장음표시 사용
31쪽
I4 De LMechanica Calorct boratoriis plignomena non pauca,qus ad horum capitum aliquod facile reduxeris,suppeditaverit. Exemplorum magis familiarium ad praesens ne- fotium sipuctatutum plurima celcberrimus Verulonus noster collegit inrevi quidem seo sed millime vulgari deforma calidi scripto, ex quo licet
non omnia quae asserit probem hanc promeritus est laudem quod omnium primus de calore ut Experimentalis Philosophus eg rit. Quare neque plura,quam par est,exempla, neque vulgo nota adducam in medium: omitto
itaque notam illam ab oleo vitrioli, tali tartari affuso incalescentiam in coniiciendo Tartaro vitriolato atque ab aqua sorti mercurio actusa, cin. dillo tutione metallorum. θ SeleJiora quaedam & rariora proponam exempla sed quae sita varieta te varios excitandi caloris modos indicare aptissime possint: quaedam tamen obvia magis experimenta , commQmorabo , ac calorem inprimis exactu e frigide astusione in calce viva observatum,visi enuia docti peripatet iaci maxime, aut dubias,aut falsas omnino hujus rei causas assignant .Quod enim attinet ad decantatam saepe in scholis calcis vivae , & aquae incalesecentiam , a supposita antiperistasi ., aut intcrni in calce caloris ab aqua inimica in bigor iisne obvio alibi experimento a veritatu alienum este d cui: si cnim jam non frigidam, sed calidam valde aquam calci vivae astiti das , nihilo minor imo major ebullitio futura est: quin etiam oleum Te-rcbinthinae aqua levius M subtilius, licet cales vivae frigidum misceatur, ne sensibilem quidem quantum observare licuit,calorem concipioi. Cum jam calcis vivae incalescentiam commemoraverim , quae obviusa licet phaenomenon: tum philosophos, tum Chymistas exercuit, quaedam a me observata hoc loco addam quibus ad veras hujus incalcidentiae causas aliis explorandas via strui possit : eae enim nequaquam sunt tam in xciatu faciles quam docti non pauci primo statim aspectu arbitramur: acu e quidem cum asseclarum turba Hel montius, hunc, de quo nunc calorem, ex
quodam alcaiisatos in calce viva, acido'; inter sales conflictu repetit,qui aquae calcem extinguentis ope, iam quasi libertate donati, mutuo in se in-Vicem agunt pugnantque: sed quamvis manifesta quidem alcati sati salis ii dicia in calce viva appareant: quod acidum etiam salem contineat, nondum quantum memini, probatum fuit. Si enim productus calor suffciens latentis in calce viva salis acidi argumentum suerit, nihil subelle causae Video, cur iis quoque in corporibus,quae ut purissima, Chymissae alcaiiahabent, reconditum salem hunc non credamuS.
SAt enim magna quod consulto experiri volui, sicci salis tartari quantitas ria palma manus abunde macie facti sensibilem produxit calorem, major autem salis & aquae in phiala vitrea copia intenti caloris causa extitit,
32쪽
detur suffragari opinioru quae calorem tu calce viva,dum extinguitur,pro- ctum, vel a Chymicorum Empyreumate docet emanare, vel a res duaviolent issimi illius ignis , quo in calcem lapis redactus suit impressi
Aut si EN mera ab igne impressio intelli atur, operosi sane 'Iaboris erit dilucide explicare in quo maxime ista consistat impressio,cuive ratione operetur: si enim 'calcis vivae incalescentia igneis aromis tur malim quasi erumpentibus tribuatur quae in substantia illius residuae, avo lare Iam libere qReunta, quod certe ex calce viva, nulla injecta aqua,subs dente colligi ridetur,si praesertim per aliquod tempus aeri exponatur,ato Inu enim tum igneae commodiorem quasi iugae opportunitatem nactae sena sim elabuntur: si res inquam ita se habuerit, erit, fateor, hujusce explicationis lentus aliquis,at quem paucis vix expositero. si stantiale quidem,ut ita loquar,ignis essimum huic describendo phaenomeno non inutile crii at causa hu)us rei Armalis ta ruditer proposita , ambiguum adhuc me, .m .exumque relinquit: neque enim lacile quis intellexerit inii fiat ut le-vi ili ina, minima que ignis corpuscula tamdiu in poroso adeo, laxoque cor pore a fuga cohibeantur,quamdiuatac in hypothesi,calce viva vasis obser. vatis conclusa cohiberi necesse est. Hoc inquam nemo facile intellexerit cum non magna ex aquae, mimo ut croco MaraMHr se , astu si di incaleia centia oriatur: ea licet violenti, diuturnique ignes in calcem redegerint: quorum e Tu via iisdem, adhaerere ex ponderis incremento , quod plum- Dum haud dubie, sic sorte Mars quoqne,igna soperationi debet, colli re licet : quod autem ex aquae injectione ignearum quis atomorum aut
O G enim liquores quorum alterum narum suppeditaverat. separati j Iaepius, ac iteratis vicibus nulla facta additione conjuncti sensibiletu quovis congrestu calorem produxere': hujince generis exemplum in sale tartara consulto qua litum reperi.
A Quo, assusa aqua semel calefacto omnem absque igne Iiquorem
nee sal iterum exsiccaretur, evaporavimus tum injecta iterum aqua 'Lal rurius in phiala incalescere coepit , quam si recte memini incalescet υ mam, quarta etiam vice produxit, saepiusque serte, repetito experimento, produxit let; ex quo laquet ignis violeutiam, ad imprimendum cuivis calucinato Dis irea b
33쪽
ri, ne tradechanica Cassorocinato corpori. quod ab aqua incalescit, e I reuma, quaquam esse neces.sarium add. am hoc loco dubitatqm esse a me aliquando utrum sorte a particularum corporis calcitra adi dispositione incalescentia non dependeat: quod pris .ino privatum diuinore , ac porosum magis jam ab igne factum, igneorum ope cictaviorum ac salinorum, ubique dii persorum, ipsique a
haerentium, eaui denique acquirit texturam, ut aqua tum suo tum ait nos
phaerae pondere pressa in plurimos simul poros inlinuare sese posset, ac si bito obvios illic ubique igneos Alcaiisat ue sales distolvere , atque his
commistas terrestres, solidasque partes celeriter divellcre : quae cum magno numero sint licet exiles admodum, breveque per spatium moveantur, tua tamen multitudine coutulae totius aggregati; necnon particularum s lis & aqtiae agitationi eam tribuunt vehementiam , quae perceptibili sensu. calori producendo par sit. Quod verisimilius adhuc crit, si eam in poris factam esse mutationem admiserimus quae hanc agitationem, materiae cim jusdam aethereae ingrestu , actioneque plurimum augeat: a qua sola di salis& aquae, ac metallorum corrosi vis laquoribus resolutorum incalescentiam peracute Carictius derivat: licet ad relata mox phaenomena, peculiaris corporis dispositio concurrere videatur: in quo , aut alterutra hac de causi,aut utraque calorem produci nocesse est. angens enim primo igne rum effluviorum copia retinenda est, notum deinde adhaesione , aut alia quapiam ignis operatione . reducendum corpus ad eam componentium particularum texturam e qua celeriter, magnoque simul numero inlccta aqua elabi possint: atque huic conjecturae neque enim strictiori rem sensu accipi velim vari .i que mox subjungana suili agantur phaenomena. Etenim & sal tartari dis C lutus mox memoratus, ta liquor artificialis cum naturali incalesccus, suam ad incalesccntiam dispositionem iterum acquirunt ex mera constipatione, aut arctiori partium textura , a supcriluo, cui prius immersi crant, humore orta: Calor siquidem, quo ad hanc texturam redacti sunt, leuis adeo extitit, ut nequaquam verosimile sit, aut ab igneis halationibus produci potui se,aut eo illas adhaesisse numero qui ad hunc effectum nucessat ius Brer, ndsi salis tartari,aut allacrius corporis icxtur deas retinendas peculiariter dispositatiuilet.
SAt enim armoniacus in aqua, ut experientia compcri ditarinus, licet ad siccitatem,alidiori igne coctus fuerit, ubi rursus in aqua dissolutus
icit, calorem plane nullia Nod stigiditat sat magnam produxit. Quin etiam quamvis peculiarem quis assinitatem expc ctaret inter particulas igneas calci viva adhaercntes , ac vini optime rectificati spiritusurpore ad flammam concipiendam summe dispositos affusum tamen ces'. ci Vivae; vini nullam producebat i c. IVcent . m, aut conspicitam v
34쪽
P Iairi calcis vivae more communis aquae dissolutionem licet ab eiusdem mom leculis satis avide absorberi videretur: praeterea, quod de experientia patuit , si calci huic hunc in modum madefactae stigidam alladii Sem, nullus . inde sentiebatur calor, imo ne tumescebat quidem calcis vivae molecula, aut niti aliquot post horis sublidebat : ex quo colligere licet eam seiud, calcis vivae texturam,quae vini spiritus in latiores quidem ,& magis coni gruos, non tamen, in plerosque aut numerosiores poros in tromitteret: in quibus nihilominus ad subitam corpusculorum minimas in particula . dissipationem recipi liquorem neceste est,que calcis vive corpuscula a que eatomi facilius celeriusque penetrallent, ni spὶrituosis , i quibus immutata sunt, particulis associatae fuissent. Alio quoque in hujus confirmationem conjecturae,experimento, qua tum calcis vivae ad incalescentiam disnositio ab idonea textura penderet, . edocui: illud autem ut alibi a me traditum est, ita sere, se habet.
C Alci vivae in retorta repositae sat valentium vini spiiituum eam astu dimus copiam, qua & madefieret, & altius paulo mergerctur: factar tum lentum ad ignem distillatione, spiritus vini, prioribus amasis longe validiores subduximus. Consequente dc in phlegmate auctus est ignis quii phlegmaticum liquorem nullius virtutis copiosum elicuit quo quis extinctam calcem vivam putasset: ubi tamen residua materia e retorti desumpta restixit, igneam qua prius carebat, praeserebat dilositionem si quod . cnim illius frustrum nucis moschatae aut amygdalae instar in aquam projiceretur, non aliter, quam si carbo ignitus in aquam conjectus fuisset, stridebat ; quae statim sensibilitcr inde incalescebat. Quinimo cum varii praeparatae hunc in modum calcis seu stula ab aere tuta pluribus septim
ν nis servallem, eo consilio ut num ea ejusdem adhuc proprietatis tonax s ret, necne experirer:res, ut sperabam cecidit eodem namque quo prius modo , aut validiore potius onerari vidcbatur : interdum enim calx
maxime , in tiustula divisa, stridorent in aqua explosioni non absimilem
Ex his Phaenomenis concludere pronum est calcis vivat ad incalescem tiam dispolitionem ab peculiaribus quibusdam texturis omnino pendere. cum aqueae particulae, quibus igneas atomos calat adhaereotos aut unive isas, aut plerasque extingui posse quis existimaret, Non tantum ipsius ad ij calescentiam , pronitate in imminuerent, quantum spirituosa , corpuscula eorumque textura necnon calcis particulae ignitam dispositionem augerenti quod autem ejusmodi intervenire alsociatio pollet, non eo tantum
nomine verosit cile mihi videtur, quod magna distillati liquoris pars, quasi actuosis magis spoliata particulis, phlegmatica seret, sed quod vini spiriatus cum ipsa calce viva non incon picui, sed ut albae exhalationes, inte
35쪽
dum superruerente praeterea praeterquam quod sapor, atque forta etiam iodor, vi spirituum vini, peracta rite calcis vivae distillatione saepe immutentur, liquot ille, ut experientia qnandoque comperi, alcaiisatam quandam, ne dicam igneam saporis vim, aciemque, calci vivae impertiit: at neque alios , neque ipse me relata superius experimenta eodem tentaturum successu polliceri audeo: calcis enim vivae varia indoles est, non tantum ob calcinationem modo majorem, modo recentiorem, sed praecipue propter diversam lapidum,aut corporum calcinatorum naturam: quibus ce te magis, ac commoveor , ut quae hactenus de calce viva disserui, nulla niti demonstratione, sed probabili tantum conjectura putem:at diu- .
tius aequo hic substitimus ad residuλ tradenda paucis experimenta prope
AC primum quidem unum alterumve caloris producti exemplum
proponemus , in quo nihil ex parte agentis, aut patientis , praeter motum localem, naturalesque illius emctus intervenit i quod autem acthoc experimentorum genus attinet vobvium quoddam phaenomenon, saattentiore rem animo perpenderimus, praesenti hule negotio facile ac commodabimus : cum enim, exempli gratia, faber serrarius clavum, se ruatve quodpiam celeriter malleat , malleatum metallum multum inc lescit, qui tamen calor non aliunde videtur proficisci , quam ex valida, mallei impressione . minutas serri particulas ad vehementem , variamquCagitationem determinantis: quod cum frigidum antea corpus Bret, hac partium suarum commotione .vario jam sensu calidum evadit: primo,voce hac latius accepta resplectu aliorum quorumdam corporum, quibus comparatum frigidum prius erat, & tum sensebititer caliduis fit: nova enim haeci agitatio partium digitorum nostrorum agitationem superat. Saepius a tem , quod hoc in exemplo diligenter notandum erit , neque malleusiquo, neque incus super quam, frigida serri massa tunditur, quodvis enim: ferrum praecedentem ut malleo subigi possit, ignitionem non requirit transacta operatione calescunt: ex quo liquido constat contuli serri ca-ilorem non a malleo , aut incude, qua calorem sed ab eo filisse motu productum , qui exiguae massae serrae particulis perturbate in se invia cena agitandis par ellet e licet eodem successit in crassiores multo mal- .lei, & incudis mallas, vim suam exerere non pollae. Si quis tamen saepius. imagnaque celeritate, exiguae molis malleo , incudem percusserit, is quo- , que tum, licet neque tantopere, neque tam cito quam serrum, incalesce-ceret. Hinc omne caurificum, esse quoque calidum nece ine non est. At de ro, malleo , percusso, disterenti aliud occurrit quod Theoriam hanc: concutere videatur, licet re ipsa confirmet: si enim latior paulo clavus in
agerem malleo auigatur, nonnisi repetitis saepim ictibus incalescet, cum
36쪽
autem iam ad extremum usque infixus est ut jam ulterius adigi nequeat, paucis tum ab ictibus insigniter incalesceti dum enim quovis malle fictu,
altius atque altius infigitur clavus asseri, producitur tum motio omnino i Progressiva, clavi scilicet totius eodem tendentis : at motione hac impe- dita, quod sua malicus impressione, nec clavum ulterius adigere, nec destruere possit, vim suam partibus ferri internis 'arie vehementerque in se mutuo commovendis impendito hac.autem in commotione caloris nat ram positam esse diximus.
IN priori experimento celerem partium serri caleficti agitationem tactu percepimus: quid tentarim ud hanc oculo ctiam conspicuam red- ederem, hoc loco subju agam. o igitur patefieret non sensibilem in do, sed & intensum quoque caloris. gradum, in frigida serri massa, motu tu locali produci polle : ferri laminam a viris aliquot robustis malleoque assuetis malleandam curavi, qui omnibus viribus , nulla pene interjecta inter ictus mora, eo in gradu caloris terrum constituerunt , ut & manus Comburere , neque enim tuto tangi poterat, & pulverem quoque nitra- . tum, quod expectabam, si, qui mihi tum ad manum erat, selectior fitillet. incendere probabiliter potuerit , summo enim spectantium stupore sul-aphur multorum granorum pulveris incendit , vertitque in colorem cy -neum licet an eorum quodpiam exploserit, non meminerim.
PRaeter commemoratos manifestae, violentaeque percussionis estectus, caloris in frigido etiam ferro, excitato partium internarum tumultu producibilitatem,obviis e phamomenis quaedam aperte monstrant: si cnim ferrea massa, lati asperaque timetur lima , iis in partibus , in quas lima id iidem impingit , calor sat intensus gonerabitur:)prominentes Gnim instrumenti partes obvias serri particulas seriunt, premuntque. Quae rursus vicinas sibipartes urgent, unde confiisus omnium,qui ad calorempr ducendum requircbatur, pernixque motus consequitur: neque est quod objiciat hic quispiam futurum , .ut ipsa.quoque lima incalescat , quod
tamen non contingit: ut enim. alia in hanc rei praetermittam , cum tota lima huc illic, & quoquo versum moveatur , quae hoc temporis momento Dr'm, partes tangunt, sequenti removentur et praeterquam quod facile restigescunt, dum acceptam recenter agitationem, priusquam ferrum ite- rum atterant, acri reddunt , ferrum autem quod immotum supponimus. perpetuas eodem in loco patitur concussiones. Attritio pariter, si paulo violentior,durissinais etiam in corporibus ca-
Hrem generat: cultri enim lamina si perniciter exacuitur, illico incalcia C a citr
37쪽
2o De LMechanica Calorucit: praeterea si clavi aerei, extremo baculi, ut fiat quas manubrium, infraxi, capitello pavimentum validE atteras, cum quo digiti adurantur, cal rem concipiet, Cum aut tempestate praefervida,rheda quondam veheremur , citatis certas ob causas equis , axis ab abside attrititio adeo vehemens seit,ut stigida, ne quod Gravim damnum contingeret, axi cale . eio affundenda fuerit aqua. Vulgare ignis ex silice & chalybe eliciendi experimentum, sat ostendit, quantus vel unico temporis momento percussione,aut colli notae quae inii tua tantum percussio est,produci calor possit,sed hujus generis, eorumque quae in quarto experi ento commemorata sunt, ςxemplis, utpote ubique αobviis plura non addam. . .
IN eorum gratiam, qui contigui aeris attritionem,ad caloris ensibilis cproductionem, necessariam esse putant, hoc, inter alia, experimentum ne cogitavimus ; in nigram, concrctamque picem in malluvio sub aquis Acollocatam speculi caustici ope, ea solis radios arte vibravimus, ut interpositae licet aquae densitate res acti, se