장음표시 사용
221쪽
tam initio, quae LEIBNiTius reposuit, deinceps addam nonnulla in eorum gratiam, quibus id dubium vide. turformidabile. Liberae sunt actiones animae volun
sensationes esse sub imperio animae, intellige directe& immediate, ut producere gratas ex arbitrio queat retsi mediantibus quibusdam actionibus imperatis, &' sensationi praesuppositis, ab omni animae imperio im-
munes non suat. Nescio tamen , annon forte iudicia intellexerit LAMius, non fensationes e constat vero
etiam, quid de illis communiter, magno inter philosephos consensu, tradatur. Dico inter philosophos: quod enim recentiores quidam,& praecipue theologi,1copo ut opinor non malo, de imperio voluntatis iaintellectum commentati, ad sententias transferre libertatem conati sunt, quasi scit. ab arbitrio voluntatis penderet assensus& dissensus erga veritates, in genere, vel in specie gratas atque ingratas animo; id obscure quidem dicitur, sed nihil tamen dissicultatis habet. Habet voluntas influxum, & si vis imperium in intellectum, sicut habet in sensus; mediatum & indirectum. Ρotest se mens applicare rerum meditationi, potest ab illa abstrahere; potest inquirere argumenta pro affirmatione, quam veram optat, &transire sile tio negantia. Sed ut intellectae deiuonstrationi ex voluntatis arbitrio assensum neget, non magis in potestate habet, quam efficere, ut dulce sapiat absentesinum. Dicam plura: possumus obturare aures, Ut nez tormenti fragorem proximi audiamus. Similia de intellectu patior ut dicas. Sed ut illum directo immediatoque voluntatis arbitrio ita subiicias, ut cogististi attentis argumentis omnibus, etiam euidentibus, ex arbitrio pendeat voluntatis , an vera illa esse intelle- ctus iudicet, id nemo secum habitans, & rerum animi sui curiosus unquam admittet. Quid est, argumenta cognoscere euidentia r quid consentire veritati
222쪽
AECTIO UI. DE OBIECTIONIBUS LAMYAΝIS. I93tariae, quarum distinctas ideas habet, & quae pendent a ratione : perceptiones confusae, corpori a temperatae, siue sensationes, oriuntur ex antecedentibus confusis, etsi anima eas distincte non velit. aut praeuideat. Quis autem est, qui & istas unquam liberas dixerit Z6.382. M Atqui status praesens cuiusque se
Astantiae est consequens naturale antecedenti S.COn- ,,sequens naturale est consequens necessarium. ,, Nequaquam Vero i Naturale est, quod naturae rerum conuenit: necessarium est essentiale, neque immutari potest. Folia naturaliter erumpunt ex arboribus: sed cadunt tamen. Naturale est, ut scelerati peccent: necessarium non est. Naturale est habitui virtutis, bona opera perficere: an igitur libera non sunt t6. I 8 3. In suunt tamen antecedaneae perceptitiones in consequentes tuas secundum legem ordinis, Aquae in perceptionibus est, Vt in moribus. A Ita est : sed num lex ordinis iugulat libertatem tNonne Deus eam legem conflanter sequitur ' Perceptiones confusae reguntur,Vt leges motuum is X , quos repraesentant : motus corporum explicantur
per caussas emcientes; sed in distinctis animae perceptionibus, ubi libertas est, accedunt & caussae finales. Interim in utraque serie ordo est. Ie suisun peu surpris, ita hic finit vis itastris, de ne renis
198 Vt leges motuum, quatenus ordinem dicunt : iuceteris non parum differentiae conspicitur, tapiuε indicatae.
223쪽
contrer que des obiections, qui n'en Ont to ut auplus, que l'apparen ce S. i 84. Ne mireris, LElBNi TlVM illi Obiectionisere iussignari. Exiitimauit enim, hanc esse praerogatiuam suae sententiae, quod nulla alia libertatem hominis adeo extollat, atque haec. Ita ille: ci99 nec solum id non praeiudicat ibertati, sed etiam maxime fauet. Praeterea cum iuxta hoc systema, cuicquid in anima confit, ab ipsa tota pendeat, restatui sequens nonnisi ab ipsa & statu eius praesente oriatur, sequitur hinc, tantam eius esse inde penis dentiam, ut maior esse non possit. Idem etiam tenent Triuultini librorum critici censores, Iesultae, quos ita loquentes exhibet nuperus theo dicaeae interpres caco): sed horum, quae minus probamus in numero ingeniosum harmoniae praestitutae systema minime profecto reponimus : etsi enim illi systemati per omnia non assentiamur, at certe, id libertati humanae valde uere, nobis est persuasissimum. ,, IS. I 8s.
a oo In monito, quod suae versoni p. ' 3. de de chubus vide infra I. Is a.
224쪽
SECTIO VI. DE OBIECTIONIEVs -ΜYANIS. I9s .f. t 8 s . Explicemus primo veritatem rei,deinde obviemus quoque obiectionibus . illud agens rationale liberum es, in quo deprehendimus cognitionem actionis suae, in sese contingentis ; quod imum,
cum essentialiter & naturae suae necessitate ad alteria utrum oppositorum determinatum non sit, ab externo etiam principio determinante immune est;
sese ipsum pro argumentis suadentibus, & appetitum sua bonitate caci i) inclinantibus quidem, non
vero necessitantibus. determinat ad agendum, vel non agendum, agendum hoc vel illud. Nimirum, quatenus actio in seipsa contingens ; motrua actio nis inclinantia quidem sed non tamen necessitantia;& agens ipsium essentialiter ad alterutrum oppositorum determinatum non est: eatenus liberum erit a necessitate, quam dicimus, intrinseca. Euatenus principium determinationis agenti est intrin lacum: eatenus est liberum a necessitate, quam vocamus extrinseca, & coactione. Auatenus cognita est actio; Sc a finalibus caussis mouend . inclinandoque agenti persuasa: eatenus neque mechanacia est, neque nude sipontanea s quales siue in machinis, trudendo actis, ab em cientibus caussis, non pellectis, suadendo, a finalibus; siue in animalibus brutis . cognitione intellectuali simul, atque fina-
sor) Distincte, vel confuse, vel &obscure cognita. Neque
enim conscii semper sumus omnium argumentorum; quod in solis obtinet distinctis, & claris conceptibus: in obscuris, etsi mouentibus, & ad communem effectum concurrentibus, non item. CaussaS pete ex natura coicientiae huius distinctius explicanda.
225쪽
i96 SECTIO VI. DE OBIECTIONIBUS LAMONII. lium caussarum consideratione destitutis, deprehendimus. Iam, si placet, num ille liber es, qui inter plura absolute contingentia, adeoque possibilia.
potesΙatem in se habet eligendi & agendi id, quod maxime probat, quod maxime ipsi placet, quod
optimum putat, quod maxime voluntatem allicit,& inclinat RI. 186. Iterum dico inclinat et non, necessitat, ut enim certum sit in philosophia LEiBNITII, voluntatem constanter & certissime selecturam esse illam partem, in quam inclinatur fortissime; vel . exquisitius loquendo aoa ,in quam propendet maxime:
nullam tamen ex eo nec itatem consequi existimo,
cera sto a Non dissiteor,plerasque de anima & spiritibus Ioeu-tiones receptas este rebus quidem ipsis parum, sed insinuandis tacite erroribus exquisite accommodas.Sic dum inclinari voluntatem a motiuis dicimus, locutione a corporibus transsumta, animam quasi bilantem
eoncipimus,ab accedentibus aliunde ponderibus a sedistinctis, inclinatam eo, ubi pressionis momentum fortius est. Atqui non sunt externa animae motiva, sunt dispositiones ipsius animae, sunt ipsius animas perceptiones,atque in distincta cognitione intellectus iudicia: ita ut aequipolleant locutiones, siue dicas, mortua in hanc vel illam partem consideratis omnibus 'sortiora esse, aut fortius urgentia voluntatem, siue, animam hominis mage dispositam esse ad eligendam hanc vel illam partem, magis illam propendere, couniti impensius ad hanc vel illam sensationem producendam, quam aliam. Vide, si placet, amoebaea LEIBNITu atque SAM. CLARRH, maxime in principiis
TH MMisit ad ultimatri CLARm epistolam, F. statim
226쪽
SECTIO VI. DE OEIECTIONIBUS LAMYANIS. I97 certitudinem sequi facilis admitto, & urgeo ceto 3 . Scilicet, motiva voluntatem pellentia nunquam tanta sunt, ut positis illis impossibile sit, actionem non consequi; non sunt igitur necessitantia : ea tamen est animae natura. t nisi alia in diuersam partem argumenta prioribus opponantur, sortius mentem
.ao 3 Amabo te, Iector benevole, si animum attendas addisinctionem; peruulgatam profecto, sed vereor, ut satis explicatam communiter. Negamus sane,& optimo id quidem iure,necessitatem actionum futurarum; ne gamus indeterminationem quoque futurorum contingentium. Illud argumentis moralibus; hoc ducti metaphycis, praecipue illis, quod,nisi determinata sit suturitio rerum,praescientia subsistere diuina non pessit. Iam, si placet, attende determinationi futurorum, quid illa sit 3 Vnde pendeat 3 Quid a necesstate differat εQuid ab indeterminatione actust Quomodo fundare praescientiam possit 3 Et cum libertate agentium coninspirare 3 Et quaenam futurorum determinatio id posis sit 3 Quae non possit 3 Quae sit Obiectiva rerum certiis tudo Z Quod infallibilis dc determinatae Dei praescientiae, in rebus ipsis,fundamentum 3 Et quae sunt sitnilia. de quibus hoc loco pluribus agere non conuenit. Obiter tamen moneo,num forte existimes, PolRETvM cum
Socinianis negare praescientiam peccati; quoniam in absoluta, quam tuetur, voluntatis liberae indeterminatione & indifferentia fundamentum praescientiae nullum obseruauerit Z Confin theod. LEiENITII S. 369. eidemque contende dicta f. 3 64. Vtraque per te ipsum, ni graue sit, examina. Tum vero & nostra expende, quae diximus in dilucidationibus philosophi eis de DEO, anima & mundo, S. I. C. 4. integro. ubi defuturorum determinatione plura inuenies determinate dicta, quam passim alibi leguntur.I
227쪽
198 SECTIO UI. DE OBIECTIONIBUS LAMYARIS. percellentia, eertissime hanc actionem suscep tura sit
suo arbitrio. Ita intelligo verba LEiBNiTII in theod. g. 37s. ,, Iam Vero causis omnes internae externae que simul sumtae faciunt, ut anima certo, sed non necessario se determinet: non enim contradictionem implicaret, eam sese aliter determinare, cum voluntas inclinari possit, non necessitari.
g. i 87. Abstinui a voce indisserentia, nimium ambigua; cuius aliquem sensum negamus, retinemus alium. Audi, si placet, LEIANITivM : ostat itaque libertas contingentiae, inquit in theod. f. 46. vel etiam quodammodo indifferentiae, si per indi ferentiam intelligatur, nihil esse, quod ad alterutram partem nos necessitet, sed non datur indifferentia aequilibrii, i. e. talis, in qua omnia utrinque persecte sint aequalia, nec maior sit alterutram in partem inclinatio. Quibus omnino verbis consentiunt, quae suo olim praesidio dignatus est cel. Ienensium theologus, IO. FRANC. BuDDEus, in ea quidem dissertatione, quae in Leibnitianas de origine mali sententias ex instituto conscripta est; capite enim IlI. 6. XV. p. 9O. ita lego. Equidem, quod dicitur libertatem voluntatis non id importare, ae si ad unum eadem ratione ac ad alterum inclinaretur, imo contradictionem hoc inuoluere ', eum semper ratio adsit, cur unum pra alio eligamuss' Equidem hie plura eone eduntur LEIANITIO, quam is unquam vel somniando postulauit. Non enim dixit, eontradictionem id inuoluere, ut animus ad Vnum eadem ratione ac ad alterum inclinatus sit. Hoc dixit. nullum in natura calum Dri, ubi hoc obtineat. ce
228쪽
si IOVI. DE OEIECTIONIBUS LAΜYANIS. I99mus, bene se habet. o Et gemina prioribus lune verbaRintelensis quoque theologi FRID. GVIL.BiER-HNcii, qui in dissertatione de origine mali p. ro. aduersus indifferentiam Mngianam inquit: modi libertas indifferentiae est res imaginaria, &, dum homo eligit, voluntas inclinatur, aut per a semas, aut per rationes, quae non semper aeque sensibiliter percipiuntur, sed tamen semper adsunt,vid. anno t. illustr. theod. auctoris ad librum de Origine mali. ,, Sic ille '.
tera nihil in illo eontradictionis est, si quis supponati animae quasi in centro circuli positae Ozionem dat i. virum Velit eadem ratione ac Ractionis exclusiuae momentum adesset, neque cente queretur talis electio. Sie & alii, aduersus Κmoirit, cui tribuitur, quod
ad libertatem requirat, ut per argumenta mouentia, etsi cognita & attenta, voluntas tamen In aequilibrio relinquatur. Nostri communiter sic dIcunt, inclinari voluntatem ab argumentis mouentibus,ut in aluteram magis, in alteram minus propendeat partem.
sertamen sua deinceps potest te seligere nunc illam Partem, nunc hanc quoque pro suo lubitu Equi em si sententia excutiatur profuruius, in momento 'ei non multum lac discriminis versebitur: atque
229쪽
re vellem omnia, quae ad naturam libertatis expla
praesentantur in intellectu, & iudicantur mereri apis probationem in voluntate, vel ut agunt in ipsam voluntatem, essicientia appetitum vel fugam eius : illo sensu neque XINGius aequilibrium libertati praeuium postulabit. Uerum hoc sensu, quo non obstantibus
argumentis e. g. in assirmativam maioribus mens ne is
gatiuam apprehendit, credo in re ipsa fere idem fore. siue indifferentiam statuas aequilibrii siue exercitii. Quid enim Z Ibi dieitur, non obstantibus meritis caussae maioribus ad appetendum, etiam cognitis, voluntatem aeque ad unum ae ad alterum se posse deteris minare, esse illam maioritatem voluntati extrinsecam, eonsistere in selo intellectu, voluntatem esse adhuc aequilibratam, & ire, quo eat, ex intrinseca sui deteris minatione. Me vero dicitur : esse in intellectu maioritatem pro una parte, hanc maioritatem assicere Voluntatem ipsam, eamque ad alteram prae altera partem inclinare et sed ipsam tamen ex suo quodami ure, etsi propendeat fortius in dextram, sine nova acineedente caussa ire ad sinistram. Fateor, me non comprohendere, quid hic magnopere lucremur. Posset videri, per sententiam,quae motiua considerat ut voluntati extrinseea, & in aequilibrio illam relinquentia, excludi posthac consilia, 1uasones, praecepta &c. quoniam illis licet positis voluntas manἔat in aequilibrio. Nego autem id consequi ex sententia : etsi enim motiva haec voluntatem
pro libertate sua physica relinquant in aequilibrio. posset ipsa se determinare ad amplectendam Partem
illam, quae meritis potior esset, adeoque ex aequilibrio venire ad de eis onem per duplex decretum, generale Vnum, quod agere velit ex meritis caussae, Malterum speciale, quod hoe agere; ubi interutrum-
230쪽
co : tres sunt mihi sententias de libertate humana examinandi via r prima, ut inuestigem, num ea omniacae sola complectatur definitio, quae per experientia am , circumspecte institutam, deprehendimus ;altera, num ea comprehendat, quae si erant consequentibus libertatis moralibus, praemiis, pinnis, consultationibus &c. fundandis atque tuendis; tDtιa, num quid intercedat . veritatibus aliunde cognitis, etiam theoreticis & generalibus, adue
sum & repugnans t Neque deprecor id examen, quodcunque eligas I puto sententiam nostram, de tre intellectam, & in uniuersa compage spectatam,
que decretum intereederet iudicium intellectus,ea sere melliodo, qua ciuitatum constitutiones Per duplex pactum Sc intermedium decretum fieri concipiuntur. Neque vero absurdus hic processus est, quin ipsa libertatis natura de ullis in eo consistit, ut generaliter animus sit indifferens ad actionem hanc vel illam; ut generaliter sibi serio & saepe dicat, velIe se illam subinde partem eligere, quae optimis caussae meritis e mmendetur; ut merita examinet; ut vel dubiis illis suspendat, vel pro melioribus suscipiat actionem. so Erit aliosortassis loco & tempore facultas nobis,edisserendi illa prolixius: atque ex illis obligationum, imputationumque, & legum, praemiorum quoque & poenarum conceptibus, quos & naturales & distinctos esse arbitramur,lucem negotio aliquam commodandi. Ceterum , si placet, expende dicta LEiENITn theo dic. 67. - g. 7s. Diximus prolixe omnia in dilucidatio- . nibus philosophicis, saepe citatis, & A. iras. excusis. quaS proxime cum annotationibus quibusdam nostris recudi continget. J