II Pars Antiquitatum romanorum seu topographia Romanae vrbis ...

101쪽

isi TOPO GRAPHIA ROMAE,

batur,ut refert Var. his verbis: Exquilinus dexterior via Tabernotae. A sinistra via Praenestina,prope S. Eusebi templum Thermae&Domus Gordiani Imp. fuere, de quibus Capitolinus ita loquitur: Domus Gordianorum etiam nunc exstat,uia Praenestina ducentas columnas uno stilo habens, & Thermas quales, praeter Vrbem, nusquam haberet orbis terrarum. quod ruinae multae ac ingenteS, etiam

nunc ostendunt. Inter portam Exquilinam At Naeuiam haud procul a moenibus, vetusti,insignisi aedifici ruinae spectantur, & inter has concameratus fornix pene integer, quo post Pantheum nullus nunc in urbe maior. locum hunc Galuththermas vulgo vocant. Fuit autem insignis illa Basilica, & Porticus, quam Caesar sub nomine nepotum Caij & Luch erexit. Haud hinc procul, iuxta S. Bibianae aedem, ad ursum Pileatum fuit Palatium Licinianum.

C A P. LXXXVIII.

De Aqua e Carcia siue Traiana: Fidis

Templo.

Qva autem Marciae ductus super Taurinam transiens portam per Exquilinum campum ad Diocletiani thermas primum, deinde in proximos colles, ut vestigia ostendunt, perducebatur. de aqua ipsa sic loquitur Plin. Clarissima aquarum omnium toto orbe frigoris , salubritatisq; palma praeconio Marcia est, inter reliqua deumunera urbi tributa. Vocabatur liqc quondam Aufeia. Fons autem ipse Piconia oritur in ultimis motibus Pelignorum. transit Marsos, & Fucinum lacum Romam haud dubie petens. mox specu mersa in tiburtina se aperit. Primus eam in urbem auspicatus Ancus Martius unus ex regibus: Postea QAIarcius rex in praetura deduxit, rursusi restituit M. Agrippa Frontinus hanc via Valeria ad miliarium XXXIII. suo tempore in Aventinum a Traiano deductam, S ab eo denominationem habui siste docet. Marciamq; potui, reliquas vero aliis usibus assignat. Plin. autCm natationi,Virginem vero tactu praestitiste scribit. In frontispicio autem portae Exquilinae ita legitur.

IMP. CAE S. M. AvRELIUS ANTONINVS PIUS FELIX. AvG. PARTH. MAXIM. BRIT. MAXIMVS. PONTIFEX. MAXIMvS. A TAM MARCIAM. VARIIS. NASIBVS. IMPEDITA M. PURGATO FONTE. EXCISIS ET PERFORATIS MONTIBUS. RESTITUT A FORMA. ADQVDITO ETIAM FONTE . NOVO. ANTONIANO IN SACRAM vRBEM SvAM PERDUCENDAM CV RAVIT. IMP. TITUS CAESAR DIVI F. v ESPASIA NUS A v G. P O N T I F. M A X. TRIBUNICIAE POTESTAT. IX. IMP. X v. CENS. COS. VII. DESIG. RIVOM AQUAE MARCIAE VETu STATE DILAPSYM REFECIT. ET AQUAM QDE IN VSv ESSE DESIERAT REDUXIT .

Huius autem aquae Cor.Tac. ita meminit. Luxus cupido infamiam So periculum Neroni attulit; qui fontem aquae Marciae ad Urbem deductae nanodo incesserat. Isidis templum in regione EXquilina ponitur a P. Victore.

102쪽

EX MARI IA NO. is C A P. LXXXIX.

De Suburra, Domo Caeseru, Leta, de

vico Tatricio.

R I v s Ru A M Viminalem collem ascendamus,pauca quaedaiceda sunt de Suburra,&Vico Patricio Suburra igitur principium habuit a Foro Roman. & recta veniendo per forum exu adclivum Suburranti, unde initium viae Praenestinaeeli, desinebat. Alij tamen quod non probatur a regione Tabernotae supra Colosseum, ubi caput viae Labicanae est, in-- i boducta per EXquiliarium radices usque ad aedento. Luciae in Orphea peruenisse, dicta quod sub muro terreo Carinarum esset. Iunius vero scribit ab eo,quod fuerit sub antiqua Vrbe. Var. autem a Pago succ

lano lucra detrita,& c.in b. murata. De Suburra meminit Liuius tertio abvr.co. Iuuem vicum Irequentissimum fuisse his ostendit carminibus. Caedere nam oro iam non I deterim,quam quilias aferuente migrare Suburra.

In hoc vico Caesarem Dictatorem Domum habui fila suet. sic probat. Habi-h di in Suburad modicii aedibus. re meretrices quaestum corporis fecisse, Famae non nimium bonae puellae, uales in media sedent Suburra. Ser autem Tullius urbem inquatuor regiones diuidens unam ex his suburranam appellauit,cuius princeps fuit Coelius, auth. Var. Vicus Patricius, obliquo Exquilias a I iminali ad Diocletiani thermas prope usque disterminans, a Patricii S est denominatus; qui iubente eodem Tullio ibi habitauere, ut, si quid molirentur aduersus i psum, ex locis superioribus opprimi possent. In hoc Laeliam Domum habuite ostendit idem Mart. cum ait. Sed domus in vico Laelia Patritio.

De Suburra Plana, Templo Siluam , t amento

IMINALIs autem collis ab occasu partem Quirinalis opsepositam habet,& valli interiacenti Plance Suburrae fuit nome, ubi ad radices tamen Viminalis ferme e regione S. Agaliud, Siluani Templum exstitisse, cum ex marmoris frusto ipsius diui memorian' continenti tum ex militari testam cto in Lu-

sitania reperto, dicimus, quod pulcherrim Um, memoratuq dignum IACopi Simonetae Episc. Pisauricia. SORotae audi toris clarissimi monitas, libuit hic subiungere. I O C V m D LGo Gallus Fauonius Iocundis P. Fauonii F. qui bello contra virlatum occubui. Iocundum & Prudentem, filios e me,&Quintia Fabia coiuge mea ortos, Es bonorum Iocundi patris mei,& eorum, quae mihi ipse acquisiui,haeredes relinquo. hac tamen conditione, ut ab urbe Roma huc veniant, & ossa hinc mea intra quinquennium exportent, & via Latina con dant, in sepulcro iussu meo condito, & mea voluntate.

In quo

103쪽

TOPO GRAPHI A R O M AE,

In quo velim neminem mecum, neque seruum, neque libertum inserri. Et velim ossa quorumcunque sepulcro statim inco Cruantur, & iura Rom. scruentur in sepulcris ritu maioru retinendis voluntatem to statoris. Et si siccuS fecerint,ni- ,

si legitimq oriantur causae,velim ea omnia,quae si iis meis relinquo,pro reparado templo dei Siluani,quod sub Viminali monte esst, attribui, MancSq; mei a Pont. Max.& a Flaminibus Dialibus, qui in Capitolio sunt,opem implorent ad libero-1um meorum impietatem ulciscendam. Teneanturq; sacerdotes dei Siluani me in Urbem referre, & sepulcro me meo condere. Volo quoque vernas,qui domi meae sunt, Omnes a Praetore urbano liberos cum matribus dimitti, singulisq; libram argenti puri, & vestem unam dari. In Lusitania in agro. VIII. Cal. Quintiles bello Viriatino. De templo Siluani meminit Vopiscus. In eadem autem valle fuere decem Tabernq,ita a numero denominatae,quemadmodum apud aedem S. Agathae est ossi liburtini lapides indicarunt. Puteus diuae Probae, quem Proba fecit, iuxta aedem S. Mariae, cognomento in Campo.

IMINALIs autem inter Exquilias a M.Var. connumeratur,

collemq; non montem appellat, a Ioue Vimineo, quod eius arae ibi cssent, de quod ibi Vimina nata. Angustam sed oblongam formam habere in situs Vrbis expositione visum es h. In primo autem clivo, apud S. Laurenti, in panis perna aedem, Deci Imper. Palatium fuisse inuenio,ci ruine ingenteSosten dunt. Hinc haud procul, in ea parte, quq S. Vitalis despicit ec- cicitam. Lauacrum Agrippinae matris Neronis .ubi superioribus annis duo simulacra Bacchi reperta fuere, cum hoc indice.

IN LAVACRO AGRIPPINAE.

At quae Suburram, Thermae Olympiadis ponuntur ab iis, qui beati Laurenth gesha narrant. Nouatianae vero ubi S. Pudentianae templum. Blon. tamen

unas potius putat, quam duas. Sed Olympiadis in montis supercilio exstant vestigia, ad radices vero Nouati: quas paruas fuisse canales fuliginosi,qui nunc sunt in eadem, aperte ostendunt. Habuit viminalis inter caetera, tres nobilissimas domos, unam M. Crassi, aliam QNatuli illius, qui cum Mario Cimbros fudit, ac Capitoli) tegulas inauravit. Tertiam vero C. Aquilh equitis Romani, quem clari stimum iuris Ciuilis scientia fecit. harum domorum vesitigia ex fundamentis vinetis contectis in dorso eiusdem montis adhuc cernuntur. In codem colle fiebat olim sacrificium nomine Fagulat, Vt raemoriae prodidit Antistius

Labeo

104쪽

EX MARI IANO.C A P. XCII.

De Thermis Diocletiani, Bibliotheca vulpia, Campo dimioli, Pornu inter aggeres,

HERMA Diocletiani in dorso Viminalis maiori ex parte di

rurae adhuc Cernutur. Fornices tamen amplissimi existentes,& COlunae, ari concamerata loca mirae amplitudinis & cap citatis, operis magnificentiam satis declarant. Has Diocletianus, dc Maximianus Herculeus Impp.inchoarunt, in quibus exstruendis memorant X L. millia Christianorum pluribus et anniS in modum seruith habuisse. Inchoatae igitur a veteribus

principibus a nouis Constantio, & Maximiano dedicatae fuere, & statuis propriis, cotiditorumi erectis exornatae, ut marmor ibi effossum offendit huiusmodi titulo.

VIII. COS. III. P. P. P.

In altero vero haec legimus.

THERMAS DIOCLITIANUS A VETERIBvS PRINCIPIB. INSTITUTA sOMN. Item. D. D. N. N. DIOCLITIANUS ET MAXIMIANUS INUICTI SENIORES A vGUSTI PATRES IMPERAT ORVM ET CAESAR vM CONSTANTI US ET MAXIMIANUS INVICTI AVGG. ET SEVERVS ET MAXIMIANVS NOBILIS S. CAESARES THERMAS FELICES DIOCLITIANI AUG. FRATRIS SUI NOMINE CONSECRAVIT COEPTIS AEDIFICIIS PRO TANTI OPERIS MAGNI TVDIN E OMNI CVLT v PERFECTAS ROMANIS S v IS DEDICA.

Qinim autem insano sumptu exstruerentur, docet Sem. his verbis: At nunc quis est, qui sic lauari sustineat pauper sibi videtur,& sobrius,nisi parietes magnis&pretiosis orbibus refulserunt, nisi Alexandrina marmora Numidicis crustis distincta lunt, nisi thasius lapis, quondas Irarum in aliquo spectaculum templo, piscinas nostras circurndedit,in quas multa sudatione corpora exanimata dimittimus, nisi aquam argentea epitonia fuderint: adhuc plebeias fistulas loquor. Quid cum ad Balnea libertinorum peruenero quantum statuarum quantum columnarum est nihil sustinentium, sed in ornamentum positarum, impenta causa. quantum aquarum per gradus cum frigore saben tium t Hinc Iuli Cis Capitolinus. Lavacra in modum prouinciarum exstructa. Bibliothecam autem Uul-piam Hadrianus in Diocletiani thermas posuit,&in ea libros linteOS, elephantinosi principum gesta,& S. C. conscripta, author. Pollione. LOCuS hic , quoniam obscuritatem forte haud paruam legentibus parere potuerit,halato respectu& temporum S: Imperatorum; quippe cum Hadrianus ex Eutroph numeratione,annis ferme centum septuaginta anteDiocletiani tempora exstiteritud-Co ita forte legendum videtur. Bibliothecam autem vulpiam Hadrianus eo in loco statuit, ubi longo tempore post Diocletianus thermas excitauit; & in ea libros linteos, Elephantinos , principum gesta, & S. C. conscripta, auctore Pollione, posuit. De hac etia Vopiscus ita meminit. Vsus sum praetcipue libris ex Bibliotheca Vulpia, artate mea thermis Diocletianis, de alibi. Bibliotheca Vulpia elephantini pugilares in sexto armario siti. Sunt qui huiusmodi constitutionem Traiano adscribant. In vinea enim posita inter ipsas thermas, & viam ad portam Numentanam ducentem , me spectante repertum est Sacellum , cuius testudo in morem conchae marinae sculpta, ex duobus frustis marmoris candidissimi, A a cons ,

105쪽

isg TOPO GRAPHIA ROMAE,

constabat. huiuS autem Ornamenta contemplatus, cui Deo esset dicatus nullo

potui signo comprehedere. Post thermas, sub aggere Tarquin q, V iminalis campus usque ad moenia diffunditur, ubi porta Interaggeres clausa adhuc cernitur. quanquam nobis placet ipsam in Exquilino campo sitam esse Inibi autem fuerat Iluteus aquae salientis, qui dicebatur puteus Vitiaris, quo nomine nunc appella tur campus ille ab incolis,quia in eo loco apud antiquos animalia includerentur. Exstant adhuc ad moenia cauernae opera hominum ad id factae, veluti ferarum latibula. Haec de Viminali, qui licet a thermis Diocletiani ad moenia, hinc cum Exquiliis,inde cum Quirinali iungatur, pars tamen,quae est a Diocletiani usque ad Constantini thermas,diuiditur valle,quae Quirinalis dicitur: de qua memini Iuu. Cum inquit. Ossicium cras, primo sole mihi peragendum valle Quirini. E alibi. In vallem descendo Quirini. In hac ferunt Romulum cum coelum ascenderet, Iulio Proculo Alba redeunti ante lucem apparuisse. Sunt autem qui vclint in clivo montis, supra aedem nunc S. Vitalis . In cadem valle fuit Fortunae Publicae AEdes. de qua O uid . sunt haec carmina. ut decet quondam sacrata in valete uirini Hac fortuna Hepublica, ver ut erit.

CAp. XCIII.

Montem nunc Caballum es Nirinalem esse, contra

ES C RIPTIs quinq; montibus ex septem, quos Vrbs Roma complexa est, restat citra Tyberim ultimus Quirinalis, cuius aedificia priusquam attingamus, libet cotra Blon. opinionem eum elle, qui vulgo mons Caballus dicitur, demonstrare, dc quamquam diligenter consideratis iis, quae de Urbis ampliatione scripta sunt, quisque in nostram sententiam facillime Veniet, tamen ad ea, haec addimus: quod P. V aestor, postquam Exquilinam regionem, cum turri, & colle Viminali in quinto regionum i aluit ordine: in sexto altam semita ponit,&in eo Domum Pomponi Attici, caeteraq;Omnia, quae ex variis rationibus, authoribus in Quirinali tu ille traduntur,in ea inquam parte quae a Blond. inter Exquilias est comprehela. Quod si, ut ipse vult, accipimus colle in , quem nos hortulorum dicimus, Quirinalem e fle, multa sequentur inconuenientia: verum illud maxime, quod Campus intra Vrbem receptus videretur,quem extra fuisse dubium est nemini : unde Appianus ait Caesarem exercitum propius Vrbi admouisse, in campum qui Martius diceretur. Praeterea cum Diony. libro secundo inquit,inter Quirinalem Capitolium castra posuit, satis innuit Caballum montem Quirinalem esse non enim aliter procederet, castra inter ipsos montes posita esse, si eum in Exquiliis statueremus. Huic opinioni suifragantur,&quae sequuntur, eiusdem authoris verba Vrbem maiorem effecere, adiicientes Quirinalem & Coelium. Romulus quidem Palatinum occupans, Coelium Palatio propinquum, Tatius vero Capitolium, quod ab initio coeperat,& Quirinalern rupem. Quare non fit verisimile Tatium interiecta, secundum Blon. Exquiliarum parte, fecundum nos Quirinali, collem hortulorum occupauisse. In lupersi Mecoenatis horti in monte Caballo fuerant,qui crat neccsle,ut ait Sueton. Tiberio deducto filo in horum, inde in Carinas, & in domum Pompeianam peruenire, ut hinc in illos transmigrare et, Cum rectior,breuiorque esset via a sinistra, quam a dextera. Adhaec natura i

ci satis os hendit Blondum non bene de Quirinali sentire. Miror autem Pomp. Laetum in frontispicio Domus suae, in Exquiliis scripsiste, cum in eius monimentis

106쪽

Ddiam ipsius etymologiam, MC A P. XCIV.

De Uuirinaliae et mologia, Turn e uestitiarum, Balnei Tauli, Sacesso Neptuni hermis Constantinis, de Domo dico Or

neliorum.

O N T 1 s Quirinalis etymologiam docet Var.his verbis. Tertiae regionis colles quin is,a deorum fanis appellati, e queis nobilissimi Viminalis, a Ioue vimineo; Quirinalis a Quirini Fano. Var. secutus Ouid.in fas . ait. Templa deo faciunt, collis quos dictis ab ceto eae Et reserunt certi sacrastaterna dies. Sunt autem qui a Quiritibus, qui cum Tatio Curibus venientes ibi castra posuerunt, eam denominationem accepisse velint. Collis est: oblongus, sicut Viminalis,sed eo ampliorem habes ambitum, quod etiam (ut quibusdam placet) complectitur eum collem,qui est: a Collina ad Collatinam portam, in quo iacet obeliscus AEgyptiacis literis inscriptus, Lunae,ut ferunt, icatus. Et secundum vem latitudinem Viminalis porrigitur a Septetrione in meridiem,instar curuati ad cubitum brach ,vsque ad turrim nunc Comitum,unde exordiri ex situs Vrbis descriptione optime conuenit. In primo igitur cliuo, supra forum Traiani, statim occurrit Turris lailitiarum, cui milites Traiani, ibi stationem olim habentes, nomen se cere. quo in loco,inferius tamen, exstant triplici concameratione fornices, &in hemicycli serma cryptoporticus, a fronte caueam theatralem reddentes, prope quae loca effossa fuere marmora hoc titulo notata.

POTENTISSIMA DOS IN PRINCIPE LIBERALITAS, ET CLEMENTIA

Haud ita multo post,eodem cliuo Balnea pauli stetisse ferunt. qui locus corarupto vocabulo Bagnanapoli nunc dicitur. In descensu vero eius partis Quirinalis, cui planam Suburram subiacere scriptum est, in hortis Leo nardi Barthosinistat adhuc Sacellum variorum piscium, marinarum i concharum nobili pictura elegater exornatum, quod ex ipsa pictura Neptuno sacrum fuisse suspicari licet. Hinc autem in septetrionem quis progrediens,in maximi olim aedifici illico incidet ruinas, quas, licet domum Corneliorum reliquias esse multi opinetur,somnices tamen amplissimi,& concamerata loca ingentia, non aliam, quam rhCrmarum ostendunt formam. quod si consueueret principes omnia sui monimenta v-no in loco aedificare,dicimus statuas Constantini pedestres, militari habitu,quales in numisinatibus ipsius vidimus,nunc in angulis basis equoru Phidiae, & Praxitelis stantes,argumento esse thermas Constantini ibi fuisse. Domus vero Cor neliorum in vico eiusdem gentis ad huc retinenti nomen . Sed ad thermas redea mus, quas Ful. auth. Apollodoro & Marcellino asserit a Constantino exstructas esse. At Marcellinus de Lavacro Constantiano tantum meminit, neq; apud veterem scriptorem ulla apparet ratio cur pro certo teneamus, has Constantinum

excitauisse, praeter illam, quam diximus, & quod in his olim legebatur talis imscriptio.

rt TRONIVS PERPENNA MAGNvs QVADRATI AN v s. v. C. MI. PRAEF. v RA. THERMAS CON S T A NT 1 A N AS LONGA INIURIA ET ABOLENDA civi LIS. VEL POTIUS FOEDALIS CLADIS VASTATIONE vEHEMENTuae

107쪽

AFFLILTAS ITA AC NITIONE SUI EX OMNI PARTE PERDITA DESPERATIONE CUNCTIS REPARATIONIS ADFERANT DEPvTATO AB AMPLISSIMO ORDINE PARVO SvMPTU QvANTVM PvBLICAE PATIE B A N- TUAE ANGvSTIAS AS EXTREMO VINDICAVIT ET PROVISIONE LONGISSIMA IN PRISTINAM FACIEM SPLEN DOREM RESTI TvIT.

Et quod inuentum est marmor continens ipsius Constantini memoriam huiusmodi.

FABIvS HONORA- Tu S. T. A NN AEVS PLACIDUS AMPLIFICATORI URBIS ROM, DOMINO NOSTRO CONSTANTINO MAXIMO PIO FELICI VICTORI AC TRIVM- - . PHATORI SEMPER A V G. ANITIVS PAVLI-

NVS IV N. V. C. CONSORDANIVS PRAE F. URBIS ET IUDEX S A. CRARUM CONSTITUTIONUM PIETATI E I vS SEMPER DEDICATIS-

SIMUS.

C A P. XCV.

De Saturni, Zacchi, Solis, in Q irini Templo N Porticu s sipitobo meteri, Sacello Iouis, 'Vocis, ,

Cineruae, ac de Domo Pomp.

Attici.

Po L L O D O Ru S, de quo proxime est mentio, mem riae prodidit, in vico Corneliorum fuisse statuas duas Colosseas senum seminudorum, qui cum reliquo corpore iacerent, pectore fuerat erecti, at seraq; manu cornucopiam tenerent,quaS Saturno Sc Baccho adiudicauit,addidit On proximis ruinis,quorum seontispicium non omnino corruisset, eorum deorum extitisse tcmpla. Eregione autem thermarum Constantini, in montis supercilio planam Vrbem despiciente, surgit marmorea dimidiata Turris, Mesa vulgo appellata, quam Blon. Mecce natis esse putat, quod mesa sincopato nomine pro Mecoenatiana dicatur. At multis rationibus supra patuit, Meccenatis turrim sub Aggeribus Tarqui iiij fuisse. Non desunt enim qui hancti irii in ponant inter ornamenta templi Solis ab Aureliano imperatore excitati,quod si non i bi, haud inde procul certe fuit, de quo Vopis ita scribit: Aurelianus Romae Soli templum posuit in maiori honorificenti consecratum. Ferunt quidam eius matrem Solis sacerdotem, & ob id Solis templum in eius gratia excitauisse. Nos vero in huius principis numismatibus legimus. SOLII N v I C T O. In dorso montis, prope dictas thermas,Equi duo marmorei, PraXitelis Unus,alter vero Phidiae,ut tituli indicant quibus equis astanc viri nudi loro eos

108쪽

anentes. Tiridatis regis hos fuisse Sex. Russi Vrbis descriptio admonet. Romamni delati, quo Lempore Nero, ut laute ipsum regem exciperer, uno die Pompei theatrum inauravit. Ea autem Quirinalis pars,quit vallem Martiam despicit, Mons cum templo Clatrae, re Apollinis vocitata est. Haud ita multo post sur iccollis aleer, ubi Capitolium vetus, Sacellum Iouis, Iunonis & Mineruae fuisse i- reris traditur eas prius capitolinis condita. A dextera,eregione horum locorti, prope b. vitalis aedem Pomponius Atticus Domum habuit, cognomento Pamphilianam, ab avunculo haereditate relictam, cuius amoenitas non aedificio, sed lylua constabat auth Cor. Nepos,quo ita loco Quirini templum postea condita fuit. ex cuius ornamentis in vinea Hieronym. Genuth etassis structi sunt 'adus in Capi collo,ad Araecoeli ecclesiam. Quirini autem templum omni tempore erat clausam,quod aperite non licebat,quasLarcanam habere vellent, humi ne i ceret, an in deorum numerum relatuS esset. Quidam prope Quirini templum, volunt tuisse Porticum eiusdem nominis, quo conueniebant homines componendorum negociorum causa, ibis aliquando sponsalia etse peractabde qua potaticu Mart.ita meminit: si in P epora cum rastriui.

ADNOTATI O.

Cum de equis(vulgo Tiridatis regis Ponti seu Armeniae Aic ageretur,is enim Romam Neroni asportandos curauit; non piguit hic pauca subnectere: Simulacra nanis ipsa marmorea alter u Phidiae, alterum Praxitelis pro stantissimorum

artificum opus, quae equos regere Videtur, pro certo est inter antiquarum rerum peritos esse i psius Alexandri Macedonum regis effigiem ad viuum reprqsentam tia, Vt ex eiusdem aureiS argenteiS,aereisq; numismatibus compertum est

C A P. XCVLDe Alan Semita, Domo Salim, dico G Statua Mamurri, Foro , Hortis Sassum s ac de campo

Scelerato. 'LT A autem Semita a thermis Constantini ad portam Vimianalem per Quirinalis dorsum erat producta,cuius vestigia e ratenim ex quadrato lapide strata) nuper in vinea Sodoleti vidimus ipsi in eademq; ad Malum Punicum fuisse Domuni Flaui, Sabini,in qua Domitianum natum esse scribit Suet. ex Tiburtino lapide ibi effosso didicimus. In eo enim legi Indi cem huiusmodL

INTER DUOS PARIETES PRIvATVS ANDI TvS FLAVI SADINi.

Exstant in eadem vinea,vno lapide sculpta,tria deorum simulacra, quorum a si nistra sedens unum,Genio Coelimonteis,ut titulus ostendit, erat cos et Cratum.lil terum asinistia stans, Herculi Iulio . Tertium Ioui Coeli monicis. Visuntur ibid Ain radice montis antiqui aquaeductus vestigia, cum aquis limpidissimis, & potui non ingratis. Vicus autem Mamurri, in quo illi statua fuerat posita, apud ecclesiam S. Susannaea diuo Ambrosio collocatur. fuit enim haud procul a Sallustii foro,cuius Horti ab eadem ecclesia ad campum Sceleratum,prope portam Collinam existentem, diffundeban tur: in quibus hortis vol ut fuisse aquas subterra neas hominum opera scaturientes, ad irrigandum ipsos hortos commodissimos.

At de Hortis Cor. Tac meminit his verbis: Ventitabat Nero ad pontem Miluiu, quo solutius Vrbem extra lasciuiret. Igitur regrediente per viam Flaminiana compositas insidias fatoq; euitatas,quoniam diuerso itinere Sallustianos in hortatos rem cauerit.& Vopiscus de Aureliano loquens sic. Displicebat ei, cum esset Roni ,habitare in Palatio,ac magis placebat in hortis Sallust.velDomith viuere.

A a 3 Sallustius

109쪽

i , TOPO GR APHI A ROMAE,

Sallust ius enim patrocinio S Caesaris fauore consecutus dicitur praeturam Africae interioris, ex qua diueS factus hos hortos comparauit, & villam Tiburtinam, quae illi a Cic. identidem obiicitur. Exstant adhuc hortorum vestigia in profunda valle inter montem,&Viam quae ducit ad portam Salariam, cuius vallis partem hi horti cum cist erni Soccupabant. unde collis, in quo quota pars Domus Sallus hi, conspicitur, ab incolis Sallustricum dicitur. quo in loco effossum fuit marmor cum hoc indice.

M. AVRELIUS PACORYS ET M. COCCEIVS STRATOCLES ADIT v IvENERIS HORTORVM S A L L v S T IANORUM BASEM CVM PAVIMENTO MARMORATO DIANAE. D. D.

Ultra autem hos hortos, prope portam Collinam, locus est editus, ubi olim Vestales, quae incestum commisissent, vivae sepeliebantur,& totus ille campuS,sicut& via ad eum, SceleratuS appellatus, auth. Sex. Pomp. Liuius; Eo anno, inquit, Muti a V estalis facto inditio vitia sub terra ad portam Collinam dextera via strata defossa scelerato campo; ab incesto id ei loco nomen factum.

C A P. XCVII.

De Templo Salutis, Dii Fidij, Fortunat primigenia, Utis

lautae, Honoris, Herculis, Sutrini, ac de natali loco Domitiam, Senatulo

mulierumta,

VIRINALIS habuit multas aedes sacras, quibus non est cer- tus in eo locus, veluti Apis Salutis, a Fabio pictore depicta,' Claudii vero tempore incensa. hanc cum I unius Bibaculus dictator de Equis triumphans vovisset, Censor locauit,&Dictator dicavit. Sanctus, Fidius db fuerunt Sabinorum: quos domo demi-- granteS in collem Quirinalem cum caetera suppellectile detulerunt, idq; nomen verbis trinum, re unicum esse dixerunt. unde licet tribuS ipsis

esset in eodem colle Templum dicatum, unius tamen sancti vocabulo appellabantur, obtinuitq; huiusmodi nominis opinio sanctitatis magnam vim habere iusiurandum, quo in trino &unico numine medium esse quis Fidium assirmaret. Plaut. Per deum fidium credis iurato mihi Fortunae primigeniq AEdes in e dem monte a Domitio praetore urbano posita fuit. Herculis Templum in eodem, eregione Quirini. similiter Honoris, ut testatur Cicero de leg. Senatulum mulierum .inquit Lampridius in Heliogabali vita, id est, mulierum lenatum, in Quirinali fecit, in quo ante fuerat conuentus matronalis solennis duntaxat diebus. Agonalia etiam in Quirinali celebrata fuisse legimus,

110쪽

EX MARLIANO.

C A P. XCVIII.

De Foro Archimoni pila Tiburtina, Domo Martialis, Circo Floralium, Flora Templo, ossicinis minius es Cimo publico.

sTAvRAT is Vrbis Romae reliquiis, iis quae ad sex mis- 'ites citra Tyberim pertinere videbantur, reliquum fuerat in Trans yberinam transire regionem, & Ianiculu, septi-lmum antiquae Urbis montem, his adiungere. Verum cum multis iam annis, ne dicam seculis, collis Hortuloru cum campo Martio intra pomerium sit receptus, prius hunc, totami Urbem planam percurrere optimum fore arbii trai nur. Inter igitur ipse in collem & Quirinalem, vallem quadrangularem,sed oblongam formam habentem iacere, in descriptione sitius urbis declaratum est in cuius parte sub Clatrae, & Apollinis monte, Archimonium forum fuisse memorant. argumento quod ibi siti mdes S. Nicolai cognomento de Archimoniis. Haud ita multo post fuit locus, Pi la Tiburtina, quasi Tibur,denominatus: ubi Mart. se Domum habuisse, his testa

tur carminibus.

Sed Tiburtinaesum proximus accola pilae, ua videt antiquum rustica Flora fovem. Sequebatur deinceps Circus ubi Floralia in honorem deae Flora agitabantur. Flora enim cum magnas opes ex arte meretricia quaesiuisset,Popul. Roman. scripsit haerede, certam i pecunia reliquit, cuius ex annuo foenore suus natalis dies celebraretur, editione ludorum, quos appellabant Floralia. quod quia Senatui flagitiosum videbatur,ut pudendae rei quaedam dignitas adderetur, deam finxerunt esse,quae floribus praeesset,eanas oportere placari, ut fruges cum arboribus bene,prosperes florescerent. Sunt autem qui huiusce deae templum inQuirin ii statuant: sed siue in colle,siue in valle,omnino fuit prope circum. Paulo ultra circum, ossicinae conficiendi minium occurrebant, ut scribit Vitruvius. prope quas Publicum clivum fuisse sic docet Var. Clivus proximus ad florales, versus Capitolium VetUS.C A P. XCIX.

De Coste Hortulorum, Templo Solis Sepulcro

Neronis.

XPOSITIS iis,quae videbantur pertinere ad vallem supradictam,ipsum ascendamus Hortulorum collem, qui licet magnum habeat ambi tum, tamen ob eam rationem, quod priscis temporibus extra pomerium fuerat, pauca memoratu digna complectituranter quae Domum Pinci Senatoris, qui& colli,& portae cognomen fecit. hodie enim mons Pincius, Imm Pinciana si dicitur porta. Huius autem domus vestigia exstatare traduntur apud partem antiqui muri laxata compage inclinati, cadenti q*similis. Hinc autem secundum muros progrediens longo interuallo occurrit moles in hemicycli formam, quam Solis templum quidam fuisse autumant. In hoc ipso colle ferme eregione, secundum aliquos, sepulcri Marcelli in via Flaminia positi,Nero suum sortitus est,ut docet Suet his verbis. Reliquias AEgloge,5 Alexandria nutrices,cum Actia concubina gentili Domitiorum monumento conadiderunt, quod conspicitur e Martio campo, impositum colle Hortulorum. in eo monumento solium porphyretici marmori superstanti lunensi ara circumse plum