praestans senator & nobilis: at que is Polyxenam Mali petriam in matrimonio habuit, seminam primariam;ea cum aliquot iam peperisset pueros, neque is diutius viverent, ad amicas aequalesque di
citur rursum pregnans retulisse; a quibus, ut sunt pleri-que mulieres religios , admonita esse Alcimari uti quinatus edet pue en-imponeretur unum ex iis nomi- e
nisus, SibA vocati ia reges smit, qui ad Christum Deum .
nostrum paruulum aHactantem veneHunridore enim ut
vitalis esset. Cum salua igitur paucis post diebus peperis. 4 o
puerum nominari GAS PAREM iussit cui
eius familiae hoc nomine appellatus es in ubi adoleuit m g o m genu indores erat, na ad litterarum ,
Rudia propensio: itaque iacile Aloisius pater, contilium, quod de puero ceperat, mutauit. mercaturis enim illum faciendis, reique augend , quippe cui multae atque am- plar multis in locis res rationesque cum multis essent ι .fractae filium scilicet natu maximum Venetiis destinauerat est enim sere in liberis ciuitatibus, mercaturis rem qu rere .nob: litati quoque non modo non turpe, sed, si bono modo sar,etiam honestum. verum ubi pueri ingenium naturamque, maius quiddam spectare atque polliceri intestoctum est, consitum illud de mercatura sun ditus pater'abiecit; neque ulla in re filii voluntati ac studio demit. Is, ubi quod satis estet operae Antonio Iustiniano, Laurentioque Bragaduno Venetiis visus est dedisse: nam ii publice a ciuitate constituti erant, qui iuuentu tem in dialeeticis,atque in philosephia erudirent: Pata, Dium prosinus, Petro Pomponati Q Mantuano, magno
105쪽
ro VrTA nobilique plii losepho, in disciplinam sese tradidit. Erae
in adolescente naturae vis peracris illa quidem, Sc, ut mihi videbatur, peracuta, sed tamen nescio quomodo magpμtudine & firmitate potius praestans; &, quod maximerem contine ad sapientiae studia accommodatum & tamquam philosephum inerat ingenium: memoria omniano valebat plurimum: huc accedebat animi ac victus uitaeque totius constantiaquqdam,ut, quam semel instituisset
rationem,de ea non defatigatione, non pigritia, non Vin
luptate depellererur. Opinio est in omni vita re venerea illum omnino usum esse numquam, defixa mens scilicet in eo studio, cui se ab ineunte etate dediderat: eoque capta atque alta,nihil praeterea concupierat . itaque celeriter assecutus est, Vt aequali um magister, grandiorum natu magistrorumque tamquam squalis, & compar haberetur. certum temporis spatium, horarum sane haud amplius trium, meditationi & bibliothecae attributum, Ictamquam sepostum habuisse dicitur, cui tempori nee umquam quicquam detraheret nec sere adderet; qui reliquus erat dies in congrestionibus amicorum, colloc tionibusque conium ur: e de litteris scilicet erant, ut in suo studio,ne cum vacare quidem Videretur, cessaret. Idque ipsum, nihil agens , ageret tamen urgeretque propos tum, & tamen animum a contentionibus relax ret. Illud etiam narrari nobis ab eo ipso meminimus,cum diceret numquam se in omni adolescentia commisisse, ut
mane aliquid postridie aggrederetur ediscere, quin prius ea quae priale percepisset,diligentissime reminiscendo
recorgatus esset: vitandam enim a torum consiletudianem aiebat, qui crudi sese tamen ingurgitant, quoque magis cibo replentur, oneranturque, minus virium, minus valetudinis habent. in eo igitur cursu, cum sedulit te magis quam contentione aut labore admirabiles progressiis efficeret: atque eos, qui in eodem curriculo Grant,longo interuallo antecederet, mortem Aloisius p
ter obiit. Duo de viginti ille annos natus erat eo tempo
106쪽
CARDINALIs CONTAREN r. 82re. liberbrum autem magnum sane numerum, filios septem, quattuor filias, prςterea magna cum multis contra, tm implicitaque negotia Aloisus reliquerat. Atque odiosum omnino negotium est homini in cogitationis ac doctrin studiis occupato familiaris rei procuratio ;ut minus mihi mirum videri seleat, Democritum, nobilem quondam philosephum, ut ea cura, eoque impedimento liberaretur, omnes fortunas suas, sicuti littetis proditum est,abi ecisse. Verumtamen quamquam inuitus ac mpens discedebat a litteris, tamen Patauio prosectus est: atquc eandem illam animi moderationem ae
quabilitatemque adhibens,sratribus partim in Apuliam, partim in Alexandriam ibi enim magnus secietates Aloisus pater habuerat) distributis, partim Venetiis relictis,
bene domi constitutis rebus Patauium reuersus est. studiumque haudquaquam longo interuallo a se intermissum, pide renouauit. in ca urbe doctissimorum hominum plena, ac liberalibus artibus affluenti, aliquot annos commoratus est : cum in principibus iam philosophis numeraretur, atque eius nomen plurimum in dies increbresceret. Atque hoc loco postulari exigi queano
bis arbitrati sumus, ut, qui eius progismus & quale tam-q uam iter ad percipiencas sileri t disciplinas , demon straremus. Α primis igitur dialecticet elementis prosectus se omnem psilo phiam perlustrauit, ut illius singulas
tamquam oras non Viseret modo atque inspiceret, quod plerique facimus,sed in unaquaque etiam illius quasi regione commoraretur & habitat et . itaque illud assecutus est, nihil in ea ut arte, ita copiosa & magna atque Varia ,
tam esset magnum atque arduum, aut tam minutum atque paruium, quod eius aut diligentiam lateret,aut sugeret intelligentiam: nihil autem tam abstrusum aut reconditum, quin promptum illi expositumque, quamuis subito, esset atque ex tempore o Eius nos rei permagnum quondam specimen cepimusmam cum Florenti serie es.semus,qua ille Roma prosectus,iter in Germaniam habe
107쪽
ti . V I T A ' 'abat ad Caesarem, erant in caurbe, cum ali) complures In ea philosophia,quae de natura est, docti atque exercitati, tum duo pr ter ceteros PETR vs Victorius & FRAN- Cis Cus Medices, quorum erat utriusque & natura admirabilis &exquisita doctrina itum studium ardens in utroque ac peracre vigebat, flagransque& singularis in utroque industria; sed alterius breue tempus doctrinae augende & declarandae fuit; Victorius qualis vir, quantusq; iam tum citet, ea quae nunc est eius doctrina, librique ab eo editi declarant: i3 per eos dies ad Con tarenum lane ventitabant, a quo nos quoque non sere discedeba-imus: hoc affirmare possiam, cum omnis inter eos sermo esset de physicis nullius rei mentionem esse factam a suinmis illis viris, ingenio praestantibus, animo vacuo,otio abundantibus,studio incenss, tempore paratis, a bibliotheca & litteris recentibus,quin eam Contarenus,& memoria teneret, &intelligentia comprehensam haberet, .& oratione ta facile explicaret, quam quq sacillima sunt. Prestabat id non tam credo memoria,qua tamen valebat,
ut antea dictum est natura enim quoque plurimum ille excellenti fuit) quam ipsa,via ac ratione percepta, doctrina: sic enim cum ipsum dicere selitum esse accepimus:
Non modo certam artium multarum inter sequandaminaturalem esse dispositionem, ut aliam alia suo quiq; loco deinceps tamquam subsequatur, & cum priori post rior quasi coagmentetur esed unius quoque eiusdemque cui utilis scientiet si quis ordinem & tamquam seriem conturbauerit atque resciderit,ad exitum perueniri non pos se: magnoque in errore versatos sit perioris aetatis homines aiebat esse, qui multa properantes transilirenti, aut vi ilam artem ediscere se possedissipatam arbitrarentur, aut mutilam atque hiantem: amputatis enim interscissisque disciplinis progredi peruenirique ad scientiam non ma gis posse,quam interruptis iter pontibus confici. Vnum lautem omnino sibi comitem ac mμnitorem ad Aristot lis ite multis sepe obstructum difficultatibus,Thpinam . Aquina
108쪽
GAspARrs CONYAREN Aquinatem asciuerat, hominem non contentionis, sed veritatis amantem. qui &subtilitatem habeat, nec ultra, quam par est, progrediatur acumin atque idem articulatim parti teq; ac distribute doceat; doctus etiam Graecis Latinisq; litteris erat; Poetas Homerum, Virgilium, Lucretium,Horatium lectitauerat atq; didicerat. Itaq; cum non artis factitandae, sed eruditionis liberalisque doctrine si uende causa, philosophiae se dedidisset, omnes tamen artifices,magistrosque omnes, non scientia modo,
sed fama quoque i& celebritate sicile superabat. Erat hominis vita atque victus non tam excultus atque expolit tus, quam cum grauitate quadam simplex ac lenis plac tusque; oratio inculta illa quidem atq; inornata, sed hoc ipse, quod omni careret suco elegans ac cum auctoritate. nulla mollities, nullae , ne in adolescentia quidem, animi aut corporis delicis; sermo nulla assentatione suffusus, nulla animus malevolentia infuscatus. Et cum festiuitas leposque haud magnopere adesset, aberat cliam rusticitas atque tristitia. Quin etiam hoc ab eo dici memini; deuorare se se certorum hominum qui in aliqua vite parte claudicarent incommoda aut etiam vitia selere, simulac
de bonis quibus illi excellerent, aliquid degustasset. Ac
cum Galeatius Florimontius, qui nunc Suessae episco pus est; vir cum omnibus honestis artibus perpolitus , tum praecipue castus atque integer, tum religione ac pietate in primis incensius; in notandis autem reprehendendisque amicorum viiijs Vnus omnium maxime acer ac liber,castigator nonnumquam etiam subamarior,atque is a Contareno in fratris locum diligebatur. Cum ille igitur nobis audientibus nequire se satis mirari diceret, iulum, qui omnium esset mundissimus ac sanissimus, cum
hominibus quibusda, quos ipse appellabat, id quod nobis minime neces e est,qui turpitudine aliqua,tamquam morbo,adsecti atque inquinati haberentur, tam saepe coflictari. Quae ille cum sane commotus ac stomachans di ret. Quid nos,inquit Contarenus, numquam ne ab -
109쪽
uorabimus, i si ramia amaritiem p crsei cmus atq; CXSor. bebimus, ut illorum tamquam Vescamur Virtute, atque
alamur bonis quid autem ipsis nobis fiet. si amandum statuerimus,nisi qui persectus absolutusque lucrit esse Deminem laudare se, quod in quoque probaret, libenter aieb1t, quod reprehenderet, vituperare non se necessi habere. Hanc animi quitatem, h.inc tam praeclaram maximarum artium doctrinam,alia longe iis maiora b na decorabant. Summa integritas, sumna a innocentia , pietas, non haec que iacie, motu . amictu commendatur, quam in multis cernimus, simulata, δ' specie, atque oratione hominum opinionem captans, sed selida nuda,sinceraque, in mente atque in animo inerat . quibus ille reis bus inst ructus, cum magnum eius esset nomen, magnaque non luna laus, sed etiam admiratio , aliquanto citi us, quam constituerat, Patauio decessit.Nam cum omnis prope dixerim terrarum orbis eo tempore contra Ven tos conspirasset,lateterrimumque ei ciuitati bellum intulisset,afflictis Ucnctoruopibus, Patauio ipso obsesse, nec multo post amis , maturius omnino, quam in animo habebat,inuitus, non dum dascendi siti scilicet explata, domum sese recipere coaei cst. Erat eius aetas non dum firmata,vt rei publice oporam nauare posset: iraque in iis sese studiis aliquot annos continuit,cum eius domus Iam quam bonarum artium gymnasium quoddam ab iis,qui
doctriti artis derio tenebantur, sicquentaretur. Vcrumtamen ad tempublicam ubi primum accessit, eius ingenium qui d c e Hortensio est mc moriae proditum, tamquam Phidiae signum: simul aspectum ac probatum est
itaque cum tris N I rigima tum haberet anaos, a ciuitate ad c esarem Carolum liunc V. in Germaniam Ccator
sic en mi Veneti appellant est missus. Legationis muri
110쪽
ad tum mos honores magistratusque adipiscendos com mendation em; s pcque a multis una petitu es incomitio suffragiis oratores magna ambitione crcantur. Gerebat illis tcmporibus in Italia bellum Caesar cum rege Galliae,cum quo illi anica quoq; continentia bella intercesterant,atque cum eo Pont. Max. Leo X. sese coniunxerat: cum rege Veneti conspirauerant, atque
mnis impetus belli ad Mediolanum consederat nam camvrbem Gallis Venetisque defendentibus, esaris ac Leonis copiae oppugnabant.Ad eum, qui cum bellum suae eis rat ciuitati, planeq; ad hostem ire se Cotarenus intelligebat,apud ciuem exploratoris, non legati locum obtinere eum necesse esset,atqi ipsa res cogeret. Accedebat etiam quod Caesarem quibuscum inimicitias inerceret,iis sole. Messe amariorem audierat . illisque mara me, qui Galloru fauorei ut rebus.Itaq; animo sane comoto ad Cclarem adijsse dicitur; nam & sponte ipse sua verecundus , ingermo quodam, quod tamen sine segnitia esset, pudore suit. Vcru eadem illa doctrinae, castitatis, ingenuitatis, innocentie opinio, multo ante eius aduentum ad exteras quoque nationes perlata ; Caesaris illi animum volunt temque conciliaverati nam arnare ille plurimum ingeriri uos apertosq; hominum animos dicitum. Itaq; ut semel e
in primo illo, qui ei cum Caesare fuit, congrestu , hilari Fultu acceptus & comiter appellatus est , faciles ad eu deinde semper aditus habuit: & illo,quamquam ciuitati erat status, non modo pacato,sed etiam propicio usus est a Ac paulatim,cum eam, quae antea de se suera opinionem magis ac magis in dics confirmaro atque augeret, iam .psi Caesari non modo gratus, sed etiam familiaris erat. iItaque cum certior factus esset, Gallorum Venetorumaque copias in Insubribus susas supcratasque, Gallos ex oppido esse expultas caede S suga suorum, qui eam rem nuntiarent Contareno misilla dicitur,atque iis praecepit se, ut de incommodo,qused Vineti accepissent, reti -