장음표시 사용
201쪽
viti propositis potestatem habet eligendi unum
Inst. 1. Motiva illa ab intelle'm propos
ta nqcessis atem an recedentem a Ferunt V
luntati; ergo volun raq non erit libera. Resp. N. ant. Nam iudicium intellectus, quo ob-jρhram particulare sibi repraesentat tanquam tbnnum, V l malum, liberum est, illudque voluntaς mutare potest, aut si,spendere, Ac iideo nulla eri r necessitas absoluta, quae libertatem tollit.. i Inst. 2. Lihertaq animae consistit in faculeate sese determinandi sine motivis , alque
etiam contra moriVa ergo motiva liberta-
tem tollunt. sp. N. ant. Quoad primam partem, & Dii . quoad secundam. Libertas animae consistit in facultate sese determinandi contra motiva antecedentia per alia moativa consequentia C. sine aliis motivis, N. Itaque motiva, ut iam diximus, voluntati necessitatem minime imponunt, sed anima omissis prioribus motivis alia sibi repraesentare potest pro arbitrio suo, & per illa ultima sese determinare ad agendum, vel non agendum ; quatenus nimirum aliquid sibi tanquam bonum, vel tanquam malum re-pmentat; ideoque ad committendaς actiones honestas, & ad turpes Omittendas sese potest determinare, prout cognoverit, illas esse & per se, & quoad se bonas, has vero malas. Itaque id appetimus, quod nobis
repraesentamus tanquam bonum quoad nos,& id aversamur, quod nobis repra sentamus tanquam malum quoad nos dummddo in hac repraesentatione acquielcamus. Si repri
sentatio illa sit confusa, habemus legem facultatis appetitiis senstivae; si distincta sit,
202쪽
blu MANA MENS IN SUIS VOLIT IGNIBUS, AC NOLITIONIBUS LIBERA EST.
Prob. I. Anima humana ad volendum,& nolendum semetipsam determinat vi propria, seu per principium aciivum. Et quidem dum anima aljquid appetit volendo , id sibi repraesentat tanquam bpnum; .dum aliquid aversatur nolendo, id sibi exhibet tanquam malum ; estque repr sentatio boni motivum Volitionis, & repraesentatio mali
motivum nolitionis: motiva autem animam non necestitant au Volbndum, vel nole
dum. Et certe experientia manife1tum est,& ex conclusione praecedenti , ad motiva animum attendere pollis, Vel non attendere, motivo acquielcere, Vel aliud quaerere, &sibi. repraesentare; ideoque Volitionem, aut nolitionem omittere, Vel mutare , prout sibi visum fuerit. Habet ergo anima facultatem
sese determinandi in this volitionibus, ac
nolitionibus ; ideoque libera est. i. Prob. 2. Experimento, intimoque sensu in nobis existere novimus perfectam illam libertatem, qua nempe voluntas objecturna liquod sibi propositum eligere potius, quam respuere possit. Etenim nostrum quilibet si voluntatis indolem, eiusque .vires consideret, perspicuo sane , ac vivido sensu percipiet, se plane liberum esse, tuaeque dete minationis dominum . Sentus hu)us intimi testem appellemus puerulum aliquem a parentibus repreheqsum, quod mendacium pro-
203쪽
Ἱ9o INsTITUTIONEs PNILos. tulerit ; is sane in aliqua necessitate excusitionem non quaeret, neque in proferendo mendacio se liberum non lassis, reponet. Contra autem si morbo oppreisus puniatur
quod stud io operam non dederit, id facere non potuitIe vehementer dolebit atque castigationem injustam, & crudelem elle, eonqueretur. Unde autem responsionis diversitas in puerulo, qui de libertatis quaestione nihil unquam audivit In primo casu sese liberum omnino, in altero autem vi morbi coacturn sentiebat.
Ex hae ipsa libritatis idea , intimaque
persuasione hominum Hentibus infixa veluti ex sonte dimanat tum divinarum, tum humanarum legum aequitas, & vis obligandi.
Et quidem nisi in hominibus ea libertatis Becies, & arbitrii vis existeret, quas neces-hratem omnem excludat, prorius iniquum
fuisset determinatos quosdam actus ipsis prcstri bere,& longe iniquius poenas ab iis exigere, qui inhi; illos elicere neglexissent. Ille nimirum, qui legem violasset, facile aut homini , aut Deo vindici reponere profecto p6sIet, se actum illum non libere, sed ne cessario perpetrasse. Illud autem immane tyrannidis, ac iniustitiae genus in legislat ribus , praesertim vero in optimo, aequis mmo, amantissimo, sapienti uimoquου Deo sine lummo scelere fingi non potest. Ex hae intima libertatis persuasione oritur ire nobis
conscientia, qua nempe admonemur' de bono, vel malo opere. Si quis ex lapide calusortuito decidente ictum exceperit, hunc sibi ictum non imputat; at si alium quemlibet actum ipse elegerit, suae elesbionis cori-icius vel sibi gratulatur, vel poenitentia, ac
204쪽
METAPHYs. PARS II. CAP. III. 1 1 dolore cruciatur , prout actus ille bonus ea, aut malus. Praeterea nulla foret virtuti laus, nullum vitio dedecus dempta libertate. Si
enim voluntas ad virtutem , aut vitium cogatur, jam in virtutis , aut vitii exercitio nulla voluntati pars tribuenda est ; ac proinde laus nulla, vituperatio nulla , non siseus ac dementibus, & furibundis nominibus libertate carentibus nihil potest mali , vel
boni imputari. Objic. r. Animae libertas nec operientia, nec ratione probari potest ; Ergo . Prob. I. pars anteced. Libertas animae per experien tiam deducitur ex sensu intimo, quo unusquisque suae libertatis sibi conscius est, dum agit; sed nulla inde libertatis probatio colligi potest . Et quidem si intimo sensu unusquisque conscius fibi esset suae libertatis,
nemo eorum, qui ad hoc conscientiae testimonium attendunt , dubitare posset de libertate sua ; sed plurimi postquam illud
conscientiae testimonium consuluerunt, non solum de libertate sua dubitarunt, Verum etiam docuerunt, hominem non esse liberum. Ergo &c. Et certe quando agimus , 'conscii quidem nobis sumus, nos sponte , ac libenter agere, minime vero sentimus in nobis potentiam non agendi, sine qua ilibertas es-ie non potesta Resp. N. Anti cujus pro- . bationem Dist. Nemo eorum, qui ad conscientiae suae testimonium attendunt, dubita
re posset de libertate sua, si praejudiciis, &erroribus noni abliperetur C. 1ecus N. Μulti docuerunt , hominem non esse liberum examinato conscientiae suae testimonio , eoque non audito, ob praeiudicia, &herrores, quibus insecti erant. Inter eos, qui ora mae liba
205쪽
libertatem negarunt, alii existimant, libe tatem illam ab humani cordi; affectionibus,n originali peccato, alii ab invariabili Dei praetcientia, divinisque decretis violari . Sed ii ostines praeiudiciis abrepti non satis attenderunt ad intimum libertatis luce sensum ,&. dum actiones suas librata expendebant,
errorum tenebris veluti obcaetabantur,. nea lumen internum perceeerunt. Ea enim eliprPejudiciorum vis, ut in rebus etiam maxime evidentibus intellectum excaecare pos-
Isint, ut contigit j in Philosophis illis, qui
omnia , vel lere omnia: in dubium Voca runt. Ad id vero, quod in Objemone adjungitur, respondeo , nos conscios esse non tantum spontaneitatis, sed etiam libertatis, tua agere possumus, vel non agere. Et quiem intimo conscientiae sensu clarissime percipimus differentiam inter volitionem beatitudinis, seu felicitatis nostrae in genere , &volitionem 1 alicujus objecti particularis. In utroque casu experimur in nobis spontanei tatem, sed in primo sentimus necessitatem, in secundu Autem potentiada volendi , vel nolendis Inst. I. Intimus conscientiae sensus ostenderet nobis libertatem vel in. perceptionibus nostris, vel in judiciis, .vel in voluntatis a
stibus. atqui oeullum horum dici potest ;
em . Prob. min. 1ao Liberi non sumus ci ςὶ perceptiones nostras, quae primam originem habent in sensibus , respondent enim necessario motidius organo sen1hrio impressis a. iudicia nostra circa propositionum Neritatem, ut salsitatem Veriantur, in omni au tein propositione vel evidenter percipimusve am Aux repugnantiam.praedicati .u cum
206쪽
ΜEt ΑΡΗYs. PARs II. CAP. III. NI subiecto, tumque necessario judicamus, pr positionem esse veram, vel fallam; aut ar-xum illum, vel repugnantiam illam praedicati cum subjecto non percipimus evidenter; tumque propositio nobis necessario apparet vel probabilis, vel improbabilis, vel dubia.' 3. Cum voluntas necessario sequatur ulti- mum mentis judicium , hoc autem liberum non sit, voluntas libera esie non potest. Et quidem voluntas vel libera ectet, antequam agat , vel dum agit, vel postquam egit ;nullum autem horum esse potest . Nam antequam agat, determinatur ad agendum permotivum aliquod; dum agit, jam determinata est : postquam egit, efficere non pol
est, ut factum infectum sit. Ergo c. Resp. C. Μai. N. M. &. ad sinsula seorsim respondeo. I. Dico, perceptiones nostras in multis casibus a libertate pendere . Et quidem cum sensationes pendeant a situ corporis , & partium ipsius relate ad obiecta externa, situm vero illum libere mutare posse simus, ut accedere, Vel non accedere ad ob tectum , oculos claudere, . Vel aperire, innanc, vel illam partem convertere &c. ma nifestum e , plurimas sentationes a nobis libere agentibus pendere . a. Dico mentem
nostram liberam quoque esse circa judicia . Re quidem vera dum evidenter percipimus Dexum praedicati cum subjecto propnsitionis, non sumus liberi, nec iudicare possi mus, fallam esse propositionem ; nam pemcipere evidenter nexum praedicat i cum subjecto idem est, ac judicare, propositionem esse veram ; non possumus autem iudicare, propositionem veram esse , & simul judicare, eamdem esse falsam . Uerum quoniam in Iacq. T. IL I omni-
207쪽
194 INSTITUTIONES PHIL s. omnibus judiciis coassiderari debent subj ctum, & praedicatum seorsim, deinde utrumque simul, ut nexus, Vel repugnantia utriusque percipiatur; hae autem operationes, qsa iudicium praecedunt, a mentis libertate pendent; liquet mentem liberam esse circa judicia pratertim discursva, ad quae non per-Venimus, nisi post examen , pr missarum quod a libertate pendet. 8. Denique. dico, ultimum mentis judicium liberum esse, ut ex praecedeti responsione manifestum est, idemque subsequens volantatis actus etiam 'liber est; nempe judicium ultimum poni potest, vel non poni pro arbitrio Voluntatis , ideo-.que etiam voluntas libera manet, quoad a-
Ebim, qui judicium illud iubiequitur. Insuper voluntaς libera est, antequam aSat, neca moti vis determinatur, ted ipla sele Iibere determinat per motiva , quae non sunt cau-1e neccssarhe, & essicientes determinationum voluntatis; Moluntaς enim ipsa eis caula efficiens suae determinationis. Dum vero altuagit voluntas, determinata quidem eis ad hanc actionem , sed libera manet ad eam prosequendam, vel relinquendam; postquam egit, libera non est circa actionem factam , quia facitum inses tam esse nequit; sed libera Osi ad alias actiones committendas, Vel o
Inst. a. Voluntas necessario amplectitur id, quod intellectus melius esse judicat; ergo libera non est. Resp. Dii l. an r. Voluntas amplebi itur necessario necessitate υδεο- thetica , & consequenti id, quod intellectus ultimo judicio melius esse judicat, C. Arar. voluntas amplectitur necessario necessitate absoluta, & amrecedenti id, quod intelletius
208쪽
METAΡΗYS. PARS II. CAP. II. r93 ultimo judicio melius esse judicat, N. antiti conseq. Itaque probe recordandum est, necessitatem aliam esse absolutam , aliam hypotheticam. Absolute necessarium est id, cuius oppositum absolute est impossibile; hypothetice vero necessarium elli cujus oppositum impossibile non est, nisi facta hyp thesi, vel sub data conditione . Necessitas
antecedens voluntatis determinationem ante cedit , necessitas autem consequens tequitur
ex hypothesi determinationis voluntatis. His
in memoriam revocatis, jam patet responsio . Cum enim ultimum intellectus 3udicium liberum sit, quamvis in suo conceptu
importet voluntatis determinationem, non tollit libertatem voluntatis, neque ei necessitatem absolutam, & antecedentem imponit, sed hypotheticam tantum, &conseque tem; ex hypothesi scilicet, quod ponatur ultimum intellectus iudicium, poni etiam debet voluntatis determinatio, sed absolute sulpendi , vel mutari poteit illud judicium ,
ideoque & voluntatis determinatio. Init. 3. Necessaria omnino est voluntati; determinatio , si homo per lapsum Adamilibertatem perdideriti atqui ex sancto Augultino in Enchriridio cap. 3. Homo miler tens Iibero arbitrio oe seipsum perdidit, rium peccantem secuta es gravis dura prccandi necessitas , ergo &c. Resp. Diis
Mai. Si homo per lapium Adami libertatem perdiderit simpliciter, & absolute quoad e sentiam C. Maj. Si libertatem perdid rit lacundum quid, leu quoad oppendicem , hoc est, quoad summam bene agendi facilitatem , quam habebat, Adamus in statu innocentiae, N. Mai. & similiter explicatai a Min.
209쪽
Min. N. Cons. Essentia liberi arbitrii est indifferentia activa ad agendum, vel non agendum , quae post Adami lapsum remansit; appendix vero libertatis est facultas summarehte agendi, quam per peccatum homo perdidit lubditus jugo concupiscentiae, quam Vis concuplicentiae motibus contentire , vel dil- sentire possiit. Dicit autem S. Augustinus , hominem lapsum ex gravi necessitate peccare, quia concupilcentiae illecebris aegre resistit, & in multis ostendit; ita ut tamen possit resistere; unde illa necessitas non est absoluta, & proprie dicta, sed improprie accepta pro magna difficultate, seu pro necessitate morali, non autem physica. Eadem est responsio ad alia p urima S. Scripturae testimonia, quae peccandi necessitatem imponere videntur ; sed obsectiones illae ad sacram Theologiam pertinent, eatque breviter attigisse satis sit. Objic. 2. Hominis libertas cum divina praescientia, divinisque decretis conciliari non potest ; ergo &c. Prob. Ant. Quae a Deo, qui errare non potest, praescita, aut decreta sunt, necessario fiunt; quae vero libera sunt, possunt non esse, ideoque non fiunt necessario. Ergo&c. Resp. Et ratione demonstrari, & fide ce
tissimum esse . quod homo sit liber, & quod
Deus omnia futura ab aeterno praesciat. apropter etiamsi non possemus clare conciliare utrumque dogma, utrumque tamen firmiter tenendum est: neque enim ideo negari deBet, quod apertum es; quia comprehendi non posest, quod occultum es, ut loquitur S. Augustinus lib. de dono persererantiae cap. 2. Itaque divina praescientia, divinumque decretiam non tollunt ipdisserentiana activam vol Ita-
210쪽
ΜETAPHYS. PARs II. CAP. III. I97tis, sed homini relinquunt potentiam ad opis lacuatum; licet homo nihil unquam facturus sit, quod divinae praescientiae, aut decreto divino sit contrarium. Necesse quidem est, ut homo faciat, quod Deus praescivit ; sed n cessiitas illa eli tantum consequens, & hypothetica , atque in fensu compulso, quatenus fieri. non potest, ut coniungatur futurorum praescientia cum illorum non exilientia; non est autem necessitas absoluta, & antec dens, atque in sensu diviso; nam sub prae scientia divina stat in homine potentia non eliciendi actum praescitum, quamquam ce to eliciendum i non enim ideo quod Deus
icit futurum, id futurum es ; sed quia futurum elλ, Deus noυit, ut loquitur S. Gregorius in caput 26. Ieremiae. Ita cum Uideor sedens , possum non sedere in fensud isio, quia liber sedeo; non autem in femo composito, dum enim sedens videor, ne cesse est, ut sedeam p haec autem necessirage i tantum hypothetica, & consequent, non absoluta, & antecedens. Hanc quaestionem de concordia praescientiae Dei, divinorumque decretorum cum humana libertate propria loco tractant Theologi : hanc igitur obj ctionem non secus, ac praecedentem paucis
De Deo, seu Theologia naturali. Tmologia secundum vim g ci nominis est/ ογὸς Θ, ου, sive sermo de Deo,& definiri potest scientia de Deo, rebusque divinis, aut scientia eorum, quae Deo insunt,