장음표시 사용
51쪽
amittant , nec exealefactioni , aut sei se factioni, pro rata sua, citius, vel tardius subjiciantur. i Sed ec sine ullo cujusvis instrumenti mechanici apparatu , solent nonnulli per solam ovi gallinacei, aut columbini, in s1mplicem aquam immersionem, brevissime diludica. Fe , quae aqua gravior, vel levior sit; siquidem quo aqua purior fuerit, eo Ovum prinfundius immergitur, de quo ponderiosior, eo quoque altius assurgit: idque pro salium permistorum diversitate, dc copia. At iudicium inde sumendum Delio eget natatore., Caeterum iacile nunc est, aquarum bonitatem, atque malitiam artis Chymiae beneficio detegere tum simplici evaporatione , tum per alembi cum destillatione, tum etiam per varios stillatilios liquores commistione ι unde quidquid in aquis heterogeneum d litescit, prompte revelatur, & patefit.
Quoniam vero Aquae omnis odoris, saporis, & caloris expertes esse debent, ut quOCumque extraneo corpore sint exutae, hinc fit, ut aquae ex montibus stillantes, ac veluti per fit rum trajectae, caeteris meliores sint, ac levissimae observentur 1 itemque aquae per aestatem cum tonitru decidentes, utpote e tenujoribus vaporibus altius in aera delatis , atque omni inquinamento terreo depuratae, ut idem Hippocrates edocet cit.
lib. de aere, aquis, is loris, si praesertim in bonis deinde locis, politisque cisternis diutius asserventur, ut omnem Deculentiam penitus deponant. Quam Hippocratis sententiam iecutus Vitruvius lib. I S. cap. 2. pluvialem aquam caeteris anteponit, inquiens: Itaque quae ex imbribus colligitur aqua , salubrιores babet virtutes , quaeque eiscitur ex omπibus fontibus levissimir, subtιtibusque tenuiyarthur, deinde per aeris exercitationem per Hala te satιbus , tiquescendo pervenit
ad terram . Verum non omnem aquam pluviam aeque commendabilem censet Hippocrates, i d temporaneam solum, quae scilicet media aestate decidit, vigente canicula , ut seipsam explicat G epidem. sect. q. ibi enim aliam facit Temporaneam, aliam Nimbosam& Procellosam: Temporanea calore Solis magis elaborata Ac veluti per a lambicum dis illata tenuior , leviorque est, Omnique impuritate exuta , si praesertim cum tonitru decidat - Pmcellota vero, ac Nimbosa ex vaporum , dc exhalationum inter se missorum abundantia generatur', unde calori attenuanti, ae disgreganti neutiquam subest :quamvis in contrarium vernas, & hyber.
S potius commendet Rusas Ephesius apud Oribasium s. eoE EI. ea ad sed minus rati nabiliter . Quas omnes Aquarum dotes, ocbonitatis complexus Celsus distribuli lib. I. ev. 18. aqua levissima pluviatis ess, deinde
fontana, tam ex flumine , tum ex puteo ,
post haec ex nive , O, glacie . gravior ex lacu, gravissima ex palude. Uerum qui de his plura desiderat , legat H ppocratem, ejusque Commentatores super rat. lib. de aere , aqvir , o, laris r id quod Ec nos alias explicuimus in nostris praelectionibus super tertium Artis indieae Galeni de
usu sex rerum non naturalium agentes.
sui noctu bibere appetunt , iis admodum lientibus, si superdormierint bonum . TI Docet in hoe An horismo Hippocrates I a num ex siti nocturna hibendum sit :Bonum autem ait , si sitis illa superdo
mi endo sustineatur. Quamvis autem haec sententia, tum ad progno sim, tum ad therapejam pertinens, clarissima videatur; in ea tamen dubitare primo contingit, de qua siti intelligenda ve, niat, de naturali nimirum, an de morbosa . Et quidem si de naturali interpretemur, qu πscilicet in statu sano accidere solet, ex cibis solum plus iusto ingestis, vel calorifica vi praeditis , quales sunt multo sese, aut aro. matibus conditi, aliique, nemo plane inficiabitur nullatenus bibendum 3 sed superdormitione solum sitim illam esse sedandam , cum ea nonnisi largiori potu desinat, praesertim quia solius aquae beneficio, salia illa, aut aromata dilui, ac infringi desiderantis.
Ita quoque si sitis fiat ab inopia lymphici,
vel serosi humoris, ex immodicis fortasse evacuationibus absumpti, cum notissimum cuique sit , ea ratione sitim animantibus d tam , ut ipsa, veluti taleari, ad assii me dum potum stimulentur, ut di fame, ad cibos capessendos , ne penitus deficiant . itaque de morbosa potius videtur explicandus aphorismus ι quamobrem apposite asterit Hippocrates noctu , cs, iis admodum sitientibus : Quae sane aegrotantibus . cicmorbose sitientibus contingunt. At vero quoniam veteribus in usis erat lautius coenare, quam apud nos nunc fit.,
facile quoque est , ut de his quoque sentetitiam hanc Hippocrates protulerit Icum saepeo saepius accidat a larga. copiosiorique coea a sitim fieri molestissimam,& pr sertim si vinoe. meracior i. atque uberius assumpto, suerit si cinae.
52쪽
elata, unde selsa sitis,accidit, de potius a
concrescente, visco que humore ab assumptis cibis progenito: quo casu sitim sustinere,
ae superdormire bonum est,ut nimirum era
sities illa per somnum extenuetur , ac dissolvatur , quippe sitis licet passio ventriculi sit, atque in stomacho fiat, ut fames licet Platoni placuerit illam potius ad pulmones referre percipitur tamen in faucibus, & in lingua, vel cum saliva convenienti deficiunt, vel eum a lympha fluida, dilutaque nullatenus irrigantur , sed potius a vi icosa instar glutinis devinciuntur, itaut poruli, glandulaeque salivales roridum illum humorem essundere nequeant, quemadmodum a pastulargiori, & ab assumptis stypticis cibariis frequentissime accidit: Tunc enim silere, dc superdormire, ad sitim sedandam, optimum remedium eli. Dixit autem bibere appetunt , non sitiunt : Λppetere enim , non est revera sitire , sed quamdam aviditatem. Ac bibendi desiderium habere ex depravato sensu , praesertim in ore , Ac saucibus inducto , ad lymphae salivariae
crassioris redditae perhumectantia dissolutionem : quo etiam fit , ut salsam hanc sitim saepenumero gargarismis ex aqua a dente , vel vino , sedare soleamus , aut detenta in ore . , vel mansa re quapiam salivam, & spuitionem promovente.
Quia praeterea addidit, admodum sitiem tibus, de siti plane immoderata, dc excedenti videtur locutus , quae etsi sanis a pastu contingens naturalis appellari possit,
non tamen quis Perperam assereret , si quodammodo praeternaturalem illam nuncuparet , veluti inductam a causa vix a morbosa recedente, cum lympham saliva. tiam sua fluxilitate orbatam pariat, dc molestiam non levem stomacho, ac toti corpori inserat , eo quod istiusmodi sitientes irrequieti , dc queruli sant, imo loquela,
motuque linguae plurimum haesitantes , vix verbum proterre possint, quae sane ad lyin. Omata morbola proxime accedunt . At vera ex hoe non bene Galenus inseri , . potum his esse statim exhibendum, quasi vero Hippoe rates moderatam sitim esse tolerandam , dc immoderatam largo potu sedandam esse voluerit 3 nam ex supradictis emtrarium clarissime evincitur , si nimirum sitis falsa sit. & non ex inopia, sed eopia, & crassitie tymphae subfriatur. Subditur, si superdormierint, bonum e nama superdormitione sitis proculdubio desinet, digestis nimirum , dissolutisque cibis ventriculum gravantibus, unde postmodum lym- meti v. Med. Tom. IV.
pha salivaria dilutior sit. Quod si eausa stiminserens omnino morbola sit, ut in febrienatibus, a superdormitione etiam mitescet, ac sedabituri unde adhuc bonum signum erit, , denotans illam noli esse adeo contumacem , ae malignam, ut remitti, ac domari non possit 3 quamobrem si somnum admittit, ad meliorem statum, atque ad cinionem reduinei bilis significatur. Somnus autem hic neu
liquam morbosus dici debet, sed naturalis, qui scilicet prodest, tum sedando sitim, tum
einionem causae illam inserentis promoven-d , quae plane a superdormitione commode sequitur. At vero non ex eo, quod Hippocrates dixerit bonum, si superdormierint, poterit quis e converso inserre malum, si somnus nullatenus insequatur, cum aliunde sitis illa desinere possit , praesertim data mora, atque indicto silentio , admonente
ad hoe idem Hippocrate , qui c. epidem. sta. 3. scripsit plurimum conserre ad sitim
diminuendam , vel extinguendam, os et indere , tacere, unde salivae dispendium non fiat. Atque hine saei te deducitur , cur hianti ore dormientibus os amaricet , &sitiat, erassescente nimirum lympha in ductibus salivalibus , atque ab aere inspirato,
expiratoque non minimum alterata , Obstr
ctis interea oscillis lymphicis, corrugati linque glandulis palati , saucium, dc linguae.
ubi remorata crassescit . Bonum autem exinde portenditur , tum quia causa inserens sitim jam supponitur dissoluta , unde non solum illa sedetur, sed somnum pariter
facile concilietur 3 tum etiam quia pleraque alia incommoda placidissime evitantur . Porro somnus hic erit naturalis, non morbosus , utpote qui conserat , non laedat , digerendo scilicet, attenuandoque crassorem salivam , & quietem , ac robae toti corpori impartiendor neque solum bonum de tempore praesent i, sed etiam de suturo. cum exinde corpus ipsum perquam bene
sustus aromatum muliebria durit ; s pius vero ἰ ad alia utilis esset , ni capitis faceret gravitatem.
ΡEr plures aphorismos agit in posterum
Hippocrates de illis symptomatibus , quae foeminis tam nuptis , quam innuptis' accidunt, & tam tem Pore gestationis, quam ante, & post, praesertim vero a partu. Nunc
autem generali aphorismo docet, sussit si ar D 3 , matum
53쪽
matum musebria movere , ac deorsum ducere 3 itemque in aliis quoque aegritudinibus illum utilem esse , nisi tamen capitis gravitas , ct dolor timeatur . Inquit primo fulsitus aromatum . Num autem naribus , an utero is sit excipiendus, non memorat, nec explicat, & num aromata ista debeant esse bene, vel male olentia . Sed ad primum dicendum .utero excipiendum illum esse: naribus quippe scelida , odora vero utero semper adhibentur. Ad secundum,quamvis Heurnius putet bene Olentia , ut est cy- Perus, calamus aromaticus, cassia tris δε-gnea , bezoinum , &c. & Galenus in comm. praecipue intelligi scribat, casiam, collum , Cinnamomum, dc amomum ι Ipse tamen Hippocrates tib. de natura mutiebri, Aromata haec esse inquit tymbram , ericen, hypericon , papaver album , malvae radicem , urticae semen , mercurialem , salvia in , dictamnum, amomum , cardamomum, helenium, aristolochiam , cartinam , ad tantum , peucedanum , apii, ac foeniculi semina , rutae solia , ac lemen, &c. itemque alibi recentet cyperum , juncum rotundum , dc odoratum , calamum aromaticum , myrrham , sisymbrium , anisum , nigellam , quibus &Cardanus addit etiam molcum, & xibethum . Ipse nihilominus crediderim distinguendum esse, re quidem , quae suapte natura odora sunt, de in ignem injecta odorem quoque emittunt, nullatenus in usum ducenda esse ι quae vero odora sunt, sed per ignem halitus in
doros , vel saltem non vehementer olentes
exhibent, qualia potissimum sunt, plantae , lemina , solia, posse tutius adhiberi: expertum enim ejusmodi iussitus odorosos perperam sceminas exagitasse, praesertim a partu, quoniam uterus ex illis gravissime affectus. adeo corrugatur, dc constringitur , ut nil penitus deponat 3 quo propterea factum , ut ejusmodi suffitus exoleverint , quippe pleraeque a partu ex his odoramentis periere : su fecius autem est in locum sum tuum usus mulariorum ex rduus bene olentibus , puta oleolaimini, storum aranciorum , suave olenti utyro, Zibetho, alusque , cum frondibus mercurialis , rutae, salvise , & similium , quibus scilicet uterus allicitur, & quodammodo in suis vasculis aperitur , neutiquam vero nares halitibus odorosis feriuntur : sed di herba foetida male olet, at vero injecta prunis nullum exhibet stetorem. Describitur
ab Harimanno in sua praxi iussitus ex scoriis reguli antimonii injectis in lixivio eatentis dc quidem semper tutius in his existimarem prodesse vapores ex rebus humefacientibus, tuam halitus ex rebus exsiccantibus a nam quae humefaciunt, non solum emolliunt , de
laxant vias uteri, verum etiam sanguinem grumosum diluunt , dc concretos, haereniesque succos lymphicos extenuant , ac dissolvunt . Tria enim generaliter exquiruntur in ducendis muliebribus excrememtis , ut quod Soncretum est , dissolvatur .
viae laxentur , dc aperiantur, atque uter in litis glandulis, dc membranis mollescat, ae in Orificio interno patulus maneat et quae sane a vaporosis, non autem ab h lituosis facilius consequuntur.
Dubitare insuper contingit, quid nomine muliebrium hic intelligatur. Et licet proprie muliebria sint expurgationes illae per uterum, quae accidunt poli partum , oc l chia, ac puerperia appellantur 3 nihilominus a Commentatoribus hoc loco, sub nomine muliebrium comprehendi dicuntur. quaecumque evacuationes ex utero fieri solitae, etiam eAtra partum , ut sunt menstruationes, dc cum his aliae evacuationes, tum
ex utero immediate , tum etiam ex toto compore movenientes , cum non raro accidat corpus universum suis impuritatibus exonerari , facta per uterum depositione, expulsioneque . Hine Fuchsius pro muliebribus1cribit menses in sua versione. Secundinae
etiam retentae, scelus mortuus , molae, &alia praeter naturam in utero genita, muli
bria quoque dici possiant, 'uippe sunt de genere eorum , quae omnino debent evacuari,& extra uterum expelli. Haec autem licet etiam medicamentis per os assumptis educi soleant, promptius tamen , atque yus ab
his, quae utero suffiuntur, haberi pol sunt. Nedum autem ad muliebria ducenda ejus. modi sumtus prodesse ait Hippocrates, sed etiam ad alia plura, quae plane intelligenda sunt in caeteris assectionibus ex utero dependentibus, ut sunt suffocationes hyllericae, uteri inflationes , dolores , dcc. sed oc ad
facilitandam conceptionem non raro usu
venire solent, itemque in fluxu muliebri , ulceribus uteri , dolore coxendico , doloribus lumborum, praesertim ex ligamentis. uteri . Vult quoque Cardanus etiam in viris locum habere posse, puta in haemorrhoidum affectionibus, somno gravi , catarrhis, ner vorum aegritudinibus, aliisque. Uerum quiam his is numero affert lassitus capitis gra- vitatem, seu dolorem, idcireo adjecit Hippocrates , mb eapitis facere gravitatem . quia licet sumtus iuvamento laret ejusmodi aegritudinibus, tamen causa doloris , graveodinis capitis, & laesionis cerebri in usum duci
54쪽
duei non debes e quippe magis praevalet no- tumentum terebro illatum, quam quodcumque aliud symptoma , cui per iussitum sit occurrendum , cum & non liceat morbum morbo tollere . Verumtamen in assectibus capitis solemus saepe saepius lassitus elicere ex gummi anima , balsamo peruviano, rore- marino, succino, aliisque, absque ullo metu cephalalgiae I quamquam plerique sint, qui ejusmodi odoramenta suff)rre nequeant , ut propterea necesse sit pro corporum varietate , ac diversa eorumdem dispositione , atque habitudine, modo m aliquibus uti, modo in aliis cavere, pro ratione,
Gravidas purgare , tvetente materis . aquarto mense usque ad septimum, minus vero has . Recentistres autem , c 3 9-niores fistus cavere oportet.
OUamvis hic aphorismus seriptus quoque inveniatur initio Libri quarti ,
non propterea frustra hic repetitur, siquidem ibi reponitur desumpta indicatione a Purgantium medicamentorum natura, hic vero potius a tolerantia gravidarum , &a tempore gestationis earumdem. Dicitur autem purgari posse gravidas 3 tursente tamen materia a quarto 'solum mente ad septimum , at has minus , in reliquis 'temporibus tum primis , rum ultimis a
gestatione, cavere omnino oportere. Gravidas oportet purgare , at non raticinne graviditatis, sed morbi nam nisi gravidae aliquo morbo assiciantur , purgatio nulla instituenda est, cum purgans medica mentum , ut indicatum , necessario exigat indicans, quod illud exquirat, juxta leges in methodo medendi traditas. Neque vero morbus debet esse quilibet, ted materialis, ct ab humore dependens , adeoque cum Cacochymia , quae alio leviori praesidio sit inemendabilis , imo cum turgentia , ut praecipit in hoc aphorismo Hippocrates ,
cum inquit: tu eme materia r turgens autem materia humoralis est , & cum impetu delata huc , & illuc , ne scilicet in aliquam partem principem decumbat, ut bene Galenus in commeur. apbor. Io. hb. q. dc praesertim in uterum , quo irruens abortum fimul afferret, & mortem tum foetui , tum matri.
Sed quo genere medicamenti λ Commu-uiter in praxi existimant levioribus, sed Avermes vult cavendum rhabarbarum, &RIOem, utpote quae morent Per uritiam, α
uterum , aperiuntque lacile oscula venais tum , & arteriarum . Hinc in praxi teligunt mannam, & quae eκ manna componuntur medicamenta. . Sed nec ista omnino tuta sinat, nisi exacte castigata , ne status, dc tormina excitent . Num etiam vomiatoria λ Assirmative dixi in comm. praedIcti apboνiμι orimi quartι libri , quia pleraeque gravidae solo vomitu , dc spontaneo νpraecaventur ab abortu. Non solum autem vult Hippocrates pia nandas solum turgente materia, sed etiam tempus limitat peragendae istiusmodi purgationis, nempe a quarto mense ad septimum ε tune enim laetus tenaeius haerent utero, nec
tam facile vi medicamenti purgantis dissecantur a placenta vasa illorum umbilicaua. Adjicit autem bas minus , idest eas, quae septimum mensem attigerint, quoniam eo tempore solent foetus motiones in utero subire , & quacumque de causa aboriri εquin & tunc grandiores redditi alimoniam exquirunt abundantiorem , quae usu medica menti vel imminuitur , vel depravatur atqui ex hoc etiam clare deducitur voluisse Hippocratem inclusas gravidas ad septimum perductas liter non dixisset, bas vero minus. Denique recens concepti , seu iunioresistus , di leniores , idest adultiores , dematuri , vel cIarius in primis, & ultimis mensibus, cavere oportere concludit, quia tunc facillime abortus succederet ex puringante medicamento . Foetus enim a Gavi leno , quam apposite comparantur Diniabus in arbore pendentibus ι sicut enim hi, cum tenelli sunt, & molli pediculo ramuistis haerescunt, facillime quacumque causa, etiam ventosa aeris eommotione , decidunt , itemque cum maturitati sunt jam proximi 3 ita scelus pari de causa facillime evelluntur , & defluunt.
Mulierem utero gerentem easti ab aliquo sexto morbo, lethalo est . AN aeuius morbus utero gerenti superinveniens causa graviditatis accidat, &in utero solum , an vcro sejunctim a causis gestationis, dc vitio totius, non meminit in hoc aphorismo Hippocrates: & quamvis utrumque si accidat, semper contingat utero gerentem periclitari 3 nihilominus quia
obor. 43. huius dicitur 3 fi mulieri gravida in Mero fiat e Melas, lethais es, ubi uteri affectionem specialius memoratι veri simio
55쪽
lius videtur dicendum , voluisse hoc loco
quamcumque aegritudinem acutam commeis
morare, quae utero gerenti accidat , sive illa vitio alicujus partis , & uteri , sive vitio totius fiat, ut propterea non rationec Pariis affectae, sed caula acutiet aegritudinis , vitae periculum contingat. Et quidem , ut Miah Galenus in comm. vel acutus morbus utero gerenti superveniens
est eum sebre conjunctus, vel absque sebre; s eum febre iungatur, duplex periculum imminebit , alterum ab ipsa febre, quae sua vi atque acutie facillime laetum perimit salterum ex victu illi indicto, qui si parcus , ratione acuti morbi scelum destruet , cum is tantam diaetam ferre non possit 3 si vero largior , febrem continuam augebit , &gravidam conculcabit . Si autem acutus morbus absque febre sit , veluti morbu comitialis, de attonitus , convulsio, tetanus , aliusve, propter magnitudinem morbi, ejusque vehementiam, impossibile est utero gerentem inde incolumem evadere . Sed nedum ex his, quae scite quidem pro ponit Galenus, periturae videntur gravidae, gravi , atque acuto morbo correptae , sed etiam , quia multa medicamenta , quae me teroqui acutis morbis adversarentur , admittere non possunt ratione graviditatis': sic diaphoretica, & somnisera, itemque diur et ca , ac delectoria , imo omnis generis evacuantia medicamenta, in gravidis periculosa sunt, unile vix, ac ne viκ quidem a medicis illis praescribuntur. Sunt praeterea illae obnoxiae abortui, qui omni, oc levi de causa non raro accidit, potissimum autem exacuta, ac gravi aegritudine, per quam sanguis indebite fermentescit, coctiones inter urbantur, excrementa detinentur, oc cumulantur , quo circa foetus nutricatio, & vita graviter afficitur. Insuper uteri gestatio comparatur aegritudini, qua multoties utero gerentes nausea laborant, dolent, vigilant , ct in cunctis suis operationibus male affieiuntur , unde postmodum vires debilitantur di si igitur his malis acutus morbus adjungatur , vix fieri poterit, ut illae evadant. Demum acutus morbus gravidae superaccidens magnam , vehementemque causam consequitur, ob quam illae acute aegrotant, dc symptomata , quae eumdem comitantur , plerumque sunt vehementissima Quamvis autem simpliciter dixerit Hippocrates lethale esse utero gerentes acutis morbis corripi, poterit tamen spei aliquid vitae iubet , si primis mensibus graviditatis illaeacutam aegritudinem incurraset , cum caeteroqui gravius longe sit ultimis mensibus
aegrotare : primo enim , aut secundo, de tertio mense graviditatis, semper vires s lent esse validiores , multum alimentum feetus haud exigunt, di si fortassis abortus accidat , minus periclitantur , quemadmodum idem Hippocrates fatetur I. epidem. in hiis storia trimestris aegrae xiii. at vero in ultimis mensibus ista omnia graviora fiunt , ut patet . Quid vero in alterutrius periculo agere liceat , plane dixerim expedire sservare matrem, licet laetus sit ex accidenti periclitaturus. De qua re tamen alibi.
ΜHier utero gerens , sanguini misso ex D vena , abortit , os praeeipue si faetinfit grandior . .
V Erisimile admodum est, de utero ge
rentibus morbo aliquo affectis senintentiam hanc fuisse ab Hippocrate prolata nam rationabile haudquaquam videtur utero gerentes bene se habentes debere sanguinis detractione evacuari. Hinc plane dicendum, quod eum antea scripterit acuto morbo cor reptas periclitari i ii sorta me quis putaret sanguinem illis esse detrahendum , nunc monet, nulla ratione licere , ob periculum manifestissimum abortus . Sed Ec nullatenus audiendi sunt, qui distinguunt, de sanguine misso ex venis superioribus , dc ex venia inferioribus, ut propterea putent abortum suturum ex venae lectione facta in partibus inferis, non superis 3 nam praeterquamqucit Hippocrates indefinite scribit , sanguine misso ex Maa , unde quamcumque intellis git 3 neque tamen verum est , quod ex venis supernis milsus sanguis abortum non sit allaturus , eum contrarium ex anat Ome deducatur, qua pluries constitit, sectis venis superioribus , uterum redditum sui linpatentiorem , ct nedum laetum , sed &ca tamenia deposuisse, cum venae superiores lectae circulantis sanguinis motum magis excitent per arterias in uterum sangui nem serentes : caeterum venarum delectus in sanguine mittendo, vanus quoque existimatur , cum universus brevi temporis spatio per omnes partes circumagatur sive igitur sanguis mittatur ex supernis , sive ex insernis venis, semper idem periculum abortus imminebit 3 ni tamen adeo plethorica sit utero gerens , ut ex sanguinis missione conveniente , dc moderata, ullam sit sensitile incommodum subiatura a
56쪽
tura, etenim pleraeque sunt, quae ad plures uncias detractum sanguinem bene sufferunt.
Duo itaque mala timenda erunt ex ejusmodi sanguinis evacuatione , alterum quidem universalis commotionis, quae specialius uterum perturbat 3 alterum vero detractionis alimenti tum matri, tum stlui;
utrumque autem abortus periculum minatur e qua sane ratione adiectum est ,
praecipue , si faetus fit irandior , quippe
runc abundantius alimentum exquiritur 3
quamobrem quae fortasse detractio foret tolerabilior in primis mensibus gravidit Iis, Omnino nocua est in ultimis. Sed cur dixit, sanguine misso ex vera e sorte quia si ex aliis partibus educeretur ,
non esset periculosa, utpote quae commo tionem in sanguine, totoque corpore non
excitaret . quemadmodum si cucurbitulis scari scatis ex cute languis educeretur, vel etiam ex naribus levi perfractione , titillationeque I at vero detractio per hirudinum appositionem, etiam ex venis sit, adeoque
omnino vituperanda. Verumtamen etiamsi sanguis ex cucurbitulis scarificatis educeretur ea quantitate, ob quam utero gerens posset debilitari, vel etiam ex inducto
dolore, plurimum commoveri, oc exagitari , periculosa quoque existimanda siι et , praeiertim si ex partibus infernis , aut in . cruribus, ut fieri solet, adhiberentur, quippe pereas posset facillime gravida abortiri. i Addit postremo Hippocrates, O' praec
pue si foetus fuerit grandior , idest in ultimis mensibus, dc partui proximus : etenim tunc duplici ex capite periculum abortus immineret 3 uno quidem, quia subtraheretur illi alimentum , quod per idem tempus abundaullus exquiritur, tum ad nutricationem , tum ad vires, quibus eget pro partu validissimis, ad quem promovendum conatus suos iterato latus adhibet , unde Galenus in comment. subdit : non modo misso sanguine ex vena ἰ sed etiam ex longiori inedia tatus deliruitur et Altero vero , qVia ut antea dictum , in ultimis mensibus quaevis etiam levissima commotio abortum affert, propter facilem Ualorum umbilica lium, & placentae, ab utero dissociationem . ac promptam orificii ejusdem interni dilatationem . Si ergo tunc uteruSprompte hiat , de tatus pariturus ad exitum ponte sua se accommodat , plane a
sanguinis detractione commotio in toto corpore inducta facillime poterit abortum excitares is autem, quam sit eo tempore periculo usi cunctis notum. ἡ
Mulieri sanguinem evomenti , menstruis erumpentibus , solutio advenit.
Cum non raro accidat, seminas diversis
aegritudinum generibus laborare, qua rum causa male affectus sanguis sursum impetat, & praeter tim in ventriculum, u de vomitus cruentus ι considerans in hoc Aphorismo Hippocrates , quo pacto eius . modi incommodum desinere possit , eitra cujusvis medicamenti exhibitionem , nul- laque artis opera suffragante: docet sponte sua vomitum sanguineum desiturum, si menstruae purgationes , quae forsan antea suppresis iuerant, erumpant, quippe sanguis ille , qui interciso per vasa uteri cur tu, alio diverterat, & in.ventriculum tr. ruerat , denuo in consueta , &.naturalia emissaria delatus, laxatis , reseratisque duinctibus, ut decet, per uterum expurgatur. . Quamvis autem effatum hoc sic generaliter videatur ab Hippocrate pronunt latum , ut quemcumque sanguineum vomitum men struorum eruptio solvere valeat, crediderim tamen , eam solummodo sanguinis v mitionem monstruorum eruptionem esse si luturam , quae a sola eorumdem retentione
proveniat; etenim si fortasse alia de causa illa habeatur, aegre admodum fieri poterit. ut desinat per menstruorum eruptionem . Hinc si vomitus sanguinis contingat dirupta vena, aut auerta , per jecoris, aut splenis parenchyma repente, aut etiam e ramulis gastricis , aut mesentericis , nequaquam suffragabitur subsequens menstruorum eruptio, sed potius morbum morbo addet, foristasse ex vitio tali in sanguine contracto. ut ex pari cauta , tam uteri vasa, quam alterius visceris venae, aut arteriae aperianis tur, vel erodentur. Saepe tamen accidit, ut ex menstruorum retentione, sanguis utiliter per vomitum, aut sputum egeratur,
ob consensum, quem inter se ineunt uteri vasa cum mammariis ,& jugularibus subclaviis. Modo seclusis quibulcumque modis, quibus sanguis a vitio vel sui, vel viscerum egrediatur , menstrualis intelligenda hine illius eruptio, ut propterea a sola uteri obstructione detentus evomatur. Verum cum
dixit sanguinem evomenta , non solum de vomitu proprie dicto, qui peculiaris ventriculi actio dicitur , laxi etiam de sputo, aut
simplici screatu, aut etiam cum tulsi, non tamen admodum motista, voluit Hippocrates adnotare , cum per utramque viam plerum-
57쪽
que sanguis ex retentis menstruis egeri sin aleat. Apposite etiam exponunt plerique per lverbum erumpere, comprehendi non quam- lcumque menstruorum eruptionem: sed eam solum,quae a iuuenter,& consertim provenit: quoniam per hanc solam evacuationem divertitur motus sanguinis ad consueta uteri emissaria . Porro .li menstruae purgationes erumpant , neque inde vomitus , aut alia sanguinis excreatio desinat , indicio erit
Xenam aliquam , aut etiam arteriam, ruptam esse , vel exesam. Perperam autem solent hinc plerique dicere , licere Μedico venam tundere ex venis pedis , quoties sanguis sursum ejicitur,ac expurgatur : quasi vero Hippoerates ex hoc Λ-phorismo edocere voluerit posse arte id ipsum peragi,quod sponte naturae plerisque accidit. Sed Ionge isti, lateque saliuntur : alius enim omnino diverius est naturae motus ab eo, qui arte per venae lactionem peragitur: quippe qui sponte sanguis per menstruorum eruptionem egeritur, non solum per loca propria, reconsueta fit, per quae, indicta venae lectione, neutiquam perficitur, sed ejus etiam humoris
fit, qui revera excernendus est , atqui nequitars,tam dextere,opportune, ac salubriter naturae motum imitari,quin plurimum saepe saepius nou fallat. Est etiam praeterea,quod specialius in menstruorum eruptionibus adver- eam us, ipsius scilicet uteri, ac totius corporis repurgationem, siquidem passim experimur, omnia propemodum corporis excrementa,
ipsiusque sanguinis impuritates, una simul
Pex uterum deponi, di gravissimas caetero. qui aegritudines exinde finiri, quemadmodum idem Hippocrates pluribus edocet, di in historiis Epidemiorum saepius enarrat. In his itaque casibus, solertis naturae operam dumtaxat exquiremus, illamque , quin ad fieri poterit, per loca praesertim conserentia , puta per eumdem uterum , adjuvabimus , ut tuto, di sine ulla dubietate , illam exoneremus, ac tandem ab aegritudinibus vindicemus .
Μenstruis defientibus, sanguis ex naribus fluens , tanum.
Ouo pacto desectus menstruorum, aliquando innoxius evadat, atque illius 'suppressa evaeuatici me aliam luppleri possit , docet hoc Aphorismo Hippocrates , ubinarium haemorrhagiam commendat , si fortasse menses in foeminis defecerint.Quamvis autem alibi dixerit, sorvixem supra ferri,
qua eumque sit, malum, hanc tamen reguintam ipse excipit in sceminis, quae suppressionem menstruorum patiuntur: neque enim alia
melior superabundantis sanguinis evacuatio unquam vi Ia est ea, quae per narium haemor
rhagiam accidit, quippe per eam solet saepissime natura , nedum ab his, quae uteri sunt ,
aegritudinibus, sed a plarisque aliis liberari;sic in febribus synochis , & ardentibus, instammationibus internis, aeterisque,stuens e narisbus languis juvamento est : id quod licet via deatur iactum per loca distantissima, statuta
tamen sanguinis circulationeaeacillime innotescit,qua ratione conserat, cum per arterias partium insernarum promptissime in vena recurrentes ad partes superas, sanguis influat. Sic anatome compertum, sectis,contrectatis, aut propter vulnus istasse ibidem inflictum, sect is venis per uberum substantiam perre plantibus, statim ex utero retentas menstruas purgationes prodiisse, ut propterea nedum ob consensum mammarum cum utero, sed etiam ob motum sanguinis concitatum, ute. rinas arterias promptius relaxari, atque aperiri contingat. Modo inter caeteras alias samguinis e venis superais evacuationes speci lius proficit ea , quae e naribus fit, tum quia nullum inde a sanguine extra propria ruce. piacula exeunte damnum imminere potest, ut iacile evenit, cum ex ore, aut pectore pr dit Itum etiam,quia venae in nares desinentes exiles sunt, Ac nonni si guttatim sanguinem
extillant, nulloque cum impetu, aut irrupti
ne, quin imo facile admotis localibus sisti potest, quod secus accidit, cum ex aliis venime rumpit 3 tum denique, quia nullius interni visceris laesionem significat, cui 'ecialius occurrendum sit, uti cum ex ore potissimum exceruitur, quoniam, vel pectoris , vel pulmonis, vel Gesophagi, aut ventriculi, vel
cerebri meningum gravem noxam arguit.
Sed& dixit Happocrates bonam, desuinpta
nimirum ratione ab ipsa menstruorum suinpressione, non autem a loco: etenim bonum est, gravatum corpus exonerari, ne scilicet alicubi restagnans excrement Olus sanguis, vel alio sortasse transvectus,graviorem mombum inferat, sed tamen haud omnino b
num est per nares egredi, quia consent neum , & naturale non est , menstruum sanis
suinem in iadminis per nares excerni, sed so-ummodo per uterum, veluti per totius comporis emunctorium. In eunctis sit uidem e v cuationibus , ut alibi a nobis est notatum ,
non id solum, quod excernitur, sed quantitaS , qualitas, tempus , modur , di locus
58쪽
rei exeretae eonsiderandus quoque est, ut
omni ex parte salutaris excretio illa censeatur t fieri enim potest, ut etiam per nares sanguis convenienter excretus ex una prosit, sed non penitus ex altera conserat, quia non per loca convenientia expurgatur, inducta nimirum interea obstructione in vasis uterinis , mox etiam tumore , inflatione, scirrho, aliave pejori aegritudine , nedum uterum, sed dc totum corpus in posterum graviter afficienter Λdvertit postremo Galenus in eomment. quod licet, quae per nares sit vacuatis , innoxia prae caeteris fit , non tamen si aliqua etiam alia evaeuario Meuora es, propterea apborismus est falsus ;neque enιm quod sua per nares evacuatio,
deficientibus menstruis , bona sis , dixit , sed hane simplieite laudavit : non adJun. do , quod sola . Si quispiam agitur alteram, quae sit per sedem , dixerit ita affectis mutieνιbus utilem esse , hoc non adversatur Apborismo e videtur enim aliquando Hs pocratet per unum , velut exemplum , de omnibus aliis similibus pronuntiare . Haec Galenus.
Malieri in utero gerenti, si areas plurimum profluat, perieulum est
SIcuti ex sanguinis detractione per v
nae sectionem autea dixerat , utero gerentem abortire , sanguine misto ex vena ν ita nunc de alvi profluvio mem rat , periclitari foeminas utero gerentes , si illo corripiantur. Quoniam vero indefinite dicitur mulieri
in utero gerenti, non erit plane coarctandum tempus uteri gestationis , unde deprimis, di ultimis, ac mediis mensibus , idem periculum imminebit , si alvus immodice profluet; quamvis periculosiora semper sint tempora posteriora prioribus , dc mediis: Est tamen , quam maxime ad verinetendum , differre plurimum damna imminentia ex alvi profluvio , ab iis, quae exsanguinis missione proveniunt 3 siquidem id quod alvo profluit, lae penurnero lotet eme
prorius inutile, excrementosum , ac pra
eternaturale, ut propterea, saltem ratione causae . ejusmodi evacuatio bona censea. aurι at vero, quae ex sanguinis detracti me si , omnino mala censenda est . cum . inde vitae thesaurus inaniatur, & vires
manifestisme deficiant. Verumtameano. eua existimanda solum erit evaeuatio per alvum , si immodica sit, ac modum non servet, subindeque ventriculi iacturam faciat, itemque si ab iterato transitu hum rum per intestina , uterum illis attiguum coassiciat. Quamobrem jure opti mo addidit Hippocrates fi alvus plurimum profluat: quibus verbis , dc laxatam plus lusto ab
vum , di praeter naturam fluentem den tali nam 1; fortasse moderate exoneretur, nec exinde ventriculus , tum in appetendo , tum in digerendo fatiscat, proculduis bio malum non erit, quin potius omni ex parte bonum 3 cum saepissime experiamur, utero gerentes ab hujusmodi moderatis
egestionibus levari, & ab impuritatibus ,
tum alvi , tum totius corporis antea Cumulatis, salubriter vindicari. Sed de quo fluxa intelligat Hippocrates, dubitari potest 3 nam alvi profluvia solenteme vel chylosa , vel humoralias chylosa in lienteria, dc coeliaca passione 3 M- moralia vero in diar rhoea , dysenteria . tenesmo . Et quamvis quia libet ex his malum semper sit utero gerentibus nihilominus videtur dicendum , specialius hie sui me notatam di arrhetam ; nam in diarrhga potissimum alvus solet afflentius profluere , quod in hoc Aphorismo die
tus, in cςteris autem non item et quippe ita
dysenterra frequens , & dolorosa delectio fit , sed non copiosa , sicut neque in tenesmo ; in Ilenteria vero , dc cςliaca a sectione cibi indigesti meruntur , vel se in mimulati, sed nonnisi semel tantum, aut bis in diet at vero in hoc Aphorismo di. citur, si aIvus plurimum profuM quibus
verbis , & quantitas excretionis , dc moindus ejusdem praeternaturalis significatur . verum nocent adhuc ex alio capite utero gerenti , atque abortus periculum minantur , Caeliaca passio, dc lienteria, quia per chyli dejectiones corpus , tum matris , tum infantis alimento privantur ,
& viribus deficiunt . In dysenteria quoque , dc tenesmo , frequens illa , dc d lorola dejectio molestillima est , ut prinpterea ab iterato iacessu uterus , quam maxime comprimatur , oc doleat , pr
pter consensum , viciniamque ejusdem cum intestinis affectis . Sed dc cum his intest morum aegritudinibus sere semper conjunguntur febres, ciborum fastidium .
sitis , inquietudo , vigiliae , symptomata plane molestissima , dc gravidis potissimurn perniciosa. Quamobrem semper malum erit utero gerentem quocumque alvi sum
59쪽
fluxu molestiri, cum exinti abortus facile subsequatur. Debent autem istiusmodi alvi fluxus permultum tempus perdurare , ut abortum inserant ; nam si lanasse intra biduum, vel triduum desinant, citra abortus periculum salubriter non raro contingent , quemad modum pluries in praxi experti sumus . Qua sorsan ratione factum , cur Hippocrates dixerit, solum periculum eme, ne a r-tiat 3 equidem non omnino utero gerentes ex hac dumtaxat alvi turbatione abortientur, si tempore modico duret, & cum sola excrementorum, aut malorum humorum exoneratione, constantibus viribus, & stomacho bene valente , ac postremo sponte sua desinat, quod sane, quam in omnibus aegritudinibus prode ise possit, clare liquet .
Hulieri, quae uteνisis molestatur, aut dio culter parit, super veniens Iernutatio ,
S Ternutationis iuvamenta in laminis reis censet hoe Aphorismo Hippocrates, Squidem in iis, quae uterinis molestantur , quaeque dissiculter pariunt. Quid autem pro uterinis intelligat, pluribus examinat Galenus in eominem. Quoniam Uero in graeco Codice scriptum est videtur e gruentius exponendum, cie uterinis , dc hystericis affectionibus , potissimum vero , quae prete cationes appellantur, in quibus siminae nondum quemdam in gutture percipiunt,& videntur quodammodo lataeari ob desectum anhelitus : in his quippe sternutatio summe proficit, ob conculsionem totius corporis a sternutamento inductam , sed pra sertim in utero. Verum , quia multoties vehementi , atque iterata sternutatione, adhuc, quae in uteri cavo continentur, tacillime eliciuntur , verisimile quoque est , in his pariter sternutamentum esse prolaturum unde suppressa lochia , retentast secundinae, di sanguinis grumi, aliaque similia , promptissime expelluntur, vi atque impetu a se nuendo quatenus per ejusmodi concussi nem non lotum excutitur uterus , deponit. que id , quod intra se continet, verum etiam vasa ejusdem facile dilatantur, ac aperiun- uret cumque sternutamentum fiat ab irritatione mammiliarium cerebri processuum, dimeninguum, quae conantur expellere, quod ipsis insensum est, plane ob uteri cum cerebro consensum per nervos, iacile etiam is proritatur, expellitque, quod ibidem eo
gestum est. Quamvis autem quaecumque deinlinentur intra uteri cavum, possint sternuin tamento superveniente promoveri, dc exinpelli, nihilominus magis proprie hoe loco conserens sternutatio praefocationi uterinae dicenda est: cum enim ex ea seminae patientes mente quodammodo abalienentur , dccerebro hebescant, si his sternutatio accidat , fieri necesse est, ut cerebrum ipsum concutiatur , dc quodammodo resipiscat, atque adeo excutiat quidquid ex utero male asinfecto illi infensum evaporarat, si ve per nervos , sive per arterias. Videtur id ipsum recte colligi posse ex contextu verborum ipsius Aphori imi , quippe in eo dicitur , qua ut ranis molestatur , modo mulier , tunc potis simum toto corpore assicitur, cum hystericis affectionibus extorquetur. Nedum autem proficere dicitur sternuta.
tio in affectionibus hystericis , de uteri praefocatione , sed etiam in partu dissicili , -- do is ex imbecillitate saetus proveniat: etenim, ut bene advertit Heurnius, si partus dissicultas sortasse habeatur ex mala conis matione corporis ejusdem mei parientis, aut ex prava laetus pariendi dispositione, cum vel in pedes , vel in latus prodit ι certe tune nihilum prodesset sternutatio, imo p tius oberat. At vero si foetus debito modo se aptet ad exitum , sed prae sui infirmitate
conatus non adhibeat , tunc summe proderit sternutatio, per quam motus expulsivus uteri plurimum sollicitatur 3 quoniam diaphragma ex impetu sternutationis vali de propellit , ac comprimit epigastrium , dc cum epigastrio uterum. Denique licet dicatur in textu, supervenientem sternutationem , idest sponte naturae contingentem , proficere, nil tamen vetat , quin etiam arte si promoveatur , idem quoque beneficium non sit *minis laboriole parientibus affuturum. Hinc licebit in partu dissicili, vel in Detu mortuo, ster
nutamentum excitare, ad adjuvandum uteo m conatum, ut utrumque ad exitum facilitet. Prosunt ea propter in hanc rem piper , galanga, euphorhlum, elleborus albus, nigella , nicotiana , oc quodcumque nares impense proritare valet. verum enim vero semper modus aliquis in his adhibendus , pro patientis habitudine , ut nimirum citr cerebri laetionem id peragatur. Conseret quoque multum per idem tempus , quo sternutatoria adhibentur , vel pa lo ante, potionem aliquam exhibere, qua uteri conatus promoveatur ductusque laxe
60쪽
tur , ut ex utroque motu iacilior habeatur
partus propulsio. Mire autem in id conserent trochis ei de myrrha, rubia tinctorum,
castoreum , horam mineralis , cinnamomum , cassia lignea, crocus, dictamnum, valeriana , schoenanthum , matricaria , artemisia , atque ex his elieiti sales , spiritus, syrupi, elixi res, vel se soli, vel cum aliis
commisti, ut in praxi. Haec eadem valent ad expellendas secundinas, ac placentam, si fortassis ab edito foetu retineantur, nec prompte post partum exeant .
Mulieri menses deeolores , nee per idem semper tempus venientes , purgationem indbant esse necessariam.
MEnstruas purgationes corrigendas hie
proponit Hippocrates , praecipue cum decolores sunt, inordinatae, ae irregulares. Et quamvis Galenus dicat, in ali- uibus exemplaribus, loco mensium deco-irum , haberi menses tardor a nihilominus communior tecti O videtur magis con sentanea, tum quia tardi menses non omnino exigunt purgationem, utpote, qui etiam attenuante diaeta possint promoveri , tum etiam, quia tardi menses , quam maxime conveniunt cum inordinatis, quippe qui plerumque etiam tardi sint i Sed etstardi menses hie legantur, neque tamen repugnabit, quod in Aphorismo dicitur, ne.
cessariam fore purgationem , cum non raro tarditas evacuationis istius ab humoribus erassis, & obstruentibus habetatur, vel etiam ab ipsomet sanguine glutinosiori, qui
non tam iacile per uteri ductus meare queat. Attame communior versio retinenda , qua dccolores menses leguntur.
Et quidem cum decolores sunt menstruae purgationes, indicant sanguinem sero susIasto scatentem, qui propterea debeat hydragogis medicamentis repurgari, quae nedum terum superabundans educant , sed etiam humores, fortasse crassiores, detemtos in glandulis uteri, vel melanterii inc, dant , attenuent, & solvant. Uerum quia Hippocrates in hoc textu conjunxit menses decolores , cum irregulari eorumdem ain paritione, ac reditu , proinde credidetim utrumque exigi pro recta purgantis medic mentι exhibitione I et enim cum ejusmodi purgationes menstruae dec Iores sunt, & debitam , consuetamque periodum non servant , non solum seri copiam i iacile inedia,
dc potus abstinentia emendabilem, verum etiam crassitiem humorvis uteri ductus obstruentium arguunt, ut proinde serosiores dumtaxat humores permeent, tenaces V ro , & haerentes retineantur, qui nisi convenienti purgante medicamento dissolva tur, proculdubio in longius tempus retenti alia graviora mala inserent, tumores scilicet , abscessus , cachex iam , hydropem dicuntur autem non per idM perpetuo tempus accidere, cum modo praecurrunt, m
do cunctantur, & modo in medio cursu intercepti , protrahuntur in aliud tempus penitus incongruum, ut propterea inconstantes sint , certam , statutamque periodum non servantes . Sed & pro tempore legie Heurnius modum, qui proinde in sua versione habeat , qui nee eodem modo bene respondeant: iuxta quam Heurnii lectionem comprehenderetur sub hoe menstruorum vitio, non solum periodicatio varia , sed et iam modus excretionis assiduo differens, uesi purgatio menstrua uno tempore suerit quinque, vel sex dierum, in alio sit unius . veI duorum , dc ubi aliquando modus expuringationis guttatim fuit, alias sit affluentior , dc tardius , & celerius , & eontinuatim , re interruptim, & magis, & minus sine ullo ordine, aut respondenti quantitate , ct qu
Cum igitur haec ita se habent , docet
Hippocrates purgandum omnino esse coropus ab humoribus vitiosis ejusmodi irreis gularitatem efficientibus , attenta tamen aetate , habitudine , & temperatura patientis, num scilicet essicae tori , an debiliori cathartico uti debeamus , incidente simul, & evacuante potius serosos, quam crassos succos educente , permistis medicamentis etiam uterinis, & anti hystericis dictis , aut aliis , aliisque pro ratione . Conserunt autem plurimum in hunc usum pitulae saetidae, ut & aloeticae, aleophan. ginae, & de rhabarbaro, cum tartaro vi. trioIato , mirrha , dictamno , gentiana , croco , rubia tinctorum, aristolochia , &similibus ad dr. i. circiter pro virium, de
humorum evacuandorum ratione . Caeterum his conveniens diaeta sociari debet . quae simul una attenuet, & incidat crassos, tenacesque humores, ae per uterum,
vel per urinarias vias illos deducat . Ualet etiam ad idem hiera cum diacalamentho, ab Nnthium, senna, tartaras, atque ex nis composita medicamenta, quae plurima in Pnarmacopaeis descripta inveniun