장음표시 사용
211쪽
sua antecedit aliud , indepondens ab illo est. Iamvero matrimonium ad ipsam conStitutionsem familiae pertinet quippe quod sundamentum S et germen Societatis dom0Sticae, quae Stabili unione nititur virum inter et mulierem. Itemque, Societas civili Sabaudit perSonam atque ideo a iura tangere nequit, quae personalitatem pSam humanam attingunt. Iam ero, Ut Supra StendimuS, matrimonium ad ipsam integrationem et complementum personalitatis humanae resertur. Ergo in Ae et quoad ui constitutionem potestati civili non EuboSt. Immo tantaeS eiu independentia a quavis auctoritat mere humana Ut pSRPutern poteStaS, quae Sane anterior est et divinio poteState ci-Vili, Se non alite in matrimonium ingoror possit, nisi Sola directione et consilio Undo Ecclesia Dot in Concilio Tridentino con gregata firmiter obstitit Galliae oratoribus, qui nomine Regi in-
StantiSSime postulabant ut inter conditionus, ad validitatem matrimonii requi Sitas, eonSensu parentum adstipularetur a ). Denique, Societa civilis subaudit seligionem , quae SSentialiS homini est, in quantum est homo. Iam vero matrimonium re e StreligiOS et aera quatenus ad pselationses pertinet, quae inter Deum et hominem intercedunt. Etenim se coniugium homo onStituitur Dei miniAter et instrumentum in productione alt0riu hominiS. Haec autem produetio divina est tum ration Aui, quia exquirit inter entum immediatum et peculiarem Dei, propter animam Spiritua lem quae conditur se nihilo tum ration finis, quia ordinatur adeXSiStentiam et educationsem impartiendam adoratori et glorificatori
Supremi uminis tum ratione obiecti, quia viventum Dei imaginem gignit propter exprossam similitudin0m Divinitatis, quae in
homine insculpta est'. Hinc apud omne gente Sive culta Sive barbaras, matrimonium inter religiosa cerimonia Sempe Celebratum est et sacerdotum interventu. Prob. II. Hactenus matrimonium consideravimus in ordine merenaturali quid vero dicendum erit, si, ut Christianos docet, idem in
1 Sacro Santa Synodus ridentina quamvis reprehenderit a vetuerit matrimonia Sine ConSenSi parentum contracta, tamen ea alida SSe anxit, hoc decreto Tametsi dubitandum non it , clandestina matrimonia, libero On-SenS contrahentium facta Pata et vera SS matrimonia, quandiu EccleSi ea irrita non fecit, proinde iure damnandi sunt, ut eo Saneta Synodu anathemate damnat qui ea vera et rata S Se negant, quique falso mant matrimonia, α Iliis familias sine consensu parentum contracta, irrita SSe, et parente ea rata et irrita facere posse nihilominus sancta Dei Ecclesia eo iustissimis causis illa semper detestata est atque prohibuit η Onc. Trid. Sess. XXIV, De Remo Din. MatVim Q. 1.
212쪽
208 1US NATURAM PARS II. IUS SOCIALE
ordine supernaturali contemplemur ' Matrimonium a Christo vo-ctum os in Ecclesia ad dignitatem Sacramenti. Id nemo inficiari potest, quin hoc ipSo ab Ecclesiae communione dosciscat si Si quis
dixerit matrimonium non esse ver et Proprie unum se Septem Sacramentis legi evangelieae, a Christo Domino institutum, sed ab hominibus in Ecelosia inventum, neque gratiam conferre, anathema sit 1) Atqui Sacramenta utpote ad religionem maximo pertinentia, nullo modo Subiiciuntur pot0Stat Civili, Sed Sola auctoritato occlusi aAtica temporantur. Ergo matrimonium, in Se Spectatum, civili potustati non subditur, sed tantum colosia0. Quod argumentum tantas videntino St, Ut pluribu Confirmari non geat.
18. Obite. I. Ratio Sacramenti Separari poteSt a ratione contractus. Id vero Si fiat, matrimonium Subile potori auctoritati ei
R. Has obiectio duplici ex parto vacillat. Primum, quia ratio
Sacramunti nullo modo Separari poteSt a ratione OntractuS, PO-ptoro quod ipso contractu evectu eS ud Sacramentum, Seu in Sacramentum ConverSuS. Secu non pSum matrimonium , quod corte cum contractu Confunditur, diceretur SSe Sacramentum; Sud Sacramentum e SSet qualita aliqua matrimonio adiuncta ad ipsum nobilitandum, et Sine qua matrimonium, ad Sesentiam quod portinui, non corrueret. Id vero sal SiSAimum OS si Catholica doctrina est aeramentum non SSe qualitatem muta contrae tui uocidat,
sud ad ipsius pertinere eSSentiam, ita ut coniugalis societas intor Christianos sit logitima tantum in aeramento matrimonii, ac praeter Sacramentum non habeatur , niSi purus concubinatus 2). Doindo vaciliat obiectio ex eo, quod matrimonium, etiamsi ut contractu more naturali ConSideretur, pot0Stati civili subiici 110quit Etenim, quemadmodum Supra probatum St, etiam sub tali consideratione res S, quae natura Sua ad tu individualo domosticum et religiosum pertinet.
1 Con ilium T identinum, SeSS. XXVI, Cup. I. 2 SS. D. . Pius IX, in litteris, Rectem Sardiniae, datis XIII Kal. Oetob. 1852. Vide etiam Avocutionem habitam V. Kal Ootob eiusdem anni, a Litteras Apostolicas, XI Kal. Septemb. 1851. In Syllabi autem numero LXV clamnata est a Pio X hae propo Sitio: at imonium sacramentum non est nisi quid contructui accessorium ab eoque separabile . ipsumque sacramentum in una tantum nuptiali benedictione situm est.
213쪽
Obiic. II. Ant adventum Christi potestas civili matrimonia moderabatur. Ergo Signum Si quod, Si matrimonium ut meru con tractu inspiciatur, pot0Stati civili subiicitur. R. In primis ineptum Sod0Sumere normam veri iuris a moribus paganorum Deinde, Supremi imperante idcirco tune matrimonium, quemadmodum alia etiam e SacraS, moderabantur, quia eum potostat civili etiam Sacerdotalem, aliqua Saltem ex parte, in Socopulabant. Si romani Imperatore Pontificatus maximi dignitato fulgebant, et Rege apud Aegyptios, ante quam ad thronum eve herentur, ordini sacerdotum cooptabantur. At vero in lege ovaim
gelica iura sacerdotalis imperii a iuribus imporii civilis disiuncta
Sunt a Soli ApoStoli eorumque succesSOribus addicta.
Obite. III. Potestas civilis impora et lege imponit ceteri contractibus. ECCur hi unus, qui matrimonium constituit, excipi0tur R. I in Ecclosia Christi, ut dictum est, procedit potisSimum
ex eo quod matrimonium evectum Sit ad eXcellentiam Sacramunti In ordine autem naturae procedit a peculiari indolo huius con
tractuS, quatenu a ceteri omnino di Seriminatur. Nam ceteri contractu non reSpieiunt perSOnum , Sed Vel mere re vel alto mactioneS, quae circa Xternam omnino materiam VerSantur. Tum
otiam non respiciunt familiam undandam, Sed tantum relation os into familiam et familiam, se inter personam et perSonam. Unde natura Sua ordinem Socialem ingrediuntur, a domestica societatu diversum. At matrimonium, ut diximus, familiam intrinsecus at tingit, quae tempore et SSentia antorior S Societate civili, et ad complementum resertur ipSius porSonalitati humanae. Obite. IV. Ergo ob eam dum rationem neque poteStati Peligiosas, salioni in statu naturRli, matrimonium, prout OntPR tu QSt, Sub iici poSSet. R. ego puritatem. Nam matrimonium etiam ut contractus naturali eS re S aera, propterea quod, ut dixi, instituit minist0rium quoddam Rerum, nempe OnCRuSam et instrumentum Dei in production entis ration praediti. InSuper ordo religioni ordinem ipsum individualem et domeSticum permeat Siquidem re Apicit rotatio nos ad Deum ma autem personam ipsam humanamst amiliam intimo afficiunt. Unde ab auctoritato religiosa homo individuus, prout individuus St, et homo domeStieu , prout domesticus St, iure temperatur. Quod dici non potest de auctoritatu civili, quae Solo reSpectu publico attingit, ad ordinem exter num Ogietatis Spectantes. Atquo id , considerato ordine tantum naturali nam in ordine Supernaturali contractu ipSe matrimonii,
LIBERATORE AEthic et Ius naturae. 14
214쪽
ut dixi, tactus est aeramentum, quod certe Soli auctoritati oligiosae subiicitur. Obiis. V. Matrimonium est undamentum amilia et consequenter civitatiS, ad euiti bonum Summopere consert. Ergo ob hanc
causam a civili potestat intrinSeeu regendum St. R. Concedo antecedens, et necto OHSequenS. Ut sapion te observat AristoteleS, non omnia quae nece88aria
sunt cinitati, partes sunt cinitatis 1). Et an religio si cultus D si summopere ad civilem societatem interSunt. Ergo dicemusr0ligion0m et cultum divinum civili poteStati subiaceres nuptis sima si eiusmodi argumentandi ratio ma0 vel illa ros in bonum societati valde redundat ergo eiu adminiStratio civili potestati subiicitur. Si ita esset, pari modo inserri posSet, segotia politica
ad auctoritatem dom0Sticam pertinere quia certo familiarum inter-eSt ut honesto et utiliter peragantur. At X eo quod aliquid in utilitatem cedit alicuius minime equitur ut eius dominio subdatur. Hoc enim non ex subiecto, cui utilitatem affert, Sed ex natura obisecti te fine, quem directe et primo respicit, diiudicandum est. ARTICULUS V. De Usciis parentes inter et liberos. 19. Quid societas parentalis. EX Societate coniugali mo , naturae ipSiu cursu, alia oritur Societa parsentes inter et liberos, qui ex coniugio Suscipiuntur. Cum enim hi in maxima indigentia enaScantur rerum omnium, quae ad Vitam OnServandam et mores informando pertinoni inditus parentibu amor St, quo ad eosdem alendo tUendosque, atque, pro convenientia finis, disciplina im-buondos incitantur. Qui amor in pSi non modo instinetivu est, cuius umbram aliquam in sestiis quoque VidemuS, verum etiam eSi rationaliS, Seu e ordini conceptu procedenS. Quare gravissimum officium inchidit providendi natis, tum quoad corpus, tum quoad animum donec illi ad aetatem, qua ibi proSpicere posSint, perveniant atque ex hoe ossicio ius morescit adhibendi media
sidum opportuna. Porro haec parentalis societaS definiri poSSet Coniunctio plurium personarum, quae, Di naturae, educationis gratia, Ociatae sunt. 1 Polit. lib. VII
215쪽
Quasi ofinitio ut it in tolligatur, animadvertendum si idcirco dici plurium personarum, quia Saltem prole una et parens unus Oxquiritu addi vero Di naturae, quia non ex contractu implicito, ut nonnulli Stulto opinantur, sed ope ipsius nativitatis filii cum parentibus hae sociotat ligantur. Deniquo illa se ba educationis gratia neri eiu societatis innuunt, qui uno vocabulo educationis oXprimitur quatenus ea voce Comprehenduntur Curae omnes, quibus ego sobole ut sugere Scat et boni moribus imbuatur. 20. ducatio prolis spectat ad parentes. Iam vero auo ducatio non unius tantum sed utriuSque parenti propria St. Attamen potiori iuro ad patrem pertinet, qui propria familiae caput est tmorali porsectioni communieandase, aptior. Nihilominus primis annis cum proles nullius rationali Sedueationi Capacitatem hab0t, melius
exercetur a matre, qua tunc Uic muneri longo S accommodatior. Ad huiusmodi autem finem obtinendum pot0Sta parentibus inoSt, quase patria nuncupatur Propterea quod in patro potissimum residui, qui magiS, ut diximuS, ossicio edueandae prolis obstrin gitur. Et re an vera, quomodo concipi poSSut obligatio ad id prae Standum, quin continuo saeuita concipiatur si ius adhibondi media, qua ad rectam hane educationem pro Sequendam conducunt Cui vidissim pot0stati obitum in filiis obtum perandi ro-
Spondo atque implendi ea, quae a parentibu praeseribuntur. Et quoniam ducatio in tantum filii debita est a parentibu S, in quantum illo genuerunt hinc, quamquam fini patria potestatis sit filiorum educatio, tamen causa et undamentum in generatione ipsa consistit 1). Hinc luco doliraro in primis Hob bustum, qui eam repetit o iure victoriae 2), quatenu insan a parontibus primum occupatur. Quod Si ita SSet, ObStetri plerumque hanc patriam pot0Statem aeciperet, Siquidem ipSa Si quae prius ceteris insanioni occupat. Fallitur insuper PussendornuS, qui potestatorii illam do ducit si debito socialitati et tacito filiorum con Asensu 3). Cori
Asensus enim seiusmodi vel liber eSSet vel nec0SAarius. Noutrum dici potest. Non primum, quia a neutra parte, etiamsi simul conson tiant, retractari poteSt. Non alterum, quia qui nece SSario consentiri tenetur, ab aliqua praeeodenti lege adStringitur quae consensum antevertit, utque ad ipSum ponendum obligat. Fallitur doniquo
1 Ad rem Grotius is Generatione parentibuS ita acquiritur in liberos utriquo inquam parentum, patri ac matri Sed, Si Contendant inter Se imperia praefertur patris imperium ob Sexu praeStantiam. De iure belli et pacis, . II, c. 5 2 De Cloe, C. 9.
216쪽
Ahrons, qui ex Sola educatione ius patria potestatis duri vat 13. Et si enim idcirco patria poteSta a natura tribuitur, ut parente prolio ducandae advigilent tarmen id e X primit finem, qui intenditur, non ero radicem, e qua tu ipSum pullulat. Prauiore hic ipso finis ideo a parentibus implendues est vi naturae , quia ipsi hominem gonuerunt qui non perseetu eSt iam initio, Sed est ad persectio noui dubitam adducendUS. 21. Accipit mensuram a sine Men Sura huius patriae potestatis
do sumenda Stis sine, qui, ut dixi, in Congrua edueatione cernitur; si x iure quod parente habent regendi amisiam munienus societatum constituit. Et quoniam persectum tu coaetivum est, et pervica filiorum volunta cura parentum inutile reddere possset; hinc saeuitas etiam eo Caestigandi ac vi ad obediendum adigendi paron tibii a natura Conceditur. Qua in se aetati aliqua ratio habunda sest. Quae senim in prima pueritia decent, eum filii nullo pacto rationem consilio duci queunt; dedecent Sario in adultiore aetate, cum iam maturitat quadam iudici utuntur, et Se aliquo Saltem pacto regero valent atque ita iacereScentibuS filiorum anniS patria poteStaSmitius Xplicatur et anguStiUS, One tandem ad ea dumtaxat re stringitur actioneS, quae morum honeStatem et regimen familia re spiciunt, erga quum nutUrR SUB parente pote Statem perpetuo retin sena . Quaru logo civiles triplicem ClaSSem eorum, qui Sub patria potestat degunt, diStinguere Solent; de S infantium, quibus nullum iurium civilium Xercitium datur impuberum, quibu par tantum corum dem iurium tribuitur I et minorum, qui HS i quidem amplioreat non completo donantur, donec penitu emuncipentur. 22. Electio status non subiacet auctoritati parentum. Hinc electio Status, cum re non it ad educationem ut ad alia iliam portitions cui parente praeSunt, Sed potita per Sonam pSam filiorum et vitam ab iis in posterum ducendam reSpiciat; parentum voluntati mini inosublucta est. Poterunt utique parentes, immo etiam debent, consilios cohortation filio in ea dirigere, a quibu eorum Sententia Sino gravi causa repudianda non St a definire et cogere nequaquam poSSunt quin tu Sibi arrogent, quo reapS deStituuntur, et inde bitam violentiam voluntati filiorum inserant 23. Isicia parentum erga liber0s. Quoad officia vero determinata parentum et liberorum, in primi educatio, Cui parente operam daturi sunt, ad Corpus Simul et animum filiorum attinet, vitamque tum thySicam tum moralem. Ergo ut libero alere atque
1 opere Saepe citato pag. 275.
217쪽
curis assidui in in togritate et sanitato corporis conServare Sic eos dodoro debent mei natura rationalis propria, Sive erga ei PSOS, Sive erga alio S, sive potissimum erga Deum a ). Quod Sane praestabunt non modo doctrina et cohortationibus, verum etiam eXemplo quoiuvones in prima illa notatu, maxime ad imitandum prona, Vehementiu commoventur. Ii vero iam grandiu Seuli S in unu altioris educationi Optimo poterunt paronto dolegar aliis qui idonei sint, si id
expediro iudicaverint, non modo propter noeeSSitutem, Si tam gravidebito Satisfacere per se nequeant, verum etiam propter maiorem utilitatem. Quandoquidem parentes, ob intemperantem affectum, quo filio prosequuntur, Saepenumero plus aequo ii indulgent, ae proin do ad ipsos meae disciplina rogondo minus apti omperiuntur. Λ sive hoc per se praestare parente velint, Sive alii Committant id in on ussum consendum sest Eiusmodi ius parentibuso patri poti Asimum natur Sua competere, nee ΟSS R SocietatΘUSurpari, quin patriam poteStatem violotis familia con septum diruat Debet uti quo Ao totas me ore ut publica media non desint, quibus parento ad rite educandos et edocendo natos uti possint. Dubet etiam modis consentaneis, Sed non violenti S, curare Ut R-rentes tantum motum minime negligant. At in rem hanc so directo immiscere eam quo potestatem Sibi vindieare nequaquam potest, si vo videnti ae Sion iuri paterni cum parentum omnino sit ducationi o dis iplina filiorum prospicere , eorumque non modo QOrpii alere, sed animum etiam stingere et consormare.
Ne diens, filio membra OAS Sociutatis, qua ipsis invigilaro de
si Inepta igitur et impia existimanda est methodus institutionis nectatio a
et atheisticae proposita a Rousseau in libro quem de sed uelatione conScri-PSit in quo nullum eum pueri sermonem de Deo, de anima, de religione mi Scendum esse do et, donec ad aetatem Octodecim automplius annorum per- Venerint. Si ita fieret, oporteret in primi adoleSeente USque ad hane aetatem maNimo melorum hominis sesesse, cultui nimirum Deo debito. Deinde quomodo virtutibus rite informari possent quod tamen ipse Rousseau valde inculcat Sine notitia prasistantiae animi respeetu corpori et cognitione futurae Vita Tertio , ut ipso fatetur Rousseau lo c. it. Q. I. pag. 38). Ullum Stpericulo Sihi vitae humanae intervallum, quam illud quod inter edit a nativatouSque ad notatem duodecim annorum eum Risseetus, qui tunc animo imprimuntur tum profunda radice agant, ut fere impossibile Sit ea deinceps evellere. Quomodo igitur statur adolsescentis bono consultum erit, Si is de anima ac de Deo ceteri Sque veritatibus,mune has subaudiunt nihil Cogitare non modo ea aetate sed etiam provectiore assuefiata Sperandumne erit, tam longam con-SUetudinem, quae virgin una pueruli animum oecupavit contraria deinde Superari OSSed praesortim cum illa Sensilibus cupiditatibus faveat, qua in nobis maturrime XPlieantur altera graviter adversetur Sed haec insani hominis deliri Sunt, quae contemnere Mihi erit, quam refellePe.
218쪽
214 IUS NATURAM PARS I. IUS SOCIALEb0t. Nam membra Societati Sunt non Seor Sum per e, Sed vi sa miliarum ex quibus proximo civili Societa conStat, et quarum natural regimen offendi nequit, quin ordo rationi pervertatur et ipsa civili societa p0SSum abeat. Hae animadverSi dum ostendit quam praepOStera Sint et natura repugnantia monopolia illa scholarum, vi quorum parentibu determinata et eorum voluntati dissontions disciplina pro liburis imponitur operit etiam auSum non levem dissolutionis socialis, quam sere ubique gli Seuntem deploramus. Cum enim Oeleta ad Se tu aequo magnificandam iura in seriorum societatum usurpat, SuimetipSius vitalia elementa destruit, Seque ad eorruptionem propellit et interitum. Hae pes sim agendi ratio ex protegiantismo manavit; qui Societatem ad paganiSmum SenSim Sine sensu reducenS ethnica voracitato iura omnia privatorum et sumiliarum absorbuit, et in fietam perAonam publicam societati congeSSit.
24. 0ssicia filiorum erga parentes. Omeia filiorum ex ii S, quae
filii a parontibus receperunt, ito seducuntur. Hae autem ad tria commode revoeari poSSunt ex SiStentiam, nutrimentum, diSeiplinam. Ex o igitur quod filii parentibu exsistentiam acceptam reserunt, iisdum obent severentiam et obsoquium quae quidem in tantum augescunt, ut eo dumtaxat edant, eui XAiStentium pSam Reeeptam meliu reserro debemus. Quod autem e paronti bii nutrimen tum filii suscepserint in puseritia obligantur ad eo alendo sene Scente et rerum penuria laboranteS. Denique eum gnato regendi
et instruendi ossicium et ius parontibus insit exhib0nda iis At a filiis obsedisentia o Subiectio. Postquam vero abSumptu est finis educationis, si iam liburi ad se alendo dirig0ndosque Sumciunt, patria quidem poteSta per Se desinit, ac filio emancipari seu ui iuris mei naturalis ordo prauseribit 1). semper tamen in ipsis vigobit debitum pistatis, seu serentia et gratitudinis, quod nunquam
extinguitur. Ad Summam , filii parente quaquaVerSu honorarΘ, Aou illi reverentiam , obedientiam et Si nece SSitate premantur, alimenta praestare vi iuris naturae adstringuntur 2).
t Natura non determinat praeois aetatem qua patria potesta eXtinguitur ac filius manet patur. Id enim pendet ab evolutione intelligentiae, quae Serius vel cyu quoad prudentiam maturescat. Huio indeterminationi naturae Sub-Venit lex civilis , quae diversa esse solet pro diverSitate populorum et ulturae Socialis Lege romanae sanciebant gnato non effiei maiores niSi quintum et vigesimum aetatis annum XpleviSSent. At recentiores codice generatim vigesimo primo, aut etiam vigeSimo anno contenti Surit.
2 st Pater habet rationem principii filius autem habet rationem a principio exsistentis Ideo per se patri competit ut subveniat filio et propter hoc non
219쪽
De societate herilL25. duid societas herilis. Quamquam communi sermoni familia
appellari soleat etiam societas inter parente tantum et liberoS, vel inter virum et uxorem tamen Si complet et integre accipitur, famulos otiam includit ita ut sit coniunctio inter parentes, liberos et famulos, Societatemque coniugalem, paternam et herilem complectatur. Porro societas herilis describi poterit Coniunctio dominum inter etfamulum, utriusque utilitatis gratia. Non modo enim ex contractu procedit, quo quis paeta mercedo Servitio alterius S addicit; verum etiam intentionem exigit emolumenti communiS, quod non inodo in dominum, sed in Servum etiam redundet. Servus enim etsi prout talis, non seipsum sed domini utilitator spectet; tamen non idcirco homini et persona dignitatem amittit, quam a Se abdicare nemo potest. Quare fini rationem retinet , vi uiu non modo in aliorum, Sed in Suum quoque bonum operetur. Atquo hinc norma desumitur, qua amulatu Conditione temperandae Sunt, ne ab honestate deficiant. 26. Non proprie oritur a natura. Societa horili ex nullo naturae iussu Originem habet, edix institutione humana. Multipli ato enim humano genero, et vi proprietati divisione rerum indueta inaequalitas conditionis eXorta est ob fortunae vice et diversam iugulorum
industriam vel parSimoniam. Hinc ex una parte nonnullorum opulentia, ex alia nonnullorum pauperta semerSit atque ita actum est ut
illi horum opsera, hi illorum subsidio et opibuS indiguerint. Sponte Sua
igitur utriquo ad conveniendum inter se adducti sunt, a Stipulandum ut hinc ad alterius emolumsentum Servitium exhiberetur, illine promercede alimenta, pecunia, veSto atque hi Similia Suppeditarentur. Quar famulatus, rite institutuS, a iure quidem naturae non praecipitur, Sed eidem non adversatur, eum rationem finis in homin non demat, et medium honestum contineat vitaseindigentiis opitulandi. Immo remoto ex ipsa natura originem aliquo modo habere diei potest, qua-
solum ad horam debet ei Subvenire Sed ad totam Suam vitam, quod est thesaurigare. sed quod filius aliquid conferat patri, hoe est per ocidens ratione alicuius necessitatis instantis, in qua tenetur ei Subvenire non autem theSau-ΓiZare quuSi in longinquum qui naturalite non parsentes filiorum, sed filii
220쪽
tenus ex illa Stabili proprietati tu emergit, et divorsitas tum ingonii, tum prudentiae, tum ceterarum virium, quibu homine Alvo quoad corpus sive quoad animum inter o multifariam differunt. Societas herilis , ut ex dictis patet, in bonum non solum dominisse otiam amuli redundat, immo in emolumentum totiu sociotatis humanae. Nam per eam efficitur, ut alii vilioribus atque operosioribus familia0 muneribus liberati, vaeare poSSint Studio artium et Selen tinrum, quae tantopere inter Sunt contra alii, qui opibus et ingenio carent, elicius sub tutela et opulentia domini vitam agant. 2T. Mutua ossicia inter famulum et dominum. Quoad Omeia, quae echae Oeiotate naScuntur, domini parte erunt Insereodem amulo fideliter Solvero, vitae eius servanda ac tusendae adlaborare, iniusta onera non imponere, Sed imperia paeli et viribu dimetiri. Praecipue vero menti domino esse debot famulum ut alium hominem QAso tractandum, qui lico quoad amiliae negotia subluctus ipsi sit, amon quoad naturam S aequalis et ad eumdem finem destinatuS. Quare Sedulo curandum Strationis moribu Ornotur, atque persectionem propriam homini adipiscatur Famulu vero vicisSim domino honorem, reverentiam et obedientiam in praeceptis, quae honeSta Sunt e X hibere tenetur, eiusque bonis Sollicitam curam impendere prae- Stare diligenter opora, de quibu paetus est dimeSticarum erum et perSonarum utilitati et cuAtodiae pro viribus invigilare. 28 duid de servitute, proprie accepta. Quae dixi communem reSpiciunt, qui nunc viget, amulatum. Quoad illud autem servituti genuS, quod mancipia meiebat, distingusendum St. Nam similivmin tolligatur, prout ad Solas opera reStringitur, etSi perpetuo et quoad filio etiam obligandos nihil ex iure naturae depromi potest, quod eius iniustitiam absoluto demonstret Homo enim dominus QS activitati suae, ac proinde do ipsa pacisci potest, eamque alteri proficuam facere. Tantum doma dici potest, homini minus congruere
praeSertim in societate, quu exquisitiore quadam cultura gaudeat. Sin mancipatio illa trietissim accipiatur, quatenu SerVUm omni prorSu iure destituat, ipSamque eius XSiStentiam in bonum alterita ordinet tune manifesto erit naturae sepugnans Rationi enim plane adversatur, ut homo dignitate sua polietur , Circa quam nemo tu habet, ac more in rem set medium utilitatis alienae con- Vertatur, quaSi brutum aut on inanimo. Homo quilibet hoc ipso, quod humanitatis est particeps, ornatur iuribuS, quae alienari nequeunt, et ceteri hominibus, quoad ea quae naturam reSpiciunt aute natur dimanant aequali S prorsus habendus est Porro ex hac naturae aequalitate omnino equitur ut alter ad ultorum ex