장음표시 사용
351쪽
futura pravideat4 θ eoinplecti possis prasentia . Singularis est igitur quadam natara atque vis animi, sejuncta ab his ustatis notisque naturis sM
An humana mens semper cogitet. I. π 6 manam mentem semper cogitare, Cartesii opinio est, A I eorumque omnium, qui, sicuti essentiam corporis in actuati extensonet ita mentis saturam in actuali eogitatione positam esse, contendunt. Primus tamen minime fuisse videtur Cartesius, qui de mente humana ita fuerit opinatus. Idipsum etiam senserat Tullius, quippe qui ait: animorum est ea vis, eaque natura, ut vigeant vigi. lantes, nullo adventitis pulsu , sed suo motu , incredibiti quadam te. Ieritate. Hi eum sustinentur membris, ct eo ore, o sensibus, omniaeeνtiora eernunt, cogitant, sentiunt f eum autem hae subtracta sunt, desertusque est animar languore eo oris, tum agitatur ipse per sese. Itaque in eo ct foνma versantar, ct a Itones, ct multa audiri, multa diti videntur. Hae scilicet in io et is, remissoque animo, multa omnibur modis eonfusa ct mariata versantur, maximeque reliquia ea-Tum rerum moventar in animis, ct agitantur, de quibur vigilantes aut cogitavimus, aut egimur ib). Auctor quoque libri de spiritu dianima videtur ab hac sententia neutiquam abhorruisse. Dixit enim, animam rationalem semper vivere, semperque esse in motu G, hoc est, nunquam a cogitatione cessare. Videtur quippe non posse fieri, ut mens semper moveatur, nisi semper cogitet. Quid igitur hac su-Pεr re ipse dicendum putem, unica propositione palam efficiam.
Incertam omnino ely, num humana men1 corpori copulata semper cogitet. 3sa. Probatur. Res est incerta, num humana mens corpori pulata semper cogitet, si neque satis evinci possit, eam nunquam a C -gitatione cessare , neque satis possit ostendi, interdum fieri, ut plane Otiosa consistat. Nulla autem adhuc habetur ratio, quae vel satis evincar, nunquam, ne in alto quidem sopore oppressis, Otiari mentem a) De eo aliene. co Cap. XIII. Q Lsb. II. de Druinatione caP. 67.
352쪽
tem posse, vel satis demonstret, ipsam omni quandoque cogitatione carere, ac prorsus quiescere. Ergo reliquum est, ut inter plane duis hia statuatur, mentem nostram corPori junctam semper cogitare. Prob. minor, videlicet neque ostensum adhuc satis esse, nunquam otiari mentem, neque satis adhuc esse demonstratum, eam in somno ab omni prorsus cogitatione cessare.
3s3. Ad priorem itaque partem quod attinet, contendunt, qui mentem semper cogitare putant, ex ipsa, quam habemus , mentis idea id aperte colligi. Est enim mens , inquiunt illi, substantia eo-gitans, quemadmodum corpus est substantia extensa. Ergo sicuti, sublata extensione, nulla corporis idea relinquitur, ita nulla est idea mentis, si illi cogitatio auferatur. Uerum quam exigui momenti sit haec ratio, ignorat nemo. Humana mens dicitur quidem,& vere est substantia cogitans s at non ita, ut sit sensus, actualem cogitationem ad illius essentiam pertinere. Assumitur enim , tamquam certum, quod in quaestione est, quodque propterea debet ostendi, si nomine cogitantis substantia ea veniat hoe loco, quae actia cogitat. Mens ita. que est substantia cogitans, hoc est, substantia potens natura sua coisgitare . Hinc tantum abest, ut ex ipsa mentis notione evincatur, eam continuo cogitare , quia contrarium potius ex hoc capite vel mantia seste appareat. Cum enim natura activae potentiae minime requirat, ut continuo operetur, actuali cogitatione carere potest mens , quia
cogitans substantia esse tunc ipsa desinat. Profecto illa perpetuo non memorat, neque semper admiratione assicitur, & tamen memora trix substantia est, admirandique potentia ita pollet intrinsecus, ut homo per eam, non secus ac per rationis vim, plerumque definiatur. Neque valet, corpus per extentionem definiri. Etenim non actualis extensio, sed naturalis exigentia extensionis illud est, quod essentia- Iem corporis vationem constituit. Hinc, sicuti actuali extensione privari corpus potest, quin desinat esse corpus, ita actuali cogitationec rere interdum potest mens, quin id prohibeat, quominus cogitans substantia adhuc ipsa dicatur. II. 31 . Non dissimile iudicium de ea ratione serendum est, qua deis
monstrare nititur Volfius , animam etiam in somno producere ideam t rius univers , qualem vigilans producit , sed obscuram , seu totaliter eon.
353쪽
fusam ta) . Qui enim negat, animam rationalem in somno semper cogitare, dabit quidem, animam ipsam praeditam esse vi sibi repratissentandi hoc universum, hoc est, Producendi rerum Omnium ideas, verum negabit, mentem ipsam per hanc vim ita ad idearum productionem determinari, ut fieri nequeat, quin ideas semper producat. Nulla quippe ratione ostendit Cl. Auctor , mutationes organorum sensoriorum corporis nihil prorsus ad rerum ideas producendas meniati conferre. Patet ex iis, quae diximus, ubi de pragabilita harmonia systemate. Demonstravimus enim, neque rationi , neque experientiae esse consentaneum, humanam mentem adeo vi propria producere rerum ideas, ut nullo prorsus modo a corpore, cui copulatur, inhoe negotio dependeatit quinimo ne quidem ab ipso summo harmo. is illa Volso, quin sibimet non uno in loco contradicat , automatiis
eum hanc humanae mentis vim posse defendi . Vim itaque eogitandi habet mens, estque istiusmodi potentia ipsi essentialis . Uerum, eum
haec mentis facultas sit ad ideas omnes producendas ex aequo indifferens, extrinseco determinante indiget, nempe phantasmate, ut unius potius, quam alterius rei ideam reapse producat . Quoniam igitur in somno ita otiari queunt spiritus animales, ut nullum ab illis in cerebro phantasma excitetur, contingere potest, ut nullius rei ideam tune producat mens 3 & si nullam ideam, nullam quoque appetitionem, aversationemque nullam 3 ac proinde potest fieri, ut in som. no mens nostra non cogitet. Miror porro , vi corpori determinaritim anima ad hunc satum universi producendum , qui momento evigilan.
iis respondet, eadem facilitate reiici, judicio Vol fit, qua dieiιον ba imitor, inquam ι cum & ipse doceat Vir Cl. , rationem pereeptionum
νertim materialium in mutationibus, qua in corpore isto contingant, renistineri , ac propterea perceptiones rerum materialium in mundo a pectabili a mutationibus in corpore isto contingentibus dependere cc . vi. detur quippe, & hanc suam doctrinam reiiciendam penitus a nobis esse, si illa resellatur. Perinde enim mihi est, υi eorporis determinari
vim anima ad hanc flatum universi producendum, qui momento evigiislantis respondet, atque rationem perceptionum veram materialium inmutationibus eorporis contineri s ipsamque mentem propterea in verum ideis pνoducendis a corpore dependere. Quia autem quaerit Cl. Auctor, quomodo probetur, motui, qui ex organo sensorio ad cerebrum propa
354쪽
spondeo, id eodem modo, eademque ratione ostendi , qua ab ipso
demonstratur, rationem perceptionum rerum materialium in mutationi. ικι, qua in eoetore contingunt, contineri a III. .
3ss. Si a producendis ideis rerum sensibilium eessare in somno
potest mens, videtur citra dubium, eam neque circa insensibilia, neque circa seipsam sua tunc posse cogitatione versari. Ut enim satis demonstravimus luci loco, insensibilium rerum ideae ex sensibilium notionibus eruuntur 3. 338. rutque omnibus notum aperte est, noualiter seipsam cognoscit mens, nisi quatenus intimo sensu scit se e gitare . Patet igitur, rem non esse perspicuam, fieri non posse, ut a cogitando mens nostra interdum cesset, quamvis perspicua res sit, mentem ipsam nunquam posse cogitandi facultate privari. Adde, quod hac super re egreste observat Clericus. Videtur, inquit, subjectum iliud, substantia scilicet mentis , Me cogitatione , ut eo us ne motu , esse posse: quod est experientia consentaneum , ut ratione a ustis libui , sive in somnio transactis petita ostendunt. Ut melius Me intelΓ-gatur, eo avatione eorporis, ct mentis utemur, non ut argumento , sed doctrina ea μ .Hdemus, rapidissimum motum paulatim minui per gradurvarios, it aut tandem plane desinas corpusque in perfecta quiete rema. neat. Sis quoque mentem semimus, vividissimis ideis occupatam, attent Isimam, ct omnes earum partes distinctissime pervidere, paulo post mi. nuitur vividitas idearum, attentio veluti subsidit, ct eonfusiua a mente
considerantur. Iam uni idea non magir attenta, quam aliis , transeuntes eoram se perfunctoris speectat , negae amptius uni immoratur, quam alloi, quo tempore dicimur cogitare de nihilo. Inde mens ideas pratervolantes fere negligit, ae spe lare dedignatur, tum confasa omnia appavent , ct adeo Ieviter iis asscitur, ut vin percipiat, donec tandem to*e.dine quadam vetati oppressa, ne leviter quidquam animasiertat . Tune demum prasie a somni cortina spectacula omnia idearum menti interei.
pit. Unusquisque potest in se observare, ubi a Digilia in Dinnum paulatim deuLιων , an non simile quiddam in se flat. Hoc pνole expenso , vi. derit , an malit fili credere, quam hypothesi pro arbitro adrepta , neque ullo eerto argumento sussulta. me tamen possit in gratiam Cartesii diei, F mens fit sape fine ratiocinatione, at non esse Ane sensa quopiam eo vis sui , ae proinde sine cogitatione etiam in arcii fimo somno . Sed qua
355쪽
vis peνpetuηs ferina sit is sensus , attamen potest forte seri , ut inteνdum eo , non minus quam ratiocinatione , careamus. Certe semper
eum nobis adesse, nomo invidie probaris ca). IV. 3 16. Demonstrandum modo est, eos quoque lassicienti ratione desti.
tui, qui ajunt, mentem nostram actuali quandoque cognitione plane carere. Ad experientiam itaque provocant. Contendunt nempe, mentem non cogitare in somno, propterea quod nulla eorum , quae tunc cogita. verimus, nobis memoria insit. Jam vero quam leve hoc itidem sit arguornentum, ex eo vel maxime patet, quod, hoc si detur, dandum quoque necessario videatur, nos neque in matris utero, neque cum infantes eramus, quidquam cogitasse. Ecquis est enim, qui ea omnia, quae sua tunc gessit inens, memoria teneat λ Mentem autem nostram tum in matristitero, tum in infantili corpore existentem, adeo fuisse Otiosam, ut nihil plane cognoverit, rationi consonum non est. Igitur cogitare possumus , quin eorum , in quibus sumus cogitatione versati, vel levissime reis cordemur s ac proinde potest fieri, ut mens etiam in somnis cogiter, licet sotnno excussa, nequeat ne unum quidem ex iis, quae tunc cognovit, inmemoriam revocare. Adde, hanc si demus sententiam, necelsario fore, ut dicamus, neque cum vigiles sumus, nos perpetuo cogitare. Non cogitamus enim arcto somno devincti, quia eo expergefacti , minime nos cogitasse recordamurt ergo neque visitantes semper cogitamus, quia eorum, quae complexi tunc animo fuimus, tanta plerumque in nobis oblivio est , ut ne confuse quidem in memoriam ea revocare possi inus. Constat, homines , initiit Cl. Grave sandus, saepe ad illum δε- tum reduci, ct hunc aliquando per tempus satis Angum durare, qui ubieessarit, nuIIum omnino in mense vestigium relinquιt cogitatιonum, quas,
Grante hoe flatu, mens praesentes habuit , A quasdam habuerit , ita ut
primum uisimum momentum hujur statas , respectu mentis, eonfundamtur. In somno profundiore aliquando , ct cerebro eerto modo eo resso,aat vulnerato, semper hae eontingunt. Sed non inde sequitar, mentem non cogitasse ι nam saepe ex lignis indusitatis constat, mentem ideas prsese ter habuisse , durante somno, in iis ipsis oecasionibus , in quitat , μι- to somno, nihia omnino de hisce egi talionibus superest , ita ut quis facι- Ie credat , se in hisce eircumstantiis non eogitasso b . Nulla ergo habetur ratio, quae latis evincat, mentem nostram ab Omni interdum cogi-
δὶ Pammatia. SQ. I. cap. 2. 00 Introduct. as Nilos lib. I. p. a.
356쪽
cogitatione cessare, eumque nulla itidem sit, quae, eam nunquam otiari, satis demonstret, dicendum superest, rem esse omnino dubiam , num humana mens corpori copulata semper cogitet.
3 7. Humana mentiri essentia in actitati cogisatisne reuocari nul latenus potest. In eo quippe statui nequit rei cujusque essentia, de quo certi non sumus, illud esse istiusmodi, ut ipsi rei semper eo
id , ciera quod ipsa potentia , operando , versatur . Sic lux, atque color dicuntur objectum visus, sonus objectum auditus&c. Dividitur autem objectum in materiale, & formiae. DEFINITIO II. 339. Objectum materiale potentiae est res , qua a potentia respiae γων . Formale vero est illa ratio in re, penes quam a potentia νυσθ4νespieitur. Sic corpus coloratum est objectam matre aleb color est ofectum formale potentiae visivae. Ab hac enim non respicitur corpus coloratum, nisi quatenus coloratum. LEMMA.
Ilum est ens, quod ab humano inteluctu nequeat aliquo. modo cognosci. 36o. Probatur. Oinnia scire ita appetit appetitu innato huma. na mens, ut , si hujusce appetitus habeatur ratio , nihil prorsus ab se ignorari, ipsa patiatur. Certum est autem, hunc appetitum frustra nobis a natura non esse collatum . Ergo dicendum , nullum este ens , quod a mente nostra nequeat aliquo in Odo cognosci.
357쪽
3sa Metaphysices PROPOSITIO UNICA.
Ens reale generatim sumtum , quatenus tale est, ut possit per ideam exprimi, est ofectum intemctas.' 36I. Prolatur . Nullum est ens, quod certo modo a nobis attingi nequaquam possiti f. 36o. . Ergo versari potest mens nostra ei rea quodcunque ens s ac proindc ens reale generatim sumtum , est objectiim intellectus cf. 3 8. . Quod autem ens non sit objectum intellectus, nisi quatenus tale ipsum est , - ut queat per ideam exprimi, patet. Quod enim respicitur ab intellectu, ideo ab illo respicitur, ut ejus notionem in se cuin dat. Ergo &c.
362. Cum ens non sit tale, ut exprimi per ideam possit, nisi quatenus est suo exemplari consorme, & ideo verum P. I. g. 26. ensurati generatim sumtum, prout verum, est objectum intel eius . . .
De moluntate. 363. ἰntellectum occurrit voluntas, ceterarum potentiarum animae proculdubio domina atque regina. Nulla est enim, quae aliquo modo non subsit illius imperio, quemadmodum nulla est hominis actio, quae nisi ab ea dependeat, humana dicatur. Itaque
36 . Voluntas est illa facultas animae, qua aliquid appetimus , vel aversamur , sive est ipsa anima, quatenus unam appetit rem, O alteram fetit. COROLLARIUM.36s. Duo igitur sunt amas voluntatis, velle, & nouer videlicet, scuti perceptis, & judicium, atque ιυς-rsus ad intellectum , ita --mio, & nolitio ad voluntatem spectant. sCHOADisiliaco by Gorale
358쪽
3 66. Voluntas solet etiam appetitas rvtionalis nuncupari . Dicitur appetitas, quia per eam in bonum tendimus s rationalis , quia non trahitur motibus corporis, sed ratione dirigitur.
'Iuntatis objectum determinatur. DEFINITIO I. 367. dicitur hoc loco quidquid humana natura consentaneam II est, ipsamque perscit. Ut enim advertit Tullius, quisquamne bonum est, quod non eum, qui possidet, maliorem faciat sa). Sic sapientia est sonum. Humana quippe natura adeo sapientia perficitur, ut homo, qui sapiens est, persectissimus censeatur. Dividitur autem bonum in honestam, iucundum, & utile , sive commodam. DEFINITIO II. 368. Bonum honestum vocatur illud ,quod redis rationi eonsentaneam es s jucundum, quod delectationem parit , utile , quod ad bonum honestum, vel dele Iabile aequirendum inservit. Sic sapientia est sonum honestam,
simulque jucundum, atque utile. Did est enim per Deos, inquit Tullius, optabitius sapientia φ quid praestantius y quid homini m/Kas equid homine dignius Hujus studium qui vituperat, haud sane intelligo, quidisnam fit, quod laudandum putet . Nam De oblectatis queritur animi, ν quiesqae curarum, qua conferri eum eorum studiis potest, qui semper alia quid aequirunt, quod spectet, ct valeat ad bene beateque vivendum ιμ- vatio eontiantia υiν tutisque quavitur, aut hac ars eὸ , aut nalia omnino, per quam eas assequamur ib . Porro dividitur bonum tam Mnestum , quam jucundum, & utile in verum, O apparent. DEFINITIO III. 369. Bonum verum est, quod tale est rei a , quale nopis esse videtur contra vero apparens, quod rei a nobis non est bonum, sicet esse via Phil. Menι. Tom. H. Z dea. a lyaradoxon L Lib. II. de ossiciis cap. r.
359쪽
deatur . Sic vindicta non est , nisi bonum apparent. Tantum enim abest, ut perficiat naturam , quin potius ei plurimum noceat . At virtus est verum bonum , quippe quae non apparenter , sed re persectionem nobis consert.
DEFINITIO IV. 3 o. Sicuti bonum est, quod persectionem aliquam humanae eon. seri naturae, ita ex adverso dicitur malam , quod eidem nocet. Cum enim bonum, & malum contraria sibi mutuo sint, si bonum est, quod nobis persectionem affert, erit malum, quod nobis ossicit. Unde S. Augustinus, quis, inquit, dubitet, totum illud, quod dicitur malum, nihil esse aliud, quam corruptionem sa) δ Porro malum vel inhonestum est, sive turpe, vel moIestum, vel incommodum. Dicitur tarpe, quod rectaradis versatur rationi, ut libido, molestum, quod dolorem affert, aut iidium , ut febres, dissoni clamores, atque tumultus 3 incommodum, quod imp dit, ne quod appetimus, consequamur. Horum itidem quodlibet aut
vere aliquo bono nos privat,&dicitur malam veram 3 aut tantum video tur, nobis posse nocere, de malum apparens, ut de bono diximus, nuncupatur.
Humana volunta3 ita vult bonum, ut ipsum aversari, quatenus sonum est , nullatenus possit . 37I. Probatur. Etenim, si nostram ipsi consillamus naturam, fateri necessario cogimur, nos ita in bonum tendere, ut nihil sub ratione sonise prodere nobis possit, quin naturali veluti pondere in illud abripiamur. Beati omnes esse volumus, inquit S. Augustinus, quod ipse quoque Philosophi hujus saeuii, ct Academici de rebus omnibus dulitante1, teste patrono suo Tullio, eoacti sunt eomeri si ue uuam esse d κεrunt, quod disputatione non egeat, quod nemo est, qui non expetat ib)ι atque, ut optime advertit Doctor Subtilis , natura non potest remanere natu va, quin inclinetur ad suam perseetionem I quia, si toltis tuam inclin tionem, tollis naturam sc). Ergo volantas nostra ita vult honum, ut illud nequeat, quatenus bonum est, aversari. Fieri quippe neutiquam posse videtur, ut sibimetipsi contraria illa sit, seque ipsa in destruat. PRΟ-
sa) Contra Epistolam Manichaein. 39. O SP per IV. Sententiarum Distin. 49.
alias cap. 3 . q. IO. F. praeterea.
M Lib. VI. Operis imperfecti contra
360쪽
Humana voluntas ita aversatur malum, ut ipsum vel , quatenus malum est, minime queat. 372. Proba ur. Eodem intimo sensu, quo experimur, nos innato quasi pondere in bonum ferri, constat quoque, nos ita aversari malum, ut, quam primum sub ratione mal. aliquid nobis apparet, con- genito quodam veluti impulsu natura ipsa ab illo retrahatur. Prine pio, ut ait Tullius,generi animantium omni est a natura trisutum, ut se, vitam, corpusque tueatur , declinetque ea, qua nocitura videantur ca .
Unde S. Augustinus dicere non dubitavit, nos ita velle esse beatos, ut esse miseri non solum nolimus , sed nequaquam prorsus velle possimur b). Ergo voluntas nostra ita aversatur malum, ut ipsum, quatenus malum est , optare atque amplecti nequaquam possit. COROLLARIUM.373. Holuntar igitur nihil appetit, nisi quatenus illud Mi videtur bonum , nihilque fugit, nisi quatenar illud Mi inatam apparet. Ostensum est enim, voluntatem neque posse appetere malum sub ratione malis neque bonum, quatenus sibi sonum est, posse aversari. Hinc Doctor Subtilis, dico, inquit, quod voluntas sie determinatur ad volendam beatitudinem, ct ad nolendam miseriam , quod si eliciat aliquem actum eis- ea ista objeeta , necessario ct determinate elisit actum volendi respectu beatitudinis , ct nolendi respectu miseria se .
Voluntas non aversatur malum Arecte, sed indireere tantum, quatenurseilicet innato pondere in bonam fertur , eui malum contrarium est. 37 . Probatur. Quia voluntas hoc ipso, quod innato veluti pondere in bonum tendit, a malo recedit. Cum enim bonum,& malum sibi mutuo contraria sint, appetere bonum minime potest voluntas, quin recedore a malo simul ipsa nitatur, quemadmodum grave ne quit suo pondere deorsum tendere, quin, ejusdem causa , ascensui Z a . . Ad