장음표시 사용
111쪽
carnita intelligatur , explicandum esset. Scd haec diutius nos detinerent. Haec .ul tertium librum remittimus ordinis causa. Jam sussiciat si exemplum unum certum & manifestum asteram , in otio plurima judicia cum eadem sensatione confusa sivu mixta deprehendentur. . Nemo est, ut puto,qui Lunam prospiciens, illam a se mi de passibus aut circiter dillitam non videat ; quique illam orientem vel occidbntem, majorem non Videat quam cum supra horizontem eminet, nec in ista ilia sensatione ullum esse judicium arbitratur ρ, nisi tanaen esset :M-dicium quoddam in sensatione sua inclusum, Lunam ad eam dillan tiam quae ipsi apparet,non Videret; praeterea illam videret minorem cum oritur, quam cum supra horizontem eminet, illam enim majorem videmus dum oritur , quia duntaxat ipsam remotiorem judicamus, iudicio quodam naturali, de quo capite sexto actum est. Sed praeter judicia nostra naturalia, quae sensationes compositae haberi possunt, in omnibus pene sensationibus judicium quoddam lioerum deprchenditur, judicio enim non tantum naturali homines iudicant dolorem, exempli gratia, ciIe in manu, verum id etiam judicatar, judicio libero, eum dolorem in manu non sentiunt modo, sed Sc credunt ineste atque ejusnodi judicia tam altas egerunt radices , DP. ab iis vix temperare possint. Haec tamen judicia in se fallissima suur, quamquam conservationi vitae utilillima. Sensus enini, nihil nos nisi ratione corporis,docent ; dc cocta judicia libera sensiuim judiciis coi formia, a vero sunt alicia illima. Vertim ut haec omnia, nulla eorum reddita ratione, vel saltem nulla patria ista via qua ipsorum cauSa possit inveniri, non praetermittamus duo esse entium genera hic tenendum et cratia, scilicet, qu D inciis vostra immediate videt, & cntia quae non niti horumce priori ini ope, cognoscit. Cum, verbi gratia, Solem orientum percipio, pratia o dicipio solem illum quem immediate vidco ; litia vero priorum ilium s. lam ideo tantum percipio, quod aliquid iit extra ine , quod in otiis quosdam in oculis meis Sc in cerebro excitet , tum judico priorem illum solem qui in mente mea cst , extrinsecus esie, actit ex illo c. Contingere tamen potest,ut priorem illum solem qui menti nostra
intime unitur, videamus altero supra horizontem non eminente, Vcletiam non existente. Pariter priorem illum Solem majorem videre possumus, dum alter oritur , quam quunt supra horizontem eminet. Quamvis autem verum sit, priorem illum solem quem immediate videmus, majorem esse dum alter Oritur hinc tamen non sequitur alterum illum solem revera majorem esse. Solem enim revera orientem, Proprie non videmus, cum a nobis infinitis prope disiet spatiis, sed pribrem illum videmus,qui leapse major eit,qualis nobis videtur. Quaecutique enim immediate videmus ea semper reipsa videmus ut surt: & in eo talitum fallimur, quDd existimemus , id quod immediate a nobis videtur , esse in objectis ςXternis quorum interventu illud υidemus. . ariter quum prior in illum Solem menti nostiae immedia de . unitum
112쪽
tum percipientes , lucem videmus, non sallimur si credamus id quod a nobis videtur cite lucem. Res est indubitata. Sed in cO ertitur error, quod sine ratione, immis etiam contra rationem, lucem illam quam immediate videmus, existere in sole extra nos posito pertendamus. Ressie se habet de caeteris objectis sensuum. I M. Ex supradictis nemo est qui non faecile comperiat, inter omnia quae t in unaquaque sensatione deprehenduntur, errorem duntaxat reperiri
in judiciis, quibus sensationes nostras in objectis esse judicamus. Histi.
Primo enim, non error quidem est, id norare actionem objcctorum tantum consistere in motu quarundam partium itiorum ob: cctorum, motumque in illis ju- illum ad organa rela suum transire, quae duo in singiuis sensationibus uuimante omnia teperiuntur. Rem enim ignorare,& circa ill .m errare, toto coelo disterunt.
Secundd, in co quod tertio in singulis si lasationibus deprehenditur, quod est ipse sensatio, non erram iis . Dum sentimus calorem, silc Oraque, colores & alia objecta videmus, nos ea videre vcrum quidem est, licet phrc nesi laboraremus. Omnes enim delirantes haud dubie vident , id quod vident, ipsorumque error in solis judiciis consili , quibus id quod vident revera extra su existere , judicent, eo ipso quod illud videant extrinsecus positum.
Illud judicium libertatis nostrae consensum secum seri, ac proinde nos in crrorem injicit. Et ab ipso quantum in nobis est, abstinere par est, juxta canonem initio hujusce libri traditum. De ulla re sci icet nunquam judicare debemus quandiu a judicio possumus absiti fere,& ad illud evidentia ac cui titu duae non adigimur, ut hic contingit. Liccet enim consuctudine alte inti aerente, cb propendeamus, ut sensationes nostras in objectis cub judicemus , calorem , verbi gratia, este in igne, de colores in tabulis pictis , nulla tamen ratione certa &. evidenti ad id credendum impellimur. Adeo ut crrori ultro nos mancipemus, per x eis O libertatis usu, clina ejusmodi judicia libere sor mamus.
Specta es visus errores explicantur , ut errorom generalium
JAm igitur ni fallor, viam satis facilem patefecimus, iad cognoscenis dos errores sensuum nostrorum circa qualitates s nsibilas in genere, de quibus actum est dc sumpta luminis & colorum, quae prinab explicati ordo postul. Urat, occasione. Nunc singulos eri orcs, in quos sensuum diictu incidimus sigillatim examinare operae pretium seret. las tamen non immorabimur, quia supra dictis cuilibet attento abunde fatis factum putamus. Errores tantum generales, in quos Visus noster.
113쪽
nos circa lumen & colores in icit, proseremus, quo CXemplo omnes caepe rotona selis N rn crrorcs iacile discas. Qqum aliqv.m dui Sofem conspzximus , hoste sunt quae in oculis, Sciri mente nostra agunti ir, atque ira sunt errores q'los erramus. O i l rima tenent Dioptii cae elementa , nec mirabilis ocul orirmnostrorum structui e si ni imperiti, non i norant ra dios Solis in ira 'tuit .eto 'lati ille humoribus aliquantum restangi , ac ilain ic coinci ciere inrct:.. ιm seu nervum opticum, quors retina ) totam iittet nam ociali par- rem laoetis it istar stta nit, non secus ac radii Solis per Vitrum convc-Xum permeantes coeunt in f cum, seu punistum comburens hujus vitii ad distantia in duorum,trium aut quatuor digitorum, pro ipsius con
. .e itate. Ja N autem, ut experientia docemur , si iii scio litius nitriti agmentum aliquod panni aut chartae nigrae collocetur, radi j Solisti bb. fi VςhQmς zzr agent in Pannum aut chartam, ipsa iisque particulas vii oyuci i, impotu e Xaglia It, ut cas rumpant dc 1 se invicem dividant, uno
eonvexo CX urant ac in fumum aut cineres redigant.
Ex qua experientia illud colligere est, si scilica nervus opticus essem niser, dc si pupilla , aut liveae foramen , quo lux in Cculos transit, ita lilataretur, ut facilem permitteret radiis Solis transitum , cum e contra coarctetur ut tiansit uni illum praecludat ; retina nostra codem modo assiceretur, quo pannus aut est arta nigra ; ipsius te sbrae tantopcre agitarciatur ut brevi frangerentur Sc urerentur. Nlac alia ni ob causam, plerique homines, si Glcm talit illii in respiciant, gravi am-ciuntur dolore, quippe pupillae foramen ita non poliunt claudere, ut sat radiorum non ingrediatur , ad agitandas vehementer fibras nervi optici, nec sine ruptionis peliculo. Mens nihil corum quae diximus cognoscit, dumqtie solum adspicit, Nec ner 'um opticum, nec motum inco excitatum percipit. Sed id noncst emor, est tantum simplex ignorantia primus ipsius error in eo est. quod judicet dolorem quena sentit cile in oculo. Sa pol quam Solem conspicatus fucris , locum perobscurum oculis apertis subeas motus ille fibrarum iaci vi optici qui radiis Solis excitatus fuerat minuitur, ac paulatim immutator; mc alia potest concipimutatio in oculis. Illud tamen non est quod mens percipit, percipit duntaxat lumen quoddam albicans de flavum : ac secundus ipsius error in eo est, quod lucem illam quam x iaet in oculis aut in muro pro X imo esse judic t.
Dentove agitati sbrarum retin e semper decrescens, paulatim cessat; cum enim corpus aliquod conam opum cst, nihil in eo concipere pote S, pr.cter motus sui diminutionem , illud vero non est quod mens in oculis percipit. Colorem illum qui albus crat, aureum , posti a rubi una ac tandem coerti lcum fieri oo Icrvat, atque error quum liac in re admittimus , in eo consilit , cu bd judicumus in oculo nostro, aut in i auro nobis proximo, mutationes fieri quae longe alitur di sciunt quam sic cundum magis Sc minus, quia scilicut color aureus, caeruleus
114쪽
eoeru'eus 8c ruber longe auter disterunt quam secundum magis.
Hi f int aliquot, ex erroribus nostris circa lucem & colores ; atque isti in alios nos conjiciunt, ut infra patebit.
I. Erra-es sensu rem nostrorum ποιώ esse loco principiorum g neralium es secundisinio tum, ex quib ω falsas cones of s e uimus, qua Go loco principior urnureem g runt. G. Diss rentiarum sentialium origo. III. De formis subsantialibus. I V. De quibusdam erroribus Philos phiae Scho a ι ea. Ummodb quae jam explicata sint in viros praejudiciis vacuos, i,
& attentos incidant, naturam sensationum nostrarum erroresque
generales qui in iis reperiuntur satis superque demonstrabunt. Janim
restat ut ollendamus, homines hisce erroribus generalibus uses esse, priae'ia,u- quasi p. incipiis quibusdam indubitatis , quibus omnia explanare vO- sane aΓου- luerunt et ex iis erroribus innumeras deduxisse consequentias; ex qui- bus iterum veluti ex principiis quibusdam novas adhuc collegerunt consequentias ; atque hoc pacto scientiae illae imaginariae, inanes ac omni destitutae realitate conflatae sitnt, quas homines caeco quodam με Ioe. ρῶ impetu consse tantur, quaeque spectrorum ad instar eos pudore sullan- istorum via dunt qui misere sese ab iis deludi sinunt. Unde illud ineptiae genus IV- . quae tot homines eb addu tit ut vanis sese pascant chinueris &illusionibus. Sed haec exemplis sitiat illustranda. Iam probavimus hunc morem apud nos invaluisse , ut sensationes nostras cibicctis tribuamus , utque colores , odores , saporeS , caete rasque qualitates sunsibiles in obje tis coloratis odorantibus, &c. esse judicemus; In hoc nos errare comperimus; Jam restat ut demonstre- naus ; nos hoc errore uti, tanquam principio ex quo falsas ducimus consequentias ; quas deinde conseo uentias veluti alia quaedam principia h.ibemus, quibus ratiocinia nostra sulcimus : Uno verbo incumbit nobis explicandum , quo ordine procedat mens nostra in investigandis specialibus quibusdam veritatibus, ubi semel hoc falso principio , serjationes, scilicet, nilrm esse in obj ctu; ita imbuta est , ut illud iu- dubitatum existimet. Vertim ut id fiat mani stius, aliquod corpus sit mamus , cujus naturam in vcstigare propositum sit; videamus quo modo se gereret, quilibet qui ad mellis S salis naturam cognoscendam se accingeret. Prim bcerte utriusque colorum, odorem, saporem, caetera silue qualitates sensibiles confiiseraret; quaenam sint mellis,quaenam vero salis qu.uitates;
qui in re inter se conveniant, qua in re discrepent; & quam habeant Disitired by Corale
115쪽
analogiam xviri qualitatibus caeterorum corporum. Hoe facto , ad hunc modu m ni fallor ratiocinaretur , si saltem sensationes esse in objectis pro certo crederet.
11. Quaecunque sentio inter gustandum , videndum & tractandum,s,li, dis- mel & fat illud, sunt in melle & in sale illo. Jam autem certum est id miamm quod sentio in melle, essentialiter differre ab eo quod setitio in cale,
vj a. . ' a colore mellis la aud dubie longe aliter differt quam se uia vis' cundiam magis & minus ; & sic dulcedo mellis , a pungente salis sa-ν.ntia, .sse pore ; ac proinde disserentia essentialis inter mel & sal dcbet esse , cum iu mnin id quod in utroque sentio non mediocriter tantum sed euentialiter differat. Hoc primum. Namque ille homo non alio modo potest judicare, .mel & sal essentialiter differre ; nili quia species sive indicia externa uniu a speciebus sive indiciis externis alterius essentialiter dissutunt hoc est quia sensationes mellis a sensationibus salis essentialiter differunt ; alio, inquam ,ssion potest judicare modo quia tantum judicat ex
impressione quam utrumque in sensuς facit. Suam igitur conclusionem habet, veluti novum quoddam principium, ex quo alias deducit conclutiones, ad hunc modum. tit. Clim igitur mel & sal caeteraque corpora naturalia a se invicem, P. amum essentialiter differant ; illi haud dubie toto caelo crram , qui nos eo adducere vellent, ut credamus, totum dii rimen quod intercedit inter/ corpora , consistare duntaxat in Varia particulariim eX quibus constant conliguratione. Cum enim figura non sit essentialis eorpori-bqs, certe licet figura particularum illarum quas in melle imaginantur , immutaretur mel seinper cuct mel, licet ipsicis partes salis partium figuram accepi Mnr. Unde prorsus necesso est, ut substantia quae dam sit, quae materiae primae omn; bus corporibus communi adjuncta, disterentiam essentialem inter ipsa conitituat.
Hoc modo se secundo procedens homo ille frimis substruitiales egregiuin illud ἐά felix ingenij humani commenlarna, eduxit substantian. sane foecundas , quae cum in sola Philosophi nostri imaginatione existant quicquid in natura conspicimus producunt tamen φ sed jam
quibus proprietatibus, ens illud rationis filae liberaliter sit ornaturus, . videamus, caeteras enim substantias sba, pro 'rietatibus estentialibus, ut iis novum illud ens induat, spoliare non dubitabit. rv. Cum igitur pergit , unumquodque corpus naturale ex duabus inuocataro confici sti dilanciis; altera quae melli, sali, caeterisque corpo libus com rnm σν naunis cli , alteia verb, quae cincit, ut mul sit mes, sit vero, sal, & ut
caetera corpora sint ut quod sunt ; hinc sequitur, primam substantiam,
s. h. ita. quae matUria, cum non habeat contrarium, & ad omnes formas sit
indifferens, sine vi & actione esse debere, 'isippe quae nihil habeat a quo sibi praecavere opus sit. Caeterae vero substantiae, quae sunt formae stubstantiales, qualitatibus atque facultatibus stipari & muniri perpetub dcbςnt, ipsas oportet, indesinenter excubias agere ne forte de
116쪽
Improtviso occupentur, sitae conservationi perpetuo consillant, imporium in materias vicinas prorogent, victorias Graique sitas, quanthinin se est, longe lateque proferant, necesse cit. Si vi & actione carerent,
ab aliis formis subito oppressae anni hilarentur , pugnent igitur indefessae,&adversus formas illas sibi insidiantes, antipathias dc odia i
Quod si forma aliqua materiam alius formae , forma eadaveris, exempli gratia, corpus canis occupet; forma illa, canis formam an- nihil a re non contenta, ut odium expleat seum, omnes qEalitates sormae sibi inimicae asseclas destruat oportet. Protinus , cadaveris pili albescere debent albore, qui novam denotet creationem ; sanguis ruia bescere rubore non suspecto, totum illud corpus iis institui par est qualitatibus, quae formae suae fideles, ipsam tutentur, quantum quidem possunt id facere qualitates eadaveris mox interiturae. Quia verbpugnae aliquis tandem debet esse finis, cunctaque suum quietis habentio cum ε, hanc ob catisam , ignis, verbi gratia , suum habet centrum, quo levitate sua & propensione naturali perpctuo tendat, ut quiescat, urere desinat, suum etiam calorem deponat, quo hic in turris, sui conservationis duntaxat gratia sese muniebat. Illae sulit, magn1 saltem ex parte, consequentiae, quae ex postremo
hoc principio , dari, scilicet , formas substantiales , deduci solent. Philosophum equidem hasce consequentias aequo liberius,& majori insciauitate colligentem sorte introduximus , haec enim ab aliis magis urio dici solent. Innumeras alias consequentias quotidie deducunt Philosophi, pro ingenio & indole, pro secunditate aut sterilitate imaginationis hisce enim duntaxat a se invicem differunt. Hasce substantias ehimaericas impugnare soret inutile , quippe quae ab aliis jan fiterint exactae , formas substantia Ies in rerum natura nunquam extitisse , ipsasque in hunc duntaxat finem fictas fuisse, ut
ex iis fluant innumerae consequentiae, falsae, ridiculae &contradictoriae, fuis superque probatum est. Ipseriam originem in mente humana invenisse sussiciat, & ostendi ite eas omnem suam haurire realitatem, CX Cap. to. a. praeiudicio omnibus la ominibus communi quo , Oftritates es in objectis ite v. falso judicant. Qui enim supra dicta attente expendet, nempe, comporis nostri conservationi conduccre, ut sensationes habcamus essen: tialiter diversis, quamvis imprelIiones objectorum in corpus nostrum
oppidb parum differant ; facile intelliget, tantam in obiectis sensuum diversitatem falsb existimari. Vertim, ut id obiter dicam, non cst quod in hisce terminis, na& disserentia essentialis quicquam desideremus. Mel haud dubie forma sua mel est, Sc hoc pacto a sale essentialiter differt. Sed haec forma, sive haec disterentia essentialis in varia partium configuratione duntaxat co nsistit. Hac varia configuratione mel est mel, & fal est sal,& quam-Fis interiae in genere sit accidcntalo tantum , ut habeat configura-
117쪽
.ionem partium mellis aut salis, ac proinde ut habeat formam melliς aut salis, essentiale tamen est melli & fali , ut sint id quod i unt , habere hanc aut illam partium configurationem. Quemadmoduni sies.sa tiones frigoris, caloris , voluptatis & doloris mcnti qUatentis mcn cst non stat essentiales , sed tantum menti quatcnus istis afficithir scri sationibus, his sensationibus dicitur sentire calorem , frigus , Voluptatem , dolorem, &c.
I. Aliud eximplum ex Ethica gesumptum , /x quo patet si os nosti os nihil n buustire praeter falsa bona. II. D tim sition eme
nostrum verum bonum. III. Errorum Epicureorum G Sioi eorum origo.
P Rincipium illud , quo sensitiones in objectu esse statuuntur in Physica errores innumeros propagare non invalidis demoni ravimus algumentis. Jam quaedam ex Ethica depromamus, in qua idem iIud praeiudicium cum laoc, ob MLi 'susem, scilicet selis esse 9 virassi stionum no rarim Liuias, conjunctum, in leviores non injicit errorc'. I. Inter homines , plerosque videas bonis sensibilibus addictos ; alii Ex.mplum musica, alij cupediis, alij ali1 qualibet ara delectantur. Ut autem haec η objecta bona esse persuaderentur, haec secum reputasse neccilla est. Sapo- 'μ illi conviviis voluptatem pariunt, soni qui aurcm mollitur Sciucunde demulcent Se caeterae voluptates quibus alias assicimur, pic ωλι ..ιώ .f. cul dubio ita obj cctis sensibilibus continciatur , vel Ditem cas objcct 'ν ε ρνευν ope sentimus, nec denique sine illis eas sentire possumus. Jam autem voluptatem esse bonam dolorem vero malum nemo est qui inficietur, hujusce rei intus conscij sumus, ac pio inde objecta quae pastiones sive affectus movent bona fiant perquam realia, quibus, ut , felicitatem consequamur, in cimabere nos docui. Sic plerumque ratiocinamur etiam in ,gitantes. Itaque, quia credimus sensationes nostras esse in objectis , vel faltcm objecta ea pol-Fx bo virtute,qua eas in nobis possint excitare, vcluti bona nostra ha- ιυ , ii, qHN subsidentia , in eorpora nostra duntaxat ad risu oc: plurimum possunt agere, SI aliquos mot is in sbi is cuc Ore , sed quae agunt di in mentes nostra S nunquam agere,nec in illis ullum voluptatis aut do- corpus. loris sensum excitare queunt. ii Certe, si mens nostra non est quae in se ipsem agit , occasione eo- Dbum silum rum quae in corpore geruntur ; Dcus solus est qui hac polleat virtute .sse , si iam Si mens sibi ipsi Voluptatem aut dolorem , pro vari tate motuum fibrarum corporis non creat, ut verosimile est ipsam id non facere,cimis,pius dolorem & Voluptatem praeter consensiim scnriat ; ubi tanta
ad .... est ut hasco scnsationes in ipsa excitare pollit, si Autorem naturar, excipias Solus Diuiligod by Corale
118쪽
So Ius Deus suae verum liostrum bonum est. Ipse lus iis omnibus ovibus assici postumus voluptatibus , nos pertundere potest , & peruit cognitionum & amorem duntaxat illas in nobis excitare decrevit: Voluptates qua S cum mot;bus corporis nostri conjunxit, ut ipsius conservationi consuleremus , exiguae sunt, debiles , breves ; licet ipsarum, tanta fuit vis peccati l mancipia facti simus. At vero voluptates, quibus Electos suos in caelis assiciet, longe vividiores & persectioies crunt. Deus enim nos eo consilio condidit ut ipsum cognoscam ita dc amemus. Cum enim ordo naturae postulet, ut quo majora sunt bona, eo majori assiciamur voluptate. Certe voluptas eorum qui Deo truentur Caeteras voluptates infinitis superabit paras angis, quippe qui supra omnia Iongissime eminear. Quod de crrorum nostrorum circa bonum causa mox dictum est, fallitatem opinionum Stoicorum δc Epicureorum de summo bono, iatis supcrque demonstrat. Illud Epicurei in voluptate constituebant. t Quia vcro voluptas in vitio aeque ac in virtute sentitur , immo sepius in priori quam in posteriori , ideo in omne Voluptatum genus ruere
byaec aulcm est prima ipse rum erroris causa. Falsb, scilicet, judicantes esse aliquid iucundi in objectis sensuum , aut saltem objectaveras esse voltipi mina quibus assiciebantur causas: sensii praeterea quo dam interno convicti, voluptatem esse aliquid sibi bonum , dum it Iapotirentur , in omnes passioncs, eX quibus nihil incommodi percipere poterant, prorumpere non dubitabant. At vero si ratione rite usi fui s. sent, voluptatem quae ex rebus sensibilibus percipitur, in hisce rebus esse non posse, ut in sita causa , nec alio quovis modo, comperissent; ac proinde bona sensibilia non possc elle bona respectu mentis nostrae,&. C Utera quae explicuimus.
Sto ici contra, pro corto habentes voluptates sensibiles esse in se locorpore & in Litus corporis usium, mcntemque suo peculiari & pro prio potiri debere bono, beati it linem in virtute ponebant. Jam a tem haec est ipsorum erroris origo.. Ex istiniabant scilicet , voluntatem & dolorem sensibiles. vel quae ex rebus sensibilibus ortum ducebant, non esse in mente, sed in corpore duntaxat. Et ex hoc falso judicio principium statuebant, cujus ne falsas colligebant conclusiones, ut verbi gratia, dolorum non esse aliquid mali , voluptatum non esse aliquid boni, voluptates sensuum in se non esse bonas , ipsas ct se communes homini biis & bellu is , &c. Quamquam tamen Epicurui S Stoici in multis stat hallucinati in nonnullis tamen a ratione non ab hiscrunt. Beatoriam enim beatitudo invii tute Omnibus numeris pcrfecta , hoc est in cognitione & amore Dei de in voluptate ipsos nunquam deserente tantum c. nsistit. Maneat igitur alta mente ripostoni o ecta ext crita nihil in se ju- eundi aut molesti includere ; ipsa non csse causis voluptatum nostrarum ; ipsaque a nobis nota nisi immerith timeri aut amari posse εὶ Deum
119쪽
solum esse liniendum & amandum ε, quippe qui solus nos punire avere munerare, dolore aut voluptate assicere valeat, in Deo ito donique, te ex Deo solo nos sperarc pose voluptates, in quas motu tam vehementi, tam naturali, tanaque legitimo, propendemus.
I. sensus nostros 'nos in errores injicere etiam circa res non se sibiles. II. Exemplum ex hominum commercso or consuetis.
dine mutua deductum. III. Ex habitu externo ct sensili i iudicium non esse fatuendum.
SEnsuum nostrorum errores circa objecta sensibilia, ut circa lueem, colores caeterasque qualitates sensibiles suse fatis explicuimus. Iam videamus errores in quos ab ipsis circa objecta non sensibilia, quaeque ideb ipserum non sunt veluti jurisdictionis conjicimur, dum scilicet ab attenta illorum objectorum consideratione nos deterrent, eb nosadducendo ut de illis objectis juxta ipsorum testimonium judicemus. sed istud indiget explicatione. Attentio 3c applicatio mentis ad igeas claras δί distinctas quas de objectis habemus, ita necessaria est ad cognoscendam veram ipserum naturam, ut nihil sit magis. Quemadmodum enim alicujus opifici, pulchritudinem. videre frustra pertendas, nisi Oculos apertos in ipsum
attente de fisas. Ita mens pleraque cum mutuis relationibus videre nequit, nisi ea attentissime consideret. Jam autem ab attentione aclideas claras & distin istas nulla alia re magis depellimur quam sentabus nostris, ac proinde nulla alia re a veritate magis amovemur,& in errorem conjicimur. Ut haec a nobis concipiantur : Sciendum cst, tres percipiendi ratio nes, quae fiunt sensibus, imaginatione,& intellectu puro, mentem aequaliter non tangere, atque ideb ipsam non aequalem attentionem praebere iis omnibus quae harum rationum ope percipit, iis enim quibus vehementer assicitur valde, iis vcrb quibus leviter assicitur, parum
Quod verb per senses percipit ipsam vehementer assicit,attentamque proinde praebet : quod per imaginationem cognoscit ipsam levius attingit ; quod denique per scipsam sive independenter a sensibus Mimaginationc percipit, ipsam vix excitat. Quis enim, mentem levis sino dolore quam meditatione profundistima magis moveri, non cst
Hujusce rei haec est causa; sensus, scilicet,objecta veluti praesentia repraesentant, imaginatio Verb ea veluti absentia duntaxat exhibet. Jam autem ordo postulat ut ex multis bonis aut multis malis menti objectis, praesciatia
120쪽
praesentia IIIam moveant magis & sistant quam absentia ; mentem enim cito determinari hac in re opus eli. Sic punctiunculae attentior est quam sublimibus speculationibus: voluptates etiam & dolores hujusce faeculi ipsam vehementius percellunt quam dolores infandi & voluptates infinitae aeternitatis.
Selisus igitur mentem objectis quae ipsi offeniri summopere applicant. Cum aulcm finita sit, nec multa simul pollit liquidb percipere, id quod intellectius ipsi repraesentat non potest clare percipere dum sensus ipsi aliouid considerandum objiciunt ideas igitur claras Scdistinctas intellectus rerum veritati assequendae idoneas praetermittit, ut unice incumbat idcis senstrum confusis, quae illam vehementer in vcnt , ipsique res non ut in se sint, sed duntaxat ut sint relate ad
Si, exempli gratia , quis ad veritatem quandam explicandam se accingat ; Voce utatur, sensaque sua ac internas animi conceptiones, motibus & modis sensibilibus exprimat, necesse cli. Mens autem mul- II. ta eodem tempore distincte concipere nequit. Unde fit ut iis quae sensitum ope ad ipsam deveniunt attentissima, vix rationes sibi propo- 2 sitas expendat. Sed voluptati sensibili quam ex numerosa periodo- eis. istis
rem concinnitate, ex mutua inter gestus δcres voce prolatas conve- ductam. nientia ex oris elegantia & liberalitate , ex forma denique extera a& habitu loquentis percipit, tota pene adhaeret. Interea tamen, re a
dita judicare satagit: sic fert mos. Unde fit ut judicia pro diversis sei
seum impressionibus, diversa pariter futura snt. Si verbi gratia, orator mentem suam expedite expromat , si phriodoso numerose componat, si in ore liberalitatem quandam & ingeni j acumen ferat, fi claro sanguine oriundus, si magno incedat comitatu , s verbis gravd tem quandam S alitoritatem conciliet; si cuncti sileant attenti ue aurisus adstent, si existimatione clareat, atque virorum primi Ardinis eoia siletudinc utatur, si deuique eb selieitatis pervenerit ut situ favorem existimationemque captet, Tum quaecunque dicet rectissim . dicet. in a plura ipsus etiam ornatus nonnihil probabit. At verb si iis non sit ornatus dotibus, demonstret quantum voluerit, nil tamen probabit; eleganti: i ma proferat, ne auscultabitur quidem attentione Alis rebus sensibilibus defixa, auditor ad hominis tam incompositi conspectum nausea pene commotus , & in id unum incumbens, mentem ab ipsus cogitatis avertet. Caesitium illud sordidum i&. contritum oratori ipii usque dictis contemptum apud omnes pariet, ipsusque habitus Philosophum cogitabundum redolens co impellet auditores, ut sublimes veritates piabecul e captum superantes , deliriorum ineptiarum loco habeantur. Haec sunt hominum judacia, oculi & ames non vero ratio de rerit m veritate judicant, ubi tamen sola ratio judicium ferve potuli ; Octi .i,