장음표시 사용
91쪽
I 58. Inductio est argumentatio, in qua ex partibus enumeratis , concluditur de toto , quod de singulis partibus assertum suit. Sic universalis comporum attractio inductione ita ostendi potest
Terrentia corpora invicem attrahuntur, dum Omnia terrae centrum petunt ; Luna cum Terra trahitur, dum circa Terram volgitur I Planetae Omnes , Cometaeque cum Sole trahuntur , dum circa Solem rotantur: Planetae secundarii trahuntur cuin primariis, dum circa Primarios Vertuntur; cuncta igitur mundana cor ra universali attractione praedita sunt. Recta est Inductio, si nulla pals 1uerit Praetermilla. Deinde quod de partibus assirmatur
aut negatur, Uerum sit Oportet .
i59. Inductionis species est Exemplum , cuia nempe vi similitudinis aliquid concludimus : veluti
1i feram aliquam videamus ossiciis gratam, infer mus, feras etiam ossicia sentire . Argumentum ab exemplo Parce , ac moderate est adhibendum , M. ad illuitrandam magis veritatem , quam ad demonstrandam valet. 16O. Sorites, quem Cicero acervalem , alii Gr Hationem vocant , confiat ex Pluribus propositionibus ita quidem connexis , ut attributum Praece
dentis sit subsequentis subjectum , donec primae subjectum cum postremae attributo in conclusione conjungatur : e. g. avari multa desiderant ; qui multa desiderant, multis egent; qui multis egent, sunt miseri; avari igitur sunt miseri. Nititur formies axiomate secundo g. 134. J . Cavendum sedulo est , ne qua irrepat ambigua , aut falsa pr postio , quae totum soriten coni minet. Hujusmodi est Epicuri serites : Deos beatos esse consae
beatus fine virtute nemo esse potest. υirrus fae r rione constare non potes; nec ratio esse potest nisi
in hominis figura ; erdo i Dei Dur beati , oe ho
92쪽
fieturae conjungitur ; Epicurus vero eandem pro positionein absolute ac necessario veram esse iudi inmit . suumque s riten contaminat . 161. Dilemma , quod de cornutum agumentum dicitur , in eo consiliit , ut diviso toto m duas Partes , hae ambae rejieiantur , unde rutuna quo que rejicitur . Demonstraturus e. g. non esse de Omnibus dubitandum, hoc utar dilemmatera tae Omnibus dubitandum esse , aut verum, aut falyum es
um , de omnibus non ess dubitandum : una veryatisereo dubitatio absurda es. Prima propositio disJunctiva eleganter reticeri solet . Ut dilemma procedat , I. vera esse debet propositio disjunctiva, liisve illa exprimatur , sive Ieticeatur. Quare falsum est Zenonis Dilemma , quo motum reliciebat
in quo loco non es; sed in quo loco est , iba quae-Icit ; in quo loco non es, nullam edere potes actI nem, nec proinde moveri pores : ego nullibi move rur . Vitiosa est tota haec argumentatio Oo 61SJu etivae propositionis falsitateiri , in qua non omnia Enumerantur : siquidem movetur corpus a loco mquo est , in locum , in quo non est . 2. Quod de Partibus disjunctivae propositionis asseritur , aut Heratur, necessario verum esse debet , adeout alizer esse nequeat. Quare falsum est sequens Dilemma : si saturum tibi es ex hoc morbo conualeνω-re , vel medicum adhibueris, vel non , equadem con valesces; s statutum es, non convalucere, Vel me dictim adhibueris, vel non , neqvaguam convale' eS, non es iditur medicus adhibendus . Sane si Italu tum est convalescere . statutum quoque est medicum adhibere . 3. Εjusmodi debet esse Dilemma , ut in eum qui illud opposuit, retorqueri nequeat. Pepigerat Sophista nescio quis cum discipulo , quem in e loquentia erudiendum susceperat , ut Pa taemercedis dimidium sibi persolveret , reliquum
93쪽
turus, ubi primum causam dicens vieisset : deindes discipuluin 1olvere recusantem hoc Dilemmate perstringit: in jus te vocabo, . fa contra te lis Ha ra fuerit, merces mihi dabitur ex Iudicis sententia :Fn vero secundum re judicabitur , merces mihi δε-bebitur ex paeio , quia vici i : iritur utroque modia reliquum dimidium personere debes . Praeclare hoci Dilemma ad versus sophistam retorsit discipulus
hoc pacto : si ero me judicatum fuerit , nihil tibi
ex sententia debebitur ; sin contra me , nihil tibi ex pareo debebitur , quia non vicerim igitur utroilue modo athii tibi reddam. 162. Coronidis loco de fallacibus argumentatio nibus agit Ars syllogistica . Sane ut recta sit argumentatio , neque in materia , neque in forma peccare debet: peccat quidam in materia , cum ali qua praemissi rum falsa est ; in forma vero, cum syllogisticae regulae non observantur . Fallaces ejusmodi argumentationes , quae haud raro in
cautos decipiunt , sophismara , bc paratori mi no
i 63. Duo sunt sophismatum genera, quorum stlterum in vocibus , alterum in rebus versatur. In vocibus latitat fallacia. I. quoties in simplici voce est ambiguitas; veluti s vocem morari adhibueris, quae tum manere , tum insanire significat . u. Cuin in phrasi est amphibolia; hujusmodi est illud Apol, linis oraculum Pyrrho redditum : uis re , AEurida, Romanos Mincere pesse et quod non magis 'in Pyrrhum , quam in Romanos valere poterat. 3. Cum diversa est figura dictionis ; veluti si vox ista ρ PulUS modo pro arbore , modo pro hominum multitudinessumatur . q. Cum sensus compositus , redivisus permiscetur . Compositionis sallacia habetur, cum vocabula recte intelligi nequeunt , nisi di- Vellantur : tale est illud Lucae cap. 7. Caeci videtit; clavdi ambtilana , fur 7 audsunt ; nempe qui pri. orant caeci, modo vident, cum caeci es e desierint. Fab
94쪽
Fallacia divisionis admittitur, cum dividuntur ea , Quae jungenda sunt: ejusmodi est Zenonis fallacia, idii si noula millii grana in terram Projecta it Iepi tum ede e contendebat , quia minii modius uno impetu effusus strepitum ederet . Haec fallacia se sis compositi, ac suis in Scholis nominatur./ 16a Sequuntur rerum sophismata , quorum Pr1 1ium est: πια- Εlenchi. Eleia cluis eli arguine Tum , quod Pertractatur . ignorari vero dicitur
elenchus , cum ex ignorantia , aut malitia impu-xnatur in disputando id , quod non uenit In cO Tr Uersam ' & argumenta ad quaestionis satum
II : thenii adhibentur . Ignorabat Itaque
elenchuid Aristoteles, cum contra Platonem aete
α ab omnibus subsiluuiis separatas acritet
oppugnabat ', cum tamen non alias ideas agnoverit Plato , quam in divina mente exiitentes.
165. Alterum sophisma in peratro princim , cum nempe pro ratiocinii fundamento ponitur id, quod in disquisitionem venit . Petiit ergo principium Aristoteles , cum in centro Universi tellurem esse
stam ostendere conatur ex eo, quod avia. Omnia ad Universi centrum ferantur , finiui autem ad Iuris centrum : nam gravia Omnia in Univer licentrum simul ac telluris ferri nemo dicere potest , nisi qui supponit , idem esse Telluris , atque Um- versi centrum ἰ supponitur nempe , quod in quae- 166'Tertium sophisma est circulus riti us, quodnissim versatio a Graecis dicitur, & in eo consitat, cum unum probatur ab alio & hoc ab illo'. osophisma admisit Aristoteles, cum ii a sidera itillare ait , quod fuit a nobis remotissima , ac ΤΘcissim remotissima esse ostendit ex eo quod scin- ' LO. Ouartum sophisma est non causa Pro causa,
eum nempe accipitur tanquam alicujus rei caula, quae caula non est: veluti cum humani generis
95쪽
fortunia in Cometas reseruntur . Ad hoc sophisma refertur vulgatum illud pos hoc , vel cum hoc 'er Propter soc : nempe aliquid ex alio oriri colligitur , quia post illud evenit . Hujusmodi erat Gentilium sophisma adversus Christianos : dum Chri stanimus videre coepit , mille calamitates Nomis orbem oppreserunt ; Christ iani mus iditur omnium calamirarum causa fuit. 16b. Quintum eli fallacia accidentis , cum nempe alicui rei absolute tribuitur id , quod eidem fortuito convenit . Hujusmodi erat Epicureorum sophisma , quo Diis humanam formam tribuebant, cujus f. Iω. meminimus. ID. Sextum est transtus a dicto fecundum qui cud dici tim simpliciter ; nempe cum rvc eo , quod
certa quadam ratione Verum eii, generalis concluso colligitur . Hujusmodi vitium continetur in ie-quenti ratiocinio : homo es morti obnoxius ς an ma vero es hominis pars ἰ anima iditur es morti
17O. Septimum est fallacia suppositionio : nimirum cum in aliqua propo sitione tallitas aliqua non exprimitur , attamen praesupponitur ' Hujusmodi est Chrusippi ratiocinaum , quo probabat hominem nescio quem habere cornua : quod noa amisi i ,habra; ar cornva non amisi i ; cornua igitur habes. Sune ut vere dici possit , aliquid amitti , aut non
amitti , praesupponi necesse est , illud fuisse habitum
III. Octavum ut plurium interroRationum p cum plura scilicet interrogantur quibus una responsurrenequit satisneri ; interim nos unico responso satisfieri petimus : e. g. Dis ne 'Maetoras Phil onus, in prιacem phil ophorum p Iulo , tir ajas , aut neris . Si quis ita interroganti respondeat , fuit, vel non fuit, incidit in captionem . IJa. Quatuor alia sophismatum genera adjicit Genuensis noster, quorum primum appellat)argu
96쪽
mentum af uerecundiam , alterum ad Onoraetriam , tertium ad hominem, quartum ab analwia. Argumentum ad verecundiam iit , cum ad nostras opiniones probandas , magnum au torum turbam in ducimus , qui insignem sibi famam compararunt, atque eo nomine adversarium opprimere , ac Velu ti stultum traducere conamur o Quasi vero insignes illi viri nostrarum opinionum auctores hum Di aliquid pati nequeant. Hoc vitium saepius peccant ii , qui rationibus destituuntur , vel iisdem
uti nesciunt. Argumentum ad ignorantiam iit, cum Probamus aliquod nostrum assertunt esse verum ,
quia adversarius non ostendit illud esse falsum . Nempe si dixerim e. g. mun sum non existere ; id verum erit i quia alius non ostendit , idem esse falsum Gerrae t Interim hoc vitium haud raro Peccatur in Scholis . Argumentum ad hominem fit,
Cum ex alterius opinionibus veris, aut falsis, quas tamen ille ut veras habet , revincere illum con mur . Hoc sane argumentandi genus ad invenie dam Veritatem prorsus est ineptum': nam non id circo vera est mea assertio , quod ex alterius Par
tis opinionibus , aut confestione sequatur , si alterius partis opiniones falsae stat , aut confessio ex ignorantia pronciscatur ; dedecet vero honestum Philosophum ex alterius erroribus , aut ignorantia ructum capere . Quod si vero causa nostra vera sit, ac justa , & contumax adversarius veris rationibus assentiri recuset ; tunc prudentiae erit illum Tevincere ex Propriis opinionibus , licet eas falsas esse existimemus . Ita 1ese gesserunt Patres nostri ad Chri itianae Religionis veritatem adversus Ethni cos demonstrandam ex libris Sybillinis , quos isti ut sacros ti divinos habebant ., Argumentum ab
Analogia , hoc est a simili ad si mile , quanquam
legitimum esse possit , ubi in ipsa rerum natura fundatur ; in Putidum tamen 1bphilina evadit, ubi
97쪽
phanta sae potius , quam rationi indulgemus . Atque haec de judicio , ac ratiocinatione .
De vero , ac falso ἰ deque certitudine , ae probabilitare , ei que recto D .
17s. T Ogicam veritatem proprie ad judicia n a stra, atque ratiocinationes De stare diximus f. 45. eamque nullos habere gradus , sed veluti in indivisibili puncto consistere , de aequalitati esse persimilein ostendimus f. 89. . Alvero falsitas , quae in recessu a veritate posita est, quaeque ina qualitatem imitatur, major esse potest, aut minor; imo & infinitum excrescere potest , prout magis 'minusve a veritate abscedit; quare & varios habere potest gradus.
374. Veritas in iudiciis , aut ratiociniis spectari
potest. De judiciorum , ac propostionum veritate dictum est toto cap. a. Lib. 2. Sed judiciorum objecta esse possunt ideae abstractae , aut res extra ideas exi-Bentes. Cum judicia circa nostras ideas abstractas versantur, vera habentur , si illis ideis snt conformia: eaque veritas dicitur Mealis : ejusmodi sunt ge metricae veritates. Cum vero judicia res extra ideas existentes respiciunt, s iisdem rebus snt consormia; habebitur veritas , quae objectiva , 8ζ realis nuncupatur : s vero ab iis rebus discrepent; habebitur falsitas obes tua , seu realis . Ratiocinia vera habentur, siquidem neque in materia peccetur . neque in forma . Non peccatur in materia, cum singulae rati
98쪽
Xatiocinii propositiones verae sunt'; nun peccatur in forma , cum ex praemissis veris recte concludimus ; Omnes nempe observantur Syllogisticae artis Tegulae . Atque his veluti in antecessum praejartis, quae sunt scitu digniora modo Prosequamur.
De variis animi flatibus quoad veritatis
cognitionem . 375. Λ Nimi status , quoad cognitionem attinet,
TA. sunt omnino quatuor, .noranIiae nim Xum , A si , opinionis , ac certitudinis. Ea dic mur ignorare quorum nullas habemus ideas. In omnigenae ignorantiae statu versantur homuncuia in utero matris existentes , qui vix unam , aut alteram habent ideam , veluti semis , sitis, dot Tis cetera omnia nesciunt. Ubi vero in lucem editi sunt, multas quidem sensuum praesidio ideas lacquirunt : at quandiu infantes sunt , ac Pueri , nonnisi sensibus, & phantasia uti norunt , obscure confuseque cognoscunt ; quidquid intelligibile est Prorsus ignorant , ac veluti in quodam stupiditatis natu detinentur. In reliquis demum hominibus , iis etiam qui doctissimi dicuntur , maxima igno xantia est , qnae tamen aliqua scientia temperatur . Sane quae sciri possunt , infinita sunt ; exiisque infinitis paucissima sunt , quae norunt VadoAissimi quique homines. Alvero idearum defectus non sola est ignorantiae causa: contingit enim saepius , ut acquisitarum idearum relationes clare non perspiciamus ; quare , in ignorantia detineri pergimus . Hinc & viri docti in iis, quae sciunt , modo haerent dubii , modo conjectantur , modo apse
99쪽
opinantur , & nonnisi raro ad certitudinem pet
1 6 In statu dubii versatur animus , eum duas oppositas propositiones vel nullis , vel aequalibus rationibus innixas advertit . Animus quippe noster se habet lancis instar , quae neutram in Partem inclinat , & in aequilibrio perstat, cum vel nulla,
vel aequalia utrinque pondera suspenduntur : m momento autem Praeponderante . in alterutram partem nectitur. Momenta , quibus commovetur intellectus , sunt rationes , quae si aequales , vel nullae ex utraque Parte occurrant, anceps est animus, ac veluti in aequilibrio perstat , neutram in partem inclinando . Cum nullae suppetunt utrii quae rationes , dubium dicitur nePartuum ; quot melius tamen ignorantia diceretur : veluti sciscitanti, fit ne stellarum numerus Par , an impar , potius me ignorare, quam dubitare respouderem .
Cum vero aequales ex utraque parte Occurrunt
rationes, dubium dicitur positivum. III. Status opinionis seu probabilitatis is est , in quo animus alterutram quidem in partem flectitur , lente tamen , ae Perplexim , & non fine formidine oppositae partis. Id vero fit , vel quia
uni illi parti favent rationes , quae tamen evidentes certaeque non sunt vel quia utrique parti
Praelio sunt rationes, ex alterutra tamen graviores. MOmenta autem, quae animum commovent , sunt Tationes ex ipsa rei natura desumtae , vel ex auctoritate petitae : illae dicuntur intrinsecae ; hae Uero extrinsecae appellantur. Opinio suos habet gradus , ac magis minusve potest esse probabilis , prout gravioribus, aut minus gravibus fulcitur rationibus , quae animum promtius , aut segnius infectunt . Descriptus Orobabilitatis status inter ignorantiam , ac certitudinem veluti medius constitit . 173.
100쪽
a 3. Certitudinis demum status is est , in quo
animus noster de judicio suo dubitare nequit , etiamsi velit: nam si vel minima subsit suspicio, aut sollicitudo , jam certus non est. Oritur certitudo ex evidentia , quae candidissima est animae lux intellectum ita perstringens , ut assensum suum Continere nequeat. Ut necesse es lancem in libra ponderibus impostia sprimi ; sic animum per i- cvis cedere, gravissime ait Tullius Acad. quaes. I. 13. Quid vero sit evidentia , melius quisque per . se intelligit, quam ullis verbis explicetur. Certitudinis judex est propria cujusque conscientia. Non est autem dubitandum, quin apparens quandoque sit certitudo , de putata quadam evidentia animus ludificetur ; quemadmodum ex doctissimorum vir Tum erroribus , quibus interim haerent pertinacis-ssime, fit manifestum .i79. Evidentia scientiam parit , qtae nonnisi in clara evidentique cognitione consistit. Est a tem scientia duplex , initiiriua, scilicet, oe demo iratiυa : illa sine ullo ratiocinio habetur , sed sh-la idearum collatione, ut in axiomatis contingit; haec vero demonstrationis ope comparatur , ut in theorematis. Si proponatnr e. g. haec Veritas , ratum quavis sui parte majus es ; statim mens nullo negotio eam cognoscit ex sola idearum et rius , ac partis comparatione. Si vero fuerit alte-xa haec propositio, uoscelium triavulorum anguli ad basim aequantvr ; ejus veritas ex sola idearum
collatione non perspicitur , sed quo obtineatur , pluribus judiciis inter se connexis uti debet mens, ut per varios veluti gradus progrediatur ad id intelligendunt, quod simplici intuitione non adsequiatur. Inter utramque scientiam duplex potii limum dis rimen statuit Loc ius lib. IV. hum. inreti.
cap. a. Primum est , scientiam demonstrativam iam promte assensum non elicere, ac intuitiva elicit scientia : siquidem illa sedulam attentionem , F ti non