Institutiones philosophicae ad studia theologica potissimum accomodatae. Auctore Francisco Jacquier ... Tomus primus sextus Metaphysicam complectens

181쪽

hoc , vel illo modo ; duplex distinguitur libertas arbitrii, seu electionis, & indifferentiae; altera ad agendum, Vel non agendum, quae vocatur libertas coutradictionis, quia agere, & non agere sunt contradictoria ; altera ad agendum hoc, vel illud, hoc, vel illo modo , V. G. ad amandum , vel odio habendum, ad loquendum, vel scribendum;

quae libertas contrarietat3s, vel diυersitatis , vel specificationis appellatur; nam .m X enumeratae actuum species sunt Vel contrariae, vel diveriae. Observandum tamen eit, in posterioris libertatis exercitio nihil occurreret raeter duos actus prioris; quando enim ma-o scribere, quam legere, I. nolo nunc leg re, a. malo scribere, quam non scribere.

VI. Liberum arbitrium definiri etiam potest vis sui ipsius determinatrix , sive cum Theologis facultas quae pollitis omnibus ad agendum purequisitiς, potes agere, Vel nouagere, imo contraritim aIiquaudo eligere.

VII. Hinc patet, libertatem arbitrii non versari circa finem ultimum, seu beatitudinem generatim sumptam ; hanc enim non possumus non eXpetere; ted versatur tantum circa ea , quae media sunt ad finem , nec tamen cum eo sunt necessario connexa, seu quae possunt modo videri bona, modo non bona . Experimur etiam , nos non posse pro- possitioni per se evidenti alienium negare; contra vero sentimus de propositione obscura .

VIII. Homo est liber a coactione; nam bonum generatim, seu felicitatem suam n cellario quidem, sed tamen sponte , ac nemine cogente, diligit, ut Beati libentissimo Deum amant. Imo non potest cogi huma

182쪽

METAΡΗYs. PARI ILCAP. III. I na Voluntas in actibus tuis interioribus. &ProprIis r quippe non potest simul velle Inon velle. At si vis physica, & cogens pos-lat inferri voluntati, tum ea vellet, & ζollet simul; vellet quidem ex hyp. ,nollet

vero, quia sibi ipsi volenti repugnaret. seu vellet invita, aut, quod ,idem est, vellet nolens, cuperet refugiens, qua manifestam in volvunt contradictionem. IX. Homo est etiam liber a necessitate naturiali , leu donatur libertate elactionis, δ' indifferenti'. Etenim in homine est vis electiva y leu iacultas i eligendi unum prae alio Si quidem Jomo. praeditus est intellectu, duo res cognoscit, & voluntate , qua ex multis renus, quae non sunt summum bonum unum potest assumere , aut relinquere ad li- u tr. 'er fod una multis propositioni bus obicuris assensum praebere, Vel non prae- ciere potest, aut etiam indicium cohibere ut omnes eXper Mur. Et certe si non est vis eleetiva in homine , Vita humana omnino 1u.bvertitur frustra enim dantur legeς frustra adhibentur obsurpationes, laudes , vi luperationes, & exhortationes , atque sine

ulla liuititia bonis praemia, & malis supplicia

X. iam vero cum satis constet, liberum arbitrium. 4eu vim electivam esse in homine, eamqnα citra indifferentiam non posse

intelligi vi quia ibi nulla test electio: ubi in

cumbit nemessita ; tota difficultam est, numnam indifferentia requiratur. 1 Alia est indif-larentia diva, seu ad patiendum, ut ceraeit indiflereus ad multas figuras recipiendas: statera, ut. in . hanc , Vel illam partem attollatur, aut deprimatur. Per hanc autem non

Iacq. d. II. A posse.

183쪽

posse constitui liberum arbitrium , satis patet . Alia est aftiya, quae rursus duplex est; nempe contradictionis, & contrarietatis, de quibus supra . Alia dicitur negativa , & est negatio , seu privatio omnis plane determinationis, sive animi suspensio , qua quis Omnino incertus est, & ignarus ejus, quod agere debeat; quam indifferentiam ad libertatem electionis minime requiri, fatentur omnes. Alia dicitur postisa, & est vis, seu capacitas voluntatis ad unum ex multis eligendum , quae indifferentia stare potest cum determinatione, seu electione ; naecque in differentiae species ad rationem liberi arbitrii

XI. Quamvis indifferentia contrarietatis reperiatur in homine lapso ; siquidem nullus est, qui hanc ad bonum , aut ad malum morale sese convertendi potestatem maximo suo dispendio non experiatur; illa tamen ad essentiam libertatis minime pertimnet . Etenim sine hac indifferentia esse & iconcipi potest liberum arbitrium , seu vis electiva, cum ad electionem sussiciat pol stas agendi , vel non agendi. V. G. Cniunicum in mensa apponitur ferculum, liberest libertate electionis, quatenus potest ex eo edere, Vel non edere; tametsi non possit unum ferculum prae alio assumere ; ac proinde circa hoc non sit liber libertate contrarietatis. Praeterea si nulla esset libertas sine tali indifferentia ad bonum, vel malum morale, sequeretur, potentiam peccandi esse des essentia libertatis , quod falsum est; ea staquidem potentia defectus est, non perfectio libertatis . Deus etiam ' nunquam deficere , aut peccare potest , A tamen est. 9berrimus; a idem

184쪽

idem dic de Angelis, & Beatiq. u

probe intelligatur libertas , comparari

actum. Nam ad libertatem ut sussicienς fistnecessaria est indifferentia contradictioniq

rent amisellem contradictionis intelligi n- qu t: E G. ut possim scribere , vel nostcribere; sed minime necesse est, ut possi 'scriboria Vel legere. Si enim non adessendi iibri, legere non possem ; & tamen rim

si Π ze aria mihi essent instrumen- essem liber ad Iegendum, hoc est, non haberem iub hoc respectu libertatem contrarietatis: sed liber essem ad scribendum vel non libertate contradictionis , atque etiam contrarietatis sub alio respectu : U G 1 possem scribere, vel deambulare, aut loXII. Ex his omnibuς colligitur. lib*rum arbitrium , seu libertatem electionis , quae nobi v ad merendum necessaria est, facu i rem esse πctivam& indisserinitia a IIam quidem, quia possumus agere, vel non agere; indifferentem vero, quia sic nos E cit a fluum nostrorum dominos, ut eos ad libituna ponere, yelsuspendere, imo a quando varias actionum spectes elicere possimus Evidens autem est, liberi arbitrii ori ne,

185쪽

1 a INsTITUTIONES PHILO S. P. . repetendam esse a natura animae rationalis,

quae nullo, nisi summo bono, ad agendum, nulla, nisi clara perceptione, ad iudicandum necessario determinatur ; . unde bona finita perlustrare potest, & bono aliquo neglecto ad aliud se convertere, in qua potestate liberi arbitrii vis consistit. XIII. His ita constitutis aliquid addendum de quaestione celebri s Quare fiat, ut

mens libera ad quidpiam volendum adducatur. Respondent vulgo, mentem, seu voluntatem adduci ultimo judicio intellectus practici. Intellectum practicum dicunt, qui bonum, & malum, & quae ad praxim pertinent, considerati quemadmoclam & intellectum theoreticum vocant, qui circa res m

re laeculativas, seu veritatem, & falsitatem in se simpliciter spectatas versatur . Itaque dicunt , voluntatem adduci ultimo iudicio intellectus practici, nempe iudicio, quo lato non potest voluntas id non exequi; noc est, .cum mens judicavit, aliquid esse volendum, id vult : quod quidem verissimum est; nam judicare esse volendum, & velle idem sunt. Uerum responsita haec non satisfacit quaestioni , quae ut solvatur, ostendi debet, quidem ciat, ut mens judicium ferat. Leibnitius existimavit, humanum animum in singulis actibus eliciendis semper aliqua

sussicienti ratione percelli. moveri , ac determinari . Quamvis autem rationis sum- cientis principium iam antea breviter explicaUerim, tota res tamen accuratius, & fusius exponenda. Itaque , secundum Leibuitianam Hypothesim, Deus ab aeterno decrevit humanos quosdam animos creare , quibus incorporeas rerum ideas intelligendi

186쪽

ΜΕΥ ΑΡΗ s. PARs II. CAP. ris. 173Vlm, Voluntatem, eamque facultatem coΠ- cederet, qua sese determinare possent pro varia rationis sufficientis indole. Deus ipse ab aeterno circumstantias omnes, ideas, di obie- quae singulis animis pr poni poterant, nitide cognovit , ideoque singulaq rationes suric sentes in antino futuras prvvidit , quae nimirum in circumllantiis illis liberam, ac indilbrontem animi vim ad amm aliquem inflectere, ac determinare debebant ; ideoque nitida, certaque cognitioni praevidit actuum illorum seriem, quam quilibet humanus animuς erat facturus.

Altera ex parte observavit Leibnitius, quod in humano corpore plurimi, ae infiniti fere motuq ex admirabili ipsius textura, partium ordine, situ, simulque externorum corporum motu, & compage oriunvst; ita ut pro Vatrio partium ordine, figura, situ , ac varietate in certo quodam humano corpore , Varii

rdoque, distinctique motus in illo produci

ebeant. Igitur in quolibet corpore humano, cui certa quaedam cum aliis corporibus connexio, & certa quaedam partium textura con celsa fuerit, certa quaedam, ac distinctam tuom series erat futura; quemadmodum a tem certa, ac peculiaris illa connexio, vel

dispositio infinitis modis a Deo variari pol

rat; ita quoque infiniti prorsus, distinetique

corporeorum motuum ordines admitti debent. Jam vero Deus infinitos omnes cogitationum

ordines cognovit, qui ab infinitis humanis animis dependenter ab infinitis rationum sufficientium ordinibus erant futuri, simulque praevidit infinitos motuum ordines in infinitis humanis corporibus fututos dependenter ab infinitis texturae, figurae &c. ordinibus.

187쪽

r INsTITUTIONES PHILOS. Ubi vero certum quemdam animum , in quo nimirum certa quaedam, ac distincta cogita tionum series esset futura , cum humano compore conjungere voluit ; ex infinitis humanis corporibus illud unum elegit, quod ex indole, texturaque sua eam mot m seriem f ret habiturum , quae primae seriei consona, & accurate conveniens soret i ac utramquasimul animi, corporisque lubstantiam conjunxit, ut ex iis taluitaret adna trabito quoddam

compositi genus, quod hominem aptellamus. Ex hac Leibnitiani system iis expolitione P tet, totum rationis sufficientis principium, quale a Leibnitio intelligitur, pendere ex hammoniae praestabilitae hypothesi, quam libemi ri omnino repugnare ostendimus. Et quia dam in hypothesi ante constitutum a Deo - praesentem animasum, & corporum ordinem , animae ponuntur ad quemlibet statumi indifferentes, atque omnino inertes ; at in praesenti rerum serie ratione sufficienti fleta untur, atque determinantur. Haec igituς ratici suffciens pendet ex ipso rerum ordine, &uοδu, non autem x ipsa voluntate I ac proinde ratio haec races ria convenientius, quam II siciens appellanda est. Et cegie in mundo intellectuati non secus, ac in mundo mat xirii hanc rationem sumcientem admittit Leib nitius. Porro in eisectibus, causisque mei rialibus nulla libertas fingi potest. Praeterea mundum sive materialem , sive intellectua lem comparant Leibnitiani horologio aut malo. Rem.ita explicast. In harvio o r tarum, indicisque horarii seus quilibet perstructuram horologii , rotarumque motum d terminatur . non mutata horologii structura.

188쪽

MET A PHYs. PARS II. CΑΡ.III. 173horologii, rotarum, indicisque motibus aliqua accidat mutatio a causa quadam extrinseca . Pari ratione fieri posse, aiunt, ut mutationes aliquae in mundo accidant ; hinc nullam esse dicunt necessitatem absolutam , sed hypotheticam dumtaxat. Uerum, ut ii rologii automati exemplo utar, manente partium ordine, nexu, & indole, motus horologii est absolute necessarius. Ρorro lothypothesi Leibnitiana Deus universum mundi ordinem certo nexu conjunxit ita, ut partes singulae ab eo, quem Deus praescripsit, ordine, & fine nunquam aberrare posunt . It sue mundus universus sive materialis, silveintellectualis considerari poterit tanquam h rologium affabre elaboratum , cujus pra scriptus motus est omnino necessarius. Haec a tem comparatio non hypotheticam dumtaxat, sed absolutam , fatalemque necessitatem im- 4 portat. Haec argumenta vim majorem habent, si conjungantur eum iis, quae da harmonia praestani lita diximus. His de humana libertate generatim explicatis, iam sit

Prob. Malum nihil aliud est in draesentiquaestione, nisi quod nobis displicet, oc mole stiam aliqnam afferre judicatur. At quandiu aliquid nobis displicet, hoc est, quandiu v luntas aliquid aversetur , non potest idem ipsi placere; contradictorium enim est aliquid

189쪽

placere simul , & displicere . Similiter boni nomine hic intelligimus, quod nobis placet,& jucunditatem aliquam creare judicatur ;ac proinde eadem ratiocinarione evidens est, idem quandiu nobis placet, seu quandiu V luntas in illud fertur, non posse tam ut displicere. Ergo ut Voluntas bonum velit, appetat, necesse est, ut & ipsi placeat. Et quidem unusquisque proprio conscientiae testimonio experitur , te bonum appet

re, malum autem RVersari. Hic autem probe attendi debet prassentis quaestionis status , ne boni, malique notionem perperam misceamus , atque confundamus. Non enim debemus judicare, aliquid esse bonurn, quia nobis placet, nec aliquid esse malum , quia nobis displicet. Bonum, vel malum hic consideramus dumtaxat, quatenus nobis apparet; ut plurimum autem erroneae sunt boni , &mali notiones. His notionibus erroneis tribuendum est , quod homineς in vitia poclives ruant. A dum felicitatem anxie quaerunt, infelicitatem inveniant. Rectam, atque erroneam boni notionem his verbis explicat S. Augustinus lib. I q. de civ. Dei cap. 7. Recἰ6 voluntas es bonus amor, s voluntas pereersa malus amor. Amor ergo inhians habere, quod amatur, cupiditas es ; id autem habens, eoque sitiens, laetitia ἰ fugiens,

quod ei adversatur, timor eis s laque, s a eiderit, sentiens, tristitia di s proinde mala sunt ista, s malus est amor ; hona, s bonus. Obiic. Si mens humana nihil appetit, nus sub ratione boni, nihilque aversatur, nisil ub ratione mali , stibera non est . falsum

Cons. Ergo & ant.. Prob. seq. Μa1. Libera non est mens , si necessario determinata sit

190쪽

ad unum; sed si mens nihil appetit, nisi sub

ratione boni , nihilque aversatur, nisi sub ratione mali , jam necessario determinata est ad unum . Et quidem objectum quodlibet menti exhibitum , vel ipsit tanquam bonum apparet, Vsi tanquam malum, vel neque bonum, neque malum videtur , sed si bonum appareat, mens necessario determin tur ad illud appetendum , si malum vide tur, illud necelsario avertatur, si neutrum , est necessario indifferens. Ergo ... Resp. N.

seq. Mai. Ad cuius probationem Dist. Mai. objectum menti exhibitum vel ipsi apparet

tanquam bonum, Vel tanquam malum, Vel nec honum, .nee malum, ita ut mens possit

aliud judicium ferre C. Mai. ita ut non possit aliter judicare N. Mai. & Diit. similiter Μin. Si obiectum menti bonum undique apopareat, ita ut aliter judicare nequeat, neces- - .iario determinatur ad illud appetendum C. si mens aliter iudicare possit, neciessario deten. minatur ad illud appetendum N. M. &ConLItaque si objectum aliquod menti exhibeat tanquam undequaque bonum , nec in pote fate animae sit vel judicium suum de bonitate obiecti suspendere , vel malum huic admixtum percipere, vel idem cum majori

bono conferre, tum mens obsectum illud n ce laridi app5tit. Sic Beati in coelo cum in Deo clarissime , ac certissime videant sun mam perfectionem, summum bonum , nullum Vero malum, nec maius bonum sibi re prae sentare possint, Deum amore necessario prosequuntur. At obiectum particulare, quod nobis bonum apparet, non necessario tale

3udicatur, quia vel judicium nostrum de illius bonitate suspendero, vel etiam malum