Institutiones philosophiae moralis

341쪽

6 De subdit 0rum et iiii peranti uni metis.

THESIS LXXVII.

I93 DEMONSTRATIO. Quaestionem de iuribus politici principatus uti esti excipit de subditorum et imperantium os sciis. I. Ad subditos quod attinet ii debent principibus civilibus ex laibere l)aec duo rei e re lilia i et obedientiani Ratio e Si manifesta quia principes sunt vere nituistri Dei I).

Iam vero ministro regis debetur reverentia, necnon ObC-dientia in iis, in quibus minister est. Qui reverentiam et obedientiam ei deneget, is censetur deesse re Verentiae tobedientiae debitae ipsi Deo: ut patet e con SENSU Om nium tominum et ex illo eg. . . Non te abiecerunt

i Ad rem Taparelli, io ecc di S Sert. II cap. VIII. n. SCO Suo dirsi dat savii essere it ourano una ii Duacri Dio, unlito poto ut ili Dio Impero cclie gli non solo Viene a partecipare quel autorita con ni overna Iddio universo per antaggio del-l 'uni Verso medes imo, a quale partecipa Zione e propria di tuiti Superiori; a viene a parteciparia colla iunia delia indipendenga, nessa quale propria mente tro vano i meta fisici a distingione caratteristica et Esser divino, cui dico no Ente indipendente, a Se o

342쪽

non potest non respondere in subditis ossicium praecepta principis implendi.

si Spernere potestatem legitimam, qua Vi eam in per-Sona esse conStiterit, non magis licet, quam divinae voluntati resistere cui si qui resistunt, in interitum ruunt voluntarium. Olli resisti potestali, Dei ordii alio ii resistit si ulei; resistit ii ipsi Sibi dat in alio re u acquiri ut I). Ita Leo XIII in epist. J u noriale Dei a). II. Agendum nunc est de supremi rei publicae moderatoris ossiciis Is tria laabet iura ferendi leges, iudi candi et eXsea uendi. At iura, ut alio loco diximus 3), duas in classes dividuntur : alia sunt liberi, allia vero obligatorii exercitii. Obligatorii exerciti sunt iura illa, quae alicui conferuntur, Ut pote nece SSaria ad aliquam, quae eidem imponitur, obligationem implendam. Atqui huiusmodi Sunt iura, quae naturalis e principi civili largitur Sunt scilicet iura, quae ei conceduntur, Utpote ieceSSaria adimplendam illam, qua adstringitur, obligationem adducendi communitatem ad consecutionem finis. Ergo iura sunt exercitii obligatorii. Quare hoc est principis civilis

munus et ossicium rectas ferre leges, iusta pronuntiare iudicia, ac legum sententiarumque XSectationem actu procurare ordinem constituere per leges, UStOdire per iudicia, urgere ac vindicare per Vim coacti Vam. Gravissimum sane est hoc quo principe tenent Ur, ossicium si Si, qui praesunt, delabantur in dominatum initi Stum, si importunitate superbia Vin peccaverint, mi

1 Rom. V. 2. a De subditorum isticiis praeclara labenturi in hac epi St. Ut etiam in alia Diti fiιrnum illud teterritu uinque t dilutu. a Villa vol. II pag. 36.

343쪽

n late populo consuluerint, Scitin sibi rationem aliquando Deo esse reddendam, idque tanto Se Veri u S, Uant Vel Sanctiore in munere versati sint, vel gradum dignitatis

altiorem obtinuerint Ι). III. Omnes tandem, sive subditi sive imperantes,

debent patriam ordinato amore prosequi ad Verum et US bonum simul una conspirantes. Omnes enim Sum US ci VCS, seu communitatis civilis socii quicumque autem est Socius alicuius communitatis praesertim vero si naturalis ea sit ac necessaria), is debet eius bonum velle, et ad eius bonum una cum aliis sociis cooperari. Omnes maxima a civili consortio beneficia recepimus quae Sunt amoris redditione compen Sanda.

si Homo, Verba sunt s. Thoma es iam alio loco a)

ii Verba Leonis XIII in p. nuper h. lui vortati Dei. - Cunitam gravi princep adstringatur ossicio, quaeres, utrum OSSit cum laude regnum abdicare. Negat Buria machius inquiens, regi moriendum es Se in proprio throno, et Signum abiecti animi esse ac valde dedecen mai tatem principis, se propria auctoritate privare P incipes

te coit at et pol. l. 2. p. I. h. 4.). Verum contraria Si Sententia tenenda. Princeps potest regni curam deponere, excepta Vpothe Si, quod eiusmodi abdicatio in magnum rei publicae damnum cedat. Videndum porro erit, qua dc causa id faciat. Si bono ocietatis nihil periclitante, id faciat, ut altiorum virtutum exercitio Sede dat laudandus erit. Ut laudem etiam merebitur, si id faciat, quando talis abdicatio ab ipsa publica utilitate et pace persuadeatur. - Alia Siqua eSti utrum non modo quoad se, sed etiam quoad filios, qui successuri essent, princeps abdicare regnum poSSit Quam quaestionem Sic Olvit Liberatore ius o c. num. 79. Generatim dicendum Videtur, in Specto solo iure naturae, OSSe patrem abdicare etiam prosiliis, sive nascituris sive natis, quamdiu sub patri pote State manent non posse autem pro filiis, qui iam emancipati sunt quippe hi propriis iuribus plene ornantur, ac proinde ob factum alteri u iure SucceS-Sionis, quod vere possident, Spoliari nequeunt ii

344쪽

Suscepta. In utroque autem Deus summum obtinet locum, qui et excellentissimus est, et est nobis essendi et gubernationis primum principium Secundario vero nostri esse et gubernationis principia sunt Parentes et Patria, a quibus et in qua nati et nutriti sumus. Et

ideo post Deum est maxime homo debitor parentibus et patriae I). Unde sicut ad religi03Ieru pertinet cultum Deo exhibere, ita secundari gradu ad platalem pertinet exhibere cultum parentibu et patriae. Hic porro erga patriam amor debet verus esse atque essica X i. e. debet in perfecta legum civilium custodia consistere et nos promptos reddere ad pericula subeunda, ad mala seu incommoda toleranda, ad operam

collocandam pro patriae bono. Qua in re, e Leonis XIII.

I Vatiel, id roi des reus . . . . . II. Sic definit patriam ttae terme de patrie est, e semble, asse conmi de to ut te monile. Cependant, comme on te prend en disterent sens, it ne Sera a Sinutile de te defini ici exactement. I signifie communem ent i etat do ut 03t S i lenibi d. . . Dan uia sens plus res ferre et plus dependant de etymologie, e ternae signifie 'etat O me me plus particuli erement a ville, te lieta oti nos parent avalent eu domicile a m Omen de Otre nais sanoe. En e sens on dit avec rat Son, que lapatri ne e petit change et demetare oujour la me me, en quelque liet que Pon se transporte dans a sui te. Un homine doli conserverde a re connais ance et de assection pota Petat auque ii do it sonEd Ucation, et doni se parent etaient membres Orsqu iis tui donnerent a Vie. Mais comme diverses aison legitimes euventri obligera e choisi une aut re patrie, 'est-a dire, a deveni membre 'une aut re Ociete, quand nous parions en generat de devotr elaver lapatrie On Oit en tendre e terme de P etat, doni hin romnae Stmembre actuet, uisque 'est elui aliquet it se doli toti eniter et par

345쪽

urbanarum administrationem conferre Sapienter operam in eaque Studere maXime et efficere, ut adolescentibus

ad religionem, ad probos more informandi ea ratione, qua aequum S chriStianis, publice consultum sit quibus ex rebu magnopere pendet singularum salus civitatum. Item catholicorum hominum operam ex hoc tamquam angu Stiore campo longius excurrere, ipSamque Summam rempublicam complecti, generatim utile est atque honestum. Generatim eo dicimus, quia haec praecepta NOStra gente uniVerSa attingunt. Ceterum potest alicubi accidere, ut maximis iustissimisque de caus- Si S rempublicam capeSSere, in muneribusque politicis VerSari, nequaquam Xpediat. Sed generatim, ut diximus, nullam velle rerum publicarum partem attingere tam esset in vitio, quam nihil ad communem utilitatem afferre studii, nihil operae eo vel magis quod catholici homines ipsius, quam profitentur, admonitione doctrinae, ad rem integre et e si de gerendam impelluntur. Contra ipsis otiosis, facile habenas suscepturi sunt ii, quorum opiniones spem salutis haud sane magnam asserant. Idque esset etiam cum pernicie coniunctum christiani nominis propterea quod plurimum OS-sent qui male essent in Ecc es iam animati, minimum qui bene. Quamobrem perSpicuum est, ad rempublicam adeundi causam esse iustam catholicis non enim adeunt neque adire debent ob eam cari Sam, ut probent quod est hoc tempore in rerum publicarum atronibus non honestum; sed ut has ipsas rationes, quoad fieri potest,

in bonum publicum transferant incerum atque crum, destinatum animo habentes, Sapientiam Virtutemque catholicae religionis, tamquam Saluberrimum muccum ac

346쪽

sanguinem in Onme reipublicae venas inducere. uae omnia adducto catholicorum, qui primis Ecclesiae aetatibus floruerunt, exemplo confirmant Ur. 194. SCHOLION. Aigi et pietas sunt, ut ex hac thesiliquet, duae maxime neceSsariae virtutes. - Ad priorem pertinet exhibere cultum Deo, primo OStri S Se et gubernationis principio. - Ad alteram pertinet exhibere cultum parentibu et patriae, Secundarii nostri esse, et gubernationis principiis. At enim, quaeri pote St, quid agendum, quando haeduae virtutes, religio et pietas,se muta impediunt seu invicem repugnant' - Huic quaestioni recte S. Thomas I respondet, regando suppositum si Religio et pietas sunt duae virtutes. Nulla autem virtus alii virtuti contrariatur aut repugnat, quia secundum Philosophum a), bonum non es bon0 cs ulrarium. Unde non potest esse, quod pietas et religio e mutuo impediant, ut propter actum unius actu alteri u CXcludatur. Cuiuslibet autem virtutis actus 3 debitis circumstantiis limitatur, quas si praetereat, iam non erit Virtutis actus sed vitii. Unde ad pietatem pertinet ossicium et cultum parentibus exhibere secundum debilum modum. Non est autem debitus modus, ut plus homo tendat ad colendum patrem, quam ad colendum Deum. Sed sicut Am

brosius dicit, necessitudini generis dici inae religionis

pietas aut fertur. Si ergo cultus parentum abstrahat nos a cultu Dei, iam non esset pietati parentum insistere

1 Loc nunc cit. art. 4. 1 In libro de Praedicamentis cap. de oppOS. 3 Cf. I. . . . . . q. I 8. . . Super Luc. c. I 2.

347쪽

cultui contra Deum. Unde Hieronymus 1 dicit Percalcatum perge patrem, per calcatam perge matrem, advexillum cruci evola summum genus pietatis est hac in re fuisse crudelem.

Hisce autem calumnia refellitur, qua saepe catholici probique viri impetuntur quando scilicet impii vocantur, quia ob cultum Dei seu virtutem religionis non consentiunt, immo resistunt irreligiosis parentum aut On- civium postulatis. Iure sane ac merito sequens in Syllabo a condemnatur propositio is Tum cuiuslibet sanctissimi iuramenti violatio, tum quaelibet scelesta flagitiosaque actio sempiternae legi repugnanS, non Solum haud est improbanda, verum etiam omnino licita, Ummisque laudibus efferenda, quando id pro patriae amore

Societa etiam civilis, aeq/ι ac homo i idio id ilιs, debet Deo alictori, uber Halori ac Dii Silo illlimo I tum exhibere. I9S PRAENOTIONES. Quid proprio atque stricto sensu sit illius, diximus alio loco 3) est exhibitio alicuius Deo facta Xpresse ac formaliter in protestationem nostrae ab eo dependentiae plenaeque ServitutiS. Duplex a Utem, Ut eodem loco diximus, distinguitur cultus priUalli seu individualis pilbliciis seu socialis Publicus non definitur,

i In epist ad Heliodorum. a Prop. LXIV. 3j Vide vol. II. theS. IX.

348쪽

ille qui publice exhibetur si quide in ipse cultus pii Vatus

potest publico in loco Xerceri), Sed ille qui societate qua tali seu actu Sociali praebetur Deo. Iamvero non defuerunt, nec desunt philosophi, qui quamvis pro homine individus, ob naturalem eius a Deo dependentiam admittant naturale ossicium colendi Deum; illud tamen respuant pro scietate civili, ac si haec quoque non SSet a De naturaliter dependens. Hi errant

vehementer error a UtCm e eo potissimum oritur,

quod politicum consortium habeant tamquam humanam ad inVentionem, non autem institutionem Deici habeant

tamquam societatem arbitrariam et pactitiam, non autem necessariam et naturalem I). Illud sane ne de arbitraria quidem societate dici potest sed multo minus de naturali, quae scilicet, a Deo procedit ut auctore, a Deo Dendet ut gubernatore, - ad Deum tendit ut finem ultim Um.

si Natura et ratio sapientissima sunt Leonis XIII. verba in epist. Im uortale Dei quae iubet singulos sancte religioseque Deum colere, quod in eiu poteState UIUUS, et quod ab eo prosecti, ad eumdem reverti debemus, eadem lege adstringit civile u o n uuiritalent. Homines enim coΠὶ nlini societate coniuncti nihilo sunt minus in Dei potestate, quam Singuli neque minorem, quam singuli, gratiam Deo societa debet, quo auctore coaluit,

cui VS nutu conservatur, cuius beneficio innumerabilem bonorum, quibus affluit, copiam accepit. D Praeclare Verita S, quam tuemur, as Seritur aptiSSi me argumenta ad hanc veritatem tuendam Suppeditantur.

I96. DEMONSTRATIO. I.' Illes debet coleres Deum,

349쪽

sed etiam societas civilis, qua talis dependet a Deo multipliciter tamquam a suo Auctore, Domino, Gubernatore, Fine ultimo Ergo etiam societas civilis qua talis debet colere Deum, Seu actu publico et sociali debet Ipsum

recognoScere atque CVereri. - uam rem ut Xemplo

aliquo declaremus, sit terrenus reX, qui ad invisendam civitatem aliquam regni sui se conferat. Anne susticit, ut singuli quique cives seorsim accedant ad obsequium

illi ex laibendum Id procul dubio non sufficit id tantum

si fieret, iure meritoque re se offensum iudicaret Rcquiritur enim, ut civitas ipsa, qua talis, actu aliquo sociali et publico, testetur regi suam submissionem suumque ObSequium: Si quidem non tantum singuli cives, sed etiam ipsa civitas a rege pendet tamquam a SUO domino et gubernatore. Quod si ita civitas se gerere debet erga regem Suum terrenum quanto magi Opori Ct, ut civilis societas cultum socialem Deo Xhibeat, a quo scilicet multo magis dependet, quam civita a Suo rege.

a.' Ille debet colere Deum, ipsique gratum animum exhibere, qui ab eo beneficia recipit. Atqui non tantum singuli homines, sed etiam societas civilis beneficia recipit a Deo. Ergo societa quoque civilis cultu externo atque publico debet colere Deum. Minor est evidens; nam multa sunt beneficia, quae immediate ipsi civili societatia De conferuntur, v. g. victoria de hostibus 1 et alia huius generis permulta. Id rursus adducto exemplo declaremus. Si qua societas in iusto bello accepit auxilium a

vicino aliquo rege, eiusque Ope retulit victoriam sane

I Notae sunt silpplicillio in s. t re apud Romanos ad plures dies indicebantur ad gratias Diis agendas pro parta victoria, pro re bene

350쪽

- 3 6 non sufficit, quod singuli seorsim cives gratias agant regi

illi, sed oportet, ut actu sociali tota societas ei gratum animum exlii beat. Nonne igitur idem iaciendum est erga Deum, a quo civilis societas tot tantaque beneficia

recipiti 3.' Ille debet colere Deum, qui ipsius auxilio indi-oet. Atqui non solum Singuli laomines, sed etiam societas, qua talis, indiget a UXilio atque protectione Dei. Ergo Societas, qua tali S debet colere Deum. - in eodem sistamus exemplo, si qua societas bello impetatur et auxilio indigeat vicini alicuius regis anne Sufficit, quod e civibus quidam seorsim et proprio tantum nomine opem ab ipso expostulent Nonne oportet, Ut civitas ipsa auXilium flagitet v. g. mittendo legat OS, Uinomine totius communitati opem implorent Pari igitur modo civitas debet se gerere erga Deum, cuiUS U-xilio et tutela tantopere indiget. 4.' Adde aliud argumenti genus ex e deductum, quod cultus publicus et socialis conservat et promovet maxime cultum priVatum, qui omnino neceSSari US St. Certe ad pios erga divinitatem sensus ac motus in civium animis excitandos et fovendos, nihil magis iuvat magisque confert, quam cultu ille publicus et solemnis. - uod autem privati recte sentiant de Deo, atque debitam Deo reverentiam exhibeant, est aliquid omnino necessarium neque solum est necessarium pro privatis, sed etiam pro ipsa republica, pro eius scilicet proSperitate ac pace. Ad hanc enim habendam omnino requiritur, quod ciVeSet re Vereantur principes et eorum iussis obtemperent. At neutrum ut par est cives praestabunt, si Deum, cuiuSprincipes civiles sunt ministri non colant, Si legem Dei, in qua leges hominum fundantur et a qua Vim obligandi habent, contemnant. Iam enim tunc ad principes