P. Rami, ... Liber de moribus veterum Gallorum, ..

81쪽

P QRAMI LIBER

In Viennensi Massiliam: dein secutis aetatibus

oppida, aucta virium copia, instituere no pauca, sed declinand varietas, saepe satietati contui

ista. Post hoc loci hominibus paulatim excultis, ingruere studia laudabilium doctrinarum inchoata per Bardos & Eubages & Druydas. Haec

Marcellinus de Hercule, Beroso congruenter: Berosus enim ait ab Hercule ex Hispania reue tente Galatheam consensu parentum grauidatam esse, indeque natum Galathem, a quo Gaulis nomen factum sit. amobrem disciplinae Gallicae vetustas his testimoniis intelligitur: sed cuiusdam inquies)disciplinqὶ Grammatic si

ouam in Rhetoricae,Logicae,Mathematicae,Phy-ucae, Theologiae. Gramatica docebat literas legere & pingere talis enim ars haec fuit linguis integris nequo dum peregrinorum colluuione corruptis: nc apud Platonem in Philebo Gra-matica Graeca instituitur. Hic mihi sentire via

deor quid a plerisque doctis & eruditis ingeniis

requiratur, quaenam hae veterum Gallorum lit

rae fuerint: Caesar nempe sexto libro graecas fuis se confirmat, Disciplinas aitὶ nefas esse exist mat literis mandari,cu in reliquis serὸ rebus publicis priuatisque rationibus graecis utantur literis. Hic Caesar non obscure, sed plane ac disertEloquitur Gallos gr cis literis usos esse,id est ch racteribus illis α, c, γ, &c. Sic primo libro eius. dem rei testimonium est, In castris Helvetioru, tabula:

82쪽

tabulae repertae sunt literis graecis consectae: Ε-nimuero Caesar literas illas quibus tum Galli v-tebatur Πqcas appellat: at ego gallicas appello, nec a Graecis in Galliam , sea a Gallia potius in Graeciam venisse statuo. Quas literas primus i uenerit, grauis & magna quaestio est, variisque opinionum sententiis apuo Plinium disceptata,

ut literarum inuentum nullius esse gentis proprium, sed earum usum aeternum ruisse existimet. Cadmus si verus est libellus Xenophonti cuidam attributus E Phoenicia in Graeciam priamus sedecim literas detulisse dicitur & eas quiadem Galataru & Moeonum characteribus persimiles: Hinc enim coniectura sit a Galatis ad Graecos literas venisse: Sed eiusdem rei sit illa noverisimilis coiectura, sed certa e temporii ratiocinatione & chronologia demostratio, clim disciplina Semnotheorum , Saronidarum Drula dum,Bardorum tam multis ante seculis in Gallia floruerint quam Cadmus ille in Graeciam venisset, dubitadum non esse quin gallici quoque

characteres tam multis ante in Gallia saeculis 6su fuerint. Et quidem id apud Varronem delingua latina septimo libro significatur,Nam cum Crates Graecus quaestionem grammaticam in

Graecia agitaret,quaererεtque cur non diceretur

alpha alphatos , responderunt alij graeci Grammatici, Haec no sunt vocabula nostra, sed penissis barbara. Hic igitur nota Graecorum conses.

83쪽

Ρ. RAMI LIBER

sio est non has ipsorum literas esse, Itaque Aristoteles in Magico consessiis est, ut ante dixi, philosophiam a Celtarum Semnotheis initium coepisse, Galliam denique Grςciae magistram fuisse. At scio Gallos Straooni tanqua

Graecorum amantes essici, adeb ut conuenta &pacta graec E conscriberent, eloquentiaeque ac philosophiae studiis graecorum more dediti, liberalium artium prose res mercede conduc Tent,ut etiam Medicos: sed de Massiliensibu,&eorum vicinis id Strabo loquitur, de quide iam amperate Tyberio, quo tςmpore Romani primcipes vi idem author ait non iam Athenas,sed Massiliam disciplinae gratia liberos suos ded cebant. At per Deum immortalem disciplinam gallicam a Dite,Semnothe,Saron Druyo, Ba do,priscisque illis doctoribus, tum hausimus doexpressimus, cum Graecia ne literas quidem suspicata adhuc esset. Paradoxa nonnullis absena canere videbimur: At qui tot authores tantaeque apud omnes fidei atquς authoritatis caeteris in rebus audierint, non intelligo quamobrem obstinata iudicij peruersitate in patriae suae laudibus repudiare debeant. Menim nihil illa nos adiuuant fortasse: nouis enim hic grgumentis

ocuti sunt,ideoque & graecis literis usi. Imb v ro inquam Galli Caesaris tempore ne intellex runt quidem graecum sermonem, tantdm a fulta

84쪽

fuit,ut eo loquerentur. Caesarem mearum partium assertorem vindicemque appellabo : Sic enim quinto libro loquitur , Cuidam 'it) ex equitibus Gallis, magnis praemiis persuadet, uti ad Ciceronem epistolam deferat: hanc graecis conscriptam literis mittit, ne intercepta epistola. nostra ab hostibus cosilia cognoscantur. Haec Caesar,unde concludo hostibus Caesaris de Gallis epistolam graecis literis conscriptam, se monemque graecum ignotum fuisse:Nec atten-tE tamen consideranti vere probari potest,quod quibusdam tamen probatum esse video, gallicum quidem vulgus eius linguae ignarum atque imperitum fuisse, sed primarios ciuitatis cuius que viros graece scisse, ut hodie sciunt latinE: Id inquam) studiose attendenti nequaquam verEprobari potest, cum in illo hostium tanto exercitu satis constet principes multarum urbium pyimariosque viros aliquos fuisse: Quin illud stiam e Cςsare ipso perdisco, Druydas ipsos gallicae iuuentutis doctores ac magistros graecae linguae ignaros fuisse: Etenim Diuitiacus Heduus Gallorum Druydum Cicerone teste longὸ doctissimus fuit, Diuitiaci eiusdem summum in populum Romanum studium, semmam in se voluntatem,egregiam fidem, iustitiam, temperantiam sui est primo libro Caesar cognouerar, Caesar inquam qui graecὸ luculente r sciret,qtimque cum Diuitiaco de ipsius statre Dumnorige,

85쪽

P. RAMI LIBER

qui Caesarem hostibus prodere credebatur, cotiloqui secreto cuperet,ne quid eorum efferretur. Quid igitur 3 Si Diuitiacus graecam linguam cum C sare communem habuisset nunquid crumunium utrique consiliorum graeca lingua interpres tum fuissetὶ At quotidianis interpretibus remotis ut est eodem libro per Valerium principem Galliae prouinciae Caesar cum Diuitiaco colloquitur: No videtur igitur Diuitiacus, qua-uis e Druydibus primarius, graece intellexisse neque omnino Gallis graecusi ermo notus suis.

se. Quis igitur inquies) Gallorum veterum sermo fuit, si graecus non fuit ὶ gallicus sinquam)sed respondere ubinam gelium gallicus ille se

mo seruatus sit, Apollinis Pythij diuinatio

quaedam videatur, cum satis constet Gallos gallicum sermonem iampridem dedidicisse, cum non solum Romanae leges, sed legiones in Gallia constitutae, Gallos cogerent Romane loqui, qualesque omnino in Repub.sunt principes, rates inquit Plato solent esse reliqui ciues. Ergo

forum Romanum, ergo militia Romana gablicam linguam aboleuit. Stipendia etiam professoribus publicis ab imperatore Romano proposita sent ad latinam linguam publice perdocendam , aded ut qui libri hac corrupta nostrate lingua scripti sent,non Galli .sed Romani Vulgo nominentur. Qitidam disputant Suitensium, qui hodie Helvetiorum sedes occupant,

sermonem

86쪽

sermonem, esse veterum Gallorum sermonem: verum satis constat hos Suitenses indigenas Gallos non esse, cum veteres illi Helveth a Caesare in suos montes reclusi postea a QRadis sve Eutropius ait) & adi ipsi radem ab Alemannis pulsi sint: Denique Vitς Saxones Helvetium

agrum possedere, unde Suitenses tanquam Ut testes ut Beatus Rhenanus sentit)appellati sunt: Alij censent hodiernam Germanoru linguam, veterum Gallorum linguam fuisse , beatumque Hieronymum authorem appellant,qui affirmet aetate sua Galatas Asiae eode sermone usos esse, quo Treuiri ad Rhenum urercntur: At Caesar c5tra videtur dicere, cum ait primo libro Ariovistum Germanorum regem propter longinquam annorum ut coniectura eo libro qu damest quatuordecim consuetudinem, gallica lingua usium esse. Et Hieronymi aetas Treviros Romano imperio in Gallia subiectos alios vidit, alios modb videmus cum caeteris Germanis c5'muni lingua sociatos: Vna superest hominum eruditorum opinio iudicantium Galliae veteris sermonem eum esse quo Gallia Armorica quae Britania est hodie utitur: nec enim vera illis est Francorum historia quae Britannos ex insula Britanniae in Armorica Galliam deducit, clim Caesis ut antea posui in Britanniam ipsam Gallorum coloniam faciat,& sitabo, Britanniae oppidi in Armorica meminerit,& Plinius Britannos in

87쪽

P. RAMI LIBER

Gallia licet confuse. attamen numeret, & Tacutus in vita uricolae scribat a Gallis vicina insimiae litora occupari, sermone vero haud multum differre: Denique docti ex ea insula homines, existimant Vualos Angliae propterea cum nostris Britonibus sermone congruere. Quam o

rem haec opinio sola adhuc mihi nota est,quae probabilem persuasionem possit afferre . Atque haec de Gallorum Grammatica in literis &se

mone.

Quid Britannorum,quid Germanorum Gr matica qualis fuitὶGallorum disciplina ait Caesar libro sexto in Britannia reperta, atque inde in Galliam transsata esse existimatur: Et nunc qui diligentius eam rem cognoscere volui, plerumque illo discendi caussa proficiscuntur. Hic locus satis' indicat Britannorum dc Gallorum vnam disciplinam fuisse: Attamen cum a Caesiare tum Britannia Gallorum facta sit dc Britannorum sint humanissimi qui Galli , pauid credibilius illud fuerit a Gallia disciplinam eo peruenisse. Atque hic locus in niuersum de tota Britannorum doctrina nobis sussciet. De Germanis totum breuius est, Literarum secreta viri ac foeminae pariter ignorant ait Tacitus . Ergo Germania literas& disciplinas omnino nullas habuit. AEneas Sylvius assirmat Adriani tem 'poribus ciuile cultu cum literis in Germaniam

'enisse: Germani ipsi assirmant ab octingentis

annis

88쪽

annis germanicana linguam coeptam esse literis exscribi, atque una cum Christiana religione musas Germaniam commigrasse publicisque scholis & professoribus excultas adeo ut , quae natio quondam barbara feritate nationi ous omnibus horribilis esset, ea deinde omni ingeniorum cultu, omniumque disciplinarum et gantia & humanitate, vel cum doctissima & literis eruditissima quavis gente de laudis huius principatu contenderit. Quid Rhetoricae quae studia gallica fuerunta summa nempe & in lummo honore habita, Aquidem vinctae potius & numerota orationis quam tutae. Sunt apud Gallos ait Diadorus Iubro sexto melodiaru p6etς,quos appellant Ba dost 'hi cum organis veluti cum lyra cantat hos lauciantes,alios vituperantes. Et ibidem Jhoetae vero tanti apud eos fiunt, ut cum instructa acie exercitus , eductis ensibus iactis ue iaculis propinquant , non sellim amici, sed hostes quoque eorum interuentu a pugna quiescant. Ita apud agrestiores barbaros ira cedit sapientiae,& Mars reueretur musas: Sic Straboni libro quarto Ba di sunt laudatores & poeiae: Hinc etiam poeta, Lucanus in Gallorum poetarum laudes primor Pharsaliae excitatur, Vos quoque qui fortes ua, M betaque perempto

89쪽

'P RAMI LIBER

Denique Marcellinus libro dec imoquinto de Gallis, Bardi quidem salt) fortia virorum illustrium ficta heroicis composita cum dulcibus lyrae modulis cantitarunt. Hanc nimirum Ba dorum consuetudinem Romani sunt imitati: quos in Originibus tradidit Cato solitos esse in epulis canere conuiuas ad tibicinem' de clarorum hominum virtutibus. Ergo quanta poeticae facultatis gloria authoritasq; apud veteres Gallos fuerit,hinc intelligimus. Iam igitur Homeros, Hesiodos Graecia mihi commemoret, & in tanto apud Graecos honore fuisse praedicet. E go hanc Rhetoricam, atque hanc ut ait Mela)facundiam Gallus habuit:s Qv d Germanorurn Rhetorica cuiusmodi fuitὶ Quamuis literarum secreta sutiam patuit ignorauerint: attamen s ut Tacitus author est)celebrabant carminibus, antiquis suos deos de reges, idque unum apud illos memoriae & annalium genus erat, nec quicquam praeterea de veterum Germanorurn disciplinis inuenio. sed Logica veterii mi Gallorum cuiusnam

di fuit Z Vnam quaestionem Gallorum & eam quidem pergrauem in Caesare percipio de via Aratione docendae iuuentycis, Omnes artes libς- rates & ingenuae ε scriptis libris ediscuntur, hos magistri artium discipulis suis interpretantur, has discipi li cognosciit, magnaque plerumque in retinendaehominum quorum libri illi iuuen-

90쪽

tuti proponsitur) authoritate, dissicultas oritur,

quoniam homines quantumlibet caeteris hominibus excellentes,attamen sunt humani & nonnunquam dormitare soliti: Itaque cum columscripta tanquam catholica ponuntur, dissiciles nonnunquam explicatus habent. At contra nullo scripto,voce sola ianumerabiles opificum a tos edis utur,agricolarum,architectorum, nautarum,nec ulla in ambiguitate verborum ,repugnantia sententiarum in ediscendo dissicultas oritur. Id solum est in arte praeceptum, quod v-sus & utilitas approbarunt: Ergo doctores illi prosessores' i nostri nullam disciplinam scribere quicquid iuuetuti traderent, voce latii in tradere consueuerant. Sed tamen rationibtis aliis

adducti nefas esse existimant ait Caesar sexto libro disciplinas literis mandari. Quid itaὶ Caesarem rogemus: hoc modo respondebit, Id mihi duabus de caussis instituisse videntur, quod neque in vulgum disciplinas efferri veli ni, neque eos qui discunt, literis confisos, minus memoriae studere, quod serὸ plerisque accidit, ut praesidio literarum, diligentiam in perdiscendo ac amemoriam remittant. Has igitur duas caussas distiplinae literis non mandandae Druydes afferebant, dc caussas quidem principum Graeciae philosephorum sententiis approbatas. Haec

enim Pythagorae quondam fuit opinio, haec etiam Socratis, qui ne literam quidem vitam