장음표시 사용
301쪽
. METAPHYS. PARS II. CΑΡ. I s. aflotis, & creaturae agentis est eadem actio termurative iumpta, quia est unus , & idem terminus , seu effectus productus tum per caulam primam , & universalem , tum per caviam fecundam, & particularem. At non eit eadem actio Dei, & creaturae principiative Iumpta, quia sunt duae causet agentes re producentes eumdem effectum, Voluntas fici licet da vina, & creata. Neque inutilis est causa alterutra: non quidem actio creaturae. quia line illa Deus ipse effectum non produceret p neque etiam actio Dei, quia sine Deo cooperante, & producente effectum creatura non posset producere-
De Deo rerum omnium, i, creaturarum gubernatore.
DEus res omnes gubernare, sive rebus
omnibus providere dicitur, quatenus eas conterVat , atque ad earumdem alitones concurrit, omnesque ad suos fines dirigit. Igitur providentia divina est. decretum Dei de conservatione rerum omnitim, de concumsu ad earumdem actiones, & de omnium directione ad suos fines.
302쪽
DgUs PROVIDET REBUs OMNIBUS, QUAE SUNT, AC FIUNT IN UNIVERSO .
Prob. Nulla creatura seipsam conservarei'test, sed omnis a Deo conserVetur, necesse est. Similiter nulla datur creatum Tuiuia cumque actio, ad quam Deus non coneum rat , & quam ad suos fines non dirigat, ut antea demonstravimus. Cum ergo Deus dicatur rebus providere, quatenus eas conse Vat, ad earumdem actiones concurrit , illasque ad finem dirigit; manifestum est, Deum
proVidere omnibus, quae sunt, ac fiunt in universo. Quia vero Deus omnia ab aeterno praescivit, & in tempore facit, quod ab te terno decrevit ; certissimum est, Deum ab alterno decreuiise rerum omnium in hoe unia verso eonservationem, divinumque concursum ad quastumque actiones , atque singularum rerum, mactionum finem. Cum igitur decretum Desi de conservatione rerum omnium in hoc univeris, divinoque concursu ad quascumque earumdem actiones, δc de omnium rerum, atque actionum directione ad finem, sit ipsa providentia divina; patet, dari providentiam divinam. Et certe argumenta Omnia, quae probant Deum existere, demonstrant quoque mundum universiam divina providentia regi, &gubernari. Hinc praeclare observavit Cisero lib. I. de natura Deorum: suis hunc hominem dixeri , qui ctim eam certos coeli moltis,
303쪽
METAPH . PARI II. CAP. II. 29 tam ratos astrorum ordiues, tamque omni a 'inter se connexa , apta videt, neget in LI s ullam esse ratiovem .... quae quanto
silio geruntur , nullo consiliis exequi possu
objic. Si Deus omnibus providet, nihil casu fortuito contingit; falsum cons. ergo &ant. Resp. Diit. conseq. Μaj. nihil casu fortuito contingit ex parte Dei C. ex parte creaturarum N. Mai. quare nego coni & explico, quid fit casus, quid fortuna quomodo nullus sit casus, nullaque fortuna respectu Dei. Casus purus dicitur ae ualitas, sive existentia destituta ratione sufficiente, ut cum Athei fingunt homines olim ex terra instar fungorum prodiisse. Cum enim neque in terra, neque in homine detur aliquid, per quod talis ortus intelligi possit, illiusmodi ortus
Casus simpliciter dictus est concursus causarum ad effectum quemdam producendum, quae causae singulae alterius effectus gratia 'agunt. E. G. Ρonamus, aedificium dirui, &intra murum reperiri gemmas pretiosas, ξem mae dicuntur casu repertae. Etenim eas intra murum condidit Dominus non eo fine, ut aedificium diruens eas reperiret nec qui aedificium diruit, id eo fine facit, ut gemmas reperiat. Itaque ad hunc effectum concur runt , tum qui gemmas intra murum c6nclusit, . ut eas certius asservaret, tum qui murum diruit, ut aedificium novum extrueret; sed uterque agit propter effectum alium, quam qui ex illo concursu prodiit. Similiter si ventus ex temi dejecit tegulam, quae hominis praetereuntis caput vulnerat, aci vulnus N a ca-
304쪽
ΜETAPHYs. PARs II. CAP. II. 293 univerium naturae ordinem a Deo constit tum fati nomi me appellarunt. Verum hanc appellationem exculat S. August. lib. 3. de Ciri Dei cap. 8. Uui omnium convexionem, feriemque causarum, qua si omne, quodsi,
fati nomine appellant non multum cum eis de visit controversia laborandum , atque Ce
tandum es ; quandoquidem ipsum causarum ordinem, quamdam connexionem Dei m- mi tribuunt Doluntati, oe potestati, qui opti- me, Ueracii e creditur, , cuncta scire, antequam fiant, oe nihil inordinatum relim quere . Quae quidem Sancti Doctoris verba probe perpendenda sunt; apprime enim congruunt cum iis, quae de causarum connexi ne , illarumque ad finem ultimum relatione demonstravimus. Inst. i. Si Deus omnibus provideret, cum sit optimus, & omnipotens, non sineret, tot
mala physica, & moralia in mundo conti gere , aut saltem impiorum prosperitatem,& justorum afflictionem atque oppressionem non permitteret; ergo &c. Respond. hanc disticultatem fuso explicatam fuisse , atque dissipatam, ubi de sapientia, & bonitate Dei sermonem habuimus; ostendimus enim malorum tum physicorum, tum moralium originem, & quare Deus optimus, & omnipotens, simulque sapientissimus ea permittat . Quod autem speStat impiorum felicitatem , & iustorum af nictionem in hac vita inde
tantummodo probatur, alteram esse vitam,
in qua impii punientur, justi remunerabuntur, & illi divinae iustitiae, hi divinae misi
ricordite manifestandae inserviunt. Praeterea per malos boni eXercentur, purgantur, em-
305쪽
ut corrigatur ,' aut , ut bonus per eam exerce
Dr : inquit S. Augiastinus in Psalm. 5 Eamdem responsionem susius explicat S. Doctor lib. r. de Ciri Dei cap. 6. Patientia Dei, inquit, ad poenitentiam imitat malos, sicut flagellum Dei ad poenitentiam eruuit θ nos Item misericordia Dei foυe os amples Ltur honos, sicut femeritas Dei puniendos corriapit malos ; placuit quippe divinae prmidentiae praeparare in pserum bona jussis, quibus non fruentur injusi, mala impiis, quibus non
excruciabuntur boni Ma vero temporalia bona , mala utrisque motuiti esse communia, ut nec bona cupissius appetant Ar, quae mali quo-ρκe habere cernuntur, nec mala turriter eviareutur, quibus oe boni plerumque iniciuntur puam se nunc omne peccatum manifesta plecto retur paeus , nihil ultimo judicio femuri put xetur . Rurs&s si nullum peccatum nuuc punis fiet aperte Divinitas , nulla esse providentia diυina υideretur. Tandem nemo tam justus est, qui non aliquando delinquat, inde temporalis punitio ; nemo tam malus est , qui aliquod bonum morale interdum non oper tur; inde fluxa, & temporalis felicitas; boni nic poenis exercentur, ut mundentur, &coelo maturescant; mali hic falsa saepe felicitate gaudent, quia post mortem acerbius torquendi. Caeterum Divinae providentiae leses expendere humanae non est sapientiae Hinc praeclare ait S. Augustinus lib. de vera Relig. cap. 22. Non mEltum iis, qui nousea, oe sertigine laborant, diomiles fumus , qui omnia fumum, deorsumque verti putaui, cum ψs vertantur Idem enim his, de quibus lo-
306쪽
ΜΕΤΑ ΡΗYs. PARS ΙΙ. CAP. II. 29 qarhnur, accidit s neque enim Derum s apientiorem esse putam. Inst. a. Ρrovidentia rebus omnibus necessi talem imponit; quae enim Deus praeordinavit , non possunt non fieri ; alioqui providentia divina effectu suo frustrari posset .
Praeterea res omnes ita disposuit, divina providentia , ut effectus omnes ex causis antecedentibus pendeant . Ita apud Ciceronem lib. de fato argumentatur Chrysippus: Si omnia antecedentibus causis fiant, omula naturali colligatione contexte, conferteque fiunt ;
quod se ita ess, omia necessitas e cit; id s
Ῥerum est, nihil est in nosera potestate . EOgo &c. Respond. N. ant. & singulas probationis partes explicamus. Cum providentia nihil aliud sit , quam rerum omnium conservatio, & divinus ad creaturarum mmnium astiones concursus , singularumque actionum directio ad ultimum finem ; ma- nisellum esst , ex singulis hujus definitionis artibus is quas antea specialibus quaestionidius sessim tractavimus, nihil omnino laedi rumanam libertatem. Et quidem probe di- lingui debent causae liberae, & causae necessariae ; quamvis autem reS OmneS, causasque ungulas divina providentia disposuerit ; causas tamen singulas secundum propriam earum. naturam ordinavit; quae inninecessariae ad unum , sunt necenario dete
minatae ; quae vero sunt liberae , eas, salva libertate, divina providentia gubernat. Hoc idem argumentum solvit S. Augustinus lib.
I . de civ. Dei cap. 9. Ordinem causarum nou negamus; non es autem congequens, ut
307쪽
296 INsTITUTI EI PHILOs. nostrae voLutatis arbitrio ,' ipsae quippe istas- rates in causarum ordius sunt Et quidem causas liberas, salva libertate, colligari inter se posse, exemplo illustrari potet . Pater filium bonae , docilisque indolis paterno affectu minatur, hortatur ; Patris comminationes, hortationes voluntatis determinationem in filio liberaliter instituto producent infall hi liter, non tamen necessario; ideoque cause liberae in aliam causam liberam influxus erit quidem infallibilis , minime tamen ne cessarius. Neque etiam causae physicae in ca sam liberam influxus libertatem tollit. Et enim in mundo materiali contingunt effectus physici, ex quibus nascuntur in causis liberisissensationes ψ ex sensationibus actiones ; sed actiones illae, licet infallibiliter contingant, minime tamen necessario fiunt. Itaque patet, hac obiectionem divinae praescientiar,
oc providentiae esse communem , ac proinde communem res onsionem: accurate distin, lguenda esit futuritionis infallibilitas ab ipsa
Inst. a. Absurdum est ad hoe Dei deduc Qre majestatem , ut sciat per svula momenta , quot uoscuntur cutices , quo e moriantur ἰ ut loquitur S. Hieron. numquid de 'lobus cura est Deo P ait Apostolus. Ergo faltem providentia divina ad ea, quae abiecta,& vilia sinat , sese non extendit. Respond.
Dist. ant. rerum aut minutarum , aut quas
abiectas /censemus, cognitio , & cura Deo tribuenda non est cum successione, c& anxi tate C. cum im tabilitate, & tranquiliit te N. ant. & conseq. Nulla est igitur in
divina cognitione successio, & nulla in Dei
308쪽
ΜWAPHYS. PARs II. C AP.4L 227 providentia anxietas; sed ab aeterno Deus omnia immutabiliter cognovit,. x vi aeter ni decreti rebus omnibus providet, etiam quae vilissimae censentur. Hinc Christus D minus discipulos suos persuasos facturus
quod Deus eorum curam summam gerat, a minori ad masus ita argumentatur e Nonust duo passeres asse veneunt unus ex illis non cadet super terram siue patre υesro P -- Bri atitem capilli capitis omues numerat uni. Nolire ego timere, multis passeribus meliores Hiis vos . Chrtito igitur docente rerum quantumvis vilium, quales sunt passeres, tac capilli, tantam curam gerit Deus, ut
nihil itidem accidere possit, nisi ipso volente . Et certe quae noluto iudicio abiecta, utilia, & contemnenda censentur, talia non sunt judicio Dei. Nam pretium decernimus rebus ex uiu, quem eas habere judicamus,& ideo uilia, & abjeela nobis videntur,
quae nullum , aut exiguum usum praebere praesertim nobis existimamus. At Deus via det omnem usum sive proximum, sive remotum , quem unumquodque ens in hac uinniversa rerum serie habet, & idcirco de su rerum judicat in relatione ad totum niversum; nos autem in usu rerum immediato acquiescimus, imo saepissime ne hunc quidem attingimus; ac proinde exigui sus ea aestimamus, quorum usus immediatus non est magni momenti, & nullius sus ea reputamus, quorum nullum perci-cipere valemus ; atque hinc abjecta , &vilm illa iudicamus, aliter prorsus iudic turi , si nobis daretur integrum rerum nexum intuitive pervestigare. Sic in machia
309쪽
χ8 ImTITUTIOMES PHILOS. res sunt partes quaedam exiguae , quarum usum non percipit mechanicae imperitus ,
luasque proinde abjectas judicat, & salva machina abelse, posse, sibi fingit ; sed longe aliter leniit machinae auctor, cui operis sui adest idea distincta, qua partium
illarum ulus Omnes , mutuamque relati nem perspicit . γPraeterea . licet creaturae omnes divinae
subjaceant providentiae , erga homines tamen quos Deus tot, & tantis cumulavit beneficiis , longe illustrius elucet divina providentia. Allatum S. Hieronymi teX-ium ita explicat ipse S. Doctor in cap. I. Habacuch: Non s mses tam fattii adulatores Nei , ut dum potentiam otis etiam ad ima
detrahimus , in nos ipsos injuris smμs,
eamdem rationabilium , quam irrationabilium proῬidentiam ese, dicentes Inst. 3. Si eventus omne in universa rωrum ferie per divinam providentiam constituti sint, vana omnino esset humana providentia privataque sollicitudo Inutiliter omnino Vota, precesque supremo Numini funderentur, mutua hominum consilia, a que hortamenta prorsus forent superflua, sirustra omnino conderentur leges, inutilis. que foret omnis cura vitae, & valetudinis, atque induceretur Iatum Mahumet anum ita appellatum , quod Turcae, praesertimque milites, huic fatalitatis principio suam vivendi rationem conformare soleant. Tandem providentia divina quae in causarum omnium, atque efiinnum peppetuo nexu consistit, miracula de medio tolleret; hunc enim nexum miracula abrumpunt. Atqui haec
310쪽
ΜΕΤΑ ΡΗVs. PARS II. CAP. U. 299 haec consectaria repugnant omnino; ergo repugnat divina providentia , saltem qualis a nobis definita est. Resp. N. Μas. Et ad singulas probati nis partes fatilis est responsio. Etenim preces , vota, consilia , hortamenta non frustra fiunt , nec inutiliter constituuntur leges . Haec enim omnia in universa rerum serie, .divinaeque providentiae ordine conti nentur . Et quidem licet determinata sit universa rerum series , hanc tamen determinationem ignoramus , eamque cum
ctionum nostrarum serie conjunctam esse , cognoscimus. Quare evidens est , noῖ re-Vera agere debere non secus , ac si nihil elset determinatum. Itaque dum in sacris paginis praecipitur, objiciendam esse rerum temporalium curam , ita intelligendum est 'praeceptum illud , ut non simus de rebus
vanis, & caducis solliciti , sed de rebus
non perituris, quae ad Deum spectant, animaeque saluti profunt ; nam i stas nimis curare non possumus, illas non possumuς fere , nisi nimis curare ; quare 1criptum est: quaerite primum regnum Dei, G ju- sitiam ejus, haec omnia adjicientur υς- his. Absurdum autem omnino est fatum M humnanum e & nemo sana mente praeditus non ridet Turcas illos , qui loca contagi
sa despiciunt , & quassi lacessunt persuasi ,
se morituros in loco minime contagioso, si Deus, ipsos mori hoc tempore, decreverit. Eodem divinae providentiae abusu stulte peccant illi, qui referente Tournesortio in utinere orientali, arbores in hortis incultas sibi permittunt, atque negligunt. Itaque