장음표시 사용
71쪽
De Pudicitia, Fortuna pro pera, Matutae, Fortis Fortuna, Atae, ac de Vico Tublico, Velatro,s Acca Laurentia Sepulcro.
D Herculis autem Pudicitiam Patriciam YEdem,ab Emilio conditam, habuisse, sic testatur Liuius: Certamen in Sacello Pudicitiae Patriciae, quq in foro Boario esst ortum. Non unam quidem, sed plures Pudicitiae sacras aedes fuisse in Vrbe affirmant, quae sequuntur, Properth carmina.Templa Pudicitiae quidum statuisse puellis, Si cuius nupta quidlibet esse licet. Et Sex. Pom. hoc modo Pudicitiae Signum in foro Boario, ubi familia edisset Herculis, cuius sacra non obibant plebeiae. Quare in vico Longo Pudicitiae Plebeiq Sacellum a virgine plebeia excitatum es h. Fortunae Prosperae,& Matuta Edessarias in eodem foro constituit Ser. Tullus. Prosperam ideo appellauit,
quod in seipso Coeca non fuisset. hinc Ouid.
Caeca in hoc uno non fuit ista viro.
Eo autem in loco mel ex olea fluxisse tenet fama, aruspicesque dixisse summa nobilitate illas sortes futuras, eorumque iussu ex illa olea arcam esse factam, eaque conditas sorteS, quae Fortunae monitu pueri manu miscebantur,atque ducebantur. Plui. in prob. scribit Ser. Tullium omnes actus fortuna: adscripsisse, aqua subleuatus fuerat ab ancilla matre ad regnum prouectus, hincque Fortunae Primigeniae, &Mascul e Tcmpla erexi stet, aliud conuertentis , aliud bene sperantis ; aliud Fortunae videntis, quasi ea nos procul capiamur, negoth S, ac rebus inhqreamus. Consstruxit etiam Fortunae Parvae Templum, quasi docens homines diligenter attendere debere, ne ea, quae accidunt,quasi parua, contemnerent. Liuius tertio quintre dec . prodidit. Q Marcio Philippo iterum, er. Cepione Coss in Urbe duos aedituos nun tiasse alterum in aede Fortun q, anguem iubatum a compluribus visum esse, alterum in aede Primigeniae Fortunae, quae in colle erat, duo diuersa prodigia, palmam in area citatam, &sanguine interdiu pluisse. Matutae a des, refecta prius a Ser. Tullio, longo tempore post a Camillo fuit dedicata, qui bello Veientium eam voverat. Vtriusque autem deae festum eodem celebratur die, eodem etiam incendio utraque aedes exhausta est,eodem auth. qui alibi narrat Carvilium Cos ex bello Hetrusco aeris grauis tui ille in aerarium trecenta nonaginta milia, de reliquo aere aedem Fortis Fortunae de manubiis faciendam locauisse, prope aedem eiusdem deae. Et primo quintae dec . in ede Matris Matutae tabulam cum hoc indice positam.
T. SEMPRONII GRACCHI COS. IMPERIO A V SPICIO Q v E LEGIO EXERCIT V S Q v E P. R. SARDINIAM SUBEGIT IN EA PROVINCIA HOSTIUM CAESA A v T CAPTA SUPRA LXXX. MILIA RE P. FELICISSIME GESTA AT E LIBERATIS v ECTIGALIBUS RESTITUTIS EXERCITvM SALvON AT QUE INCOLUMEN PLENISSIMUM PREDA DOMUM REPORTAVIT. ITERvM TRIUMPHANS IN vRBE M ROMAM REDIIT Cv IVS REI ERGO HANC TABULAM DONO IO VI DEDIT.
A foro autem Boario incipiebat Victis Publicus, in Aventinum ad templum Iunonis Regine ducens, ut idem Liuius supra ostendit, cum inducit virgines ab foro in clivum ascendentcs publicum, quo in loco signat sedem Velabri prope forum Boarium, ubi nunc aedcs diui Georgis cognomento in Velabro. Auencinus
72쪽
ntis olim erat ab reliquis montibus di lusus; itaque eo ex Vrbe via qui aduehebantur ratibus quadrantem soluebant, unde Velabrum a vehendo. Velaturam facere, inquit Var.etiam nunc dicuntur,qui id mercede faciunt. Propert. At qua Velabri regio pa et, iresolebat eum pulsa per vada linter aqua. Ouid.
ua velabrasolent in circum ducere pompas, myraeter Salices, crassis cannafuit. Hic, ubinun orasunt, lintres errare videres, uas iacent valetes maxime circe tua. Priusquam enim Tarquinius Priscus alueum mutaret,ex eruptionibus Tyberinis sinus ibi fiebat in morem lacus, ut statim ex Prop.percipiemus. Sepulcrum
Accae in velabro celeberrimo urbis loco fuisse scriptum reliquit Antias: de quo in Urbis Romuli descriptione supra facta est mentio.
De Vertumno, eiusae templo, lano Suadristronte, Adnbus Assicam, es Basilica Sempronia,ac de
ERTvMNvM Deum antiqui dixere, qui non solum rebus vendendis, emendisque, sed etiam humanis mentibus praeesset, a vertendo, quia hominum cogitationes verteret. Veratumnus autem ipse duabus aliis ex causis se id nomen adeptum ait apud Propert. Cuius carmina, quia assirmant, quae dicta sunt desinu Tyberino, non grauabor subiungere, ea cnim suntlia C. Euid mirare meo tot in uno corpore forma , c ccipe Vertumniplinapaterna dei. Thuscus ego Thusis orior, nec poenitet inter Praua Vulsicinos deseruisse scos. Aec me turba iuuat,nec templo Dior eburno, Romanum satis fposse videre forum. Hac quondam Vberiam iter faciebat aiunt Remorum auditos per vada pulsa sonos. ta postquam ille sub tantum concessit alumno Vertumnu3 verso dicor ab amne dem. Seu quia vertentis fluctvmperceptam anni. Vertumni rusis credidit esse sacrum. Asconius signum fuisse in ultimo vico Thurario, siue, ut ait Var.Thuseo, lub b silicq angulo plectentibus se ad dexteram partem: cuinq; Deum inuertendarum rerum,id est, mercaturae esse vult. Fuit enim prope Ianum nunc quadrifrontem, ubi Arae Opis & Cereris. Quidam Vertumnum Ianum eundem tradideret. Cic. in Ver. locum innuit his verbis. Quis a signo Vertumni in circum Maximum Venit,quin is unoquoq; gradu de auaritia tua commoneretur Ver tumnalia dies festus a Vertumno dictus, cuius feriae Octobri mense celebrabantur.Sex.Domo refert Vertumnum Templum habuisse M. Fului Flacci triumphantis pictura clarum,quod in vico Thusco posuit. P. Victor. si id est, quod Iani, certe mliud esse ab hoc,quod marmoreum, quadrifrorisq; extat in Velabro, opinamur.est enim pene integrum, ut ab aliquo nouissimorum Imperatorum excitatum putem,non autem a Numa,Vt falso edit Blon. cuius opinionem quisis facillime
73쪽
respuet, attendere diligenter si velit ad ea, quae dicta sunt stipra, ubi de eodem
tractauimus templo. Huius vero testudo quatuor tantum pilis sustinetur, quaru-Orportarum inst itutum, ut diximus, ad quatuor anni temporum similitudinem,
unde in singulis seontibus duodecim loculi siue fenestrae spectantur; quae videntur significare ipsiuit diuum principium,&: Ianuam e sse totius anni in duodecim menses diuisi. Hinc Cic. de nat. deo . cum in omnibus, inquit, rebuS vim habere L maximam, prima & extrema principem in sacrificando Ianum esse voluerunt, quod ab eundo nomen est deductum: ex quo transitiones peruiae Iani, fores qui in liminibus profanarum aedium Ianuae nominantur. AEde S. P. Africani, & Basilicam Semproni ad signum Vertumni,prope nunc S. Georgh in Velabro ecclesiam fuisse, locet Lmh verba, quae ex libro quarto dec. quintae sunt haec. T. Sempronius CX ea pecunia, quae ipsi attributa erat, aedes. P. Africani pone vetere S ad Vortumni signum, Lancasque, & tabernas coniunctas in publicum emit, Basilicamque faciendam curauit, quae Sempronia appellata est.
De Argileto, Domo Corneli', Aequimebo, S Socordiae Sacello.
ROLE Tvsa fine vici Thusci incipiens ad Marcelli theatrum terminabatur. Fabius autem pictor a principio vici Thusci sub Coeliolo,inter circum Maximum,& AuentinUm, deduxit. Huius etymologia secundum Var. trahitur ab argil
la, quod ibi esset id genus terrae; sive a fabula. Nam Euander
Argum quendam hospitio suscepit, qui cum de eius cogitarct interitu, Vt ipse rCgnaret, Euandro haec non sentiente, soch intellexerunt, qui Argum necarunt, cui Euander & sepulcrum fecit, mo- cum sacrauit: de quo poeta lic ait. ec non es lacri monstrat nemus Argileti. Imus autem Argiletus ad theatrum Marcelli fuit, ut supra de Iano locuti ostendimus. In hoc vico erant opificum Tabernae, Bibliopolarum praesertim, quas Argiletanas appellat Mar. hoc carmine.
Areiletanas mauis habitare tabernas.
Cornelium Domitiani patris clientem domum iuxta Velabrum habuisse testatur Cor. Tac in qua fugiens Domitianus delituit. AEqui melium sub Capitolio statuit Liuius, cum inquit: Substructionem super AEqui melium in Capitolio, Scutam silice sternendam a porta Capena ad Martis aedem locauerunt. Ad quam partem Capitolii indicat libro quarto bel pti. inter SalinaS, ac portam Carmentalem cum AEqui melio , Iugarioq; vico omnia sacra, S prophana igni absumpta cile commemorans. Et tertio eiusdem belli lupum Exquilina porta ingreisum frequentissima urbis parte decurrisse in forum, Thulcoq; vico, atque AE- qui melio per portam Capenam prope intactu evasisse. Hinc iudicamus Aqui- melium fuisse inter Velabrum, & Capitolium ad tabernas Laneas. Vnde autem diceretur idem author Sp. Melii regnum affectantis mortem describens, sic ostendit: Nec satis est eius sanguinem expiatum, nisi tecta, parieteS m, intra quaerantum amentiae conceptum esset, dissiparentur, bonas contacta pretiis regni mercaudi publicarentur. Iubere itaq; Quaestores vendere ea bona. at l, in publicum redigere, domum deinde, ut monimento area esset oppressae nefariae spei, dirui ex templo iussit,idque AEqui melium appellatum est. Ostendit S Cic. pro domo sua. Sequebatur circus Maximus; sed quia socordia, licet sero, occurrit,huiet
74쪽
huic ordini postremo loco addet te. Mu d p
Orcus quid, unde dictis, , cuius rei causa
institutus. Ma uini esset bu * β' qui primis institutuae.
1 1aximus eli appellatus, consentaneuesIe videtur de lix mi dam praefata non minorem utilitatem allatum,quam ipsorum locorum, &sedis cognitio possit afferre. Circus igitur olim locus ubi ludicra celebrabantur c ertamina, forma ob a
commodissimam praebentes, ita ut alterius prospectum non impediret. In medio campi duae metae pari interuallo stabant, de quibus Sue ita meminit. Nam quo laxius dimicaretur sublate metae, inque earum locum buta castra exaduerso constituta erant. Idem in Claudio: Circo vero Maximo marmoreis carceribuS, auratisque metiS, quae utraque tophina, &lignea fuerant exculto. Quo enim anno Privernum Romani obsidebant Carceres, qui in orima parte circi erane, primui medificatos ferunt: dicti quod iis coercerentur eum ne inde exirent, quam magistratus signum misisset. Dicebatur autem circus secundum Var. quod circum spectaculis aedificatis ibi ludi fierent, & quod ibi circum metas ferretur pompa, re equi curreren r. Ludorum vero celebrationes deorum festa erant, sit quidem ob natales eorum, vel templorum nouorum dedicationes sunt constituti, re primitus quidem venationes, quae vocantur munera, Sarurno attribu , Ludi scenici Libero, Circenses Neptuno, Malij alijs di s , varijsve ex caulis, sicuti bismius in libris spectaculorum memoriae prodidit. Circenses etiam in honorem Cereris celebratos esse, probant Corn. Tac. haec verba: Taudem statuta Circeianum ludorum die, qui Cereri celebrantur,& Ouid. sic. Cium erit 'ompa celeber, numeros deorum, Primas ventosis palma petetur equi . Hinc Cereris ludi, non es* opis indice cause: Sponte deae munus, promeritumi patet. Circenses dicti sint quod in littore fluminis agitabantur in altero laterep sitis ensibus. Sed ad circi Maximi descriptionem aggrediamur.
75쪽
IRCUM autem Maximum Tarquinium Priscum instituisse commemorat Liuius, & Diony. in haec verba. Exta uxit Cir cum Max. Tarquin. qui est inter Aventinu& Palatinis, circa cum primus faciens sedilia cooperta primu enim spectabam: states sub tabernaculis ligneis,harundinib. aridiS Iulii S .congitudo circi est triti stadioru cum dimidio: latitudo quatuor iugeruin. Circum vero secundum maiora latera SI ccuncbuVnum minorum,stagnum in susceptionem aquarum de si una est altum, alumque pedes denos, post i stagnum aedificatae sunt porticus, tectura triti ici,s arum autem pauimenta habent,ut in theatris, parum superstantia lapidealeuilla,in uperioribusq; lignea. Conducuntur aute in unum,& coniunguntur Inuicem ma- rores, 52 minores ad figuram lunarem, ita ut fiat porticu S una circulari S extraoUS, quae ab uno simul omnea verbere recluduntur,octo stadiorum: capax Omln UmCentum & quinquaginta millium. reliquum autem minorum later Um apric Um, atque habet apertum in modum forficum, equorum emissiones, quae per Umsimul omnes stimulti recluduntur. Est autem circa eundem circum CXtrinICCUS alia porticus unius tecturae ossicinas in se habens ,& habitatione Sauper eas, Perquam sunt ingressus, & ascensus venientibus ad spectaculum, iuxta quant Ocinam,ita uti nihil turbet tot millia ingredientium&abeuntium Non credimus autem in eam amplitudinem dc magnificentiam, quam defcriori tosty.,ar Muinium circum posuisse. legimus enim apud Plinium extructum a Caesare longitudine stadiorum trium, latitudine vero unius cum aedificiis. EX Orna litveinceps Augustus, Claudius,ut diximus, carceres marmoreoS fecit metaSq; deaura Uit. Collapsum vero ampliorem, elegantiorem i restituisse Traianum scribi Diony.Mox Heliogabalus columnis pulcherrimis, auroq; illustrauit, CUIUS pauimentum ex chrysocola fecit. Est enim Chrysocola materieS nalcens po aurucitassiam,auri quidem colorem retinens,cum sit lapis Suet in Calig. de Cm --
cola sic meminit. Et quosdam praecipuos minio,& Chrysocola constr- V
Circo quidem Maximo pauimentum ideo fuerat politum, quo, post UaUnIachiam emissa in Tyberi aqua (adhuc enim subterranei ductus, ab ipso circo ad Tyberina,videntu: nullo coeno impediente, reliqua celebrarentur quod pauimentum etiam nunc extat multa coopertum tellure. De Circpulchritudine NaZarius in pan refert talia. C reo Cus re rutilantes columnae tantum inusitati ornatuS dc ierunt, 'VLI
cupide conueniatur loci gratia, quam si andi voluptate. Per vero binu; Auentino contiguam Tiberis tempore deustam esse testatur Corn. Tac. Annius Viterb. Maximi obtinuista nomen putat, quia maximo deorum Vert Oh-cratus esset. Alii a ludorum sumptuositate & excellentia. Ali ab amplitudine, quod long maior esset, quam circus Flammius, re in imu . Uinficit Ion itudinem trium stadiorum, latitudinem vero unius. Capiebat ducenta
m millia hominum ste letium. Q aod Mem Dio a. dicit
quasi illae intelligendum a principio hunc numerum,ampliatum vero illum codi pisse. intino existimo Maximi cognomentum indiruat longo rempore post Tarquinium, quod innuit Liuius cum dicit, quI
nunc Maximus dicitur. nunc,quali , olim hoc epitheto ca
76쪽
iae Templi re si,qua tu circo e taximo et apud fuisse teguratur.
O N s us consiliorum deus in Circo Max. Templum habuit,
sub tecto,ut ostenderetur tectum debere consilium esse. Ideo autem dicato Consi simulacro rapuerunt SabinaS, Vitegeretur initum de rapto consilium. Iste Consus & eques Neptunus dicitur, unde & in eius honorem circenses celebrabantur. Plut.vero ait Romulum cuiusdam dei Aram conditam sub terra in circo inuenisse, eique deo indidisse nomen Conso, siue a consilio, quod consiliarius foret, siue Neptuni equestris: arami ipsam reliquum tempus latere, in equestribus vero certaminibus aperiri. Diony:
libro tertio prodidit Arcades Neptuno equestri Templum, solennem si diem
constituisse. Aram vero postea Genio cuidam arcano occultorum consiliorum duci, atquecus hodi constructam, quibus verbis innuit Consum aram tantum, Neptunum vero templum habuisse, neque eundem esse Neptunum, qui Consus: cui adstipulari videntur Var. verba quae sunt. Consualia dicta a Conso, quod tum feriae publicae ei deo,& in Circo Maximo ad aram eius ab sacerdotibus fiunt ludi illi,quibus Sabin* sunt rapi . Praeterea anno M. D. XXVI. repertum est sacellum in ipso circo, post Diuae Anastasiae Templum, in radicibus montis Palatini, ipsius circi fundamentis inclusum, variis conchis marinis, variisq; lapillis inuicem consertis pulcherrime exornatum; sub maioribus conchis latebat ru hra pictura,nullam tame videbas imaginem, praeter aquilae essigiem, colore candidam,caeterum crista rubram habentem, in testudine templi ex huiusce lapillis conchis fabrefactam; quo in loco Deum Patrem nunc ponere solemus. Hoc Templum Neptuni fuisse constans erat omnium opinio. quod cum longe e sciremotum ab ea parte circi,ubi Corn.Tacit. in descriptione Vrbis Romuli Aram Consi collocauit,non possum non probare quod Diony.videtur velle,videlicet, templum Neptuno, aram vero Conso fuisse sacram. Quanquam Liuius Consua ita Neptuno attribuit,& Sex. Pompe admonet Consuales celebrari mulis solitos esse in Circo Maximo, quia id genus quadrupedum primo putaretur currui, vehiculoque adiunctum. Habuit Circus etiam tres Aras sacras, unam Magnis diis, alteram diis Penatibus; tertiam diis Coeli & Teme: a quibus omnia oritatur. Hos Romani Genios &Penates, Urbis spretesides &custodes vocant. Liberi Liberari, atq; Cereris Templo iuxta circum Maximum sedem Cor. Tac. sic fecit. Iisdem Temporibus dum aedes vetustate, aut igni abolitas, coeptasq; ab Augusto dedica uit Libero, Liber eqs,etiam Cereri iuxta circum Maximum. Tradunt alij CassiuCois. aedem Cereris & Liberi, Proserpinaei, quae erat supra Circi terminos,ultra
ipsas missiones, dedicauisse, cum vovisset diis eam repromissionem pro Urbe Posthumius aduersus Latinos pugnaturus. At de Veneris talia habet Liuius: c Fabius Gurges Cos filius aliquot matronas ad populum stupri damnatas pecu
nia multauit,ex quo multatilio aere Veneris aedem,quq prope circum est,faciendam curauit. & in bello mac scribit in eodem AEdem Iuventutis a Lucinio dii umuiro dicatam. Ouidius vero Mercurij templum circum Maximum spectaui se . Solis autem,&Florae eodem in loco, quo Cereris locauit Corn. Tac. Verunt
Solis Tatium regem alteram aedemprius dedicauisse testis est Var. Plinius narrat Simulacrum Fortunae Seiae suo tempore in circo fuisse.
77쪽
id est, quod ibi nauibus certarent. Nam loca instar lacunarum fodientes naualis pugnae simulacra ibi committebant, ad exercendam iuuentutem Romanam, quae disceret & in aquis aduersus hostes pugnare, huiusmodi ludicra certamina non solum in circis,verum etiam in amphitheatriS commis sa esle tCstatur Suet. Vestigia autem illius, quam diximus, comprehensam inter circum Maximum, S Auentinum, ad radices eiusdem montis adhuc apparent. est enim locus ibi deprcssus hortis, perpetuis aquis, irrigui S.C A P. LXIII.
De Obelisis duobus Circi et Atax.
N Circo Maximo alter duorum obeliscorum Octuaginta cto Crat pedum; alter vero iacens adhuc in naumachia, obru tuS tellure, centum triginta & dodranti S, praeter basim, quem
Augustus ex Hiero poli AEgyptiorum Vrbe transtulit, nunc est in duas partes fractus, quod qui dei accidit cum ipse princeps erigere vellet. ExcisuS a rege Semnefreto, quo regnante Pithagoras in Egypto fuit.
Anno M. D. L X X X V I I. Sexti V. Pont. Max. iussu (postquam e priori sede obeliscum Vaticanum auulserat, ac in Foro Principibus Apostolorum dicato non minori sumptu quam ingenio locauerat) cruti sunt e Circi maximi cauea percelebres duo obclisci mirae magnitudiniS,poeneco fracti, quorum maior, Constanti, nempe Augusti, ut inscriptio carminibus in eius cippo insculptis testatur, pcdum Vero II1. longitudinis, in Lateranense forum, ingenti Ponti cis sumptu, ingenio ductu is Dominici Fontaiah Architecti e pago Mili, agri Hono- comensis translatus & erectus, ac sanctissmae Cruci Saluatoris nostri ad perpetuam rei memoriam dicatus est. Alter vero minoir Augusti Caesaris, ut inscriptioin :llius basi docet, longitudinis pedum L X X XIL Soli ab eodem Augusto dicatus, ante Basilicam Sanctae Crucis (quae dicitur in Hierusalem) in agro Sestoriano, eidemq; Sacratissimae Cruci eodem Pontifice iubente, ipsos Architecto
vehente erectuS & sacratus est.
Addendum nobis fuit his quae superius diximus de Obeliscis, inscriptiones, quae repertae sunt in ambobus obeliscis effossis hoc anno M. D. LXXX VII e Circo Maximo. In eo enim Constanti qui maximus est omnium qui in urbe fuerunt translati eius base,vel cippo(ut aiunt licet latis perfracto, auerat suble-quens carminibus inscriptio, et quatuor lateribus, quae a Viris literarum praeditis, ac ingenio praestanti Ioanne Hieronymo Catena a lecretis epistolis Illustrillimi Cardinalis Alexandrini,& Michaele Mercato Physico,& a simplicium herbarunotione, Viridario summi Pontificis Praefecto,sic fuerunt concinnati.
PATRIs OPVs MVNVSQ E S M TIBI ROMA DICAVIT AUGUSTUS TOTO CONSTANTIVS ORBE RECEPTO ET QUOD NULLA TULIT TELLVS NEC v ID ERAT AETAS CONDIDIT UT CLARIS E XAEc y E T DONA TRIvM FISHOC
78쪽
CEDERE v IR TvTI TERRIS INCEDERE IvSSIT HAUT PARTEM EXIGvAM MONTIS PONTOQvE Tu MENTI Pars Septentrionaliae. CREDIDIT ET PRACIDO VECTA EST v ELOCIvS EvROLITUS AD HESPERIVM POPVLO MIRANTE CARINAM INTEREA ROMAM TAPORO vASTANTE TYRANNO AUGUSTI i ACVIT DONvM STUDI v M v E LOCANDI NON FASTU SPRETI SED QvOD NON CREDERET vLLvs TANTAE MOLIS OPUS SvPERAS CONSURGERE IN AURAS.
NVNC VELUTI RURSUS Ru FIS AVvLSA METALLIS EMICvIT PVLSATQUE POLOS HAEC GLORIA Dv DUM AUCTORI SERVATA SUO CVM C E D E TYRANNI REDDI TvR ATQUE ADITu ROMAE v IRTu TE REPERTO VICTOR OVANS URBIQVE LOCAT SUBLIME TROPAEUM PRINCIPIS ET MVNVS CONDIGNIS USQUE TRIUM FIS.
I in base vero seu cippo obelisci A ugusti Caesaris,qui ex eode Circo paulo post,
Codem tamen anno erutus,quis multo minorConstantiano est,tales incise sunt
IMP. CAESAR DIVI F. AvGvSTus sPONTIFEX MAXIMVSIM P. XII. COS. XI. TRIB. POT. XIV. AEGYPTO IN POTESTATEM POPULI ROMANI REDACTA SOLI DONUM DEDIT.
De Fornice Sertini in Circo, Loco Tuber oraum, Lupan ribus, Pompei domo futurm Fonte.
ECO RATVS autem circuS Max. Erat Fornice a Sertinio emcitato, ut refert Liuius his verbis: Sertinius ex ulteriore Hispania, ne tentata quidem triumphi spe, quinquaginta millia pondo argenti in aerarium tulit, & de manubiis duos fornices in foro Boario ante Fortunae aedem, & Matris Matutae, num in Maximo circo fecit; &his fornicibus signa aurata imposuit. Heliorum familia fuit haud diues,eodem autem tempore fuere sexdecim in vinis aedibusTuberones,quibus,ut ludos spectaret,in Circo Max & Flaminio locus ob virtute publice est donatus: auth. Val. Max. Apud circum Lupanaria,ubi meretriculae corporis qu stum faciebant,unde Iuti. Et ad circum iussas rostare puellas. Fuere etia nostro tempore inter Ianum quadrifronte, Tyberim &schola graecam,pene ad ipsum circu producta, a prostitutis mulieribus occupata; caeterii quatuor ab hinc annis solo aequaris aedificiis re mansit area ruinis oppressa. Sunt qui in circo fuisse columnamBellicam tradunt propter Ouid. quae sequuntur,carmina, Pros icit
79쪽
Proficita ergo summum breuig area circum, ELI ibi non paruae parua columna notae.
Hin olet hasta manu belli praenuntia mitti,
In regem, gentem cum placet arma capi.
Nos vero dicimus Ouid. de Flaminio, non autem de circo Max. intellexisse, ut infra,vbi de circo Flaminio agitur, apparet. Pompei Domus apud circum, de qua Plin. sic meminit. Herculos apud circum Maximum in aede Pompei Magni. I uturnae aquil Fontem in Velabro adhuc scaturire putat Ful.&olim fecisse lacum in foro Romano iuxta templum Vestae,aquamq; ipsam saluberrimam habitam. Sed,ut declarauimus,antiqua est cloaca, vel aquaeductus,ut fornices ex saxo quadrato in Tyberimusque producti, clare ostendum.
: E Ut T v R in sexta parte situs Vrbis tertio ordine montium Coelius, quem tertium additum Vrbi supra demonstratum est, sed priusquam hunc ascendamus, pauca quaedam dicenda occurrunt de Seueri SeptiZonio,& Constantini arcu, inter ipsum Coelium & Palatinum montem excitatiS: Prius autem quid sit SeptiZonium, ut videamus, illud nos admonet, quod annis ab hinc quatuor, dum Rhodo bium natalem mihi patriam proficiscerer,essent i verba de reliquiis Vrbis cum comitibus,3s con- terraneis meis I A C. Bubino, & I A C. Scaram utia, viris literatis&probis, alterrogauit, quid esset, & an aliquod Romae exstaret SeptiZoniti, cui memini me his verbis re pondere. Est Septi Zonium magna quaedam moles quadrata, quae septem cingulis, id est,columnarum ordinibus inuicem superimpositis in modum
quatuor porticuum, ambitur, ita ut columnae quanto altioreS, eo minores, breuioress disponantur, in cuius medio quatuor parietes loculos quosdam facientes surgunt, in summo regum, vel imperatorum condebantur cinereS. Duo autem Romae fuisse inueniuntur; antiquiores meminit Plin. & Suet. qui ait Titum apud SeptiZonium cubiculo paruo,& obscuro natum quarto Cal. Ianuari . Manet, inquit,adhuc,&Ostenditur locuS .ubi autem, dubitatur, constat tamen invia
Noua, haud procul a Seueri fuisse Septigonio. Seueri autem adhuc supersunt e- regione templi S. Gregori tres operis ambitiosi veluti Zonae, columnarum pulchritudine, magnificentia, altitudine spectabiles, ex quibus connectuntur, vix credibilis reliqua altitudo fastigium ad culmen aestimantibus, si moles integra cum totis septem Zonis superesset. Quod autem sit illud antiquum instauratum a Seuero,ut autumat Ful. stultum est credere, cum Seuerus multis annis post Titum imperauerit,& Spartianus SeptiZonium Seueri in via Appia,de a Seuero exstructum constituat. Funus,inquit,Getae illatum est maiorum sepulcro, hoc est Seueri,quod est in Appia via,euntibus ad portam dextera, specie Septi Zonij extructum,quod sibi ille vivus ornauerat. Idem quum septiZonium faceret, nihil aliud cogitauit, quam ut ex Africa venientibus suum corpus occurreret. Duplex autem, praeter illam, quam diximus,traditur etymologia. Iulius enim Capitolinus Sept odium legit. scimus enim Graecos locum ciuibus frequentatum,ad que inultae perducantur viae, Septodium appellare, nam septem xsupis via, quasi septem concurrerent viae. Plin. Septi solium vocat, a septem solariis, in singulis Cnim ordinibus columnae marmoreis trabibus stiperius inuicem iungebantur,aliiS vero trabubus cum mole ipsa in interiore parte excitata: & ita singuli ordines unam faciebant porticum, siue solarium. In huius Septigon frontispicio litera: huiusmodi leguntur.
80쪽
Moles enim quae superest,ita est inclinata,vt iam iam lapsura videatur.
De Arcu Triumphali Constantini imperatoris.
R c v s autem Triumphales in honorem illorum erigebatur, I qui prouinciis,aut exteris nationibus debellatis, reb. Po. R o. feliciter gestis, triumphu meriti esset, a quo triuphaleS denominantur,in quibus simulacra oppidoru,fluuiorum,nauiuilloru,quos deuicerat, in rei perpetua memoriam,incidebant, quemadmodum in his,qui adhuc stant, cernere licet. Sed arcus tritiphales ante imperatorum tepora excitauit nemo , Ut quorundam est opinio. neque antiquiorem, quam Titi,arcum in Urbe videmus. Plin. hunc morem suo tempore caepisse narrat, prius enim triumphales statuas, vel trophaea ponere solebant. Romae triumphales arcus plures, ex hiS vero, qui hodie , Constantini ad angulum montis Palatini , iuxta Amphiteatrum, triumphalibus ornamentis conspicuum, cumque trophqis, & victorijs allatis, parum laesum conspicimus: superato MeZentio apud Milutum pontem, a Constantino ipso positum,cum hoc indice.
IMP. CAES. FL. CONSTANTINO MAXIMO. P. F. AUGUSTO S. P. R. QVOD INSTINCTU DIVINITATIS MENTIS MAGNITUDINE CUM EXERCITu SVO TAM DE TYRANNO , Q A M DE OMNIIJ Ius FACTIONE UNO TEMPORE IUSTIS REM PUBLICAM VLTVs EST ARMIS ARCvM TRIUMPHIS INSIGNEM DICAUIT.
In maiori autem fornice,parteque interiori a dextris,& sinistris legitur, hinc.LIBERATORI URBIS. illinc FVNDATORI Q.VI E T I s. Superius extra sic. VOTIS. X. VOTIS. X X.quemadmodum apparet in quibusdam numiseniatibus, quae sunt apud nos.
OE L I V M montem Querquetulanti prius appellatu scribit Cor.Tac. quod talisSyluit frequens, cudusq;esset mox, Coeliu a Coele Vibenna,qui dux getis Hetruscae fuit sedet in eo acceperat a Tarquinio Prisco, seu quis alius regu dedit. nam scriptores in eo dissentiui. Recte ait dissentiui.Sex. enimPop. refert. Coelen Romulo auxilium praebuisse aduersus Sabi-nOS. M. autem Var. contra Latinum regem. hinc postf cel obitum, quod nimis munita loca tenerent, neque sine suspicione essent, deductos in planum, & ab eis vicum Thuscum appellatum, ideo ibi Vertumnum stare, quod is Deus Hetruriae princeps. De Coelianis, qui a suspitioneumeri et sent, traductos volunt in eum locum, qui vocatur Coeliolus, id est minor Caelius, de quo Mart. ita meminit. Maior Coelius,&minor fatigat. Coeliolus, siue Caelicolus,is est,ut diximus,ubi nunc diui Euangelistae qdes, olim Dianae, virgo enim virgini cessit. In hoc autem nihil aliud memoria dignum fuiste inueni, praeter ipsam aedem Dianae,quemadmodum de resp.arusp testatur Cic. Iare ad Coe-aium reuertamur, quem Tiberius,appellatione mutata, vocari Augustum iuia sit.auth.Suet. C A