장음표시 사용
261쪽
2 8 INsTITUTIONES PHILOS. creaturam, ex eo quod cuncta per ipsum fuerint creata. Constat etiam mundum fuisse a Deo libere creatum; illius enim summa perfectio a mundo creato nota pendet, alioqui non esset summa persectio; ergo illum non necessitate naturae, sed libere omnino condidit, seu creavit, quia voluit. Iisdem rationibus probatur, Deum non fuistis necessario dete minatum ad hunc potius , quam alium mundum creandum Quamviς enim summa sa-
Iientia semper facero teneatur, quod sibi m ius est, si quid melius esse posset sapientiae infinitae; non tenetur tamen facere quod creaturis melius est; igitur, ut observat Hugo a S. Victore: Magnum est discrimen imur id, quod es respestu Det melius, s id, quod es tantum melius respeEctu creaturarum ἰmelius es creaturis esse, quam non ei , esse perfectiores, quam minus persed as ; fed relate ad Deum saec duo funt unum, idem , ipse melius non est, s creaturae existant, quam si non exbyant , nec ipse melius est, s plures , vel pauciores perfectiones habeant, quiaφem filio di ina utillo modo a creaturis pendet. Sed de his iam fuse disputavimus in capite praecedenti I U. Dogma de mundi creatione nihil omnino conjunctum est cum quaestione Schol stica de aetemitatis notione. Disputant Sch lastici, utrum aeremitas si occus , seu ex partibus perpetuo fluentibus, & sibi invicem succedentibus composita; an vero sit duratios lex, quae praeteritum, & futurum nece sario excludat. Primam opinionem acriter tuentur Scotistae, alteram vero Thomistae . Suam opinionem colligare nituntur Scotistae
262쪽
METAPHYS. PARS II. CAP. IL IUcum dogmate de mundi creatione. Etenim,
inquiunt, si aeternitas sit ini se ius iudi bile,& praeterita , futuraque complestatur; iam
nullum assignari poterit in tota aeternitate temporis punctum, in quo creaturae non eΚ-titerint. P terra decretum de mundo creando nulli determinato temporis puncto re-lpondere potest; cum igitur actus divinae Voluntatis mundi creationem decernentis nullum principium habere potuerit, ita etiam nec creatio mundi initium potuit habere. Thom istae hoc alio modo ratiocinantur. Si aeternitas foret successiva, infinita contineret tempora ; sed infinita temporum successio exhauriri numquam potest , ac proinde ad pruriens utque tempus pervenire fuisset impossibile; exhausta enim foret infinita tem
poris i uccellio, quod repugnat. Praeterea aeternitas, inquiunt, est perfectio Deo essentialis; at perfectio essentialis Deo successiva esse non potest; Deus eam totam, & lem per habere debet. Tandem perfectio illa vel consisteret in partibus singulis, vel in succensionibus omnibus simul sumptis. Primum dici non potest; cum enim partes singulae perpetuo fluant, atque praesentes sint praeteritae ,& futurae, perfectio essentiali perpetuis mutationibus foret obnoxia. Neque perfectio illa in omnibus partibuq iuccemvis simul sumptis consistere potest; Deus enim per totam aeternitatem essentiali perfectione destitutus seret, quandoquidem partes illa; singulas si
mul continere non potest. Ita argumenta
tur subtilissimi hinc , & inde Philolbpni. At
certi l simum est, creationis dogma cum subtilitatibus illis metaphylicis nequaquam con-; unctum esse. Nos autem ab ill s utipulario
263쪽
2so IrasTITUTI Es PHILOS.nibus assent aeternitatem definimus existentiam, quae nec initium, nec finem habere Potest, aeternitatis naturam mentibus creatis assequi, & comprehendere datum non est. Hic tamen, data occasione, non abs re erit explicare, quid de temporis natura coniectentur recentiores quidam celebres Meta-
physici. Rem ita explicant. Si ad continuamentium sibi invicem succedentium A, B, C, D. &.c. successionem attendamus, &existentiam ipsius A distinguamus ab existentia ipsius B, existentiam ipsius B ab existentia ipsius G S.c. 'quatenus tali ordine se invicem consequuutur, ut A sit primum, B secundum ,
C. tertium &c. notionem temporis formamus. Itaque tempus definiunt ordinem fuccessivorum in serie continua, ac proinde tempus non dari, aiunt, nisi existentibus fucce
sivis in continua ferie, ideoque parteS temporis actuales nullas admittunt, nisi quae per rerum existentias actu designantur. In nachypothesi tempus se habet aa res successivas,
sicuti numerus ad res numeratast numerus enim est earumdem unitatum multitudo; per unitates autem designantur enti , quorum unumquodque unum est. Numerus igitur differt a rebus numeratis, non tamen datur,
nisi rebus existentibus. Ita etiam tempus di- Τersum est a rebus successivis, illis tamen sublatis tollitur. Itaque antequam existerentres successiivae, intelligimus quidem tempus possibile, quatenus possibilem rerum successivarum existentiam nobis repraesentamus; nubium vero extitisset tempus actuale. Quare
rempus illud actuale, quod ante Mundi creationum fingimus, imagina; ionis foetum esse, dicunt. Igitur
264쪽
METAPHYS. ΡΑRs II. CAP. II. 23 IIgitur affirmant, ex idearum nostrarum laccessione nos tempus cognoscere. Perpetuo fluxu in nobis percipimus multiplicem id earum successionem . Dum ideas illas me
tis acie intuemur, cognoscimus, nos exi ste rei ac per eas novimus, existere multas res alias extra nos positas. Intimo sensu experimur intervallum temporis inter ideas ipsi un-εtas, non secus ac oculis intuemus intervabium locale inter bina extrema hexapedae. Illud temporis intervallum aestimamus potissimum ex idearum intermediarum multitudine. Ubi abrumpitur haec idearum successio, vel potius . ubi deest id earum intermediarum intuitio, tune intermedium illud tempus instar puncti habetur. Id autem plurimis de causis contingere potest; vel cessare possitat ideae i termediae, ut in profundiori 1omno fieri putant
nonnulli, vel ipsae id e e nimis debiles sunt, &languidae, ut in somno graviori; vel e contrario nimis sunt vividae, M totam occupatat. mentem , ut in profundissima meditatione ;atque his tempus brevius apparet. Contra Vero iis, qui calamitatibus conflictantur, vel qui rei molestae inviti dant operam, mens ab ideae obje: to avertitur, & ad alia obiecta convertitur, iisque dies apparent longiores. Praeter
hanc temporis mensuram, quae ex idearum saccessione oritur, aliam quoque considerant mensuram sensibilem, quam ex corporum mota desumunt. Verum haec mensura ad idearum successionem referri etiam potest. Etenim motus ideam nobis comparamus per reflexionem in ideas successivas, quas corpus mo
tum in mente excitat; dum in variis loetis successive existit. Et quidem dum horologii indicem conspicimus, illius nobi percipimus
265쪽
232 ΙmTITUTIONEs PHILOS. motus. Index in eodem Joco remanere nobis via detur & dum longa idearum series in mente fluit, partes spatii , quod corpora describunt, distinguere non possumus. At si mobile tanta celeritate rapiatur, ut nullam habeamus id earum successionem, interea dum ex uno l0co in aliud transfertur, dicimus ,
in i anti spatium percursum fuisse. In illa hypotheli, quae ad Thomistarum opinionem facile revocari potest, statim solvitur vulgaris Scotistarum objectio; aeternitas enim tempori prorsus heterogenea est, nec cum ullo tempore comparabilis. Sed quidquid sit de variis Μetaphysicorum hypothesiabus, difficultas omnis evanescit, si aeternitatem accurate definiamus extentiam , quae inutio , sine caret. Scolastici vulgo definiunt aeternitatem, aurationem interminabilem , indisi bilem, & indeprudentem, quae quidem
definitio nostrae conλna est. Uerum ut tollatur omnis ambiguitas, nullusque relinqua tur hypothesibus locus, pro duratione Vocabulum ex sentiae substituimus - Cum hac nostra definitione apprime consentiunt, quae scribit S. Augustinus libr. II. Consess. cap. Iῆ- Quaestionem jam tempore suo vulgatam , quid
faceret Deus, antefuam orbem conderet e ridet S. DOEhor his verbis di Si autem ante caelum in terram nullum erat tempus, cur quaerituri ρκid tunc faciebas P Non enim erat tunc, ubi Non erat tempus, nec tu tempore tempora praecedis, aliquin non omnia tempora praeced res ... Videant itaque, nullum tempus e sepo sesne creatura tua oe de sinant i am Danitatem
qui . Ex his sancti Augustini verbis colligitur etiam responsio ad quaestionem aliam:
Atrum Mundus cititis creari potuerit et haec
266쪽
ΜΕΤΑ ΡήYs. PAR s II. CAP. I s. ag I. quaestio nullum omnino habet sensum , si realem temporis notionem consideramuus; aut nullam patitur difficultatem, si temporis ponsibilis notionem attendamuS. U. Quae Deus omnipotenti voluntate suae creaVit, eadem conservat. Quemadmodum autem produEctio est id, per quod causa dat effectui exsere, ita conseretinatio est id , per quod causa dat essectui ps eυerare . Duplex autem distingui potest conservationis species, ιὶ irecta sei licet, & indirecta. Di recta est continua productio rei per actionem positivam , in directa nihil aliud intelligitur, quam remotio eorum , quae rem destruere potIunt; ita dum quis accensae lucernae flammulam contra ventorum vim, qua eXtingueretuT, manu protegit.. Alia itidem distingui potest species conservationis, quae negatiυa dicitur, &est mera non destructio rei, quae tamen de strui posset - .
His positis quaeritur , quo genere consem vationis indigeant creaturae, ut reipsa conserventur a Deo. De hac re duplex est Phi Iosophorum sententia, licet ceteroquin omneis creaturas a Deo conservari , consentiant . Alii volunt, semel creatis rerum naturis datam esse stabilitatem, ut suae naturae Vi eL se pergant, nisi a Deo destruantur. Substantiae omnes secundum hos Philosophos vi a Deo solo accepta necessario sunt , nisi ab ipso, Deo in nihilum redigantur; quaecumque mutationeς ex naturae lesibus iis conveniant, eae dumtaxat sunt accidentales. alii,
conservationem esse veluta perpetuam quamdam creationem, contendunt, adeo ut quemadmodum , Deo volente, vi hujus volunt iis res extiterunt, ita ejusdem voluntatis
267쪽
234 ΙNsTITUTIONEs PHILOs. perseverantia essicacia esse pergant. Sunt e iam alii, qui non voluntatem Iolam Dei existentiae, & durationis rerum . causam agm scunt; sed praeterea iussuxum quemdam Dei in creaturas esse amrmant, cuJus vi consem Vantur. In re tam abstrusa hae omnes sententiae suas habent dissicultates, quibus non ita facile, & accurate satisfit. Qui Deum volunt stabilitatem substantiis indidisse, non possunt assirmare, substantiarum naturam sibi perspectam esse, atque in ea stabilitatem, quam dicunt te deprehendisse , ideoque m ram conjecturam in medium proferunt. Si ad influxum confugias, rem neque comper tam ratione, neque ab ullo intelligendam profers; ideoque nihil, quod accurate phil 1bphantibus fatisfaciat, dixisti. Superest ergo
tertia sententia, qua generatim tantum affirmatur, creaturas vi, & emcacia voluntatis perleverantis Dei conservari , aut quodammodo continuo creliri . Haec sententia nunc communis, quamvis non videatur sola ratione demonstrata, pluribus tamen probari potest argumentis. Quare sit
CREATURAE INDIGENT DIRECTA, ET POSI-ΤIvA DEI CONSERVATIONE ;-UNDE EO SERVATIO NIHIL VIDETUR ESSE ALIUD, . QUAM CONTINUATA CREATIO.
Prob. I. pars. Tam creatura indiget actione Dei positiva , ut perseveret existere, quam ut incipiat existere : atqui creatura
indiget actione Dei positiva , ut incipiat existere: ergo &c. Minor per se patet. Prob. Maj. Creatura in primo instanti existens
268쪽
METAPHYs. ΡΑRsIL CAP. II. 23 non magis est determinata, ut in secundo instanti existat, quam dum erat in nihilo, determinata fuit, ut inciperet existere ; sisequidem primum instans existentiae in cre turis non magis connexionem necessariam habet cum secundo instanti existentiae , quam nihilum cum ente. Si enim esset necessaria connexio inter primum , .& secundum instans existentiae , illa connexio ex natura substantiae semel creatae, aut ex necessaria voluntate Dei deduceretur, ac proinde repugnaret , ut substantia semel creata in nihilum Deo volente redigeretur, cum Deus non possit contradictoria facere. Absurdum Vero
est dicere , eum , qui omnibus existentiam libere dedit, eamdem adimere pro arbitrio
non posse. Ergo &c. - Prob. 2. pars quae prioris non est, nisi e rollarιum. I. Non minor vis requiritur, ut creatura perseveret, quam ut primum incipiat existere. Et quidem, ut ratiocinatur Cartesus , ex eo prccme, quod nunc existam, non sequitur, me debere post horam existere , nisii existentia mihi continuo trubuatur ab eo , qui est ens per essentiam . Neque tamen putes, singulis instantibus renovari actum divinae voluntatis, quasi Deus continuo diceret: volo creaturam exsereo sed est unicus, idemque actus simplicissimus ab aeterno productus, quo Deus Voluit , rem existere, qui actus positiυe influit in singula momentae, quibus existit creatura. a. Si singulis instantibus Deus non produceret, seu
crearet omneS creaturaS, eas ncn posset an-
nihilare; nam annihilatio non videtur fieri posse, nisi per actionem positivam, aut per iubtractionem actionis politivae, id est, Ut
269쪽
tribuendo nihilum , aut desinendo tribuem existentiam; atqui nihilum dari non potest, cum nulla iit positiva actio , quae ad ni hia
um terminetur: ergo non niu cessando ab
actione , qua existentiam tribuit, Deus an- nihilare potest res creatas; ergo singulis mO- mentis omnibus ellistentiam tribuit, cum singulis momentis eas possit anni hilare suam actionem subtrahendo. 3. Entia non Producuntur, nisi quia Deus vult ea producere,
non pergunt esse, nisi quandiu vult, Deus Vult , ea esse , quandiu sunt; ergo Deus ea producere pergit quandiu sunt ; nam cum velle , ut quod non est , incipiat esse, in Deo sit rem creare ; ita etiam vel te, ut quod est , pergat tandiu esse, es, i
to tempore in rei productione , 1eu creatione persesserare. Objico Deus negative tantum creaturas conservat; ergo Le. Prob. creatura semel exi stens debet perleverare , modo Deus nolit eam anni hilare. Ergo &c. Resp. N. ant. ut enim creatura semel existens perseveret eXistere, requiritur, ut Deus elit positive, eam in sua exilientia- perseverare, quia creatura
non habet existentiam , nisi dependentem , & precariam , quatenus ipsi datur a Deo :Unde si Deus celsat ipsi dare existentiam , eam ipsi necessario aufert. Et quidem creatura, ut diximus, non potest anni hilari perastonem positivam; superest ergo, ut Deus
creaturam an nihilet negative, desinendo scilicet ipsi dare existentiam. Inst. r. Opus artes a 'um remanet sine a tera actione positiva artificis ; ergo a pa H &G Rel p. N. Cons. Dilparitas est, quod opus arteialium non haseat ab artifice tuum
270쪽
METAPHYs. PARS ΙΙ. CAP. II. 23 esse sinpliciter, sed tantum suum esse modaliter, seu tale esse, hoc est, partium dispositionem , & situm ; nam partes totius arte facti secundum entitatem prius existebant, quam ab artifice disponerentur, nec ab a tificis voluntate pendebant, ut existerent. Unde singulae ejus partes, Suae habent existentiam tuam a Deo, & jugiter conservatam, remanent in eodem situ , in quo ab artitice positae sunt, donec causa aliqua alia hunc ordinem destruat. Contra vero substantiae ipsae creatae cum a solo Deo acceperint suum esse simpliciter, indigent eadem Dei actione, qua ipsis conservet existentiam
Inst. 2 Quod semel habuit esse, non potest desinere : & quidem corpus semel posutum in motu , perleVerat in motu, quamVis
cessaverit actio causae motricis ; ergo a pari res posita in existentia debet in ea perm nere, licet cessare intelligatur actio causae , a qua produEta est Resp. Dist. Aut. Non potest desinere esse per se, C. Anto per celsifationem in fluxus eo us causae, a qua habuit esse, Nia Antia Equidem quod existit, ex iustenti am semel acceptam adimere sibi non potest, sed existentiam potest amittere, Milatim reipsa amittit, ii caula productrix,
Deus scilicet, desinat in illud influere. Adprobationem nego paritatem . Etenim peractionem productivam motus Deus est d terminatus ad conservandum corpus in il lo statu , donec a contrariis cautis secundis determinetur ad idem corpus conservandum in alio statu. At seut ab aliis causis Deus non est determinatus ad dandam primam rebus existentiam , ita ad eam conterva