장음표시 사용
271쪽
DE DEI PimTATE 265 ponerent Deiam aeternum, muniti Senapiterni causam XiStere, sicut pes ab aeterno fuisset causa vestigii, si ab aeterno fuisset impressus m ut Vere Sive enim ab aeterno, sive ex tempore Sit iroductus mundus, nihil est in re quod non sit a Deo productum et sic productus est nulla praesupposita in ateria e quo aliter ornantur ratio Proportio virtutis activae accipitur Secundum proportionem potentiae passivae ad actum quia quanto potentia passiva magis
elongata ab actu pra 'intelligitur, Vel praeeXistit, tanto a majori virtute in actum reducitur. Ergo cum Virtus sinita requirat aliquum potentiam materiae, illa quae non requirit materiam, est infinita. Circa illam propositionem Unumquodque agi per formam suam quae 3 essentia e pars essentiae advertendum, quod intelligitur de primo principio formali, non autem de proximo qui ut in Iuli S. Th0ma 1, p. q. 77, u 1, in Creaturi S SubStantia non est ir0ximum principium actionis sed forma accidentalis quae rationem potentiae habet. Similiter, cum dicitur, virtus nominat principium actionis accipitur indistincte ut sit extensio ad primum et ad proximum principium. In creaturis enim, Virtus ut nominat principium proximum, non est rei substantia, Sed acciden rei Substantiam con- comitans, ut autem nominat principium primum est substantia. Sed quia in Deo, primum sociatale principium et proXimum, non distin-gUuntur, cum Sua Virtus et Sua Operatio in sua substantia, ideo in ipso universaliter verum est, quod Virtus Dei est ejus esSentia. De distantia non entis omnino, ab ente, atque de proporti0ne agenti8e Omnino non ute, ait agen eae aliquo ente, unde inlinitus Dei arguitur, et e contrarii soli argumenti8. Aa,Piinnin cistorii fovinnin qua probatur virtutem Dei esse infinitam, quia e nulla potentia produxit mundum, Scotus IV. Sent di8t. 1, . I, Sat minorem. Quando enim extrema sunt immediuta, tanta praecisa est eorum distantia, quantum est extremum alterum majus sicut Si produceretur Suprema creatura
possibilis produci, adhuc inter ipsam et Deum esset infinita distantia, quia Deus est infinitus, illa vero sinita esset distantia autem amrmationis et negationis entis et non entis creati est immediata, et actus creatus non est infinitus sed finitus ergo distantia inter illa non est in sinitu sed finita. A Mecuniarim fovino in inquit, quod quamvis distantia nullius potentiae ad actum, nullam proportionem habeat ad distantiam quae est alicujus potentiae ad actum, ex hoc non sequitur quod Virtus quae potest super istam, sit improportionabilis virtuti quae potest Super illam; quia positivum non est improportionabile alteri positivo, nisi propter infinitatem in ultero in illis autem distantiis non est proportio, quia altera non habuit aliquam quantitatem, Secundum quam potuit proportionari, eo quod sit distantia non
272쪽
Pro responsione ad Sta et consili nautione rationis . Thomae selenumn sp= imo), X 0ctrina ejuS, , Sent , diSL, 5 q. L . 3, quod duplex est distantia infinita. Quaedam est simplieiter infinita, quando scilicet, e parte utriusque extremi est infinita hoc autem est quando utrumque Xtremum est infinitum. Quae-ilam vero est Seet dum quid infinita, et est, quando ex parte uniuSextremi tantum est infinita. Cum enim tantum distet Iliquid ab uno oppOSitorum, quantum accedit ad alterum, si accedat aliquid ad oppositum extremum ut illud habeat infinite, necesse est ut altero distet infinite; si autem participet opposito sinite, ab altero sinite tantum distabit. Inter ens ergo, et non en Omnino, non Stili stantia infinita simplieite , nisi illud ens sit infinitum et quia nullum ens creatum est infinitum, ideo distantia entis creati ad non ens, non est Simpliciter infinita; immo est finita ex parte ipsius entiS, qui en persectiuS St ente creato, magis a non ente distat quam hoc ens. Est tamen e parte non entis ipsa distantia infinita, eo quod a quocumque nihil magis distet quam non ens. Unde distantia non entis omnino, ab ente, non est prop0rtionabilis distantiae alicujus erilis ab alio, alioquin posset dari distantia unius entis ab alio, major quam sit distantia non enti omnino, Secundum modum processus Aristoteli 4 et ' physie. Inter ens ergo et nouens est istuntia secundum quid insinita. Sciendum sequndo, quod ista distantia secundum quid infinita, utpote e parte non enti tantum, requirit virtutum infinitam, cum virtus activi proportionetur diStantiae potentiae ab actu secutidum proportionalitatem, hoc inquam modo, quod qualis est proportio distantiae uiuus ab actu, ad aliam distantiam, talis est proportio virtutum activarum inter se quia ut inquit S. Thomas hic tanto unumquodque agen8 8 virtusδiu8, et aliud agens eaecedens, quanto polentiam Magi remotam ab actu, in aetum reducit. Sed distantia non enli Olnnino, ad ens, nullam habet proportionem ad distantiam quae est inter duo entia alias esset invenire aliquam distantiam entis ad ens aequalem distantiae non entis ab ente. Ergo Virtus quae Operatur e non ente Omnino, nullam habet proportionem ad Virtutem quae Operatur cente praeSupposito Ergo est infinita, Patet consequentia quia potentia activa talis, dicitur improportionata quia excedit omnem potentiam sinitam, sicut illa distantia quae Stinter en et non ens, dicitur improportionata distantiae omni quae est inter entia; quia omni distantia quae est inter entia major St. Potentia autem excedens omnem potentiam sinitiim est infinita. Sic ergo patet responsionem S. I homae ellicacem SSe, nec solutionem Scoti esse susticientem unde Aa vvliniam dicitur, quod utique ex parte entis creati, illa distantia non est inlinita, ut ratio probat, est tamen infinita X parte non entis ut diximus cum nihil ab ente magis distare poS- sit quam omnino non ens. Et haec infinitas distantiae, arguit insi-
273쪽
DE DEL INPilxiTATE 267 nitatem virtutis, cum proportionentur virtutes elongationibus potentiarum ab actu. ReSponsio etiam a Sectio. tam formam rationi nulla est, negat enim istam consequentiam distantiae Stae sunt improportionaleS, ergo et Virtutes cum tamen Stenderimu ipSam SSe neceS- Sariam, quia qualis est proportio istarum distantiarum, talis est ipSarum Virtutum, quia quanto una distantia in agi excedit aliam, tanto una virtus magis aliam excedit, eo quod major distantia majorem virtutem requirat.
Sed adhuc probari poteS e proceSSu quo Aristoteles , physici, teXL 72, 3 probat motum actum in Vacuo nullam proportionem habere ad motum factum in pleno. Si enim Virtus agens, ex nulla omnino praeSupp0Sita potentia, proportionatur ei quae agit e materia praeSupp0Sita, non ObStante distantiarum improportione, detur gratia exempli, quod sit in duplo major, tunc sum aliam Virtutem quae agat e materia in duplo magis indisposita, quam Sit materia e qua agit alia virtus ergo ipsa erit in duplo major illa. Sed in eadem proportione se habebat ad ipsam Virtus agens X nulla omnino praeSupposita materia ergo Virtus producens e aliqua materia S aequali potentiae genti e praesupposita materia. Sed hoc St inconveniens, quia per Xperientiam patet, quanto aliquid magis elongatur ab actu tanto majorem p0tentiam requirere. Ergo te.
Adυeriendum autem circa illam propositionem S. Thomae: Quanto potentia pa38iυ major p='aeeaeistit aut praeintelligitur, tanto a majori virtute actiυ in aetum completur quod potentiam paS- Sivam majorem esse, dupliciter intelligi potest. Uno modo, quia magis elongatur ab actu Alio modo, quia magis disposita est ad Susceptionem actus, eo modo quo dicimus in ligno aut aere esse majorem potentiam ad statuam quam in aqua. Primo modo potentia dicitur, simpliciter major potentia, quia scilicet, minus habet de actu. Secundo modo, dicitur major in ordine ad elum, quia capacior est actus et magis ad ipsum disposita. Propositio ergo S. Thomae intelligitur de potentia majori primo modo, non autem Secundo modo dissicilius enim est ex aqua sacere statuam, et majorem Virtutem requirit, quam e ligno aut cupro. Decimo Poti. Diuturnitas Dei est infinita. Ergo et Deus est infinitus. Probatur eonSequentia qui re tanto est diuturnior, quanto ejus causa est emcacior; si ergo diuturnitas Dei est infinita, cum Causam non habeat nisi seipsum, ipse erit infinitus. Advertendum, cum dicitur Deum non habere aliam causam nisi seipsum, quod hoc non ideo dicitur, quasi ipse Suum SSe producat, hoc enim est impossibile; sed quia sua substantia StSibi ratio essendi, et non oportet ponere aliam cauSam eiu producti Uam. Circa Stam propositionem unaquaeque res tanto est diuturnior
274쪽
quanto ejus au8a 8 etheaetor cli iram occurrit. Videtur enim contrariari Hi quod superius se. 20 dixit S. Tliomas: ibi enim voluit qu0d quia esse invariabile, non habet liquam extensionum quatilitatis ideo duratio infinita ipsius infinitam virtutem non requirit, quia non refert quod per illam virtutem aliquid duret tempore infinito vel sinito. Ergo major diuturnitas in osse invariabili, non exigit majorem et ellicaciorem Virtutem cujus oppositum hi dicitur. Aa hoc dicitur primo, quod nulla est contradictio in dictis S. Thomae quia hic loquitur de virtute causae esse livae diutudinitatis, talis enim est infinita, si durationem infinitam causet Superius autum loquebatur de virtute cauSae formulis eSSe rei, quam non oportet esse infinitam si causet esse perpetuum. Patet hoc X doctrina . homae 12 metaph. leet. 6. et in Qq. de anima ., 14 ad 4. Dieitur seeundo, quod ratio hujus diversitatis est, quia esse comparatur ad formam Sicut ipsam per Se conSequens; quod autem aliquid per se consequens rem semper ei insit, non arguit ejus in sinitatem. Sicut quod dualitas semper sit par, non arguit ipsam esse infinitam. causam autem meientem comparatur sicut essectus ab ejus virtute productus essectus autem cauSue essicientis tanto durabilior est, caeteris paribus, quanto Virtus agentiSsuerit meacior Videmus enim, quod tanto est durabilior caliditas in aqua, quanto ab emcaciore virtute ignis fuerit introducta unde licet duratio temporis, per accidens se habeat ad esse substantiale, ad ipsam tamen virtutem agentis se habet per se tanquam essectu Sconuitio. Dieitur tertio quod sicut res diuturnior est, cujus causa em- ciens est emcacior in agendo, ita si aliqua res careat causa em- ciente propter Suam persectionem, tanto persectior erit in Se quanto fuerit diuturnior quia sua diuturnitas non provenit ab alio, Sed tantum a persectione naturae propriae. Ideo bene insert S. homas, quod quia diuturnitas Dei est inunita, et ipse sibi suae diuturnitati est causa, negative, idest, non habet diuturnitatem ab alio, sed ipse est sua infinita duratio ejus, virtus et persectio est infinita. Coo motu ultimo, auctoritate Psalmistae: agnus Dominus et laudabilis nimis, magnitudinis ejus non et sinis Ps. XLIV. 3.). Auctoritate etiam antiquorum philosophorum Democritus et Anaxagora qui ab ipsa veritate coacti, posuerunt primum principium esse infinitum, licet errarent in ponendo ipsum principium
275쪽
PosTuis 3 determinavit S. Thomas de persectionibus divinis ad naturam pertinentibuS, nunc de iis quae pertinent ad operat ouem determinat. Circa hoc autem, duo facit. Primo enim determinui de persectionibus, e quibus cognoScitur aliquid esse Vivens. Seeundo, de
ipsa vita e 97 . Circa primum, duo facit. Primo agit de ipsis persectionibus. Secundo de passionibus et virtutibus ad illus persectione pertinentibus se. 88. Circa primum, duo facit. Primo agit de persectione quae est intellectus Secundo de persectione quae St Volunta se. 72 . Circa primum, duo facit. Primo agit de cognitione divina ex parte intelligentis. Secundo, ex parte objecti cogniti c. 7).
Circa primum, duo lacit. Primo agit de ipsa cognitione Secundum Se Secundo, de ipsa ex parte medii cognoscendi. Circa primum, o facit. Dimo, ostendit quod Deus est intelligens me Docto, quod est Suum intelligere cap. eq.)PROBATUR ERGO PRIMO, quod Deia Q, infeIIlxcori, et Arguit Pimo, Supposito quod oporteat devenire ad unum primum moVen Seipsum ut Aristololes deducit melaph. 12, leael. comm. 36 . Deus est primum appetibile ut primum intellectum, a primo movente SeipSum. Ergo est intelligens. - Probatur eonSequentia quia
appetens ipSum sit intelligens actu per hoc, quod ei tanquam intelligibili
unitur cum enim ipsum sit intellectum oportet ut appetens Sit intel-lligenS. Antecedens quoque probatur sic Movens seipsum, Scilicet motu locali, moVet e per appetitum et apprehenSi0nem, quia huiusmodi s0la habent in seipsis moveri et non OVeri ergo par m0Ven eS appetens et apprehendens: Sed appeten et apprehendens, Si movens motum appetibile autem OVen non motum Ergo primum OVens omnino non motum, qui Si DeuS, comparatur ad partem moventem sicut appetibile non autem Sicut
appetibile Sensuali appetitu quia ille non est boni simpliciter, Sed hujus particularis boni ad hic et nunc determinati primum autem moVen Oportet Sse bonum simpliciter, cum bonum et appetibile simpliciter, sit prius bono ut hic et nunc Ergo primum OVenSest primum appetibile et intellectum. Circa illam propositionem ea quae θυε mouent, habent in SejSi moveri et non mouerti, quae est Aristotelis , Ῥhy8ie, tessit.
276쪽
coni. 40 et quam intendit ii S. Thoinus, notandum ex doctrina ejus de erit, . 24, a. 2, quod potentia motiva in brutis, dupliciter OteS considerari. Uno nodo, secundum se et absolute. Alio modo, in ordine ad judicium quo applicatur potentia motiva admotum. Similiter, actio ipsius bruti potest et secundum se considerari, et in ordine ad judicium a quo provenit. Si mmo modo eonsideretur potentia motiva et actio bruti, sic non magis determinantur ad unum quam ad alterum in quo a rebus naturalibus disserunt quae habent sormas ad unum determinatas et idem Semper agente Secundum se. Et ad hunc sensum intelligit Philosophus et S. Thomas, Omnia quae Seipsa movent, habere in seipsis moVeriet non OVeri. Si autem Seeundo modo considerentur, Sic Sunt determinata ad unum, quia Semper judicium sequuntur, et ipSum judicium est ipsis a natura determinatum sicut ovis Viden lupum naturaliter judicat esse sugiendum et sic non est in ipsis m0Veriet non moveri, Sed hoc tantum habentis rationem est, cui non Stjudicium a natura determinatum. Utrum appetibile moveat tantum per modum euuSae sinali8. Oel etiam per modum auSae speienti8. Circa istam propositionem appetens et apprehendenS, St 0-lum appetibile autem et apprehensum est moυen non motum ad-Verte, quod quidam homistarum, injetanus super e 6 3 de enim.)tenent hanc propositionem, quae est Aristotelis, 3 de anim. teXt. 53, intelligi de movente per modum causae speientis OlenteS, appetibile concurrere ad actum appetitus per modum emcienti Dr- malis et rationis agendi quantum ad speeisi eationem aetUS, I 0n
autem quantum ad Xerstitium, separate tamen, Secundum rem, ab ipS appetitu n0n autem Solum per modum causae sinali8. PDotino autem hoc .' Quia aliter Aristoteles aequiV0caSSet de OVente. 3. de anim, coni. 53 et 12 metaph. eom. 36 37, ordinem O Ventium reducens ad unum moventem non motum, Scilicet appetibile. Nam cum intenderet reducere ad unum movens essectiVe,
Si appetibile esset movens tantum per modum sinis, fieret transituSa sine ad emcientem. 2'. quia AVerroes 12 metaph. eom. 36, inquit, quod appetibilem0Vet appetitum in duplici genere causae scilicet essective Secundum quod est apprehenSum, et inaliter secundum quod St Xtra
ta'. Cum in appetitione duo sint: Gerellium scilicet HUS, et προ icatio, oportet ipsius specificationis sicut et exercitii dare
aliquam causam essectivam haec autem non potest SSe Sola VoluntaS, quia Sic omnes ejus actus essent ejusdem Speciei, Sicut omne Betione a calore. Ergo erit ipsum objectum qu0d St appetibile.
α' uix tunc voluntas non esset potentia paSSiVa, cujus
277쪽
DE DE INTELLiGEATi 27 loppoSitum tenet S. I lioma 1, p. q. 80, a. 2, de ratione enim potentiae passivae est ut a suo objecto essective moveatur, ut patet de erit. q. 16, a. 1 ad 13. A'. Subsistentia adjuncta alicui causae, non Variat causalitatem illius, de uno genere causandi in aliud; sed Verbii in Subsistens causa per modum essicientis ipsum amorem, ut Vult S. Thomas, immo et des ergo et verbum coidis Ostri non Suhsistens sed verbum cordis nostri nihil aliud est quom objectum apprehenSum ergo te. Gq. Si hoc non esset, Sed diceremus uppetitum SeipSUm moVere
ad praesentiam appetibilis, nussa erit emca via ad probandum aliquid pati ab alio dicemus enim de intellectu respectu intelligibilis, de sensu respectu sensibilis, et de ligno reSpectu comburenti quod non patiuntur, sed quod ad praesentiam illorum
Alii tenent, appetibile nullo modo moveri per modum meientis aut totalis aut partialis, sed tantum per modum cauSae sinalis, ut tenet Capreolus P, sent , dist. 24 et 5. Licet autem utraque opinio sustentari possit, habeatque utraque doctissimos defensores et utraque videatur e verbis S. I homae haberi primo, e eo quod ponit appetitum esse potentiam paSSivam: δecundo Vero, e eo quod in 1, p. q. 2, a. 4 et 1, 2'', . , . , et de erit. q. P, a. 12 et ubique tenere videtur, quod appetibile et intellectum movet per iodum sinis, ponitque inter intellectum et Voluntatem diversum modum motionis, Volens intellectum O- Vere Voluntatem dumtaxat per modum finis, dum illi appetibile proponit Voluntatem autem movere intellectum, per modum em- cientis videtur tumen mihi media via incedendum Sse. Nam appetibile sive sinis, duplieiter comparari potest ad Voluntatem. Uno m0d0, reti ectu illius actus quo vult sinem. Alio modo, reSpectu illius actus quo vult ea quae ordinantur ad finem. Dico igitur auo. - PDimum est, quod Si finis comparetur ad Voluntatem, respectu illius actus quo Vult sinem, non m0Vet V0luntatem essective proprie tanquam videlicet forma quae Sit principium elicitivum volitionis, sed movet tantum formaliter per modum formae specificantis operationem, extra potentiam Operantem existentiS. AItevum est, quod si sinis comparetur ad Voluntatem, reSpectu Valitionis eorum quae sunt ad finem, sinis movet Voluntatem per modum meientis, tanquam rati agendi. Mevia risitam DPimi clioli. Sciendum primo, quod licet h0 quod dicimus mouere, proprie apud nos significet actum et causalitatem meientis, quia illa manifestior est causalitatibus aliarum caUS3rum, Xtensum tamen est hoc vocabulum etiam ad Significandum causalitatem sinis et sormae; unde dicitur, ni meta-ph0rice movere, et per similitudinem. Quia sicut ingenS essectum
278쪽
ad sui similitudinem trullit, ita appetibile ad se tralii voluntatem licet in efficiente, illud sit per impressionem alicujus sorma aut motus in appetibili autem et sine, non sit per impressionem alicujus in Voluntate, Sed tantum per determinationem et specificationem actus ipsius voluntatis dum ipse actu voluntatis ita terminatur ad ioc appetibile, ex eo quod est apprehen Sum, quod non ad aliud. Unde nihil est aliud, voluntatem a sine m0Veri, quantum ad ipsius sinis volitionem, quam ipsam inclinari in sinem, ex apprehensione ipSius sinis. Ex quo etiam Sequitur, qu0d metaphorice, Secundum hanc considerationem, ipsa potentia voluntatis dicitur passiva, et ipSum appetibile dicitur activum molaphorice, ut illa dicatur passiva, quia est indisserens ad hoc vel illud obiectum, et ab illo potest aliquo modo trahi; et illud clivum, quia voluntatem ad se trahit, tanquam ipsius volitionis sol male specificativum. Selendum Secundo, quod cum sinis et appetibile, sit voluntati ratio movendi; quia est illud cujus am0re, Sive propter quod Oluntas agit et movet, rationem autem agendi oporteat e8Se in agente, necesse est ut dicitur de erit , ubi supra . 22, a. 12 , quod appetibile sit in appetente, non quidem Secundum SSe natur3le, sed secundum esse intentionale, ita quod esso intentionale, Sit conditio finis ut est movendi ratio, et ut est sol male specificativum actus Voluntatis propter quod dicitur, quod sinis movet agentem secundum quod Si in intentione quia videlicet esse conditionalerius est conditio ipsius requisita ad hoc, ut moveat tam sui maliter quam sicut ratio agendi; sicut ad hoc ut calor sit igni ratio calefaciendi, et ad hoc ut ipsum faciat larua aliter calidum, oportet ut sit in igne.
Sed tamen a Vendum, ne existimetur per hoc, oportere Voluntatem pSam Suum objectum cognoscere, ad hoc ut in illud inclinetur, et praesertim quia Saepenumero dicit S. Thomas intellectummoVere Voluntatem, in quantum sibi Suum objectum proponit; iocenim Verum . non Si cum appetitu animalis non sit potentia cognoscitiva. Sed cum Voluntas in eadem Ssentia animae, cum intellectu radicetur, et Voluntas ipsa non Sit proprie Olen et appeten , Sed homo per Voluntatem in appetibile inclinetur, p0rtet quidem, Ut ab appetente, appetibile cognoscatur ad hoc ut ejus Operatio Specificetur, non tamen ab ipsa voluntate. Idcirco, intellectum proponere objectum voluntati et praesentare, non est illi cognoscendum objicere, sed illum in tali conditione ponere, ut in eo qui habet tale appetibile, secundum esse intentionale, Sequatur inclinatio voluntatis ud esse naturale appetibilis, appetenti per tale esse intentionale repraeSentatum. Sciendum tertio, quod species actus Specificati, non distinguitur realiter a SubStantia et natura ipsius actus, Sed tantum Secundum rationem. Non enim entitas calefactionis distinguitur a specie cale lactionis, sed una et eadem res est actio ipsa et calefactio. Propter
279쪽
DE DEI MELLis Exa 14 27 hoc non oportet quaerere particularem Pausam emicisentem specisiontionis distinctam a causa emiciente substantiae et entitutis; Ilioquin sicut substantiae attribuitur causa esliciens Simpliciter ipsius productiva, tanquam id quod agit, non tantum unquam ratio producendi, ita et specificationis Oporteret aliam enu Sam, non tanti unquae esset ratio agendi, Sed quae SSet agenS, 0nere lil ergo quodeSt cauSa Substantiae actus per modum esticientis, est etiam causa speciei essective; sed causa sui mali a qua est Species, est id quod est alio ut sit talis actus: Sicut causa motu Sui Sum, et quantuina substantiam, et quantum ad Speciem motu Spei modum ossicientis, est movens ipsum qui non causa motum inde terminatum sed specificulum causa autem Ormalis, a qua Ormaliter Si motus Sursum est ipse terminus motuS ita quod movens ideo causa motum Sic specificatum, quia h0Vet mobile ad Deum Sui Sum. Similiter ergo, motus appetitu circa sinem, non portet quaerere, quantum ad ejus Specificationem, causa efficientem ulla in ab
ipso appetitia, Sed appetitu ipse est causa a tu specificati Ratio autem formalis, a qua formaliter habet ipse actus, ut sit alis actus, et ipse appetitus ut actum Sic specificatum producat, Si ipsum appetibile existens in appetente intelligibiliter. Sic ergo, in volitione sinis, appetibile movet appetitum, quantum ad Specificationem actus, quia est ratio et forma unde mi muliter habet quod actus ejus sit
talis, non autem essective concurrit ad ipsum actum per modum elicientis operationem. - Ad hunc ergo sensum intendit S. Thonius; appetibile movere voluntatem per modum sinis, quantum ad ipsius appetibilis ot sinis volitioneni; quia videlicet, est sorma a qua talis utilitio specifieatur. Aia via Di in in vero Q uoci clioli, On Siderandum est, quod Volui ita non tantum Si proprii actu cauSa, Sed etiam m0tus extrinseci per quem sinis acquiritur sed in tali causalitate, ipsa voluntas se ubet sicut agens sinis autem se habet sicut alio agendi sicut in calu factione, substantia ignis se habet ut culosaciens, calor autem Sicut ratio calefaciendi et quia voluntas nihil extrinsece causat nisi mediante actu Volendi, ideo dum causat motum ordinatum ad sinis S cutionem, causu etiam in se olitionem ipsius motus, qua med ante causa motum. Ideo, Sicut sinis est voluntati alio causani motum, in quantum non causat motum nisi propter finis assecutionem, ita est ipsi voluntati ratio causandi volitionem in se illius motus qui ordinatur ad finem. Ideo enim vult iustum ipsum, quia Vult sinum per ipsum ac luirenduin Unde, ni ut Volitus, concurrit acti Ve, tanquam mitio agendi, ad Volitiones ejus quod est ad finem. Nam voluntas ut actuata volitione sinis, elicit volition0m ejus quod est ad sinem. Et sic quod in loco allegato inquit S. Thomas, Scilicet, sinem moveret in tuam rationem m0Vendi, intelligitur respectu motu 0Xti insucit 8
280쪽
et volitionis ipsius motus ad sinem ordinati, non autem respectu volitionis ipsius sinis. Et laoc est movere per modum sinis respectu eorum quae Sunt ad sinem. - Sic ergo conceditur quod aliquomodo, sinis movet Voluntatem formaliter tantum, aliquo vero modo, essecti Je. Aia nitorie autem primae opinioni in quantum videntur
QSS QUOLPO DPiamiam cli iuria, respondetur. - clo' enim dicitur quod Aristoteles non aequivocavit, de OVente, sed artificiose, ex eo quod Stendit oportere primum moVens esse omnino immobile, ostendit quod etiam movet per modum sinis tanquam scilicet rati movendi et agendi qui eum Omne movens quod non est finis, moveat propter sinem alium a se, et Sic moveatur ab tilio motione sinis ad ea quae sunt ad sinem, oportet ut illud quod oinnin immobile est, abs0lute moveat etiam per modum appetibilis et sinis h0 enim solum movens est omnino immobile, quia ab alio non movetur ut sic. Unde non intendit Aristoteles, ut ratio Supponit, Stendere primum motorem esSe immobilem, quia movet Sicut appetibile, Sed e contrario, quia Si omnino immobilis, ostendit quod movet per modum appetibilis cum appetibili in ordine motionis voluntariae, conveniat ut Sit mo- ens immobile. Nam si moveret tantum per modum estidientis, et ii on per modum sinis, non esset immobile omnino, eo quod sinis moveat essicientem ad operandum, propter ipSum sinem, tanquam scilicet id cujus gratia movet et agit. Similiter, in 1. de anim. non committit aequi Vocationem, quia cum Vellet ostendere, animalia motu locali moveri per appetitum,c0nsideravit in ordine illo, rationem moventis et moti abSolute, non autem rationem moventis tantum essective aut tantum sinu liter. Sic enim, cum sinis sit causa causarum, appetibile quod movet in ratione sinis, habet rationem moventis immobilis, appetitus autem iubet rationem moventis et moti, eo quod moveat quidem essective, sed moveat motione sinis.
Dicitur ulterius, quod alio concludit, si aliquid concludit, quod
sinis aliquo modo essective movet voluntatem, quantum ad Volitionem eorum quae Sunt ad finem, non autem quantum ad ipSamsuis volitionem.
Aia P. Dieitur primo, quod Commentator 12 metaph. om. 37'proprie l0quitur de sine per comparationem ad 0tum, qui ad sinis
acquiSitionem ordinatur, ut ex ejus proceSSu apparet. Sic enim sini Secundum quod est extra, causa motum per modum sinis, inquantum m0tus sit propter ipsum acquirendum Secundum SSequod habet extra animam, licet esse quod habet in anima sit conditio ejus ut Sic moveat. Secundum vero quod habet esse in
anima, causa motum per modum esticientis, in quantum Volun- tu Volens sinem essective, causa et Volitionem motu ad sinem, et ipsum motum.