Institutiones ethicae et iuris naturae

231쪽

Α si quando contrarium accidit, id non ab ordine naturae, Seda dosectu individuali repetendum St. Denique postrema dissicultas, si quid valerot bellum non modo in statu naturae sed etiam in civili probaret. Nam etiam Socie tat constituta, cautione illae adhibentur. At neutrum revera probat. Non enim, quia natura ad alio laedendo inclinet, quis- quo a violentia aliorum munire e Studet Sed quia multi sunt, qui naturali benevolentia posthabita, ab ordine naturali 0 odunt, idcirco, ad horum violentiam propul Sandam praesidia privata et socialia conquiruntur. Obite. II. Si ratio civilem socio talem dictaret nomo posset licite Xtra hunc Statum vitam degere. Atqui id salsum omnino St. Nam saepe homines nonnulli cum laude Se in Solitudinem rege- perunt atquo id multo magis sa esse potest familiae, quae do mestica adiungit auXilia. R. Dist. mai: Si ratio eam dictaret Singulis, et quidsem absoluto

tamquam finem, Onc Si generatim, et Singuli relative tamquam medium, necto. Licet societas naturali homini Sit tamen Sine iniuria naturae potest inveniri amilia, quae extra civile conSortium vitam duent, prae- Sertim Si magno numero personarum conStet. Si Patriarcha nonnulli, etiam tempore quo Civitate florebant, vixere eorSum. Cum

senim tendentia ad societatem subordinata sit fini ultimo et ossiciis qua inde conSequuntur Si familia sorte adsit, quae orto digno

Scat Se ΟSSe extra civit consortium in hunc finem obtinendum incumbere, et agrorum atque peeorum cultu ibi Satis providere; ea procul dubio nuda obligatione tenetur ad societatem ampliorem, quae civili dieitur, retinendam vel ineundam.

Hinc otiam apparet quod Si qui divino ductu in solitudinum agitur, ut A divina contemplationi penitus addicat, et, cura perficiendi

animum contentuS, Ceteri vitae commodiS, quae a civili societate proveniunt, se lib0nter abdicet is prosecto altius vitae genus init, quam Sit Vulgare et commune ceterorum hominum, in ocietate d0gentium. Proinde non vituperatione, Sed laude, non ontemptu, Sed admiration est dignus Verum si ab hae vivendi ratione, quae Supernaturalibus sulcitur adminiculis, mentem abStrahimuS, et Solum naturalem ordinem OnsideramuS profecto Statu Solivagus, extra ceterorum hominum convictum, etsi nulli natura praecepti ab Solute prohibetur, tamen ordini rationi non consormatur.

232쪽

228 IUS NATURAE, PARS II. IUS SOCIALE

ARTICULUS II.

Quid socialitatem hominis ad actum reducat. 38. Exquiritur factum aliquod. Si homo, ut vidimus, Socialis est

natura sua iam Societas non opus saetitium et plane liberum, quemadmodum Hobbo et Rousseau omniarunt, Sed ut pus a natura intonium et sequisitum habenda St. Iure igitur meritoque naturalis Asse dicitur. Id enim natural est, quod natura ordinationi

respondet se a natura promoVetur.

At quoniam naturae ordinatio actum Semper aliquod exigit, vi cuius ad actum adducatur sicut ipsa essentia homini nonnisi popsactum creationis exsistuntiam induit) om itur hinc ut quadri oboat quodnam sit huiusmodi laetum P0Spectu ociabilitatis humanae.

PROPOSITIONES.

39. RoposiΤ1 1. Homo per factum ipsum aesistentiae, quam recipit, in societate cum aliis aliquo modo constituitur. Prob. Homo non Solum in familia naScituri educatur qua certe societas quaedam est); Sed etiam vi naturalium relationum, quibus erga alios homine devincitur, eum ii univerSalem quandam Societatem efformat, quae humana appellari pOSSet Prosecto si Societas non aliud Sonat, niSi conSenSum Voluntatum et operationum pro communi aliquo bono nemo non Videt homineS, quotquot XStant, Societate quadam Sub Deo, omnium principe, contineri: Siquidem hoc ipso, quod hicem hauriunt eumdem finem, eamdem legem a natura proficiSeentem, idem vinculum recipiunt mutui amoris, quo alter alteri auXilium opemque afferat, ad communem omnibu Ω-

Verum eiusmodi Soeiota nimi generali 0St et vaga tum etiam sanction visibili et sorma positiva caret, ad quam porsecto modo adipiscondam genus humanum paulatim tendit. Praeterea ilia So-eiotas nimium distat ab hominibus Singularibus; qui certo antequam cum toto genere humano Sua relatione explicant, eas explicent necesse Si eum propinquioribus, sive perSoni Sive sa- miliis, quae ipSi arctiu copulantur. Haec igitur magi vicina societas, quae civitas et generaliu corpus politicum nominatur,

ea est, de qua hic loquimur et Sine qua homo ne Sibi Satis pro-

233쪽

videre, nee Sua iura Sati tueri, nec aliorum subsidio stabiliter uti posset, ad Se atque alio perficiendos. 40. PROPOSIΤ1 2'. Factum naturale et primigenium, a quo Societas cicilis in concreto originem ducit, est ipsa familiarum eae eodem stipite propagatio. Prob. ΝΟ negamuS, CRUSam, quae politicae conSociationi actum impertiit, generatim SSe potuiSSe quod vi laetum, ex quo mutua hominum o familiarum iura et offiei ita ligarentur, ut stabilitatem

ac veram unitatem induserent, ad commune bonum pacifico et ordinate comparandum. Eiusmodi factum, pro arietate perSonarum, loeorum ne temporum, multiplex EAse potuit Alicubi enim fortasso sui consonsus plurium amiliarum, inter Se aequalium, quae Velamore Se tuendi contra pravorum impotus, vel desiderio Communis

subsidii stabilito obtinondi, se alia quavi de causa in consortium vita civilis paulatim convenere. Alibi oriri potuit ex violentia potentis cuiusdam, qui iure Vel iniuria Vicino subegit, atque ad convictum cum suis sub propria ditione adstrinxit oriri etiam potuit sex

adventu peregrinantium aut colonorum quorumdam,qui in torritorium praeeXSistontium incolarum recepti Sunt vel alii quibuscumquo eventis, quase inter persona vel familia fixa sociotati offormandas occasionem obtulerunt. Verum haeo fortuita Sunt et mutabilia eorumque peculiaris indagatio, pro Singularum rerum publicarum nativitato sescribunda, non ad philosophiam Aod ad historiam portinet. Hic laetum quaerimus, quod per Se et noeeSSario a natura pullulet, respectu civitati producendae, quodque ceterae cauSne Subaudiant ac, prout OSSunt, imitentur. O laetum aliud non est, nisi amiliarum propagatio, quae e primo Stipite ortae , priora vincula quadantonia retinuerint ad conserenda mutuo vireS, pro communi felicitato Consequenda. Et sano familia ita est sociotas quoad domestieum gyrum , ut tamen reSpectu hominis absoluto imperlacta sit se ad pleno satisfacisndum humanis indigontiis mi nim sumetuns. At imporsectum non ideirco a natura progignitur ut tale sermaneat; Sed ut in persectum gradatim mutetur. Ergo, iuxta naturae ordinem et insitam naturae vim familia huc tendit, ut in Societatem Ersectam convertatur, quae homini iuvando et perficiendo pleri Suppetat. Hae auto est civitas, vel politicum corpus, quod nonniSi ex persecto hominum OnSortio exsurgit, incommune bonum conspirantium. Ad rem Tullius et Cum hoc sit natura commune Omnium animantium, ut habeant libidinom procreandi, prima Societas in ipso coniugio At proxima inibori deinde Una domuS, Communia omnia. Inde autem est principium urbi et

234쪽

230 IUS NATURAM PARS II IUS SOCIALE

quasi Sominarium reipublicae Sequuntur enim Patrum coniunctiOneS, OS CODSobrinorum Obrinorumque qui cum una domo iam capi non possint, in alia domuS, tanquam in coloniaS, exeunt. Se quuntur Onnubia et amnitates, e quibu etiam plures propinqui; quae propagatio et Soboles origo S rerum publiearum 1). En ad vivum expressa genuina Civitatum et populorum genΘ- ratio, quae non minii rationi quam historiae respond0t. Si nimmonumenta Scrutamur antiquarum et celeberrimarum gentium eaS non aliunde initio nata et in societatem politicam coaluisso com perimus, quam X alicuiu inSigni familiae SuccesAiva propagatione. Quare patet, Civilem Societatem naturalem appellari, non modo quia homini naturae apprime conSonat, et omnia, quae in ipso sunt, ad illam ineundam impollunt; verum etiam quia id quod hane ordinationem et propenSionem Xplet, Si in primo uolant consideretur, laetum aliquod naturale est, nempe hominum o lamiliarum multiplicatio per coniugium.

Sol untur ibicultates.

41. Obite. I. Α voluntate singularium privatorum pendet ne succrescentes samilia alio discedant et mutuo Separentur. Ergo voluntas St, quae civili societati praebet originem. R. Dist ante voluntate ingularium pendet, ordini naturae obtemperante con ς omnino libera, necto. In primis eiusmodi volunta Saepe metum Subaudit, cum vi

dolies aliquid a familiis obligatione natura implendum apparet, quod Xtra ConSortium civile obtineri n0quseat. Doindo etiamsi ad coniunctionem illam retinendam nulla obligatio adstringorset, nihilominu non inde emcursetur ut sociotas ipsa in actitiis habenda

Sit Voluntas senim In eo caSu intereSAet non ad ereandum ordinem, sed mero ad ordinem subiecto applicandum riuod certe, ut humano modo fiat, voluntatis concursum requirit. Etiam ad ineundum Coniugium voluntas necessaria eSt. Num idcire coniugium non nR-turale Aod generi humano adventitium dicos' Aliud est quod voluntas aliquid gignat, aliud quod tamquam a natura propoSi tum amet eique obsequatur. Primum rem laetitiam exhibet , alterum

naturalem, Sed humano moro pera tam Igni Certe non comburit, niSi materias comburendae admoveatur. DiceSne propterea Om-buStionem non SS naturalem a De VI iis, I. 1 C. 17.

235쪽

Obite ΙΙ. Socistas domestica specie disserta societate politica Atqui eorum, quae Specie disserunt, nequit unum converti in aliud, quincorrumpatur et intereat; quod de familia rospoctu societati politicae dici non potest. Ergo nequitis familia oriri societas politica. R. Dist. mai Specio differt tamquam organismu perseetior ab

organismo minus persecto in ulla Virtute Continetur. Onc tamquam re a re penitu di VerSa, nego. Ad in pariter diat Eorum , quae Specio disserunt nequit unum in aliud converti, quin intereat, si specie differunt secundo modo transeat Si poci dissserunt primo modo, ino. Magnum diSerimen Si inter conversioneS, quae fiunt per tranS- mutationem uniu rei in aliam , et quae fiunt se explicationem unita rei X alia, in uiu virtute continebatur. Hoc poSteriore SenSura Cieta politica generatur a societate domestica, quae proinde eSSe Suum non amittit, Sed tamquam par SupereStrin organiSmo persectiore, quem gignit. Id adeo verum est, ut etiarn perSona indi-Vidua, quae Certe OrganiSmum nullum constituit, sed tantum Stselementum organicum, dum Societatem domesticam matrimonio inchoat aut generatione amplificat, non idcirco perit in ratione individui, Sed iura porsonalia retinens , ea tantum interserit noviS iuribUS, quae e novo Statu, quem ingreditur, OriUntur. Ceterum considerandum est hic agi de implici analogia, non de persecta paritate agitur enim de transmutatione morali, quae diversissima est a tranSmutatione phySiea. ARΤ1CULU III

De Ine societatis politicae. 42. Gravitas quaestionis Maximi momenti est in iuro sociali praesens vestigatio, idque triplici potiSSimum e CauSa. Primum, quia nisi finis societatis ot bonum, quod illa SAequi nititur, rite determinetur dirigi sapienter nequit eius Operatio , ne definiri certo poterit ad quam destinationem implendam ei vilis potestas

spectare debuat. Deinde quia exinde repetendum S eriterium, quo ei sectio cuiusque Societati diiudicetur; qua certe eo praestabilior erit et excellentior, quo magi Scopo Suo propinquabit. Tertio, quia non aliunde, quam e fini eonSideratione, mensura desumi potest tum officiorum et iurium, quae civili auctoritati competunt, tum etiam limitum, quibus illa vi natura Coer etUP. Porro eiusmodi cognitio a Scientia depromenda est. Homine enim

236쪽

principio ad societatem adducuntur instinctu potius, quam ratione; saltem valde confusam notionem habente intentioni naturae, ac proind0 mediorum quae ipsi ad Subveniendum indigentiis tum physicis tum moralibus in consortio Civili praeparantur. At Acientia Au- perveniente quae reflexionem homini repraesentat, idea illa fit lucidio distinctiorque atque ita cives, Scopo quem Societa Spectat declarato, ad persectionem conSentaneam adipiScendam longo mulius disponuntur. Quod cum ita sit, diligenter eurandum est ut Acopus hic rite determinetur, praeSertim cum rationaliStae hae quaeStione Valde abutantur ad societatis ordinem perVertendum. 43. opiniones variae. Qui tu naturae ante antium traetaverunt, finem ocietati civili vel in salute publica , vel in tutolaturium, vel in securitate interna et Xterna, vel in progreSSU R-turae humanae, vel in copia bonorum eXternorum generatim pΟSUerunt. Quae effata Saepse aut manca Sunt aut ambigua, saltem nimis

vagantur si salsi interprotationibus ansam raobent Emmanuel Κant, hodiorni Rationalismi auctor, sic finem civilem constituit Innixus principio do absoluta hominis indopondentia, libertatem homini a ratione requiSi tam in hoo collocat, quod Volunta Se mero a priori ad opserandum inflectat, nimirum propter solam legem rationiS, Semoti ceteri impreSAionibus empiriciS. Iam vero has impreSSiones, quae removeri sebent, duplici generis Sunt aliae internae, quae ab appetitu et affectibus animi oriuntur aliae X- ternae, quae a vi quadam humana proeedunt, actionem noStram praepediente. Hinc ordinem mora lom distinguit ab ordine iuridico Nam lege quae tutantur libertatem internam, et coactionem important ab homine in seipsum Xercendam, pertinent ad moralem quae ero reSpiciunt libertatem externam et coactionem aliorum iubent, ne ab agendo nos impediant, tu conStituunt. At quoniam libertas externa porrae limite caret, et cuique homini competit, et circa idem obiectum VerSatur, nempe mundum ad Spectabitum; consequitur hinc ut mutuu inter omne Conflictu enaSentUr, quem rati pati non potest. Quare praeceptum abis imponitur Sic restringendam esse libertatem cuiusque, ut simul coeae8istere pos8it cum libertate aliorum. Hoc praeceptum principium coeaesistentiae appellat, ex eoque derivari ait cetera, quotquot eXStant praecepta iuridica, Sive respiciant matrimonium ivo dominium, Sive quaSlibo alia hominum relation0A. Hinc Status seu politica Oeietas eXSurgit, tamquam postulatum hiatu principii coeaesistentiae. Cum

enim suturum suiAsset, ut hominos individui propior sensibilem natur9m, quae rationi contradicit, illi principio dissicit admodum

237쪽

obtemperarent nec0AS suit ut simul congregati vim publicam crearent, quae poteState Sua renitente ad obediendum Ogeret et mmtuam coeXSistentiam tueretur. Quapropter civili sociotati copus alius non praefigitur, nisi aequali coarctatio, atque ideo mutua

harmonia, libertatis singulorum 1).

Hane doctrinam, quam tu minUSV Sequuntur recente ratio natiste broviter refellemus antequam finem SocietatiS, quali nobis esse videatur, StendRmUS.

PROPOSITIONES.

44. RoposiΤio 1'. Finis politicae societatis reponi nequit in mutua coarctatione et harmonia libertatis. Prob. I. ex principiiS, quibus opinio illa nititur. o nimii simus, tria tantum attingemus. independentiam enti rationaliS, absentiam moralitatis a motivis sempiricis, carentiam limitum libertati exitirnae. Ac primo quidem, Kant et Rationalistae suntentiam illam durivant ex hypothesi in dupondontia enti rationalis, quod iuxta ipso non alium non pra0stitutum habet, niSi ut propriam rationem, prout propria est, sequatur. Atqui illa hypothesi absurdissima ost. Namen rationale, quemadmoduum a Deo pendet in natura, Sic etiam pondet in fino et oporationibus. Quare a Supremo illo rerum omnium Auctore finem et normam Operandi Sugeipiat necesse est. Non igitur quoad rationem indopondens, sed maxime dependens St. Deind0, an et Rationalista opinantur omne determinationes et motiva experimentalia moralitate carere. Id etiam salSum est. J am ordo obiectivus, ex quo moralitas actionum deSumit menSuram, manifeStatur non ex Soliu rationis abStractis et universalibus principii , verum etiam ex naturalibus rerum propensionibu et e concret ordine rerum exsistentium, qui experientia aut ratiocinatione detegitur. Et sano quis stultissimam illam antii blasphemiam Sine horror audire poteAt Immoralem eSSe actionem, quae

ex amore Dot 0ragatur' Nihilominus id in ius inopia doctrinatamquam OnAeetarium rite deductum proponitur, propterea quod DeuS Si obiectum externum, et amor non Si prinoipium rationale sed affectus animi 2). Denique illud etiam salsum est, quod ait, libertatem externam Per Se Speetatam carer limitibus. Nam id locum habet in libortatis

1 Elementa Metaphusica Theoriae IuriS. 2 Vide etiam quae contra an superius disputavimus in capite tertio α- is indicidualis paragraph 50:

238쪽

conceptu, qui abstraetione mentis ab omni obieet ut concreta op0ratione Separetur; non autem verum S do libertato reali , quae circa rom determinatam Sub ductu rationi ad Operandum procedat. Sic enim libortas, optimo coarctatur se limite accipit, tum ex obiecto circa quod versatur et uiu ordinem se naturalem finem invertere nequit, tum etiam X meitS, quibUS perSona, qua opera tur, adstringitur. Prob. II ex ipsa propoSitionis natura. antianus hie sociotatis Scopia videtur Sse negati Vu potiUS , quam poSitivuS. Non nimaliud severa o A importat, niSi remotionem impodimentorum, quae a violentia pravorum hominum iuribus alieni obiici possent, et desitionem pugnae, qua, Xtr Societatem, Oluntate Singulorum

mutuo confligeroni. Qua in re aliquid simile pra0sselari Hobbusiani systomatis et ut individualiSmo se deSpotismo parat viam. Certe, ut sibi constet, non aliud metum civili potestati praescribere potest, nisi ut limite offrena libertati per externam coaetionem imponat ceteris propria singulorum libertati plano permissi , ut quiSque tamquam Separata quaedam exsiStentia ad arbitrium ope retur, nulla communi et Omnibus praestituta. Si vero aetivitates civium mutuo divertunt, sine ligamine et ordinatione communi, quactnonnisi ex unitate positivi cuiusdam finis, ad quem Socii dirigantur, provenire pot0St. Sin, sibi dissontionS, civili poteStati, praeter Concordiam mutua lib0rtatis, ius tribuit praescribendi alia bona, concurSucivium obtinonda tacito ad dospotiSinum adducot propterea quod nulla aSSignata norma uin do sumpta sed consus ivbsens ut libertas harmonice coorepatur, ansam dat ei vili auctoritati ut omnia o possct Rrbitretur, se rationem ostialem appullari qua imitation rationis individualis sibi motipsi tantum auScultare et Obedir teneatur. Prob. III. e corollarii quae eonSequuntur. Primum orollarium os intortius totius moralitatis publieae. Nam, Cum quaequΘ PRecepta iuridica , non aliunde in hoc ystemate deriventur nisi x

principio co0Xsistontiae nihil civili potesta prohibere poterit ex iis rebus, qua ita libortati unius savunt, ut alterius libortati non

noceant. Hine neque uicidium, seque blaSphemiae, neque Sacrilegia, neque publica Scandala Veliabuntur, nequo pactione UtCUmque turpeS, modo fiant mutuo eon SenS partium. Nam haec iuxt-

die essent indifferuntia, eum liburtatem aliorum non laedant. Et Sane rationali Stae, qui severitati logicae tonaeius adhaerent, aperte latentur Societatem non posse ui legibu neque divortia, neque pol γgamiam, neque incestu damnare aut puniro, modo e libero conSenSu oriantur Siquidem iuxta antianum principium nequit

239쪽

vis sexterna adhiberi contra usum libortatis, qui alterius libortati non

dotralint. Aliud corollarium S integra Separatio societati politicae ab EccleSia, quae Xtra ambitum iuri e agari cogitur, utpote quae a principio coexsistentiae non emergat. Immo ad tu sociat pertino bit in dissorontismus relligiosus et atheismus politicus; siquidem non tu coarctanda liberta est, quam requiritu ad libertatum aliorum non adimendam proseSSi autem publica unius eiuSdem

que euhu praedictam men Suram Xeederet. TRndom , ne plura ConSeete , gubernium e plus tenderet ad

intortium, quo magi cive in honestate proficerent. Nam gubernium iuxta ant, ideo dumtaxat inAtituitur, ut ope eoactioni externae principium coeXSiStentiae ad actum redueat. At quo arctius homines honeSto adhaerescunt, eo minus indigent Xterna coactione pro libertate aliorum observanda. Ergo ultimu terminus huius progreSSioniS, qui Saliem ut eXemplar proponitur, est desitio rogi minis Socialis, ac publicae auctoritatis, quae Scopum ampliu non haberet. Et quoniam quaeque re ad Sui ConServationem vi naturae impellitur auctorita publica ut e tueatur, RSSidue progressum civium in via honostatis et virtutis praepediet. En itaque pulcherrimus conceptus ordinis sociali EX una parte Subditorum multitudo, quae morali progr0Ssu ad auctoritatem gubernantium perimendam nitatur ex alia gubernantium auctoritaS, quae, ne mortem incurrat ud moralem Subditorum progressum iugito impodiendum contondat nune, et nega magnam SSo rationaliStarum Sapiuntiam 45 Ropos111 2'. Finis societatis ci ilis est bonum commune eae-iernum, ordinatum ad internum, et subordinatum ultimosini 1). Prob. prima parS. Quod Sit bonum commune per Se patet; cum is sit finis cuiuscumque OcietatiS, ut pro Curetur bonum ociorum quatenus per Societatem Unum corpia efformant. Quod autem sit externum, acile demonstratur. Non naturali fini cuiuSquo rei superare nequit ire Subiecti, cui proponitur Seeu natura insipienter ageret, quod dictu absurdum St. Atqui ire civilis oeietatis, prout talis est, nonni Si ad media Se extendunt, quae Xtoriorem ordinem respiciunt de HS senim dumtaxat per Se disponero poteSt. Prob. Secunda parS. Societas medium At non finiS P0Speetu Sociorum; qui ad eam ineundam idcirco a natura incitantur, ut inde ad propriam elicitatem, tutiu et facilius adipiscondam, adiumenta recipiant. Sed id locum non haberet, Si bonum commune externUm,

1 Confer. APARELLI Saooi di Diriti naturale. t. I, p. II, DiSSert. 2 C. 2.

240쪽

236 IUS NATURAM PARS M. IUS SOCIALE

quod Societa procurat, non SSe ordinatum ad internum, quod finem singulorum hominum in hac vita conStituit. Non aliunde, ait S. Augustinus, beata cinitas, aliunde homo cum liud initas non sit, quam concor hominum multitudo 1). Finis o istatis poli tica nequit praescindere a fine ipsius hominis secus non in bonum sociorum cederet, eorumque dignitati personali opugnarot; siquid om porsona in hoc distinguitur a rebuS, quod sit gratia ui,

non alterius. Non eSSet autem gratia ui, Si in oeietat adinsem, a proprio fine diversum et praeeiSum, ordinaretur. Hine merito S. Thomas, do fine societatis loquens , pSum in virtute constituit, cum virtus sit fini vitae prauseritis in homino. Ad hoc homines congregantur, ut Simul bene Dirant, quod consequi non potest unusquisque singulariter virens Bona autem ita est Secundum virtutem Virtuosa igitur ita est congregationis huma

Prob. tertia pars Subordinatio in se posita est, ut unum alteri Subiiciatur ab oquo normam et limitse aecipiat. Hoe autem Omnino di endum ostra bono sociali, quoad ultimum finem reSpectu cuiu cetera omnia habent rationum medii. Si aliter esset, ocietaSin damnum sociorum non in veram utilitatem redundaret nequitonim Asse utile homini, nisi id quod aut consor aut Saltem non nocet ultimo fini ad quem tota vita humana, quatenus humana

Advorto hau diei a nobis, considerantibu intentionem naturae, non vero id quod homines ortasse saeiant, a naturae intentione recedenteS. Facile enim contingere potest ut aliqua civilis Societas alium finem sibi proponat ut ex gr. Oblectamenta Vitae, Ut Ο-piam divitiarum, aut impurii dilatationum, aut plenam individuorum libertatem, nullo rospectu habito ordinis moralis a multo minus Reternae Sociorum Salutis. At cordatu quisque videt id perperam fieri. Quaecumque enim bona a Societate procurantur , e Certe, ut hominem deceant, nunquam a Virtute, quae praecipuum hominiS bonum Si diSSoeiari possunt, et consequenter dissociari non debent ab him fine, ad quem ipsa virtus ordinem habet. Solvuntur discultates. 46. Obiic. I. Finis societatis, quem an asSignat, meliu Pe- Spondet inclinationi naturae. Nam inclinatio naturae in nobi ad

hoc fertur, ut libertate, quoad maxime poSSit, perfruamur. 1 Epistola CLV.

2 opusculo De eoimine P incipum, . , Q. 14.