De sacris concionibus recte formandis, deque ratione theologiae discendae, compendiaria formula. Alphonso Zorrilla ... authore

41쪽

De saeris contionibus exprimamus: hoc modo naturae suppeditabitur doctrina. Imaginum quaedam facile sunt delebiles quaedam longius manet: parue enim res, usitatς,"idiane,facilius memoria elabuntur.At vero egregiae,incredibiles , ridiculae, insignes,& nouae, diutius

manent.

Sint autem similitudines multum eo gnitae nobis,& aliquid agentes,cum insigni quadam nota, vel pulchritudinis, Vel turpitudinis , aut certe ridiculi cuiuis clam. Ad eas constituendas plurimu nos iuuare solent,quae sequuntur. Erictio corporum, ut cum sene faci/mus tremulentum, incuruum, labiis domissis,canum. Notatio affemium,ut Vorace Iupum, timidos lepores ,sic laeta iuuentus, tristis senectus,prodiga adolesceria,auarg mu lieres,liberales viri,pallida fames. Etymologia , ut Philippus amator equorum, Iacobus supplantator. . Cognitio verbi a sono vocis, ut rara t

42쪽

tantara ,hinitus equi,mugi tus boli, bombitus apum,grus gruum.&C. Rerum esectus , unde cuilibet mensi ossicia sua assignamus,cuilibet diei suum planetam, vel hebdomadae exercitium. Arma,instrumenta, ossicia, suos indui cant authores, ut mola,subula,rastri.

Oppositum saepe suum contrarium sit j gnificat, ut testudo pro Velocitate,secvno i dum ironiam ., Accidens etiam suum subiectum eon/s notat, Vt nigredo Aeliopem,suscedo Ita s Ium,albedo Belgas. Memoriam aut potissimu duo saluat, positio sub ordine, & freques meditatio. 3 Ad extremum plures huic arti literas reales adiungunt,quae multu valent ima, ginibus adpensae, seu tanquam notae in s iunctae.Quae omnia debet assiduitas exer citationis diligenter experiri., Oe pronunciatione. CV M de quatuor, artis c5cionandis partibus iupra dictum sit, ut de quin

43쪽

De lacris eontionibus

ta, R vltima' pronunciatione SesIIcet

nunc dicamus,oportet. Pronunciatio est Vocis vultus &gestus moderatio cum venustate.

Ex hae definitione tres pronunciatio nis partes colliguntur, vox, Vultus,ta ge

In voce prima illa est obseruatio, qua Iem habeas: secuda quo modo ea Viari S. Natura vocis duabus spectae rebus, quantitate,& qualitate. antitate an sit grandis,aut exigua Qua lita te,an sit pie na,an exilis,an lenis, an aspera, an con tracta, an fusa, an dura , an flexibilis, an clara,an obtusa. Et sicut bonae vocis do/tes ,cura augentur, ita negligentia minus

untur.

' Vox igitur sit moderi,sedata , N auditori tameti sufficiens,ac exaudibilis. Vbi praeiudicant, loci quantitas , auditorum multitudo, atq; distantia. Omnis autem nimietas vitanda est, Vt Voculatio non nimis expressi sit,cantare enim ,& modu

lari cui fit in Italia viti qlissimum est: nee

44쪽

Recte formandis. 23

sic depressa, ut etiam a proxime astantIIbus, Uixia ut minime audiatur,Quovitio in escionis principio quidam, eorum quamplurimi, stulte laborant, putantes ad unguem seruare illud Ciceronis in tertio ad Herennium,qui ait: Quam mari me sedata,&depressa Voce principia dicemus. Qui enim vocem iubet deprime re,is nec taciturni tem Iaudat,nec mussirare praecipit,sed dicere Ut faciIe audiae, licet sedato sono.

Distincta sit vox, singulis lite is suo sono pronunciatis, non lingua balbutien ti,nec nimium accelerata,non naso rem nante, tussi, sputo,emunctione, labiorum

motu, quasi faucibus aliquid obstiterie consula murmure,aut quasi memoria se/fellerit si lentio deformata. Virilis sit pronunciatio,a pectare resonans,non pinguis,subdura, exilis, effoe/minata.

Dulcis fit,non acerba, Sagrcstis,non acutis exclamationibus violenta.

Praevisa sit, ut dum praesens sententia

45쪽

De saeris consonistus

pronunciatur,proxima oculo,aut mente prouideatur. Exordium aequabili voce. Narratici punctuata,& rerum,ac personarum pro/prietates representante,recitanda est. ci

Confirmatio, S confutatio ad auctio/re sono,cum quadam honesta varietate. Si autem iocosus quispiam incidat sermo,eum cum parua , prudentim risus si gnificatione,osten demus. Conclusio,virili vultu,Voce tonanti, commutationibus crebris,& debita celeritate proferatur. Commiserationem Vero, Voce humistit,& sono in elinato, crebris interuallis, luctuoso plangore,moesto,dc conturbato vultu proseramus. Extrema in concione, Uno spiritu conrinenter multa dicamus,Vt auditoris ani mum quamvehementissime moueamus. De Vultu.

Dominatur maxime Vultus in cocione.Nae hoc supplices, hoc minaces,

46쪽

Recte formandis. 24hoe blandi ,hoc tristes, hoc hilares, hoe

erecti ,hoc submissi sumus, hoc pendent homines,hunc intuentur,hunc spectant, etiam antequam dicamus, hoc quosdaamamus,h odimus,hoc plura intellistgimus ,hic est saepe pro omnibus verbis. Sed in ipso vultu plurimum valent ocuit,per quos maxime animus emanat, Vt citra motu quoq; S hilaritate enitescant, re tristitia quoddam nubilum ducant. Quin etiam lachrimas his natura mentis indices dedit,qut aut erumpunt dolores aut laetitia manant. Pronunciandum igitur, vultu quam modestissimo,non verecundo,non timi do,non moesto, & etiam arroganti, vel audaci. . De gestu.

GEstus sit recto eo oris statu, atquis

pedibus,facie, oculis* lacu dum na/turam recti s: non facie humiliter deiecta, nec arroganter supina, nec in latus rustioce inclinata,nec conniventibus compres

47쪽

De sacris concionibus sis ue oculis. Manus sint nec immobiles, nec vi Iestitiam histrionu nimis , ac indecore gestio cratantes ,sed rem grauitate quadam osterient,dc quod Vultus aduersatur,ipta re Dellant. uendii negestu ad latera veraso,alterius lateris auditores, Vocem Pa.

riam concipiant.

Vitiosi gestus lant,suspicere,N tacerio

intueri laquearia , perfricare faciem , cre/bro digitorum, labiorum motu comφmentari, infringere articulos , supercilia Corrugare,manus in tueri,simula re solicitudinem,& caetera id genus deformia. Omnia igie haec maxima cura in proonticiatione obseruanda, quoniam habet pronunciatio miram quandam in . o noclonibus vim,' potestatem . Nam non tam refert,qualia sint,quae intra nos metipsos composuimus, si quomodo efforantur. Ita enim quisl ut audit, moues. Affectus si quidem omnes languescant necesse est,ni si voce, Vultu, totiust prope corporis habitu inardescant. A

48쪽

Recte sermandis. 2s Haec tamen omnia, tria nobis copio sissime subministrabunt, Ars, scilicet,&optimorum imitatio, ac exercitatio instdefessa. De materia artis concionandi. CV M superius de contionandi arte, deq; partibus eius dixerimus , quae eius sit materia hoc loco dicendum. Materiam artis eam dicimus, in qua omnis ars ,S facultas ,qug conficitur ex arte, Versatur. Ut si medicinae materiam dicimus morbos,ac Vulnera, quod in his omnis medicina versetur.Item quibus in rebus Versatur ars , εἰ facultas concionandi, eas res materiam artis concionandi nos minamus. Has autem res alii plures, alii pauciores existimauerunt . Nos autem

qui omnes serme, qui de hac re scripseore,vidimus) tribus in generibus rerum, versari Concio natoris ossicium , ratione colligimus, Didactico, scilicet, demonρ strativo, S deliberativo.

Didacticum genus est,quod positum

49쪽

' De saeris concionibus in dubitatione, quandam habet In se sa/cultatem docendi,qua apte certo 3 de fi/- d e,&religione Christiana docere possi/- mus. Didacticos enim graece, idem est, quod latine, habilis, idoneus,aptus , Nappositus ad docendum. Demonstrativum genus est, quod ais tribuitur in alicuius certae personae, aueret,aut facti laudem , VeI Vituperatione, cum amplificatione. Deliberatiuum genus est,quod posita in consultatione, habet in se suasionem, dissuasionein. Omnis igitur erudita Concio, siue ad doctrinam fidei,& religionis, siue ad sor' mandos mores pertineat, siue historica sit,sive aliquid commendareuelit,potest cogi in suum rhetoricum genus. Docturus itaq; aliquid exacte,Concionem iuxta Didactici generis praecepta, instituet. Historice traditurus, aut commenda turus aliquid, assequatur genus demon

strativum.

50쪽

Recte formandis. 2sFormaturus mores suadendo,aut disjindendo, locis generis deliberativi viarur : quo autem pacto hoc fieri oporteat, ostedemus inserius suis locis,cu de sacra ipsa Concione,eius P partibus , agemus. Vides autem nos ex Rhetorica, quoniam ratio concionandi,illius artis quaedam Vel pars , Vel imago est quaedam

concionum genera mutuatos esse. Quare mirari posset aliquis,cur non omnia Cau

sarum genera,inde quod alii quidam secerunt ad Concionatores etiam transtulerim. Ego vero iudiciale genus praeterstmisi, quoniam genere iudiciali utimur in litibus,&controuersiis. Et non est liuoius in sacris concionibus creber Vsus. Et si commode tamen eo utimur in conci δnibus de lege,& EuangeIio, ubi per lege

damnamus hominem, Euangelio autem restituimus in gratiam.Item in controuersiis,& disputationibus,cum hereticis,delibero arbitrio, de purgatorio, de sacra' meto Eucharisti g,de Ana baptismate. Sc.

Exempla sunt, ubi Christus contendit cu