De sacris concionibus recte formandis, deque ratione theologiae discendae, compendiaria formula. Alphonso Zorrilla ... authore

51쪽

De saetis concionibus Seribis, & Phariseis passim apud Euan/geli stas. verum in his etiam , commode videbam colentiones concionum,in Di' dactico genere posse complecti, maxime cum non tam utatur Contionator locis dicanicis, sed magis authoritate scriptust, rae pugnet, ad quam locos didasticos, adhiberi ut infra ostendemus) oporte' bit. Et alio quodam modo litigare Conorionatorem decet,quam Oratorem in soro . Hanc habeat curam praecipuam , Ut plane, Sc praecipue doceat,ut conscietias diligentissime muniat i id non potest effici,nisi certissimis,& planissimis scripturgrestimoniis,nec valet hic coniecturae,aut

stroph g,quae saepe plurimum oratori in ciuilibus causis prosunt. unde haec ars potissime laudem

consequatur.

ARtis eoiacionandi maxima laus est, celare artem i ne ficta concio iudicetur comparata, artificii significadi, in/

52쪽

Recte Armandis. 2 gentio Veditandi,& memoriae ostendende causa. Et maximam utim laudem consequetur, si sacra Concio arte consecta, talis sit, qualis a Plutarcho describitur: Uiri inquit ille) ciuilis eiusmodi debet eis

se oratio,Vt neq; recens,& theatralis,tanquam ostetantis cuiuspiam , & mollibus simul,& floridis verbis veluti innectens iis serta , videri possit, neq; exquisitis cu'riose commentis, S duris ambitibus expamussim,& ad perpendiculta exacte composita: verum, Vt a Musicis probe instio tutis,fides tractatur leniter,atcli placide, non vi,atq; impulsu concutiuntur: sic Nin eorum , qui reipublicae consulunt, ac presunt oratione,existere debet no astus, non caliditas, non proprie laudis arro/gantia: quin contra potius oratio ciuilis,

plena sit ingenuitatis ,prae se serat verilaotem,& simplicitatem,gratificandi,& persuadendi modum metiatur honesto,idi grauibus aptism,S idoneis tum verbis, tum sentetiis essiciat. Admittat historias, fabulas,trastationes ,quibus maxime au/

53쪽

De saetis concionibus ditores mouentur, modo id apte & mo. deste essiciatur.Si talem vero Plutarchus prophanam Vult esse orationem, quid de Christiana nobis concione dicendum Attemperandus omnino in ea est sermo, venihil minus, i arte constructus Videatur. De opere,seu instrumento huius artis. INstrumentu artis concionandi quod alii opus artis appellant) est ipsa ora tio,seu sacra Concio, quod ita persuadrari soleti Quoniam omnis facultas instrumentovtitur ad faciendum quod potest, etiam oratoriae facultatis aliquod erit instrumentum .Hoc autem est oratio,cuius

sex sunt partes, exordium, siue prooemia um, narratio, partitio ,siue diuisio, confirmatio ,reprehensio, quae & consutatio dicitur, postremo peroraotio . De quibus omnibus χε ai eundo Tractatu dicemus. Et haec de ipsa concio/ i nandi arte dicta

lassiciant.

54쪽

DE CONCIONATORE.

ONCIONATOR , est vir

bonus , dicendi peritus, autho ritate superioris Ecclesiastico puIpito praesectus. Tria Vtit,hgc complectitur definitio, quς necessario tamen cuilibet Christiano Concionatori,inesse debent. Vir inquit primo) bonus sit Concionatori quod quidem adeo receptum est,ut εἰ prophano Oratori, ab omnibus, hoc ipsum tribuaturi ita,ut Menandri sit sentetia,mores dicetis esse,qui persuadeant, non ora tionem.Sed reuera utrun Plutarchus

aio est quod rem efficit,hoc est, persua' det,mores nimirum Soratio, quod quidem S ita decIarat.Nam sicut nauis cin/quit dirigitur non a gubernatore dum taxat,sed clauo quoqat dc ut eques,qui in rum equum versat,id non facit absque freno i ita Ciuitas Oratoris quidem vita regitur,& moribus ,sed no sine oratione, nempe qua Veluti a Iiquo clauo, dc segno utatur, Ut per quam unam suadeat, alis

55쪽

De sacris concionibus hiat, flectat, ducati multitudinem.Vnaere merito ipsa instrumentum intelligas. Si principes ergoartis rhetoricς omnes, Virtarim, morum,scilicet,bonitatem, rediectricli peritiam in suis requirunt Oratori laus, quid nobis de Christiano nostro Oeatore sentiendum, dicendumq; Auth oritate praeterea superiori s , nsciomator, ecclesiastico pulpito debet esse prsefectus t quoniam, Ut Paulus ait,Quomo Ao praedicabunt,nisi mittantur 'Talem tamen superior, huic exercedo Osricio,praeponere debet,qui priores cluas coditiones ,habeat. Verum nescio qui, ut cum manuum Opificium exercere riuiti liceat,nisi diu didicerit, ad concio. tiaraesum admittunt omnes sine delectu. At Paulus praecipit, ut sit Episcopus ad docendum idoneus.Talis autem, is ta notum erit, qui sententiam religionis rei te tenet,& in vita , doctore Spiritusancto, vim eius expertus est. Cum igitur sit Cocionator vir bonus,dieendi peritus, iam Ut fieri non potest,

56쪽

Recte formandis. 2 sui citra virtutem , & omnis honesti, i stica disciplinam,sit vir bonust ita quom

fieri no potest, ut ab si muItarum rerum cognitione,sit dicedi peritus .Absolutam ergo quandam rerum cognitionem , Ut arma ad manum habke,& disciplinaruferme omnium scientia , succinctus esse, debet,accedente verborum, urarum mfacili copia,& inuentionis ratione,& di sponendi usu, & memoriae firmitate, &actionis gratia ,ato decore.Sed plurima ex his valet animi praestantia,q net motus frangat, nec acclamatio terreat, nec audientium authoritas ultra debitam re/uerentiam tardet . Nam ut abominanda sunt contraria his vitia, confidentiae, trameritatis,improbitatis, arrogantiae t ita citra constantiam,fidutiam, lartitudine,

nihil ars, nihil studium, nihil prosectus ipse profiterit,uelm fi des arma timidis.& imbellibus .sunt &natura lia quς raomen cura iuuantul) instrumentas VOX,Ia .em tantum vaIent,

ingenii faciant.

tus,decor, quae quid ut frequenter famam

57쪽

Delatas concionibus Quaecunt igitur res inciderit, homionum laturi necessaria,quae sit dictione ex plicanda,eam qui prudenter,& compo/hte,& ornate,& memoriter dicet, tu quadam actionis etiam dignitate, is solum modo Conesonatoris nomine dignus, censebitur.Et contionator utique re ipsa erit,si iis,& morum probitas,& superi ris authoritas,accesserir

De ossicio, fine, ct opere Conesonatoris.

toris est dicere apposite ad persuasisionem ι finis vero persuadere dictione. Inter ossicium autem,& finem ,hoc inoteresse,ait Cicero,quod in ossicio quid fieri i in fine,quid ossicio conueniat, consistderaturi ut Medici inquit ossicium esse dicimus curare ad sanandum apposi

ter finem vero, ratione sanare.Ita cum

4 Concio natoris quid ossicium,& quid fisnem esse dicimus., id quod facere debet, ossicium esse intelligimus i illud autem

58쪽

Recte Armandis. 3o cuius causa tacere debe , finem appela

Animaduertendum sane hic est,quod in definiendo tum officio, tum fine Conorionatoris, alterum cum altero commi

scetur,ati coniungitur, S recte quidem. Nam, ut officiu omne ad finem spectat, ita finis contra ad officium refertur. Ergo eum officium definit Cicero,quod est,apposite dicere,protinus subiungit,ad pero suasionem i hoe est finem officio anem Rursus cum finem definit persuadere fi dem mox addit,dictione,ossiclum,scili cet, cum fine miscens. Nee id quidem abs re.Nam persuadetur multis rebus,ut testibus,pecunia,gratia ,dignitate,& a isectu etiam ipla, quo vel recordatio meri/torum tu 3,Vel facies aliqua miserabilis,vel sormae pulchritudo sentetiam di/ctat sine voce.Quod cum fit, non magis Cratoris est,il alterius cuiuspiam .Solius autem Oratoris est,persuadere dictione. Siculi Medici officiu est,sanare,non quomodolibet,puta aut incantatione, aut ii

59쪽

. GF De sacris concionibus gatiaris ,sed curatione , hoc est , arte mciciendi.

am suo Ide Conesonator probe sinmis ossicio fuerit, nempe ut apposite dis xerit ad persuasioner tria eius inde opes ea sequentur,docere,scilicet,delectare, Sinoiaere. De sibus Augustinus libro quar/to cie doctrina Christiana, elegantissime in hunc modum dicit. Dixit quidam vir eloquens, & verum dixit, ita dicere dea here eloquentem ,πι doceat, ut delectet, vi nectar. Quorum trium docere inquit)est necessitari si delectare suauitatisi fleoctere victoriae. Horum item illud, quod primo loco positu est, in rebus ipsis con stitutum est . quas dicimus t reliqua duo in modo docendi ea quae dicimus. Vno de si quis etiam deIectare vult eu cui di eit,aut flectere, non id quocunm modo dixerit,faciet i sed interest quomodo di

cat,Vt faciat. Sicut est autem,Vt teneatur ad audiendum,delectandus auditori ita flectendus ,Vt moueatur ad agendum .Et

sicut deIectatur, si suaviter loquarist ita

60쪽

Recte formandis. 3rsectitur,si amet,quod polliceris,limears quod minaris,oderit quod arguis,quod commendas,amplectatura quod dolendum exaggeras,doleati cum quid litaridum praedicas, gaudeat r misereatur eo rum,quos miserandos ob oculos dicen do constituisi fugiat eos,quos cauendos

terrendo proponis: S quicquid aliua grandi eloquetia fieri potest ad commo/uendos animos auditorum, non quia agendum fit, ut sciant i sed ut agant, quod agendum esse iam sciunt. Docere ergo inquit) est necessitatis , delectare suavitans,flectere victoriς.Ideo autem victorit,eta fieri potest, ut doceas auditor, re delecter,& tame non assentiae. Opor Vt igitur eloquetem non solum docere, ut Instruat:& delectare,ut teneat: verum etiam flectere, hoc est mouere,ut Vincar, id est,psuadeati Hςcita ex Augustino ad Verbum,praeter pauca admodu, quibus nostrum primum terminamus tractatu,

Vt ad secundu cubi maior est dissicultas

Perueniamus,transeamus*. ,

Finis Tractatus Primi.