장음표시 사용
201쪽
dico, quδd non dicimus speciem esserenuem similitudinem singularium &hic loquor de singulari, ut est aliquod unum per se quia non sit totalis unitas qualitatis possibilis inter indiuidua:
nam indiuidua non possunt uniri in saliqua realitate,vel in aliquo conceptus uidditatiuo , praeterquam in realitate
speciei, ac in ipsa specie, Ni in ijs, quae quidditatiue includuntur in specie .
Quod patet, ne dum quia species dicit
totam quidditatem incliuiduorum : sed etiam quia duae dii teretiae indiuiduales
non conueniunt in aliqua realitate,uel
in aliquo coceptu quidditatiuo, in quo possint ipsa indiuidua uniri. Quod si Obijcias, quia ab hac & ab illa differentia indiuiduali potest abstrahi conceptus comunis differentiae indiuidualis, qui praedicat quidditatiue de hac&de illa disterentia indiuiduali. Dico quod disserentiae indiuiduales sunt primo diuersae in realitate, & in coceptu quid-ditatiuo , sunt enim simpliciter simplices: unde sicut sortes dicit tantunias notem commune, ad hunc & ad illum sortem, propter quod dicimus ipsum esse nomen aequivocum: ita quoque νdicendum est de dii terentia indiuidia
ii, importat enim tantum nominen commune,& non aliquem conceptum
communem, ad hanc,&ad illam differentiam indiuidualem. Sed bene species dicitur tenuis similitudo singularium,comparando similitudinem, quae est inter indiuidua ratione speciei, ad illam quae esset inter indiuidua ratione formae, seu disterentiae indiuidualis, si aliqua talis esset possibilist maior enim est unitas, ac similitudo, quae est inter aliqua ratione formae, quam illa, quae inest ratione materiae; magis namque assimilantur duo asini, quam asinus &coelum, dato etiam quod materia coeli sit eiusdem rationis cum materia horum inferiorum. Cum igitur species se habeat ut materia respectu differentiae indiuidualis licet cicatur forma totius, ut alibi habet videri ideo unitas, leu similitudo, quae est inter singularis rati one ipsius dicitur tenuis simia litudo comparative. Uel dicas, qubdideo dicitur tenuis similitudo, quia noest simpliciter totalis similitudo. Vel
dicas Si in idem reddit qudis dicitur
tenuis similitudo, quia confuse,& i perfecte representat singula ia.
Qv ANrvΜ AD tertium articulum ,
in quo quaei imus quare genus dicaturmasis tenuis similitudo specierui Lis, quam species indiuiduomm . Uidetur Mauritium super uniuersalibus Scoti . Maurith q. . dubio s. maiorem partibilitatem resposio. assignare pro causa. Uult enim illud esse mastis tenue, quod in plura partitur,& ideo cum genus in plura partiatur vim ieecies, erit similitudo magis tenuis specierum, quam species indiuiduorum. Dicit etiam , qudd ista propositio, quae est auctoritas Boet ij, pro tanto facit ad propositum Scoti iii 4. q. uniuersilium, Pro quanto proprietas correspondens in quidditate specificarrime intentionali ipsi speciei secunde intentionali est minus abstracta, Stapaucioribus, quam proprietas quidditatis genericae. Contra primum,quod dicit vir iste arguo sic; nam vel assignat rationem tenuitatis in se respectu
cuiuscunque; vel tantum assignat rationem tenuitatis respectu similitudianis. Primum non potest esse, qui smaius quantum eli partibile in plura ,
quam minus quantum; non tamen ex hoc sequitur maius quantum esse quatum magis tenue, quam minus quantum. Nec secundum notest esse, ex hoc
enim, quod aliqua albedo est partibialis in hilares gradus , non sequitur talem albedinem sundamentaliter esse tenuiorem similitudinem; imo quandoque est ratio quare aliqua duo alba sint magis similia ; ut patet de albedine hibente decem gradus, suae est ratio quare album . in quo est, in magis sim te altei i albo habenti decem gradus albedinis. Praeterea magis sequitur ore positum illius , cuius vir iste intendit assignare causam, sequeretur enim sp ciem esse tenuiorem similitudinem I diu,
202쪽
diaijuorum, quam genus lpecierum: nam licet genus simpliciter sit partibile in plura, quam species, quia est partibile in ea tu quae eartiri possunt ipsae
species,ac in ipsas species: Proportionaliter tamen loquendo, 1pecies est partibilis in plura indiuidua,quam g nus in specie, quia indiuidua possunt esse infinita, quod non eit verum de speciebus, cum igitur species sit partibilis in plura indiuidua,quam genus in species, sequitur, quod species sit tenuior similitudo incliuiduorum. Item es le tenuiorem similitudinem specierum conuenit generi, aut praecise per hoc, quia est partibiles in plura immediate , aut quia est partibile in plura mediate, aut propter utrunque simul. Non propter primum, quia cum species ut immediate partibilis in plura, quam genus sit immediate partibile , ideo magis sequeretur speciem esse tenuiorem similitudinem indiuidit tum , quam Fenus specierum. Nec poeter hecundum, quia penus est partibile mediate in indiuidua , sed propter hoc non potest conuenire generi Me tenuiorem similitudinem specie rLm , quoniam es le tenuiorem simili
tudinem specierum non conuenit et
neri per id quod per se, & immediate conuenit speciei, huiusmodi est partibilitas in indiuidua. Nec propter visuque simul, ut ex praedictis colliei
potest. Secundo ariluo contra id,quod dicit vir iste, quoa scilicet illa auet ritas Boeti j pro tanto est ad propo Grum Scoti, pro quanto proprietas, quae est in quidditate 1 pecifica, a qua sumitur species pro secunda intenti ne , est minus abstracta, & a paucioriabus , quam proprietas quiduitatis geneticae. Contra nam do tor in ill , q. uniuersalium, intendit probare per illam Boetii auctoritatem, quod Intentioni correspondet aliquid ad ex tra, sed hoc non contingit probaro
ex hoc, quod proprietas est magis, vel minus abstracta. Imo hoc esset petere id quod probandum est, ut consideranti patet. Aliter igitur respondeo ad illum articulum quantum ad duo, Audi Oris quae tangunt in ipso: & quantum ad xviPQuo. hoc ultimum dico, illam auctoritatem Boetii facete ad propositum Scoti ubi supra, quia si species est tenuis similia
rudo singularium, & genus magis te nuis similitudo specierum, ergo vir que est similitudo illa singularium , is iud specieium. Consequentia patet, nam tenue, ac tenuius sunt dictiones diminuentes : sed species , & genus pro secunda intentione non pollunt dici similitudines, seu unitates qualitatis substantialis quod idem est nisi originatiue i, ergo speciei, & generi
pro secunda intentione correspondet aliqua proprietas a qua originantur:& nocest, quod ibi intendit doctor
probare per illam auctoritatem Boetii , suae nec aliter videtur posse verificari de genere, & specie pro sol mali sumptis . Quantum autem ad princia pale , qubd quaeritur in hoc articulo dico. Qubd cum similitudo in proposito importet unitatem qualitatis snbstantialis, ideo quanto maior mitas tanto maior est similitudo, & qua
to minor unitas, tan tenuior,seu mis
nor similitudo; cuim igitur genus rospectu lecterum importet minorem unitate, g species respectu indiuidu rum, idcirco genus est tenuior similitudo specierum , quim species indiuiduor uno. Ratio autem quare genus Genus importat minorem Vnitatem specie- quatirum, quam species indiuiduor uno, importat non est quia sit partibile in plura , mino- quam species. Nam ut dictum est O- rem unia portionaliter loquendo species Giui- tatem , ditur in plura, quam genus, quia in- quam diuidua, quae continentur sub specie species. possunt esse infinita , species verb, quae continentur sub genere sunt fini tae , tu propter hoc ut refert Porph. dicebat Plato, quod descendentibus nobis a generalissimis , quiescendum est in speciebus. Item licet genus sit
203쪽
simplicitet partibile in plura , quatruis
species , quia partitur in indiuidua ν, ac in species; & ideo ex hoc videatur sequi genus dicere tenuiorem similiti nem indiui .luorum , quam species , non tamen sequitur, quod dicat Pr Portionaliter tenuiorem similitudinem specieiuna, quam siccies indiuidu rum; csset enim collige te in conclusione, quod non est seminatum inis p aemissis: nec etiam ex maiori par imbilitari: simpliciter, sequitur Propor tionaliter tenuior similii uclo. Imo duco, quod si genus non estet partibile in illiliuidua, non tamen propter hoc diceret maiorem similitudinem speci rum: quia ablato ilIo quod conuenit senet i Per aliud, non propter hoc aufertur id quod sibi conuenit per se , sed pallibilitas in indiuidua conuenit generi ratione speciei, & dicere naianorem, seu temtiorem similitudinem specierum, quina species indiuidit rum, conuenit generi per se, ergo dato quod genus non sit partibile in indiuidua, non tamen sequitur, quod non dicat ita tenuem similitudinciri specierum; sicut si non essent partibile in species. Ex hoc ulterius sequi .ur, quod esse simpliciter partibile in .pl τλ, quam species., non esse caus in Quare genus dicat tenuiorem similitu. dinem specierum, quam species india viduorum, quia in causis piaecisis, sicut affirmatio est causa assi irrationis, ita negatio est causa negationis, quod in proposito non esset vel irin: qumniam dato , quod genus non sit partibile in indiuidua , & ex consequenti quod non sit partibile in plura, quam species a non tamen propter hoc seruitur, quod non dicat ita tenuem militudinem specierum . sicut modo dicit. Dico igitur, quod ratio quare
genus importat minorem Vnuatent-a
specierum, quam species indiuiduo rum est, quia genus est partibile ii aliqua magis d uel sa, quam species smagis enim ditatuat in et se duae sp
sies , quam duo indiuidua runde disteiarentia specifica est maior disserentiatam
numerali. AD ν R r M v M argumentum principale nego antecedens. Ad eius pro batione patet ex primo articulo quid sit dicendum. Ad secundum nego consequentiano. Ad eius probationem patet ex lecundo articulo. Ad te. tium dico, quod sumit pro medio , quod negatum est in tertio articulo non enim esse past: bile in plura est causa quare aliquid si magis tenue, aut
tenuior similitudo. Ad ultimum dico, quod gemis magis colligit, ides plura colligit, quam species: non tamen magis colligit, idest persectius, seu pei sectiori modo colligit, quam species : magis enim uniuntur indiuia dua in specie, quam species in gen re; cum maior sit unitas speciei, quam generis, ut in fine terti, articuli dixi
Utrum omnis virtus,ponens differentiam inter aliqua duo
I D E T v n quod non, namimellectus ponit dissere tiam inter Deum, & creaturam ι inter non ens, Ecens; inter figmenta, & vera entia ; inter singulate, & uniuersales & tamen nec magulare, nec Deum, nec non ens, nec figmenta cognouit sub propria r tione, ergo S c. Quod Deus no cognoscatur sub propria ratione, seu sub ratione huius essentiae vi haec I pa tra, Deus enim ut cognoscibilis iiiiν ratione huius effemiae est obiectum 'voluntarii m respectu Intes lectus creatis nec aliquatae a nataualiter c
204쪽
mita i nobis ostendit sussicienter hac phus. 2 de anima, tex .eomm. 14s inessentiam, ut haec. Quod vero singulare non cognoscatur iub propria r tione , probatur, nam intellectus coniunctus non potest intelligere singulare sub propria ratione sngularitatis , ergo nec sub propria ratione. Consisquentia patet, quia hoc eis cognoscore singulare sub propria ratione. Antecedens probatur, nam si intellectus possiet intelligere singulare sub propria ratione singularis, posset intelligere ipsum sub propria unitate, & ex c sequenti posset distinguere tale singulare a quocunque quod non est illud, secluso etiam omni accidente; quddpatet esse falsum. De non ente patet. s. Sco meta. N primo poster. ubi Philosophus negat scientiam haberi de
ipsius non esse aliquam disserentiam . Cum igitur non ens non habeat ratim
nem,nec disserentiam, nec de ipso posisit esse scientia, idcirco non potest cognosci sub Propria ratione s . De fi mentis hoc idem patet, quia non possunt habere aliquam rationem sub qua coenoscantur, & quae de eis verePr dicitur, cum de ratione in se falsa nihil vere praedicetur. S .met.tex. Om. 3 4.
Item si omnis virtus ponens differentiam inter aliqua, cognoscat illa sub propria ratione, ergo cum sensus communis ponat disterentiam inter audibi te, & yisibile, inter album, ac dulce, vi dicit Philosophus. a. de anima, si quitur, quod cognoscat omnia ista sub propria ratione, sed hoc est falsum, ergo Sc. Probatur dupliciter hocesse falsum . Primo, quia intellestiis non potest cognoscete omnia sub propria ratione , inter quae ponit dissicientiam,
ut probatum fuit supra, ergo nec se sus communis. Secundo, quia cognoscere aliquid sub propria ratione est cognoscere illud distincte,sed talis c gnitio non competit sensiti communi, ergo nec cognoscere aliquid si b pr
AD OPPO in xv M est Philoso- praecedentibus, ac sequentibus, ubi per hoc arguit sensum communem es- .se alium a particularibus sensibus.
det Io. Uallonis super formalitatibiis Scoti distinguendo de ratione propria. Quaedam etiam est propria ex propriis: RO pr
quaedam est propria ex communibus. dii a d Potentia ponens disterentiam inter ali plo. qua duo cognoscit utrunque sub pr pria ratione, quae saltem si ex communibus . Et per hoc possumus respondere ad ea , quae obiiciuntur de Deo, ac de singulari, potest enim intellectus noster cognoscere utrunque sub pio pria ratione, quae sit ex communibus squod de Deo manifelle habes ' do ctore. I.d. I. q. I. Hoc idem potest conc di de sensu communi cognoscit enim illa, inter quae ponit disterentiam, sub propria ratione, quae est ex communiabus . naec est responsio, quae potest haberi a Io. Vallonis. Mauritius super q. s. uniuersalium
scoli dubio tertio , respondendo ad hanc dissicultatem dicit, quod aliquid intelligi sub propria ratione, dupliciter potest considerari. Viro modo ut ipsum sit motivum, & terminatiuum tione duactus intellectus , & quia sua ratio pliciter. ouidditativa sit sui ipsius intellectui no ltro manifestativa. Alio modo quod sit illud ad quod terminatur actus i tellectus, & non solum pars concepit, vel modus eius I ipsius tamen ratio quidditativa distincta, & praecisa nonni ratio intelligendi, nec in proprio
representativo moueat intel lectu in ;sed vel in conceptu communi, vel hinconceptu Ugregato, vel a priori, vela eo steriori. Primo modo illa propostio non est vera scilicet potentia
ponens disserentiam &c. sed bene secundo modo . Et tunc ad illud quMobijcitur de singulari dicit, o uoci intelligitur terminatiue, ut quod . Ad illud quod obijcitur de Deo, sicit Deum intelligi in conceptibus communibus sibi di creaturis. Ad illud vel b de non
205쪽
Non ens entibus dicit, quod intelliguntur ter- quo intel minatiue negative saltem. Haec Mau-ligitur . ritius. Respon. Alias responsiones, ac declarati auctoris. nes propositae propositionis ego p
Intelligi nam. Prima quarum sit, quod aliquid sub pro- cognosci sub eropria ratione, seu dif-pria ra- ferentia contingit dupliciter . Unotione du modo cognoscendo habitudinem iupliciter. lius rationis, seu disterentiε secundum D ; quod tunc est, quando potenti si alitur propi iam immutationem ab ila ratione, seu disserentia . Alio m do cognoscendo habitudinem illius rationis, seu disterentiae tantum itinfundamento : quod tunc est, quando illa ratio eli in obiecto quod cog n scitiir, & potentia non patitur propria immutationem ab illa. Nihil potest cognosci sub propria ratione , seu di serentia , primo modo, nisi cognoscatur di ipsa differentia. Ad hoc autem ut aliquid cognolcatur sub pri,pria
ratione secundo modo, non est neces- se cognoscere illam dictu: entia in .
Exemplum est, quia si velum est primum obiectum sor male intellectus nostri, ut cuidam tenent, tunc licet cui
ruid intelligit intellectus , intelligat
ub ratione ve ri s non tamen est nece si
se, quod in elligat verum in quolibet actu: potest namque intellige te hominem sub ratione veri, non intelligendo verum; aliter intellectus estet refe-xiuus in quolibet actu suo, quod non
est dicendum. Potest igitur Vmuert liter concedi, quod omnis virtus p nctu disterentiam inter aliqua duo,c gnoscat utrunque sub propria ratione, non e uidem cognoscendo habitudinem illius rationis secundi m se; sed bene cognolcendo habitudinem illius
rationis in sundamento. Hoc aue modo intellectus noster potest sorte cognoscere Deum, & singulat e sub pr
pria ratione. Etiam sensus communis
otest hoc modo cognoscete aliquid ub propria ratione ac disset en tra. Alia ro Aliter ei iam possumus dicete, quod spon. a taliquid cognosci sub pi opi ia rationectoris .
contingit dupliciter. Vno moto ut Coan utrunque scilicet id cuius est illa r isti si ibtio, di illa propria ratio ) mouent po- propria
tentiam, vel terminet tam actum . to ne du-
Alio modo ut solummodo res subie- plica ter .cia illi rationi mouent potentiam, vel terminet eius actum, ut tamen est sub illa ratione, hoc est inquantum talis ratio est quoddam annexum obiecto mouent i potentiam , vel rei minanti eius actum. Potentia quaelibet ponens disserentiam inter aliqua duo cogia scit uminque sub propria ratione squia cornoscit utrunque inquantum talis, vel talis ratio est quoddam anne xum tali, vel tali obiecto. Et hoc modo potest concedi intellectum coCn
scere Deum, & singulate sub propriara ione , simili: e sensus communis
test cognos ere album, & dulce sub propria latione: nec ex hoc sequi, tur, quod cognoscat album di tincte . Aliter quoque possumus dice. ν, Aliar quod cognoscere obiectum lub pro- spon. a pria ratione contingit dupliciter. Vno ctolis. modo quod coenolcatiir sub illa ratio. ne, sic quod illa ratio sit propria ratio
secundum quam mouet potentiam, Clter minat eius actum. Alio modo gito-gnolcatur sub illa ratione, idest ut non
praeia indit ab illa ratione, sic quod lucet illa ratio, non sit ratio secundum quam tale obiectum mouet potetiam , aut terminat eius actum; tamen est ratio cognita, te iminans s .aeiuni intellectus. Pro quo notandum duplicem es natiose ratione,quidam est ro cognoscendi, duplex. quae est ratio secundum quam obiectu movet poam, vel terminat eius actum i enosce&hoc modo dicimus naturam in sim quid. gulat i esse ratione agendi, ac mouendi ritensum, ac intellectum: singulat itas.n. est conditio necessarib concomitans Singui naturam in agendo, ac in immutando ris no est sensum, & non est ratio agendi. Quin ro agedi.
dam eit ratio cognita, quae est totum obiectum, quod cognoscitur, quoslibet quod eli pars obiecti cogniti: Ratio coquando nano; aliquod uniam obiectu gnitas. concipitur atiquate, concipitur etia '
206쪽
secundario, &ex consequenti qui uuid inclueitur in illo. Et hoc modo singulare potest cognosci a nobis natusin ta iu seratione 1angularitatis , non
te usio quod singularitas sit modus obiecti in Dot natu ratio intelligendi; sed suia taliter eo singula itas includitur in singulari, &enos ei a sit Syllare obiectiam adaequatui Whbb;, ' unuis intellectionis. Ex hoc patet quo-
modo intelligendum est piopositum sneula - ' mas icilicet. Omnis virtus ponens i dii serentiam, &e. Non enim uniuers liter est verum de qualibet virtute ponente disserentiam inter aliqua , quod videlicet debeat semper cognoscete
illa sub propria ratione primo modos sic scilicet quod propria ratio illorumst ratio cognoscendi illa, seu ratio si
cundum quam tale obiectum mouet potentiam, vel tei minat eius actui .
Sed bene uniuersaliter est verum, quod omnia obiecta, inter quae ponitur differentia ab aliqua potentia,cognoscu-tur a tali potentia sub propria ratione secundo modo; quia ratio propria i, illorum obiectorum est cognita, te minat enim saltem secundatio, & ex consequenti actum illius potentiae, cuincludatur in obieeto,quod coenosci-. tur. Et hoc modo cum intelle tus p
nat disserentia inter singulare, & vniuersale, inter Deum, & creaturam Ixcognoscet singulare sub ratione singularitatis. Cognoscet etiam naturaliter
pro statu illo Deum sub ratione Deitam, sic quod Deitas erit ratio cogni-Quone' ta, nam si cognoscitur Deus a nobis naturali-- ratione entis, vel sub ratione entister pol infinitii, cognoscitur etiam Deitas , cognosci quamuis no sub ratione deitatis. Hoc sub tone quoq; modo sensus communis cognodeitatis. Nit Obiecta, inter quq ponit distereniatiam sub propria ratione . Possumus etiam facilius exponere praedictam propositionem; pro cuius Alia re- expositionis intellectit tria liant prae- sponsio mittenda. Primo quod ditarentia a auctoris . cipitur dupli ci et, uno modo proprie,
Di ilaien pro disserentia faciente aliut ι Aliotia dupli modo communiter pro qualibet disi rentia faciente vel aliud, vel sterum,ac etiam pro modo intrinseco. Et sie accidentia tam propria, quam communia, nec non modi intrinseci appella tur ditarentiae. Secundo praemitte
dum est, quM ratio potest accipi mul natiotipliciter, nam quandoque accipitur quot upli pro conceptu communi qui non inctu citer acciuitur quidditatiue in illis conceptibus pitur. ad quos est communis, & sic scotilla
dicunt album elle uni vocum ligno, homini, & asino, nam secundum eunde
conceptum, seu eandem rationem
dicitur denominative de illis. Quandoque accipitur communiter pro conceptu quidaitativo, vel pro definitione, & sic accipitur ratio in definitione
viai uocorum, & aequivocorum: univoca enim uni uocantia, si secundum illud notem, secundum quod dicuntur de vitiuocatis, habent definitionem, pr dicantur deum uocatis secudum idem
notem, ac eandem rationem, ut patet
de homine, de animali, ac de aliis uni- uocis habentibus definitionem: si au-lcm secundum illud nolam non habet
definitionem, sed tantum conceptum quidditatiuum, tunc dicitur de uni u catis secundum idem notem,ac eadem rationem .i.eundem conceptum quid-dvativum: ut manifestum est de ente,
quod est uni vocum in quid ad Deum, ad genera, ad species, ad indiuidua, ut
sunt unum per se, & ad materiam, ac Dimam. Quandoque accipitur tantum pro definitione sicut. 7. meta. tex. comm. II. cum dicitur sicut ratio adi em, sic rartes rationis ad paries rei. Quandoque accipitur pro conceptu
ubi dicitur, quod ratio in se falsa est de omni salsa. Quandoque accipitur proii cognitiva, cuius est lationabiliter discurrere, ac pro appetit tua cuius est
rationabiliter eligete, ut patet 9. nacta. tex. com. X. Quandoque accipitur p osor ma, Vt pate .3 .me a. ex .com. 3. ubi
Philosophus appellat speciem, & sommam domus rationem, seu definiti nem. Quandoque etiam accipi: ur ram
207쪽
Aliqua ratio pot lici pro pria alicui dupliciter.
No generaliter pro quolibet modo , qui est circa rem, sub quo res illa nata est concipi determinate, absque hoc quod concipitur sub alio, sub quo G
militer nata est concipi, vel non est natam concipi λ Et hoc modo albedo potest vocari ratio, quia homo poteit concipi sub ima, absq; hoc ovos concipiatur sub nigredine,vel sub alio colare , sub quo tamen posset concipi. Etiam rationalitas potest dici ratio, suta homo potest conciei sub ipsa , licet non si natus concipi sub irrationalitate . Tertio praemitto, quod aliqua ratio potest uici propria alicui vel amolute, vel comparative. Illa dicitur Propria absoluie,suη uni soli conuenit, G hoc modo disserentia indiuia dualis sortis dicitur esse propria sorti. Illa veth dicitur P ropria comparari' ue, quae licet in se & absolute conii niat pluribus, tamen comparando aliquod illorum quibus couenit, ad aliud cui non conuenit illa ditarentia, dicitur propria illi. Exemplum est, si ponatur disserentia inter sortem, & Pl tonem ratione albedinis, di nigredinis, seu ratione simitatis , S: aquilinutatis, tunc albedo, & simitas dicitur propria λrti, non quia non conueniat aliis a sorte, sed quoniam compa rando sortem ad P latonem dicitur tantum conuenire sorti, cum Platoni conueniat nigredo, & aquilinitas. His praenotatis dico, quod in illa propositione. Omnis virtus ponens, &c. disia ferentia debet accipi secundo modo. Ratio vero ultimo modo. Quae in proposto dicuntur propria secundo m do . Sic igitur intelligenda est proposta propositio. Onarus virtus ponens disserentiam inter aliqua Extr a
quaecunque sit illa disterentia, vel sit ditarentia faciens aliud, vel faciens alterum, vel sit modus intrinsecus in cognoscit utrunque extremum sub pr pria ratione, idest sub illa ditarentia, secundum quam ponit ditarentiam inter illa extrema: quae ideo dicitur
Pi opria, quia non conuenit utrique extremo. Et per oppostum, si esset aliqua potentia quae poneret conuontentiam inter aliqua extrema,cognosceret utrunque extremum, non sub propria ratione, sed sub ratione communi, secundum quam poneret conuenientiam inter illa. Exemplum primi
est de intellectu, qui quunt ponit disiserentiam inter Deum, & hominem ςr infinitatena,& finitatem cognoscit eum sub ratione infinitatiς, quae diacitur propria ratio ipsius, quia non eouenit homini; & finitas dicitur propria ratio hominis, quia non conuenit Deo, quamuis alijs creaturis conueniat. Exemplum secundi est de intellectu intelligente sortem, & Platone, ut sunt homo,tunc enim non intelligit utrunque sub propria ratione, sed sub ratione communis illis. Per hoc patet
quid dicendum est ad id quod ooiiciatur de Deo, & de creatura: in tellectus enim cognoscit naturaliter Deum sub propria ration modo exposito. Similiter intellectus , ponens ditarentiam inter singulare, & uniuersale, ac inter duo singularia , cognoscit utrunque
sub propria ratione, idest sub illa di serentia , secundum quam ponit disserentiam inter illa singularia, quae non est ditarentia indvit alis, sed aliqua
accidentia, puta talis ritus,talis figura, ac caetera huiusmodi. Similiter cognoscit intellectus negationes sub propria ratione, eo modo quo habent rati nem . Ad aliud de sensu commali,
dico quod cum cognoscat disserentiassen illum disserentiae enim sensibilium sunt sensibiles, secundum Phil sophum. a.de anima in ideo non est i
conueniens concedere, sensum communem cognoscere extrema,inter queponit driam, sub propria ratione. Et dii insers, ergo cognoscit illa extrema distincte, quia cognoscere sub propria ratione est cognoscere distincte : Neganda est consequentia, peccat .n. cundum fallacia aequi uocation is, nam aequiliocat de propria ratione, ut patet ex temo praenotat O.
ctus quo potest cognoscere iub pro
208쪽
IDE Tua quod sic, nam aquaecunque duo sic se habent,quod alterum eli uniu per se, alterum verum est unum per aggregationem,illa disset ut, Ied inretio dicit aliquod unum per secum dicat obieetiim sub concipi, at conceptus dicit a gregatum ex Obi Mo & concipi passilio, cum dicat obicietum cum concipi, ut dicit Io. Anglius post Bonetum in libello suo de priamis, & secundis intentionibus. AD Oppos I Tvu Cit, Quia idem, secundum idem, & respectu eiusdon dicitur intentio , & conceptus, ergo intentio , & conceptus non disserunt. Antecedens probatur, intentio enim ut conceditur ab omnibus) est obi ctum sub concipi, seu sub tendentia ἐs liter conceptus est obiectum sub concipi, ut dicit Mauritius in castigationibus Theorematum scoli. PRO soLvTici ME huius dissiculi tis, quaedam sunt praenoscenda. Primo quid per conceptum, & intentionem audiamus, S uolupliciter accipiatur. Secundo an obieetiim dicatur conceptus, & intentio denominatione edi trinseca, vel intrinseca. Tertio an obieetiim dicatur conceptus,& inientio ut est sub concipi,vel cum concipi. Ex ovibus nos ea clarum ei it quid dicendum est ad proposita dissicultate. QvANTVM aci primum dico, quod In edere Cum intendere fit in aliud tendere, ut - scribunt Scotus, & Ioan.de Bastalis.r. d. 3 8. ideo intentio quandoque accipi Preti pi o potentia tendente in aliud; quandoque p. o principio sol mali, per quod tendit in obiectum, ut dicit
doctor. 2. d. 33 art. 1. Quibus addere possumus cx D. Bonavem. 2.d. 3 s. q.6
quern sequitur Gabiici ibidem. q. L. quid inte
uod quandose arcipitur etiam pro
bitu, quo potentia tundit in aliud. Et quaniaque pro obiecto quod imrenditur, seu in quod potentia tendit. Et cum obseditum in quod tendit potentia sit in duplici disserentia, nam aliud est irae suppositum, aliud velocaiisaaim a potentia , idcirco intentio obiectitie sumpta nonnunquam Pro obiecto praesepeosito, & nonnunquapro obiecto causato sumit, ut in sequεtibus clarum erit. Concipere vero cust intra se accipere. Ideo conceptus
c proprie loquendo de ipse quando
que substantiue, aliquando vero adi Giue sumitur. Conceptus substanti uesumptus significat aetiim concirentas in utero proprio ad dimisionem, seu communicationem bonitatis per amorem, ut scribit Gerson Centilogio decoceptibus. Conceptus adiective sumptus est concretum significans rem conceptam substractive, seu foetum, connotando actum concipiendi,ut dicit Gabriel. v. i. t.q. a. Cum autem trasserentes transserant secundu quanda fimilitudinem. Ideo concipere transfertur ad potentiam cognitiua , inquantum ipsa in se accipit obiectium. Quoniam vero potentia cognitiva no
accipit in se realiter obiectum a sed imaginem, seu similitudinem obiecti; quia lapis non est in anima, sed species lapidis, ut scribit Philosophus in libris
de anima; & cum ne dum species, sed etiam actus sit similitudo obiecti: Imo aetus verius representat obiectum , quam species,quia species representat in ratione intelligibilis, R aetiis tristone intellecti, ut dicit doctor. r. l. 3. q. q.&6. Si in quo I. q r . Idcirco p tentia recipiens in se speciem, vel actu dicitur concipere obiectum. verum tamen est quod cum recipit in se sp ciem dicitur concipere habitualiter. Cum vero recipit in se actum, dicitur concipere aetii aliter; quod non comtingit , nisi quia actus est vetior similia ludo obiecti, quam species, ut dictimisuit. Exiliis sequii in ptimo, quod qua
pius su stanti uesumptus quid .
Concipere quare transsercad cogni
209쪽
Psa ap- potentia appetitiua non habent pro- petit tua priam specie representantem sibi obiequare no elum,nec actus eius sit similitudo obieest coci- cti, ut alibi habet videri: ideo nec ipsa pics nec dicitur concipiens, nec actus eius di-
actus et citur conceptus, nec Obiectum conc
nec obie plum. Secundo sequitur, quod inten-ctu dr co tio in plus se habeat quam conceptus; ceptus. cum intentio etiam dicatur de potetia Intentio appetit tua, de eius actu, obiecto,&in plus se line, ut habemus a dotioribus in. i. habet q. d. 38. Cum igitur conceptus ut dixi coceptus mus) quandoque pro actu concipiendi , de quandoq; pro foetu accipiatur. Idcirco transferendo ad potentias c mitiuas, quandoque ipsum actum intelligendi, aliquando vero obiectum inn sicat. Verum tamen est, quod n mino; communiori acceptione sumitur, ese tunc etiam significat habitum potentiae cognitiuae, & obiectum causatum a ratione, quod appellatur cona ceptus sorinatur a ratione, seu secuda intentio: & ita conceptus se extendit ad omnia, ad quae se extendit intentio, sumpta ut appropriatur potentiae co-o gni uae. Sed cum dictum sit, quod obiectu conceptus, & intentio dicuntur de an dicat obiecto intellectus,dubitare quis posco ceptus set, an tantum dicantur de obiecto mo& i nten- tiuo, ut motivum est, an verb tantum lio Rua- de terminativo, ut tale λ Breuiter retii mouet spondeo supponendo, quM mouere, vel iquΞ- terminare sunt rationes distinctae in tu te M obiecto it quia Primum sine secundo,nat pote & e conuerso, inueniri possunt. Cum enim Deus causat in intellectu meo Mouere, notitiam geometricalium, & funda& termi- mentia causat notitiam relationis, tunc nare sui Deus ,& fundamentum moueat intel-rones di lectum meum quia mouere intelles incis in elum nil aliud est,quam aliquid caus obiecto. re in intellectu, ut alibi exposui &tamen non terminant actum talem ab ipsis causatum. Similiter intentio secunda terminat aliquem actum intellectus, cuius tamen non dicitur cauta .
Hoc supposito dico, quod cum obiectum non dicatur vere conceptum ν,
nisi qua do est in intellectu per actum, qui est eius similitudo, & actus non fit similitudo nisi obiecti terminatiui, qJpei ipsum actum concipitur; ideo conceptus tantum dicitur proprie de obiecto te: minativo. Similiter cum intendere sit in aliud tendere, S: tantum itulud obiectum dicatur in tetio, in quod
potentia tendit, nec intellectus intendat, seu tendat in obiectum motivum, ut tale; sed tantum in terminatiuum sideo solum obiectum terminatiuum appellari potest concertus, ac in rei tio . Et propter hoc doctor definiendo conceptum in Theorematibus dicit . Conceptum dico, quM actum in- Conc telligendi terminat: & no dixit, qubd plus sid. actum intellistendi causat . vlterius Poa, vel quoq; dubitabit sorte aliquis,an quod actu i est potentia, vel actu intelligibili, con telligibi-ceptus, seu intentio nominati possit. le an c on Respondeo supponendo duo. Pi imo, ceptus , quod potentia intelligibile δε actu inia ac uitet
telligibile, potentia intellectum, & tio diciactum intellectum disserunt. Vnde in queat potentia intelligibile dicitur esse,quie Poa intelquid praecise habet speciem in phan--ligibiletasmate, & non in intellectu per quam quid intelligi possit; tale enim dicitur esse in potentia intelligibile, quia est in potentia remota ad hoc, ut intelligatur,
cum non sit actu intelligibile, nisi ex ipsis ph. ita simatibus prius causetur species intelligibilis , quae sit formaliter, vel virtualiter illius obiecti, quod dicebatur potentia intelligibile . Illud Actu i vero dicitur actu intelligibile; quod telli stibia habet speciem in intellectu, per quam te, & po intelligi potest piopinque. Et tale tentia invocatur etiam potentia intellectum , tellectu
quia non adhuc actu intelligitur . Ex quid. quo sequitur , quod illud idem , quod est actu intelligibile, sit potentia in
tellectum . Actu autem intellec um
dicitur esse quicquid terminat eius
actum. Secundo notandum , quod conceptus est obiectum actu intelle- -
ctum, ut dicit doctor in suis Theorem. Monce Et ita conceptus est obiectum, ut ha- Px bet esse in intellectu, sed non quom docunque; quia obiectum, ut habet
210쪽
Intellectionem sicut operatione
ctio est qua intellec unitobiecto,
esse in memoria, seu vi relucet in specie intelligibili, non dicitur coceptus; sed bene obiectum, ut habet e se in intelligentia, seu ut est ac tu cognitiim appellatur conceptus. Propter quod doctor ibi supra sci ibit hac veri a . Conceptum uico obiectum prout de
in intellectu , non ut Dima quia scdicitur esse in memoria in sedit aetii cognitum. Quod tunc est, quando est in intelligentia. x his patet quid dic dum est ad p:opositam dissicultatem. Nam neq; po: cialia intelligibile , nes; a tu intelligibile, ne tie poa cognitus sed siclummodo qd est a tu cognitum, Potest proprie vocari conceptus, vel intentio. Ex quo sequitur, quod res cognoscibilis non dicitur proprie ii
lentio, nec ex consequenti prinia intentio ; nisi extendatur nomen intentionis, ad obicctum actu cognitum,&cognoscibile . PRO DECLA.R ATIONx secundi principaliter declaradi. Pra notandum est,
quod licet intellectio sit ens absolutis, ta sit in prima specie qualitatis, ut ostedit doctor in quo l. q. l 3.art. I.& 3. a men cum quamlibet operationem co- comitetur, seu necessario seqliaturr
spectus tendentiae in aliud, ideo qua libet notitiam, seu intellectionem necessat lo consequitur, seu concomita tur aliqua relatao,ut probat Scotus ubi supra art. 2. Quae esuidem retario est in duplici disserentia. Nam alia vocatur ictatio mensurati,vel mensurabilis ad mensuram. Alia vero nominari potes relatio umentis formaliter in ratione me dij ad terminum ad quem virit. Vel anpelleii potest relauo attinpentiae alacrius, xt termini. Vel relatio te dentiae in alteriim, ut in termini. Cum enim notitia x niat intellectum
obit elo, non effective, sed somaaliter in ratione medii, & cum etiam sit sua intellectus tendit in obiectum,& illud
attingit: ideo in notitia ponitur relatio umentis formaliter, tendentiae, ac attingentiae: hae autem omnes relati nes .svnientis, tendentiae, & attingentiae serte sunt realiter una relatio tantum, quae sirtitur diuersa nomina. Et nota quod ultra has duas i elationcs notitiae ad Obiectum,possumus multas
quoque alias relationes ponere in no tuta puta relationem causati ad causa,aci elatio irem inhademiae: prima te minatur ad intellectum,& ad obiectu; secunda 1 eio ad intellectum tantum:
de quibus non ad praesens est sermo . An x ei 5 relationes istae mensurabilis, S tendentiae sint i cales λ Dico quia duplex est notitia suae iam cs ianuistitia, quae est obiectica ilicratiis in se, ut existens est. Alia est abstractiva, quae est obieeti non ut in se existentis. Relatio mensurabilis notitiae intilitica ad obiectum est celatio realis actualis. Relatio ver h mensurabilis notitiae a fractivae ad obiectum, est realis potentialis; ut declarat doctor , hi sirpia . De qua non ad praesens, cum no faciat ad propositum nostrum. Relatio ten
dentiae , quae est in notitia intuit tua , est relatio actualis. Probatur nam extrema eius habent omnes conditiones
requisitas ad hoc quod telatio sit re lis actualis; quia cognitio intuitii a aelualis halteri non potest, nisi cognoscens habeat actualiter ad obieeti m aalem habitudinem,quae necessario requirit extrema in actit, & realiter distincta, Se quae naturam extren Em necessario consequitur . Tendentia Iero quae est in notitia aditiali abstractiva est a ei ualis relatio rationis; no enim est realis, quia sbi deficit una conditio , quae vacetur necessaria ad hoc, quod relatio sit realis; est amem illa conditio, quod notitia abstracti non necessario requirit extrema iris actu, ci m possit eLc non existentis, at relatio realis requirit exti cma in actu. Quaeret sorte aliquis, an ista radentia dicatur relatio rationis, quia sit fabricata per adium collatauum inrellectus λ Dico quod aliqua relatio potest dici rationis, aut quia te. minus eius
titia illiut tua , Sabracii-ua an sit realis. Relatio tendente notitiae intuiti ueest realis actuald aTer. N t ianotitiae