Institutiones ethicae et iuris naturae

291쪽

pateant, tum ex parte fini qui St ordo iustitiae , tum ex parte auSa quae est publica poteSta , tum demum e parto modi propter Solemnitatem unere apparatur, quo peragitur. Unde intuontus non ad delictum allicit, sed a delicto avocat, eum ipsum conspiciant tanta pernicie comitatum.

Deniquo ultima dissiculta quaestionem in primis eludit. Non senim do maiore utilitate ex nocentibus capienda, Sed de ordine iustitia agitur et iure tuendae societatiS. Deinde etiamsi utilitas spo clari velit, certe emolumentum publieae Securitatis et rodin tugratiordinis, quavis alia materiali utilitate praeStantius est. 95. Respondetur obiectionibus lirens Sophista hic tria obiicit. I. Hominem interimere malum esse. Si ergo auctoritati liceret mortem homini infligere, propter patratum flagitium Stabitundum ossut hoc principium Licet malum sacere, quia alter malum fecit. II. Homo, eum perSona Sit et fini in mundo , nunquam in rem et medium converti poteSt. Id autem tacit poena capitis. Nam ad terrorem alii incutiendum, homini vitam adimit. III. Ius vivendia natura procedit. Ergo amitti nequit, propter actionem utcumque

blica Secu bella etiam rationi repugnarent, quod orte Ahrens non SSentitur Iamvero poena capitis ab auotoritate sociali infligitur ac proinde absurdum illud minimo s0quitur Ad alterum dico nocentem potita se dignitate Sua perSonali potiare, eum, ob Secundans cupiditatibus , A belluis assimilol. S. Thomas eandem dissicultatoni sibi proponens: Occidere hominem Secundum emalum est, Si re Spondet: si Quamvis hominori in sua dignitatu manentem Oecidere, Sit Secundum e malum tamen hominem peccatorem Occidere poteSt SA bonum, Sicut oecidero beStiam. Peior enim est malu homo, quam bestia , et plus nocet 1 . Postea Subiungit, id nonnisi publica auctoritati licere, Qui commiASa Si cura corpori SocialiS, Sicut praecidere membrum V tridum pertinet ad medieum, cui commissa Si cura corpori Sphysici 2). Sed, ut directe respondeam, ego POPSUS OnVer Sio num illam finis in medium, quam obiicit adversariuS. Nam poena

capiti non aliud tacita, nisi quod vitam omporalem hominis individui ad ordinum iustitia et salutum publicam servandam dirigat.

292쪽

Id oro non est finem in medium convertere; nam homo revera pro in ordinem moralem habet, cuius respectu vita pra0sens habet rationem medii. Itemque non contra Sed iuxta rationsem est ut vita individui publica saluti postponatur. Si hoc non liceret, nesa homini essu A pro incolumitate patriae devovere, a mortem in bello Constanter oppetere. Ad tertium repono, ex iis, qua con sedit a dversarius, th0Si veritatem deduci potius. Nam si, ut pa largitur, ius in vitam tribuendum Si naturae, auctoritati etiam politica tribuendum ust. Auctoritas enim illa a natura proficiSeitur ae proinde a natura profieiSeuntur iura Omnia, quae publica auetoritatis conceptus seri quae quidem ut definiantur , considerandus est finis ad quem civilis auctoritas per se poetat Iis autem includi ius uisendi poena capiti , eum ordo et Salu publiea hane postulat, '

dationem rei, id autem supremo supplicio neutiquam obtineri. At is, qui hoc oggerit, meminerit, quaeSo, non hune tantum finem po0nao praeStitui, Sed praeeipue ut violatu ordo restauro tur, et metuSincutiatur pravis. Immo si rem diligenter consideremus, mendatio privata nocentis in posena o tali nonnisi finis Et secundarius non quidem negligendia S, at non ita procuranduS, ut prae Stantiori Seopo antoponatur. Et Sane fini poenae a fine, ad quem spectat auctoritas, a qua infligitur doducendus est. Si igitur auctoritas privata eSt, quaΘbonum personae individuae tantum respicit ut accidit in auctoritat0 paterna, praeci Se qua paterna St et ad solam seducationem prolis ordinata), poenae, quae ab illa infliguntur, nonnisi adimon dati nomdolinquenti tendunt, trem quam ad finem praeeipuum. At contrarium accidit auctoritati publi a qua diro to in bonum commun totius sociotatis in umbit. Haec in Sumendi poenis potissimum spectat custodiam ordinis, in communitate curandam, et reipublica de sensionom und quoties eum lio bono bonum non quidem innocentis, sed notarii conciliare nequit, optime potest immo debet hoc praetor mittoro, ut illud servset. Quamquam illud otiam Verum est, in poena capitis bonum et emendationem delinquentis, eo modo quo seri pote St, non prorsu negligi Saepe enim animi ad 0 honustati ΡΗ- luctantes comperiuntur, ut a flagitio aliter revocari nequeant, niSi

ab ipsorum oeulis cena huius vitae penitu amoveatur. Tunc plerumque reSipiSeunt, ac Seelerum, Uno patrarunt, Verecundia et dolor tanguntur.

293쪽

ARTICULUS I.

De separatione functionum politicae potestatis. 97. pinio Montesquieu. Auctoritatis parteS, qua recenSuimuS, ita inter e separanda esse doco MonteSquie , ut in subieeto uno eodemque minime opulentur. Quando in Singulari persona sunt eius verba vel in eodem magistratuum collegi potesta legislativa Cum XSecutiva coniungitur, liberta plano exulat; Siquidom iniundum tunc estis Monarcha aut Senatu lege condat tyrannicas, easque tyrannice exsequatur. Similiter liberta deeest, quando po- tostas iudicandi ab utraque illa potestate, legislativa et exseeutiva, non Separatur. Si iuncta concipitur eum potestate legislativa, ius in vitam ut libortatum civium erit arbitrarium I iudex enim est simul legislator. Si eum potestate XSecutiva cupulatur udo faciluin oppreSAorem degenerabit. Omnia Orruerent, Si idem homo, aut idem corpus optimatum vel nobilium Vel populi eiusmodi re parte poteStati possideret condendi leg0S; exsequendi publica do- liborationes, iudicandi delicta vel privatas civium controversia. 1).sHano gallici iurispseriti Sententiam summopore liguriunt et promovent, quotquot Severiori aut mitiori liberaliSino adstipulantur. Ut iudicium do doctrina hac seramus , dicimus a Montosquieuatque SSecli perperam contandi res duaS, quae diliguntissim distinguendae Sunt exercitium nempe earum unctionum, et ius a quo, tamquam ab radice pullulant. Hinc, quod de uno verum St, male transferunt ad aliud. Itaque ad errorem, qui X hae consu-Sione nascitur, eripiendum, dua Sequente ConStabilimus proposi

PROPOSITIONES.

98. RoposiΤ1 1'. Si tria illa munia auctoritatis quoad eaeere tium considerentur, separata subiecta insunt, quibus insideant. Prob. Diversae operatione diverS requirunt inStrumenta, quibus Xerceantur. Atqui munia illa uetoritati diversissima sunt intor se. Ergo instrumenta, quibuS Xereeantur, Seu Subieeta, quibus insiduant, debent SA diverSR. Id manifestius apparui, Si ponderetur , ad munia illa rito exsu-

1 Cessi it des sis t. I. l. I, Ch. . LIBERATORE AEthic et sis naturae. 19

294쪽

quenda, diversas sequiri dotes, qua dissiciliter in odom sublueto cumulantur. Aliu enim Seientiae apparatu se alia dexteritas ing0ni requiritur in eo , qui de sciscendi legibus doliberat, easque generatim contemplatur quam in iis, qui illarum vim ad motum Socialem producendum applicant, aut earumdem lue particularia saeta diiudicunt.

Idom confirmatur, si fragilita voluntati humanae pectetur. Nam periculum abu Sus, quod timet MonteSquieu, tune reapS Viget, cum una perSona aut idem Omnino coetu omne illa parte auctoritatis implet. At sati cavetur, quando Xorcitium divisum S in persona aut coetu distincto ac diverSo , qui iisdem cupiditatibus eodem studio, iisdemque praeiudicii assici nequeunt. At hoc non est aliquid novum ut mirabit a Mont0Squiei eiuSque Sehola exeogitatum Sed die tamen St 0rvulgatum et antiquissimum. Ubique enim et semper in societatis gubernatione rit ordinanda tros illa se auctoritatis partus distinctis magistratibua tribulae sunt set tribuuntur. 99. RoposiΤ1 2'. Si functiones illae auctoritatis , non quoadeaee citium, sed in radice pectentur, unitatem subiecti postulant. Prob. Auctoritas, etsi plure saeuitate operandi habet, tam sent e Se et inm concrete necepta, Una St, nempe ius ordinandi multitudinem. Atqui una per se et concrete non SSet, niSI Subiectum

unum informaret; siquid om vi subiecti, in quo reSidet, coneretao ruatis mcitur. Ergo te. Et Sane, quomodo Vera unita in oneret Societate XSurgere posset nisi haec principio vere uno insormaretur Hoc vero principium est Superior Superior igitur, nempe Subiectum auetoritate praeditum, vere unu eSSe debet quamquam X pSo variae acultates emorescant, ad quarum Xercitium diversis inStrumentis utatur. MonteSquieu cum asseclis, ei videtur eSS Similis qui unitatum animi, corpia insormanti et egonti S, Omnino negaret Sed singulas potentia , idendi ex . r. imaginandi, intelligendi et consimilos, a distinctis ut diversis principii profluere opinaretur. Verum eiu error inde proeeSSit, quod unice ad partem negativam auctoritatis contemplandam e con Vertit: o Sitivam Vere, quae praecipua estis landamentum ipsiu parti negativae, omnino negleXit. Nimirum monte spectavit remotionem abuSUS; ne hilum quidem cogitationsem applicuit ad unitatoria ordini et vitae, quum auctoritas multitudini, ut animus corpori, impartiri debet. Si parte Singulae auctoritatis, autonoma omnino me iantur et a nullo principio vero uno dependente S, quomodo consensu et harmonia XSurget in motu Sociali Cons sensus hie ortuitus plane erit; et plerumque inde proveniet,

295쪽

CAPUT M. ita SOCIETATE civis I 291

quod una pars Stutia aut i alia Subigat, et ad actum quod pertinoi, Sola in cetera dominetur. Ad rem Roma gnoSi et La protesabitaneia de'poteri contrastanti, non SottonaeSSi ad uia potere centralech li pre domini, e Iin ControS0nSo che ovverte gni de di politico ovorno. Quost bilancia riSolveSi in uno Scisma perpetuo: cho ovi a finir coli oppressione ella parte mono unita S un

calena essettio de sommo impero foran ii doctina prima se, fondamentale, indispensabile di qua lunque cicile go cerno 1). Sol untui di scutiate8.100. Obile. . Nisi radicitia et plene partes auctoritati Separentur Semper periculum imminet, ne supremum imperium in d0Spoti Smum Convertatur. Et revera in rebia physicis X viribus oppositi consensu enaSeitur et aequilibrium. R. Hau obiectio mulit plici ex parte nutat. Nam in primis impoSSibilo quaerit, nempe omnimodam certitudinem quoad removendos abusuS. Deinde ignorat vera cautiones, quae ad tuendam libertatem civium haberi possunt. PoStremo, medium Suggerit, quod ab usu possibilitatum non semit. Et sano quamdiu volunta humana libertat fruitur et leXili est in malum possibilitas abusus in gubornant destrui nequit, utcumque materiali machin regi mini compingatur. In rebus mero physi ei in tantum e virium oppositarum temperatione aequilibrium habetur, in quantum vireAilla coecae Sunt, et ex necessitate operantur. Id autem ad voluntate humana tranSserre absurdum St. Quoad cautione vero pro libertate civium, hae non aliundo Suppeditari poterunt, nisio honostate imperantium. Si enim qui Soeietati guberna ut assidunt, boni publici Sunt amatore et officiorum tenaceS iura in gulorum uncto protegent et selieitatem communem impens curabunt: meo plena potestat gaudeant, nudi Mechani eis vinculis

296쪽

irretita. Sin pravi Sint privatae tantum Stud0bunt utilitati et populum oppriment, utcumque poteSta minutatim Seeetur, et per

disiectas particula pluribus committatur. Conflictus enim cupiditatum et mutua resistentia, in quibu tota haec dissuetio spem ponit, si a probitate seiungitur, locum non habet nisi quamdiu studia singulorum dissidoni inter Se Quae quidem dissiduntia sa- cito componitur, Si quisque aliquid alteri concedit, ut illum vicissim pro sua utilitate Consentientem habent. Sic privata imporantium utilitates, principium evadent Supremum iuStitia et administratio nis rei publicae. Id autem, ut quiSque videt, non libertati favet, sed

detorrimam tyrannidem erent. Nec insto in eootu plurium Semper bono aliquo reperiri, qui prava aliorum Oluntati PeSi Stant. Nam bonorum conatus effectusaeilo frustrantur, tum ob maiorem improborum numerum , tum

propter raude et mala artes, quibu hi ad proprium obtinendum finum cassidi SSime utuntur. Nam se Se in rebu agendi vi improborum longe potentior St, quam hominum virtuti adhaerentium; siquidem illi, cum nullum diScrimen habeant honesti a turpi, longo maiori mediorum copia abundant, quam qui Sola honestate

moventur Linea enim re in Una Si CuPVR autem innumerae.

Cuius veritati luculentissima Xempla hiStoria perhibent atqus

utinam noStri etiam Oculi non Aurparemus

Obite. II. Apud Anglos haec poteStati divisio obtinui; et amunmala, quae deScripta Sunt, non parturit. Quidni igitur eadem gubser nandi ratio ad alia quoque gente transserri poterit Et san Montesquio Suam theoriam a Consideratione anglici regimini dorivavit. R. In primis Stultum est formam gubernii uni u populi in generalem normum omnium nationum convertere. Pra0Sertim si prasedietasorma per e vitioS Sit, et X peculiari character illius populi contingat,ut apud pSum damna vitentur, quae Seeu oritura forent. Quod sano in praesenti QRSu contingit. Nam SenSu practicu populi an glioiit a seducondi illationibus abhorrens euuSa est cur multi impudiantur offectu nocivi, qui alia prodirent e sorma regiminis, prout reconiiu apud illum adhiberi coepit Celserum Montosqui eucorti sem tantum regimini anglici erutatu est, medullam et internum vita principium non penetravit. Quod scite animadvertit clarissimus Sthal, inquiens 'La costituZione ingleSe, da oui e ricavata questa teoria, non con Sta di Simili elementi meceant ei, nonia una si

init divisione di potori. In quella ille non se uncindividuo eli' presodalieno della molii tudin eoi solo scopo di curare lamesecurione odologgi, a chessa bisogno di una riSoluZione momentanea e di limitaru

297쪽

storicamente e in una condiZione Superior a quella de popolo e se ii ostegno personat dulla maesta doli ordino politico . a Parie non e uia mero contrappo Ato dei appresentanti dolis polo ma uia elemento popolare di Sua natura e di una importanga politica Sua propria. Similatente nolla eoAtituZion inglos i poteri

ARTICULUs XII De imperantium ac subditorum osse sis.101. Argumentum. Societa per Sonam quamdam moPRlem, ut Sue-pe diXimus, revera conStituit atque proinde non minUS, quam homo individuus, iuribus ornatu et osticii devincitur. Et quoniam relationeS, quibus afficitur, SSe possunt vel interna vel externae, prout

298쪽

illae considerantur aut reSpectu partium, quibuS Oeleta ConStat, aut respectu aliarum Societatum ab ea independentium; idom do officiis ot iuribus dicendum est Omeia et iura, quae ostiolati om- petunt respectu aliarum Societatum, in tertia parte huius operis tractabuntur hic do ossiciis se iuribu interni diSsserimus , quase intor pSn parteS, Societatem OmponenteS, inter edunt. Iam vero eiusmodi parte ad duas revocantur, nimirum ad Subditos et imperanteS, prout vel Suprema poteStat SubSunt, vel illam exercent. D mutuis harum me iis ot iuribus multa quidem hactenus iam dicta sunt. Quare nonnulla, dumtaXnt hic, tamquam proprio loco, adiungemus duabus paragraphi S quo tamen de ossetis tantum inscribimus, tum quia mei et iura propter mutuam relationem se invicem revocant, tum quia homo valde indiget ut mei magis quam iura ipSi commemorentur.

De subditorum ossciis.102. fificia civis erga alios cives. Quamvis Subditorum ossiciare Spectu uetoritati potiSSimiam spectamus tamen aliquid etiam, veluti per transennam, innuimia de ossiciis, quibus Soeli inter se, aut erga totam Societatem tenentur. Homo enim in Societate constitutus ad triplicum torminum roserri potesta ad Singulo ei vos

SeorSum Recepto S, d totam Societatem quatenu Unum Orpus 0St, ad auctoritatem quae multitudinem moderatur et regit. Iam age re Spectu Singulorum, etiam Si per Se et SeorSum ConSiderentur, quiSquo civi in primis adstringitur ossiciis naturalibus xipsa Assentia hominis dimanantibus quae certo per Societatem non tolluntur, Sed confirmantur. Deinde ea iura revereri debet, quibus illi donantur a lego civili atqu0 idcirco ea praeStare tenetu OG ficia, qua eiuSmodi iuribus roSpondent. Deinde ad eo S dem peculiari dilection prosequendo adStringitur, propter aretiora ingula quibus orga pSo tenetur, utpote eiuSdem corpori Socialis membra ex quo fit ut ceteris hominibus in benevolentia praeserpi debeant.103. Be amore patrio Re Spectu er SocietatiS, R quam pertinet, opu 0S ut civis Cogitet, se ope reipublicae, in qua natu e St, Omnia quae possido recepisse; cui proinde grati animi Aera Si maximopere obligatur Parente enim, a quibu ortum UXit, parto erant Societatis illius, atqu0 nonnisi eiusdem adminiculo ipSum nutrierunt ae disciplina et bonis artibus exornarunt. Quaro illam tanta caritate complecti

299쪽

dobot, ut filialis dilectioni similitudinem orat. Hi ne patrius amor; qui licet maiorialom ipsum locum, ubi quis lucem attigit, aliqua ratione respiciat tamen proprio otioli Ssimum in Societatem pePSOnarum sertur Ut enim item ei nec eiuS Patriam no agellus constituit ad orientem vel occidentem itus, nee coetu hominum qua hominum, cui plures inesse poSSunt latrones, nebulone sit stolidi; sed ipsa illa Societas civilis, a cuius Salute no Atra Omnium Salu pendet 1i. 104. Vitia in hoc amore cavenda. Qua in re duplex error vitari debet. Unu est eorum qui, puerili modo uno morem interpre

rati laudibus extollant, eique omnem praerogativam adiudicandam putent. Unde Saniorum suo penumero riSum Xeitant eum, Superis inviti S patriam, Saepe civilis culturae rerumque Ceterarum Valde inopem, prae ceteri terrae partibus bonis omnibus abundare, et inter Societate Omne praestanti Ssimam ASe voci serantur. Quod

dum laciunt, iis assimilari videntur, qui seisi plebeios parentes

habeant ne rude S, eo tamen esse nobilissimo et omni cultura decorato RSSeverant, id quo ad amorem ipsis obitum pertinero arbitrantur. Secundu error illorum est, qui patria dilectionem more ethnicorum profitentes, eius splendorem et gloriam nulla honestatis regula metiuntur, sed quidquid ad ani tuondam et amplificandam Conseri, Sive bonum Sit Sive malum , continuo amplectendum et ineuleandum sexistimant. At quantoper hallucinentur, nemo Stqui non videat ordo nim iustitia se honestati omnibus humanis assuetibus imperare obet qui, si ab illo discedunt, non deeu apserunt Sed turpitudinem, non virtutem con Stituunt Sed vitium.

300쪽

105. In quo Verus amor patriae consistit Caritas patria in hoc curnitur, ut in primi patriam praeseramu non absolute Sed relati e idost ut eam, non ab omnibuS, Sed a nobis dumtaxat praeceioris soci0tatibus civilibus Asse diligendam iudicemus non quia illis anto collit, Sed quia plura ei ac copia reserimus, quas ab aliis mutuati non SumuS. 0indo, ut ex hac dilectione ad patria decus atque praeStantiam non salso sextollondam sed nostris laboribus

procurandam et augendam XC itemur atque pro eiu eonServa

tione et tutula vitam otiam prosundere parati Simus, Servatis tu gitur iustitia et honestati legibuS, a quibu recedere nee pro patria nec pro patre Unquam licet. Ex hoc amore consequitur ut reipublieae, cuius civitate donamur, saluti, incremento, felicitati, quoad OSSumus, Studeamus. Sedulo tamen animadvertendum est, inde non equi ut omnes ad magi- Stratum gerendum ut aliud publicum munus Xereundum niti d0bsant. Non senim hae via dumtaxat iuvatur Soeiotas. Immo si omnes hane Spartam ornare essent immenSa confusio et aemulatio exori rotur. 0 otiam obligati Sequitur Xero endi mercaturam, aut arto maliquam vel Scientiam, aut promovendi aliorum civium disciplinam,sivo in littoris sivo in moribus. Etsi nim qui dolito et intuitu

boni communi haec obeunt munia optimo se republica merentur; non tamen Omne ad ea implenda compelluntur, nec idcirco otiosi censundi sunt et onu inutile Societatis. Si quis enim privata sortuna contentus, propria familia direct Consulit, a domosticis laribus modestam et temperatam vitam agit is prosecto, licet splendidioribus munoribus areat, musti sariam tamen Societati pro

dust. Nam utilitatem in primis illi assori Xomplo; siquidem sociotati non modo operoSita neceSSuria St, verum etiam modeStia, Ceteraeque Virtute , quae a priVat homin0 Xercentur. Doinde dum familia porficienda dat operam, non exiguum Societati molumentum importat; siquidem singula domus elementa Sunt, quibuSSO elato Orpha Cougmentatur. Denique, dum et i proprium persectionem adipisci contendit, et morigeram vitam instituit, Societati duplici e capite lavet primum, quia partem aliquam politici corpori S nempe SeipSum , perfiei do inde , quia ad noui ilium supromo Vet, ad quem Societa Cive omne adducer Vellet, nempe felicitatem, ex bonis moribus nascentem. Quod si potiora bona non affert culpari, Sine manifesta iniuria, nequit tum qui nemo, modo

nudi obligationi dosit, ad id quod persectius os adstringitur tum

etiam quia Soeieta operosiopom civium Concursum honoribus, Stipendiis aliisque praemiis remuneratur, quibus illo Ilibenter renuntiat,